III OSK 3018/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-13
NSAochrona środowiskaWysokansa
prawo wodneopłaty za usługi wodneściekiodwodnieniezakład górniczyzwolnienie z opłatzasolenie wódwody zasolonesąd administracyjnyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Zarządu Zlewni, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję o opłacie stałej za usługi wodne, gdyż organ nie zbadał, czy odprowadzane wody są ściekami i czy przysługuje zwolnienie z opłaty.

Sprawa dotyczyła opłaty stałej za wprowadzanie wód z odwodnienia zakładu górniczego do wód. Spółka kwestionowała, czy te wody są ściekami i czy nie przysługuje jej zwolnienie z opłaty. WSA uchylił decyzję organu, wskazując na brak wystarczających ustaleń faktycznych i błędną wykładnię przepisów. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA, że organ nie zbadał należycie definicji ścieków oraz przesłanek zwolnienia z opłaty, co narusza przepisy k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu od wyroku WSA w Bydgoszczy, który uchylił decyzję organu o ustaleniu opłaty stałej za usługi wodne dla P. S.A. Spółka twierdziła, że wody z odwodnienia zakładu górniczego nie są ściekami w rozumieniu prawa wodnego, a nawet jeśli, to przysługuje jej zwolnienie z opłaty ze względu na zasolenie. WSA uznał, że organ nie zbadał wystarczająco tych kwestii, naruszając przepisy k.p.a. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając, że definicja ścieków uległa zmianie i organ powinien zbadać, czy odprowadzane wody spełniają aktualne kryteria. Ponadto, NSA potwierdził, że zwolnienie z opłaty za wody zasolone (art. 279 pkt 3 Prawa wodnego) dotyczy zarówno opłaty stałej, jak i zmiennej, a wątpliwości interpretacyjne należy rozstrzygać na korzyść strony. Sąd wskazał, że organ błędnie oparł się wyłącznie na treści pozwolenia wodnoprawnego, zamiast badać rzeczywistą jakość odprowadzanych wód i zastosować wykładnię zgodną z celem ustawy i zasadą rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, co do zasady stanowią ścieki, jednakże organ powinien zbadać, czy nie zachodzą wyjątki wskazane w przepisie, w szczególności czy są to wody niezanieczyszczone.

Uzasadnienie

Definicja ścieków w Prawie wodnym z 2017 r. obejmuje wody z odwodnienia zakładów górniczych, z wyłączeniem wód wtłaczanych do górotworu przy określonych warunkach oraz wód niezanieczyszczonych. Organ nie zbadał tych kwestii, opierając się jedynie na pozwoleniu wodnoprawnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.w. art. 16 § pkt 61 lit. e

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Definicja ścieków obejmuje wody z odwodnienia zakładów górniczych, z wyłączeniem wód wtłaczanych do górotworu (przy spełnieniu warunków) oraz wód niezanieczyszczonych.

u.p.w. art. 279 § pkt 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Zwolnienie z opłat za usługi wodne dotyczy wprowadzania do wód lub do ziemi ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) nie przekracza 500 mg/l. Zwolnienie to dotyczy zarówno opłaty stałej, jak i zmiennej.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.w. art. 270 § ust. 8

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków składa się z opłaty stałej i opłaty zmiennej.

u.p.w. art. 271 § ust. 5

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

u.p.w. art. 268

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wątpliwości interpretacyjne w sprawach nakładania obowiązku lub ograniczenia uprawnień rozstrzyga się na korzyść strony.

u.p.w. (stare) art. 9 § ust. 1 pkt 14 lit. e

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne

Definicja ścieków w poprzednim stanie prawnym.

rozporządzenie RM art. 10 § ust. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne

Ordynacja podatkowa § działek III

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie zbadał, czy odprowadzane wody z odwodnienia zakładu górniczego są ściekami w rozumieniu aktualnego Prawa wodnego. Organ nie zbadał, czy spółce przysługuje zwolnienie z opłaty stałej na podstawie art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Zwolnienie z opłaty za wody zasolone dotyczy zarówno opłaty stałej, jak i zmiennej. Wątpliwości interpretacyjne należy rozstrzygać na korzyść strony (zasada in dubio pro libertate). Organ naruszył przepisy k.p.a. dotyczące dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że pozwolenie wodnoprawne jest wiążącą podstawą do ustalenia opłaty, a spółka powinna wystąpić o jego zmianę. Organ twierdził, że wody z odwodnienia są ściekami, a przekroczone w pozwoleniu normy chlorków i siarczanów wykluczają zwolnienie z opłaty. Organ zarzucał Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego.

Godne uwagi sformułowania

Organ nie dokonał oceny, czy wyjątki [od definicji ścieków] mają w tej sprawie zastosowanie, co stanowiło podstawę do uwzględnienia skargi, o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 9 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, Państwa Członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą 'zanieczyszczający płaci'. Charakter opłat za usługi wodne jako daniny publicznej, wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony. Zaakceptowanie stanowiska organu mogłoby potencjalnie prowadzić do sytuacji, w której podmiot posiadający pozwolenie wodnoprawne wyznaczające wielkości zanieczyszczeń na poziomie niższym niż określone w art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodne korzystałby permanentnie ze zwolnienia z opłaty stałej, niezależnie od rzeczywistej jakości ścieków, natomiast podmiot, któremu w pozwoleniu wodnoprawnym wielkości zanieczyszczeń określono na poziomie powyżej 500 mg/l, zawsze ponosiłby opłatę stałą pomimo, że rzeczywista jakość ścieków nie przekraczałaby wskazanego wyżej poziomu.

Skład orzekający

Piotr Korzeniowski

przewodniczący

Paweł Mierzejewski

sprawozdawca

Jerzy Stelmasiak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa wodnego dotyczących definicji ścieków, zwolnień z opłat za usługi wodne (wody zasolone), zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony w sprawach opłat publicznych oraz obowiązku organów administracji badania stanu faktycznego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zakładu górniczego i opłat za odprowadzanie wód z odwodnienia. Interpretacja zwolnienia z opłaty za wody zasolone może wymagać analizy konkretnych parametrów jakościowych wód.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii opłat za korzystanie ze środowiska i interpretacji przepisów, które mogą mieć szerokie zastosowanie w branży wydobywczej i przetwórczej. Pokazuje, jak istotne jest dokładne badanie stanu faktycznego przez organy i stosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.

Czy wody z kopalni to ścieki? NSA wyjaśnia zasady opłat za korzystanie ze środowiska.

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 3018/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Paweł Mierzejewski /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Bd 704/19 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2019-11-05
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184 i art. 207 §2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 16 pkt 61 lit. e;art. 279 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 704/19 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 14 czerwca 2019 r. nr BD.ZUO.1.470.574.2019.KP.AG w przedmiocie opłaty stałej za usługi wodne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 704/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skargi P. S.A. z siedzibą w [...] (dalej: spółka albo skarżąca) uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: organ) z dnia 14 czerwca 2019 r. nr BD.ZUO.1.470.574.2019.KP.AG w przedmiocie opłaty stałej za usługi wodne oraz zasadził od organu na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych.
Informacją roczną z dnia 7 maja 2019 r. ustalono spółce opłatę stałą w wysokości 54.750,00 zł za wprowadzanie ścieków - wód pochodzących z odwodnienia [...] za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r .
Spółka w związku z treścią ww. informacji złożyła reklamację, podnosząc, że podstawa przyjęta do ustalenia wysokości opłaty stałej jest błędna, ponieważ w art. 271 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r., poz. 2268), dalej jako: u.p.w., mowa jest o opłacie za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi natomiast niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego odkrywkowego zakładu górniczego nie spełniają znamion ścieków określonych przez ustawodawcę w art. 16 pkt 61 lit. e u.p.w.
Dyrektor Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 14 czerwca 2019 r. nr BD.ZUO.1.470.574.2019.KPG. AG, wydaną na podstawie art. 47 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900), art. 16 pkt 61 lit. e, art. 271 ust. 1 i ust. 5, art. 273 ust. 6 i ust. 8, art. 298 pkt 1, art. 300 ust. 1 u.p.w. § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 2502), dalej jako: rozporządzenie RM oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej jako k.p.a., określił dla "P. [...]" za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. opłatę stałą w wysokości 54.750,00 zł – za wprowadzanie ścieków – wód pochodzących z odwodnienia [...].
W opinii organu reklamacja nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż treść pozwolenia wodnoprawnego i jego zakres wraz z rozporządzeniem RM w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne są jedyną wiążącą i miarodajną podstawą do określenia wysokości opłaty stałej, którą naliczono zgodnie z treścią pozwolenia wodnoprawnego. Jeżeli spółka uważa, że treść pozwolenia jest niezgodna ze stanem faktycznym opisanym w uzasadnieniu reklamacji i w innym zakresie korzysta z wód, to powinna dokonać zmian pozwolenia wodnoprawnego. Obowiązek ten spoczywa na uprawnionym, a nie na organie. Biorąc pod uwagę powyższe oraz to, że opłata naliczana została na podstawie aktualnej decyzji pozwolenia wodnoprawnego, nie można uznać przedmiotowej reklamacji.
Organ wskazał, że spółka korzysta z usługi wodnej na podstawie pozwolenia wodnoprawnego wydanego przez Marszałka Województwa [...] decyzją z 10 lipca 2013 r., znak: DSR-ll-1.7322.32.2013, na szczególne korzystanie z wód, polegające na wprowadzaniu ścieków - wód z odwodnienia wgłębnego zakładu górniczego – [...] do wód, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1 Prawa wodnego obowiązana jest ponosić opłatę za usługi wodne w powyższym zakresie.
Określenia wysokości opłaty stałej organ dokonał w oparciu o art. 271 ust. 5 u.p.w. oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne. Zgodnie z art. 271 ust. 5 u.p.w. wysokość opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i określonej w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalnej ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, wyrażonej w m³/s. W myśl § 10 rozporządzenia RM za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi, jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w formie opłaty stałej wynosi 250 zł na dobę za 1 m³/s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi. Opłata za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi została określona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, wynoszącej 250 zł na dobę za 1 m³/s czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 365 dni, i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym albo pozwoleniu zintegrowanym w ilości 18.921.600 m³/rok, co stanowi sumę wprowadzanych ścieków rurociągiem grawitacyjnym R7, rurociągiem grawitacyjnym R5 oraz indywidualnymi rurociągami odprowadzającymi i wynoszącego po przeliczeniu 0,60000000 m³/s.
Spółka wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.
Uwzględniając skargę i uchylając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne. Zgodnie z art. 273 ust. 1 pkt 3 lit. b u.p.w., wysokość opłaty stałej za odprowadzanie do wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast - ustalają Wody Polskie oraz przekazują podmiotom obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne w formie informacji rocznej, zawierającej także sposób obliczenia tej opłaty. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 273 ust. 1, że podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne, któremu przekazano informację, o której mowa w art. 271 ust. 1 oraz w art. 272 ust. 17 albo art. 272 ust. 22 u.p.w., może złożyć reklamację, jeżeli nie zgadza się z wysokością opłaty. Jak wynika z art. 273 ust. 4 u.p.w., w przypadku nieuznania reklamacji właściwy organ Wód Polskich albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta określają na mocy art. 271 ust. 6 u.p.w. wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji. Ustawodawca przewiduje ponadto w art. 271 ust. 6, że od powyżej decyzji podmiotowi korzystającemu z usług wodnych przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji wątpliwości, jakie powstały w niniejszej sprawie, dotyczą opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi. Jak wynika z art. 16 pkt 61 lit. e ustawy, ustawowe pojęcie "ścieki" obejmuje m.in. wprowadzane do wód lub do ziemi wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych.
Sąd meriti wskazał, że zakładem górniczym, w rozumieniu art. 6 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2019 r. poz. 868) jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów albo podziemnego składowania dwutlenku węgla, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Przytoczona definicja obejmuje, co było w sprawie bezsporne, swoim zakresem spółkę. Należy zgodzić się ze spółką, że organ administracji publicznej nie rozważył dostatecznie wnikliwie, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, czy wody pochodzące z odwodnienia (wgłębnego i powierzchniowego) powinny być traktowane jako ścieki w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e u.p.w. Nie poddano w szczególności w ogóle analizie tego, czy, stosownie do treści cyt. przepisu, są one "niezanieczyszczone". Okoliczność ta ma decydujące znaczenie w świetle powołanego przepisu. Tymczasem spółka wskazała, że w niniejszej sprawie występuje odprowadzanie wód niezanieczyszczonych, pochodzących z odwodnienia i podkreśliła, że jedynym oddziaływaniem na wspomniane wody jest ich przepompowywanie.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji ocena tego, czy określone wody można uznać za ścieki wymaga zatem poczynienia odpowiednich ustaleń faktycznych. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że skarżąca jest zakładem górniczym i że wprowadzanie takich wód, czyli w ocenie organu ścieków, podlega opłacie z uwagi na treść pozwolenie wodnoprawnego. Organ w żaden sposób nie wykazał, że wody w przedmiotowej sprawie mogą zostać uznane za ścieki, stwierdzając, że wystarczające jest w tym zakresie odniesienie się do treści pozwolenia wodnoprawnego. Ustalenia organu, kwestionowane przez stronę skarżącą, nie mają oparcia w zabranym materiale dowodowym, na który składa się tylko odpis decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia 10 lipca 2013 r., informacja roczna ustalająca wysokość opłaty stałej z dnia 7 maja 2019 r. oraz reklamacja spółki. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, a tym samym stan faktyczny ustalony należy uznać za co najmniej niekompletny. Organ nie ustalił również, czy do górotworu są wtłaczane wody, a jeśli tak, to czy rodzaj i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie. Konieczność dokonania takich ustaleń wynika wprost z treści cyt. art. 16 pkt 61 lit. e u.p.w.
Sąd pierwszej instancji podniósł również, że organ nie rozważył i nie ocenił, czy w niniejszej sprawie możliwe jest zastosowanie zwolnienia określonego w art. 279 pkt 3 u.p.w., według którego, zwolnione z opłat (zarówno stałych jak i zmiennych) za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/I.
Sąd meriti podkreślił, że ustawodawca nie odniósł się w cyt. przepisie do warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym (co uczynił w art. 279 pkt 4), dlatego należy uznać, że wolą ustawodawcy było każdorazowe ustalanie przez organ, czy wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) we wprowadzonych wodach nie przekracza 500 mg/I, w oderwaniu od warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Wadliwe natomiast jest opieranie się jedynie na wartościach chlorków i siarczanów określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Wartości te co prawda w wydanym dla spółki pozwoleniu wodnoprawnym z 10 lipca 2013 r. przekraczają wartość określoną w art. 279 pkt 3 u.p.w., jednak w pozwoleniu tym wartości te określono jako najwyższe dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń. Tym samym organ, wydający owo pozwolenie, dopuszczał możliwość występowania niższych wskaźników chlorków i siarczanów.
W ocenie Sądu pierwszej instancji z treści art. 279 u.p.w. wynika, że wszystkie wyszczególnione w pkt 1-5 rodzaje usług wodnych polegające na wprowadzaniu ścieków lub wód, do ziemi albo do wód lub do ziemi, obligatoryjnie zwolnione zostały z opłat, których obowiązek ponoszenia wynika z art. 268 ustawy. Już zatem sama wykładnia językowa tego przepisu wskazuje, że zwolnienie w nim przewidziane znajduje zastosowanie do opłat za usługi wodne - bez rozróżnienia, czy chodzi o opłatę stałą czy opłatę zmienną. Skoro zaś z art. 270 ust. 8 u.p.w. wynika, że opłata stała i opłata zmienna są częściami składowymi opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków (z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie), to już literalne brzmienie przepisu wskazuje, że brak jest podstaw do ograniczenia tego zwolnienia tylko do opłaty zmiennej. Posłużenie się w przepisie art. 279 sformułowaniem "opłata za usługi wodne" powoduje, że pojęcie to należy odczytywać w znaczeniu, jakie nadane mu zostało w art. 270 ust. 8 u.p.w. , a więc opłaty za usługi wodne składające się z opłaty stałej i zmiennej. Lektura przepisów dotyczących opłat za usługi wodne wskazuje także na to, że w przypadku, gdy wolą ustawodawcy jest zastosowanie zwolnienia tylko do jednej ze składowych opłat za usługi wodne, to daje temu wyraz w sposób jednoznaczny, tak jak uczynił to w art. 270 ust. 2 u.p.w., w którym to przepisie mowa jest o zwolnieniu z opłaty stałej.
W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotowe okoliczności, wynikające z treści art. 279 pkt 3 u.p.w., pozostały poza rozważaniami organu, który w ogóle nie zbadał, czy, w pierwszej kolejności - miało miejsce odprowadzanie ścieków będących wodami zasolonymi, oraz w przypadku odpowiedzi twierdzącej - czy wartość sumy faktycznie wprowadzanych chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/I.
Nie ulega zatem wątpliwości to, że organ administracji publicznej naruszył art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło z kolei do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Powyższe wady miały istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż w ich wyniku nie można z całą stanowczością ustalić okoliczności faktycznych stanowiących podstawę ustalenia wysokości opłaty stałej.
Sąd meriti podkreślił nadto, że interpretując przepis art. 279 u.p.w., należy mieć także na uwadze to, że opłaty za usługi wodne należy zaliczyć do danin publicznych. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego za daniny publiczne uważa świadczenia powszechne, przymusowe, bezzwrotne, ustalane jednostronnie w drodze ustawy i pobierane na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań publicznych. Na taki charakter opłat wskazuje art. 300 u.p.w., zgodnie z którym, do ponoszenia opłat za usługi wodne zastosowanie znajdują przepisy działku III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują Wodom Polskim, właściwym organom Inspekcji Ochrony Środowiska oraz gminom. Charakter opłat za usługi wodne, jako danin publicznych, wymaga uwzględnienia w procesie wykładni charakteru przepisów określających obowiązek ich uiszczenia (zatem także zwolnień). Zdaniem Sadu pierwszej instancji stosowanie przepisów zobowiązujących do uiszczania opłat za usługi wodne nie może zatem prowadzić do naruszenia wartości objętych ochroną konstytucyjną, a w szczególności nie może prowadzić do tego, aby opłaty te stały się instrumentem nadmiernego fiskalizmu. Władczość państwa jako źródło obowiązku opłat za usługi wodne oraz minimalny lub żaden wpływ jednostki na treść tego stosunku prawnego wymagają ścisłego, zgodnego z zakładanym celem ustawy, stosowania przepisów określających ten obowiązek. Charakter opłat za usługi wodne jako daniny publicznej wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony (art. 7a § 1 k.p.a.). Podkreślić bowiem należy, że decyzje organów władzy publicznej, w których wątpliwości interpretacyjne rozstrzygnięto na niekorzyść strony, istotnie obniżają zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w procesie analizy art. 279 pkt 3 u.p.w., prowadzonej przy uwzględnieniu okoliczności niniejszej sprawy, nie można pominąć też argumentów związanych z wykładnią celowościową. W przypadku usługi wodnej polegającej na poborze wód podziemnych lub powierzchniowych przedmiotem ochrony jest bowiem dostępność ich zasobów, natomiast w przypadku wprowadzania wód lub ścieków do ziemi lub do wód można mówić o ochronie środowiska przed odprowadzeniem wód lub ścieków złej jakości lub o możliwościach absorpcji określonej ilości wody. Podmiot odprowadzający ścieki ma wpływ na ich ilość i jakość przez ograniczenie ilości wprowadzanych ścieków i zastosowanie rozwiązań umożliwiających uzyskanie ich odpowiedniej, bezpiecznej dla środowiska jakości. Przewidziane przez ustawodawcę zwolnienia uzależnione od poziomu zasolenia wprowadzanych do wód ścieków wiązać należy zatem z takimi działaniami (przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 506/18).
Reasumując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że istota sporu, jaka powstała między stronami, wymagała oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy można uznać wprowadzane przez skarżącą wody do wód lub do ziemi za ścieki w myśl art. 16 pkt 61 lit. e, a także, czy w ogóle zaistniały podstawy do naliczenia opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód w sytuacji, gdy ścieki te są wodami zasolonymi i wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/I.
Finalnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że rozpatrując ponownie sprawę, organ administracji publicznej organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ.
W pierwszej kolejności organ sformułował wnioski procesowe wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego oraz o wyznaczenie rozprawy.
Organ sformułował następujące zarzuty kasacyjne:
1. obrazę art. 279 u.p.w., polegającą na uznaniu, że cytowany przepis prawa odnosi się zarówno do opłaty stałej jak i zmiennej, w sytuacji gdy wykładnia celowościowa cytowanego przepisu, zwłaszcza w kontekście implementacji do krajowego porządku prawnego art. 9 Dyrektywy 2000/60/WE różnicująca oba rodzaje opłat i wskazująca ich różnicę, z której wynika, iż opłata stała to skutek rezerwacji i dostępności środowiska wodnego w odróżnieniu do opłaty zmiennej dostarcza wiedzy, iż cytowany przepis prawa nie odnosi się do opłaty stałej, a jedynie do opłaty zmiennej, stąd cytowany przepis na kanwie niniejszej sprawy nie powinien mieć zastosowania, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia Sądu pierwszej instancji;
2. obrazę art. 279 pkt 3 u.p.w., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji w sytuacji gdy z treści cytowanego przepisu wynika, iż zwolnienie z opłaty dotyczy wyłącznie sytuacji gdy suma chlorków i siarczanów odprowadzanych przez Zakład do wód lub ziemi nie przekracza 500 mg/l gdy tymczasem na kanwie niniejszej sprawy należało przyjąć zgodnie z prawomocnym pozwoleniem wodnoprawnym Marszałka Województwa z dnia 10 lipca 2013 r. znak DSR-II-1.7322.32.2013, że ilości tych chlorków i siarczanów w odprowadzanych przez Zakład wodach znacznie przekraczają wskaźnik 500 mg/l, co nie uprawniało do zastosowania cytowanego przepisu i w konsekwencji zwolnienia P. S.A. w [...] z opłaty stałej;
3. obrazę art. 279 u.p.w., polegającą na uznaniu, że strona – P. S.A. w [...] powinna być zwolniona z opłat za usługi wodne wyłącznie z tego powodu, że strona wnosząc reklamację i odwołując się od decyzji w sprawie ustalenia opłaty stałej poddawała pod wątpliwość, jakoby wprowadzała do środowiska wody niezanieczyszczone przy czym poza ogólnymi twierdzeniami, nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swojego stanowiska, w szczególności w żadnej mierze nie udowodniła, że w odprowadzanych ściekach wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+S04) nie przekracza 500 mg/l, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tym bardziej że w obrocie prawnym pozostaje aktualne pozwolenie wodnoprawne Marszałka Województwa [...] DSR-II-1.7322.32.2013, a strona nie wnosiła dotychczas o jego zmianę;
4. obrazę art. 271 ust. 5 u.p.w. w zw. z § 10 rozporządzenia w sprawie jednostkowych opłat za usługi wodne poprzez niezastosowanie wprost cytowanego przepisu prawa jak to uczynił organ wydając decyzję, który to przepis wyraźnie wskazuje w jaki sposób należy ustalić opłatę stałą i wprost odsyła do treści pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego, co oznacza iż na decyzję w przedmiocie opłaty stałej ma bezwzględny wpływ treść pozwolenia wodnoprawnego, a nie domniemany stan faktyczny, gdyż w oparciu o cytowany przepis opłatę stałą oblicza się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i określonej w pozwoleniu wodnoprawnym lub zintegrowanym, maksymalnej ilości ścieków wprowadzonych do wód lub do ziemi wyrażonej w m3/sek, co oznacza, że do czasu gdy pozwolenie wodnoprawne nie zostanie zmienione, to miarodajna do obliczenia opłaty stałej jest ilość ścieków określona w tej decyzji, a nie domniemany stan prawny wynikający z charakteru prowadzonej działalności gospodarczej, co doprowadziło do uchylenia odpowiadającej decyzji Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarządu Zlewni w [...] z dnia 14 czerwca 2019 r. znak BD.ZUO.1.470.574.2019.KP.AG określającej wysokość opłaty stałej za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. i co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia;
5. obrazę art. 16 pkt 61 lit. e u.p.w., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd a priori wyłącznie na podstawie twierdzeń strony, że odprowadzane wody nie są ściekami albowiem podlegają jedynie procesowi przepompowywania, w sytuacji gdy stan faktyczny prawomocnie ustalony i dotychczas nie kwestionowany przez Stronę w pozwoleniu wodnoprawnym Marszałka Województwa z dnia 10 lipca 2013 r., znak: DSR-II-1.7322.32.2013 dostarcza jednoznacznej wiedzy, że maksymalna suma chlorków i siarczanów pochodzących z odwodnienia została określona na 1500 mg/l, a zatem odprowadzane wody są de facto ściekami, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, zwłaszcza że kanwie niniejszej sprawy strona nie udowodniła niższych stężeń chlorków i siarczanów w odprowadzanych wodach, a także nie kwestionowała powyższej decyzji w sprawie pozwolenia wodnoprawnego, a nadto Sąd pierwszej instancji nie wskazał w uzasadnieniu jakie stężenia siarczanów i chlorków występują w analizowanym przypadki, zatem uchylenie decyzji a priori wydaje się niezgodne z cytowanym przepisem;
6. obrazę przepisów prawa procesowego przez Sąd pierwszej instancji, to jest art. 7 k.p.a., poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ dopuścił się obrazy powyższego przepisu, gdy tymczasem organ wydając decyzję w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe, a zwłaszcza słusznie oparł się o obowiązujące w obrocie prawnym pozwolenie wodnoprawne z dnia 10 lipca 2013 r. znak DSR-II-1.7322.32.2013, z którego wynika, że suma odprowadzanych w wodach chlorków i siarczanów przekracza 1500 mg/l, zatem aż trzykrotnie minimalny wskaźnik, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia;
7. obrazę przepisów prawa procesowego, to jest art. 7a k.p.a., poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ dopuścił się obrazy cytowanego przepisu, gdy tymczasem w Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku nie wskazał wątpliwości interpretacyjnych które miałyby podlegać interpretacji na korzyść strony w niniejszej sprawie, co uniemożliwia merytoryczną polemikę w tym zakresie, jak również na kanwie niniejszej sprawy zastosowana przez organ prawidłowa wykładnia zastosowanych przepisów prawa nie pozostawiała niejasności interpretacyjnych, które wymagałyby interpretacji na korzyść strony, co miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia;
8. obrazę przepisów prawa procesowego, to jest art. 77 § 1 k.p.a., poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, ze organ dopuścił się obrazy powyższego przepisu bez wskazania w uzasadnieniu wyroku, jaki materiał dowodowy nie został uwzględniony przez organ, w jakim zakresie organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w sytuacji gdy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zebrany materiał dowodowy, kierował się prawidłowo ustaleniami zawartymi w pozwoleniu wodnoprawny z dnia 10 lipca 2013 r., a P. S.A. w [...] nie przedłożyła żadnych dowodów, które pozwoliłyby na poczynienie ustaleń przeciwnych i tym samym uchylenie prawidłowo wydanej decyzji określającej wysokość opłaty stałej za okres od 1 stycznia 2019 do 31 grudnia 2019 r., a inna rzecz że w obrocie prawnym nie mogą równolegle funkcjonować decyzje, które wprawdzie rozstrzygają inne kwestie, ale oparte są na de facto tym samym stanie faktycznym, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, zatem organ prawidłowo wydając decyzję w niniejszej sprawie uwzględniał stan faktyczny ustalony w decyzji wodnoprawnej,
9. obrazę art. 80 k.p.a., poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ dopuścił się obrazy powyższego przepisu, gdy tymczasem organ kierował się obowiązującą w obrocie prawnym decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia 10 lipca 2013 r. znak DSR-1I-1.7322.32.2013, a strona nie przedłożyła na etapie postępowania reklamacyjnego żadnych przeciwnych dowodów, które wymagałyby oceny przez organ przed wydaniem decyzji, zwłaszcza strona nie wystąpiła o zmianę pozwolenia wodnoprawnego wydanego w 2013 r. przez Marszałka Województwa [...], zatem akceptowała ustalony w niej stan faktyczny i jego konsekwencje;
10. obrazę art. 279 u.p.w., polegającą na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że strona – P. S.A. z siedzibą w [...] powinna być w przedmiotowej sprawie zwolniona z opłat za usługi wodne, gdy tymczasem zgodnie z prawomocnym pozwoleniem wodnoprawnym wydanym przez Marszałka Województwa [...] w dniu 10 lipca 2013 r. znak DSR-II-1.7322.32.2013 wynika, iż strona odprowadza do środowiska ścieki, których definicja rozumiana jest zgodnie z przepisami prawa, a strona – P. S.A. z siedzibą w [...] nie kwestionowała w administracyjnym toku instancji decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia 10 lipca 2013 r. zatem należy ją uznać za obowiązującą i aktualną w stanie prawnym tymczasem Sąd pierwszej instancji nie przyjął prawomocnych ustaleń organu wydającego pozwolenie wodnoprawne, co miało istotny wpływ na treść wyroku;
11. obrazę art. 279 pkt 3 u.p.w., polegającą na dokonaniu nieprawidłowej wykładni cytowanego przepisu, poprzez przyjęcie, że w przypadku wprowadzania wód lub ścieków do ziemi lud do wód przedmiotem ochrony jest zabezpieczenie środowiska przed odprowadzeniem wód lub ścieków złej jakości lub możliwości absorbcji określonej ilości wody, w sytuacji gdy prawidłowo wykładnia celowościowa cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że przedmiotem ochrony w przypadku opłaty stałej jest określona w pozwoleniu wodnoprawnym gotowość środowiska do przyjęcia określonej ilości ścieków lub absorbcji wody, zatem organ prawidłowo i zgodnie z wykładnią celowościowa wydał decyzję określającą wysokość opłaty stałej za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.;
12. obrazę art. 270 ust. 8 u.p.w., poprzez nieprawidłową wykładnię tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji sprowadzającą się do uznania, że skoro z treści cytowanego przepisu wynika iż opłata stała i opłata zmienna są częściami składowymi opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków, to literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że brak jest podstaw do ograniczenia tego zwolnienia tylko do opłaty zmiennej, w sytuacji gdy ostatnie zdanie tego przepisu odsyła wprost do treści pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego, co oznacza że wyznacznikiem ustalenia ilości i jakości ścieków jest treść pozwolenia wodnoprawnego, co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
13. obrazę przepisów prawa procesowego przez Sąd pierwszej instancji, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy P.p.s.a., poprzez błędne ich zastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie, iż organ wydając decyzję naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 271 ust. 1 pkt 3 lit. b oraz ust. 3 i 5 oraz art. 279 pkt 3 u.p.w. i tym samym uchylił prawidłowo wydaną decyzję, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ nie naruszył wskazanych przepisów prawa i prawidłowo ustalił, że na kanwie niniejszej sprawy nie zachodzą podstawy do zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia opłaty stałej, a także dostatecznie wyjaśnił, że wody pochodzące z odwodnienia są ściekami w oparciu o treść pozwolenia wodnoprawnego i jego zakres jak również w oparciu o treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek za usługi wodne, które do dokumenty stanowią jedyną wiążącą i miarodajną podstawę do określenia wysokości opłaty stałej;
14. obrazę przepisów prawa procesowego przez Sąd pierwszej instancji, tj. art. 145 §1 lit. a i c P.p.s.a., poprzez błędne ich zastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie, iż organ wydając decyzję określającą wysokość opłaty stałej za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 7a § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, w sytuacji gdy organ wydając zaskarżoną decyzję nie uchybił w żaden sposób cytowanym przepisom, w szczególności wyczerpał inicjatywę dowodową w niniejszym postępowaniu oraz uwzględniał całokształt okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a.
Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., względnie przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesiona skarga usprawiedliwionych podstaw nie zawiera przy czym biorąc pod uwagę istotę sporu w niniejszej sprawie oraz uwzględniając komplementarny charakter zarzutów skargi kasacyjnej wraz z ich uzasadnieniem należało odnieść się do nich łącznie.
Po pierwsze wskazać należy, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne nastąpiła zmiana systemu opłat za pobór wód i za wprowadzanie ścieków do wód i do ziemi. Przepisy tej ustawy stanowią transpozycję do polskiego porządku prawnego m.in. dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej (Dz. Urz. WE L 327 ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275). Zgodnie z art. 9 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, Państwa Członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Zwrot kosztów usług wodnych wiąże się z nałożeniem opłat na podmioty korzystające z tych usług. Opłaty te mają służyć zachęceniu użytkowników do bardziej racjonalnego i oszczędnego sposobu gospodarowania wodami. W uzasadnieniu wyroku z 7 grudnia 2016 r. (pkt 24) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że z art. 9 dyrektywy 2000/60, jak i z żadnego innego z jej przepisów nie wynika, żeby prawodawca unijny zamierzał stawiać przeszkody temu, żeby państwa członkowskie przyjęły odnośnie korzystania z wody taką politykę cenową, która opiera się na naliczaniu użytkownikom ceny wody, która składa się z części zmiennej powiązanej z ilością rzeczywiście zużywanej wody i części stałej, która nie jest z tym zużyciem powiązana (Vodoopskrba i odvodnja d.o.o. v. Željce Klafurić, C-686/15, ZOTSiS 2016/12/I-927). Prawodawca unijny pozostawił więc swobodę państwom członkowskim w kształtowaniu systemu opłat za usługi wodne, przy czym system ten ma uwzględniać analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III do Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz zasadę "zanieczyszczający płaci".
Po drugie, pozwolenie wodnoprawne zostało wydane na podstawie nieobowiązującej już ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.). Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. e) Prawa wodnego z 2001 r., za "ścieki" należało uznawać wprowadzane do wód lub do ziemi: "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie". Zestawienie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. e Prawa wodnego z 2001 r. oraz art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego prowadzi do wniosku, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania pozwolenia wodnoprawnego, w świetle pierwszego z wymienionych przepisów (lege non distinguente), niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych stanowiły ścieki, którymi nie są już pod rządami obecnie obowiązującego Prawa wodnego z 2017 r., zgodnie z art. 16 pkt 61 lit. e) tej ustawy. Z tego względu, w procesie wykładni przepisów stanowiących podstawę nałożenia obowiązku ponoszenia opłaty stałej należy uwzględnić aktualne znaczenie poszczególnych pojęć, którymi się posłużono w pozwoleniu wodnoprawnym. Definicja legalna z art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego nakazuje bowiem przyjąć, że wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego należy, co do zasady, uznawać za ścieki, jednakże poza dwoma wskazanymi w tym przepisie wyjątkami. Organ nie dokonał oceny, czy wyjątki te mają w tej sprawie zastosowanie, co stanowiło podstawę do uwzględnienia skargi, o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji.
Po trzecie, zgodnie z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, zwolnione jest z opłat za usługi wodne wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/I. Z literalnego brzmienia tego przepisu nie wynika jednoznacznie, czy zwolnienie to odnosi się tylko do opłat stałych, czy też tylko do opłat zmiennych. W ocenie organu, zwolnienie z opłat na podstawie powołanego przepisu dotyczy tylko opłaty zmiennej. Natomiast w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym spółce maksymalna wartość sumy chlorków i siarczanów w wodach zasolonych wprowadzanych do wód została określona na poziomie wyższym niż wynika z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, co wyklucza zastosowanie tej normy prawnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy jednak w tym zakresie podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego nie wynika, że zwolnienie z opłaty odnosi się wyłącznie do opłat zmiennych. Obowiązek ponoszenia opłat za usługi wodne został określony z art. 268 Prawa wodnego. W art. 270 ust. 8 powołanej ustawy prawodawca doprecyzował, że opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków składa się z opłaty stałej i opłaty zmiennej. Uznać zatem należy, że brak jest podstaw do ograniczenia zwolnienia z opłaty tylko do opłaty zmiennej. Charakter opłat za usługi wodne jako daniny publicznej, wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony. Zgodnie bowiem z art. 7a § 1 k.p.a., obowiązującym od 1 czerwca 2017 r. i mającym zastosowanie do postępowań administracyjnych wszczętych po tym dniu, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. W rozpoznawanej sprawie nie występowały sporne interesy stron jak również nie dotyczyła ona interesu osób trzecich. Nie występują też przesłanki uzasadniające odmowę jego zastosowania określone w art. 7a § 2 k.p.a.
W procesie wykładni art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodnego nie można pominąć argumentów związanych z wykładnią celowościową. Celem wprowadzenia odpłatnej usługi wodnej polegającej na wprowadzaniu ścieków do ziemi lub do wód jest ochrona środowiska przed odprowadzeniem ścieków nieprawidłowej jakości. Podmiot odprowadzający ścieki, mając wpływ na ich ilość i jakość, przez wprowadzenie zwolnienia z opłaty jest motywowany do podejmowania rozwiązań umożliwiających uzyskanie jak najbardziej bezpiecznej dla środowiska jakości, co w efekcie przekładać się powinno na obniżenie kosztów prowadzonej działalności.
W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu, że brak było możliwości zwolnienia z opłaty, bowiem w pozwoleniu wodnoprawnym maksymalna wartość sumy chlorków i siarczanów w wodach zasolonych wprowadzanych do wód została określona na poziomie wyższym niż wynika z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Z powyższego wynika, że zdaniem organu dla zwolnienia z opłaty decydujące znaczenie mają poziomy zanieczyszczeń dopuszczone w pozwoleniu wodnoprawnym albo pozwoleniu zintegrowanym. Należy jednak zauważyć, że w pozwoleniu wodnoprawnym wydanym w rozpoznawanej sprawie wielkości poszczególnych zanieczyszczeń zostały określone na poziomie maksymalnym, co oznacza, że rzeczywisty ich poziom nie może przekroczyć określonych wartości. Niewykluczone jest jednak, że poziom ten może być znacznie od nich niższy i spełniać warunek określony w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, zgodnie z którym wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4) w wodach (ściekach) nie może przekraczać 500 mg/I. Zaakceptowanie stanowiska organu mogłoby potencjalnie prowadzić do sytuacji, w której podmiot posiadający pozwolenie wodnoprawne wyznaczające wielkości zanieczyszczeń na poziomie niższym niż określone w art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodne korzystałby permanentnie ze zwolnienia z opłaty stałej, niezależnie od rzeczywistej jakości ścieków, natomiast podmiot, któremu w pozwoleniu wodnoprawnym wielkości zanieczyszczeń określono na poziomie powyżej 500 mg/l, zawsze ponosiłby opłatę stałą pomimo, że rzeczywista jakość ścieków nie przekraczałaby wskazanego wyżej poziomu. Spółka wskazuje, że nie przekracza wartości przewidzianych w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, ale ustalenia w tym zakresie powinny zostać poczynione przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wątpliwości tego rodzaju nie można rozstrzygnąć w toku postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ Sąd pierwszej instancji nie prowadzi postępowania dowodowego i nie może w tym zakresie "zastępować" organu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo więc orzekł, że w tej sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a wskazane okoliczności nie zostały rozważone przez organ, który przyjął wadliwą i niekorzystną dla strony wykładnię art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Analogiczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 343/19 oraz z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2308/21 oraz III OSK 2388/21.
Powyższe oznacza, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, podnoszące zarówno naruszenie prawa materialnego jak i prawa procesowego, nie zasługiwały na uwzględnienie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI