III OSK 315/23

Naczelny Sąd Administracyjny2026-02-24
NSAAdministracyjneWysokansa
dodatek mieszkaniowytytuł prawny do lokalulokal socjalnyeksmisjaprawo administracyjneNSAprawo lokalowe

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o dodatek mieszkaniowy, potwierdzając, że brak tytułu prawnego do lokalu i nieposiadanie prawomocnego orzeczenia o przyznaniu lokalu socjalnego uniemożliwia jego przyznanie.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego osobie zajmującej lokal bez tytułu prawnego. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, wskazując na brak spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, tj. oczekiwania na przysługujący lokal zamienny lub socjalny. Skarżąca argumentowała, że oczekiwanie na zakończenie sprawy o eksmisję powinno być wystarczające. NSA uznał skargę za niezasadną, podkreślając, że dodatek przysługuje jedynie w sytuacji, gdy prawo do lokalu socjalnego lub zamiennego zostało już prawomocnie przyznane.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Z. C. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Podstawową przesłanką odmowy było zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego oraz brak spełnienia warunku z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, który stanowi, że dodatek przysługuje osobom zajmującym lokal bez tytułu prawnego, ale oczekującym na przysługujący im lokal zamienny lub najem socjalny. Skarżąca argumentowała, że oczekiwanie na zakończenie sprawy o eksmisję, która mogłaby przyznać jej prawo do lokalu socjalnego, powinno być wystarczające. NSA odrzucił tę argumentację, wskazując, że przepis ten wymaga już prawomocnego przyznania prawa do lokalu zamiennego lub socjalnego, a nie jedynie oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy o eksmisję. Sąd podkreślił, że dopiero po uprawomocnieniu się wyroku eksmisyjnego przyznającego prawo do lokalu socjalnego, skarżąca mogłaby ubiegać się o dodatek. NSA nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania w zakresie zaniechania zawieszenia postępowania, uznając, że sprawa o eksmisję nie stanowi zagadnienia wstępnego dla sprawy o dodatek mieszkaniowy. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobie zajmującej lokal bez tytułu prawnego tylko wtedy, gdy już posiada prawomocne orzeczenie przyznające jej prawo do lokalu zamiennego lub najmu socjalnego lokalu.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wymaga, aby prawo do lokalu zamiennego lub socjalnego już przysługiwało, a nie tylko aby istniało oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy o eksmisję.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.d.m. art. 2 § ust. 1 pkt 1-5

Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych

Dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu, pod warunkiem, że prawo do takiego lokalu zostało już prawomocnie przyznane.

u.d.m. art. 2 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych

Zwrot 'osobom oczekującym' oznacza sytuację, w której osobie już przysługuje prawo do lokalu zamiennego lub socjalnego, na którego realizację oczekuje.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 125 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może zawiesić postępowanie, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania, co jest fakultatywne i zależy od uznania sądu.

K.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (obligatoryjne).

Ustawa z dnia 21 czerwca 2021 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego art. 14 § ust. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, tj. brak prawomocnego przyznania prawa do lokalu socjalnego lub zamiennego. Sprawa o eksmisję nie stanowi zagadnienia wstępnego dla sprawy o dodatek mieszkaniowy.

Odrzucone argumenty

Interpretacja art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych jako obejmującego sytuację oczekiwania na zakończenie sprawy o eksmisję. Obowiązek zawieszenia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego do czasu rozstrzygnięcia sprawy cywilnej o eksmisję.

Godne uwagi sformułowania

dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu zwrot 'oczekiwanie na przysługujący lokal zamienny albo najem socjalny lokalu' dotyczy również sytuacji oczekiwania na zakończenie sprawy o eksmisję rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa do lokalu socjalnego wynika z przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2021 r. ochronie praw lokatorów nie jest sporne między stronami, że lokal mieszkalny [...] zajmowany był przez skarżącą bez tytułu prawnego nie stanowi zagadnienia wstępnego rozstrzygniecie w odrębnej sprawie w przedmiocie eksmisji na skutek pozwu o nakazanie skarżącej eksmisji z bezprawnie zajmowanego lokalu wniesionego przez właściciela

Skład orzekający

Teresa Zyglewska

przewodniczący

Piotr Korzeniowski

członek

Kazimierz Bandarzewski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych w kontekście osób zajmujących lokale bez tytułu prawnego i oczekujących na lokal socjalny lub zamienny, a także kwestia zawieszenia postępowania w sprawach administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku tytułu prawnego do lokalu i oczekiwania na lokal socjalny/zamienny. Interpretacja przepisu o zawieszeniu postępowania ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu dodatków mieszkaniowych i sytuacji osób w trudnej sytuacji mieszkaniowej, co czyni ją interesującą dla szerszego grona odbiorców, choć rozstrzygnięcie jest oparte na ścisłej wykładni przepisów.

Dodatek mieszkaniowy bez szans? NSA wyjaśnia, kiedy oczekiwanie na lokal socjalny nie wystarczy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 315/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Sygn. powiązane
III SA/Gl 163/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-08-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2021
art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca) Protokolant: asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 163/22 w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 grudnia 2021 r. nr SKO.L/41.6/207/2021/17413/RN w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 163/22 oddalił skargę Z. C. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej SKO lub organ) z dnia 13 grudnia 2021 r. nr SKO. L/41.6/207/2021/17413/RN utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Mysłowice (dalej w skrócie organ pierwszej instancji) z dnia 3 listopada 2021 r. nr lM-II.824.1.001552.001846.2021.MS w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Uzasadnieniem był brak posiadania tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, czyli przesłanki wynikającej z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 r. – dalej zwanej ustawą o dodatkach mieszkaniowych).
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych reguluje ww. ustawa o dodatkach mieszkaniowych. W art. 2 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wymienione są rodzaje tytułów prawnych pozwalające określonym w nim osobom o ubieganie się o dodatek mieszkaniowy. Osoba niemająca jednego z tytułów prawnych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy lub jego ekspektatywy (art. 2 ust. 1 pkt 5 tej ustawy), nie spełnia podstawowej przesłanki warunkującej przyznanie tego dodatku.
W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że skarżąca w dacie złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie spełniała przesłanek, o których mowa w powołanych przepisach, a w szczególności określonych w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych
Nie jest sporne między stronami, że lokal mieszkalny położony w M. przy ul. [...] w dacie złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego zajmowany był przez skarżącą bez tytułu prawnego. Na tę okoliczność skarżąca wskazała w treści wniosku z dnia 19 października 2021 r. Z kolei organ l instancji ustalił, że Miejski Zarząd Gospodarki Komunalnej w M. w dniu 13 maja 2021 r. wypowiedział skarżącej umowę najmu tego lokalu ze skutkiem na dzień 30 czerwca 2021 r. oraz złożył pozew o eksmisję skarżącej z ww. lokalu, a sprawa sądowa jest w toku. Również treść skargi potwierdza, że skarżącą oczekuje na zakończenie sprawy o eksmisję z powyższego lokalu, pomimo tego uważa, że spełniona została przesłanka z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa do lokalu socjalnego wynika z przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2021 r. ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 172 z późn. zm.). Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu.
Sąd pierwszej instancji dodał, że użyty przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych zwrot "osobom oczekującym" wiąże się ściśle z realnym uprawnieniem do uzyskania lokalu zamiennego albo socjalnego przez wnioskodawcę niemającego tytułu do zajmowanego lokalu. Obowiązek dostarczenia osobie uprawnionej lokalu socjalnego przez gminę aktualizuje się z momentem uprawomocnienia się wyroku nakazującego eksmisję z jednoczesnym przyznaniem prawa do lokalu socjalnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt l OSK 81/15). Sąd pierwszej instancji podniósł zatem, że dopiero po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia skarżąca mogłaby wystąpić o przyznanie dodatku mieszkaniowego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Tymczasem w dacie wystąpienia z wnioskiem, tj. 20 października 2021 r. (data wpływu do organu) skarżąca nie dysponowała prawomocnym wyrokiem eksmisyjnym zobowiązującym do opróżnienia i opuszczenia zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz przyznającym prawo do lokalu socjalnego.
Odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. l C 611/21 Sąd pierwszej instancji wskazał, że okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy miały charakter niesporny, a zarzuty skargi dotyczyły wykładni art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zatem Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na pominięciu celów ustawy zmierzających do ochrony podmiotów słabych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego oraz zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupieniu się wyłącznie na wykładni gramatycznej fragmentu przepisu: "osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu", podczas, gdy zwrot "oczekiwanie na przysługujący lokal zamienny albo najem socjalny lokalu" dotyczy również sytuacji oczekiwania na zakończenie sprawy o eksmisję, na gruncie której właściwy sąd wypowie się o uprawnieniu skarżącej do lokalu socjalnego, w sytuacji, gdy przesłanką do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego jest rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wnioskodawcy a jego rzeczywistym stanem majątkowym lub faktyczną liczbą wspólnie zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą, jeżeli jest mniejsza od deklarowanej;
2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a, a wcześniej z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie K.p.a. polegające na zaniechaniu przez organ pierwszej i drugiej instancji oraz Sąd pierwszej instancji zawieszenia toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego do czasu rozpoznania przez Sąd Rejonowy w Mysłowicach, Wydział I Cywilny sprawy o sygn. akt I C 611/21, podczas gdy rozstrzygnięcie w tej sprawie mogłoby mieć istotny wpływ na wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych uprawnienie do świadczenia, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji obu instancji, gdyż doprowadziło do błędnego i niezgodnego ze stanem faktycznym rozstrzygnięcia, a także na treść wyroku Sądu pierwszej instancji, poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonych decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych, w tym dotychczas nieopłaconych kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji
i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzucie naruszenia prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13). Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy obejmujących art.145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. a wcześniej art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. polegający na zaniechaniu przez organ pierwszej i drugiej instancji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawieszenia toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego do czasu rozpoznania przez Sąd Rejonowy w Mysłowicach, Wydział I Cywilny sprawy zawisłej pod sygn. akt I C 611/21. Strona skarżącą kasacyjnie podnosi, że przyszłe rozstrzygnięcie sprawy cywilnej mogłoby mieć istotny wpływ na wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych uprawnienie do świadczenia i brak uwzględnienia tej okoliczności doprowadził do błędnego i niezgodnego ze stanem faktycznym rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Zawieszenie postępowania z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zależy od uznania sądu. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 968/21; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt II OSK 3136/19).
Nie budzi wątpliwości, że powołany przepis dotyczy zaistnienia zagadnienia, którego sąd administracyjny nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć, a zagadnienie to wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Charakteru takiego zagadnienia (zagadnienia wstępnego) nie miało w tej sprawie rozstrzygnięcie w przedmiocie eksmisji skarżącej kasacyjnie z bezprawnie zajmowanego mieszkania, do którego utraciła tytuł prawny. Skarżąca kasacyjnie nie kwestionowała w odrębnym postępowaniu cywilnym samej skuteczności wypowiedzenia jej stosunku najmu, a tym samym nakazanie jej opuszczenia lokalu mieszkalnego nie mogło mieć znaczenia dla tej sprawy rozpoznawanej zarówno przez organy administracyjne, jak i następnie kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji. W orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd, który podtrzymuje w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z którym jeżeli między skarżącą kasacyjnie a właścicielem nie toczy się spór przed sądem powszechnym co do istnienia umowy najmu lokalu, to nie stanowi zagadnienia wstępnego rozstrzygniecie w odrębnej sprawie w przedmiocie eksmisji na skutek pozwu o nakazanie skarżącej eksmisji z bezprawnie zajmowanego lokalu wniesionego przez właściciela (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2019 r. I OSK 1520/17; wyrok NSA z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt III OSK 1392/22).
Sama skarżąca kasacyjnie podnosi, że orzeczenie sądowe nakazujące jej eksmisję z bezprawnie zajmowanego lokalu mieszkalnego może zawierać przyznanie jej uprawnienia do lokalu zamiennego lub najmu lokalu socjalnego. Pomijając samą jedynie możliwość orzeczenia przez sąd cywilny takiego uprawnienia należy stwierdzić, że w tej sprawie istotne znaczenie miała data 13 grudnia 2021 r., kiedy to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na tę datę skarżącej nie przysługiwało uprawnienie do lokalu zamiennego lub do najmu lokalu socjalnego.
Zgodnie natomiast z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W związku z tym, w razie wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. obligatoryjne jest zawieszenie przez organ postępowania administracyjnego.
Przez zagadnienie wstępne rozumie się zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania w sprawie administracyjnej i do którego rozstrzygnięcia nie jest właściwy organ prowadzący postępowanie, ale inny organ lub sąd i rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracji. Brak rozstrzygnięcia kwestii stanowiącej zagadnienie wstępne warunkuje w ogóle samą możliwość rozpatrzenia sprawy. Natomiast jeżeli sprawa może być załatwiona bez rozstrzygania o danym zagadnieniu, to wówczas nie występuje zagadnienie wstępne. Innymi słowy bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe, a więc musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym (wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2660/19).
Taka sytuacja w tej sprawie także nie zaistniała. Kwestia orzeczenia w wyroku eksmisyjnym ewentualnego uprawnienia skarżącej do lokalu zamiennego lub lokalu socjalnego nie stanowiła warunku rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że jeżeli w przyszłości taki wyrok zostanie wydany, to wówczas zmienią się okoliczności faktyczne i prawne i będzie mogła skarżąca domagać się dodatku mieszkaniowego, ponieważ spełni wymagania wynikające z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie zawieszając postępowania w sprawie, jak i nie został naruszony przez organy administracyjne art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania administracyjnego. Sąd pierwszej instancji nie naruszył więc także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegający na pominięciu celów ustawy o dodatkach mieszkaniowych zmierzających do ochrony podmiotów słabych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego oraz zaniechania dokonania wykładni systemowej i skupieniu się wyłącznie na wykładni gramatycznej w zakresie fragmentu przepisu: "osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu", podczas gdy zwrot "oczekiwanie na przysługujący lokal zamienny albo najem socjalny lokalu" miałby dotyczyć również sytuacji oczekiwania na zakończenie sprawy o eksmisję, na gruncie której właściwy sąd wypowie się o uprawnieniu skarżącej do lokalu socjalnego w sytuacji, gdy przesłanką do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego jest rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wnioskodawcy a jego rzeczywistym stanem majątkowym lub faktyczna liczba wspólnie zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą, jeżeli jest mniejsza od deklarowanej.
Zgodnie z powołanym art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu. Powołany przepis dotyczy osoby nie posiadającej tytułu prawnego do zajmowanego lokalu lecz "oczekującej na przysługujący jej lokal zamienny lub socjalny". Zawarte w tym przepisie sformułowanie oznacza przede wszystkim, że dana osoba będzie spełniała przesłanki do przyznania dodatku mieszkaniowego dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia o przyznaniu prawa do lokalu zamiennego albo socjalnego (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r. sygn. akt I OSK 216/06; wyrok NSA z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 1944/16). Osobie ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy, która spełnia przesłankę z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych musi już przysługiwać prawo do lokalu zamiennego lub socjalnego, na którego realizację oczekuje w lokalu, co do którego nie ma tytułu prawnego. Tym samym "oczekiwać" można tylko w ramach realizacji konkretnego uprawnienia, a sformułowanie "osobom oczekującym" trzeba rozumieć w ten sposób, że osobie ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy musi już przysługiwać prawo do lokalu zamiennego lub socjalnego, na którego realizację oczekuje w lokalu, do którego nie ma tytułu prawnego. Taka wykładnia omawianego przepisu wynika wprost z jego brzmienia, skoro ustawodawca użył słowa "przysługujący jej lokal zamienny lub socjalny" (tak też NSA w wyroku z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3423/18; wyrok NSA z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 81/15).
Rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że jedną z wartości na podstawie której ustawodawca wprowadził instytucję dodatków mieszkaniowych była pomoc osobom, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów wydatków, które muszą być ponoszone w związku z zajmowaniem lokalu mieszkalnego. Jednak to ustawodawca określił przesłanki, jakie mają być spełnione, aby otrzymać taki dodatek. Jedną z nich jest posiadanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego lub wyjątkowo osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, które mają przyznane już prawo do lokalu zamiennego lub które mają prawo do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. W zakresie objętym kontrolą zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, skarżąca kasacyjnie nie spełniała przesłanki wynikającej z powołanego art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, co trafnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Z tych względów uznać należy, że skoro w zaskarżonym wyroku nie doszło do naruszenia prawa, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
W odniesieniu do zawartego skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w art. 250 i następnych Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI