III OSK 2989/23

III OSK 2989/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III SA/Po 300/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-08-01
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 63 ust. 21
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 300/23 w sprawie ze skargi J.W. na zarządzenie Burmistrza Miasta [...] z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr 118/2022 w przedmiocie powierzenia stanowiska dyrektora szkoły 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od J.W. na rzecz Gminy Miasta [...] kwotę 527 (pięćset dwadzieścia siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 300/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.W. na zarządzenie Burmistrza Miasta [...] z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr 118/2022 w przedmiocie powierzenia stanowiska dyrektora szkoły, stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia w części § 1 w zakresie słów "na czas do dnia 31 sierpnia 2023 roku" (pkt I); zasądził od Burmistrza Miasta [...] na rzecz skarżącej kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II).
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr 49/2022 Burmistrz Miasta [...] unieważnił konkurs na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi w [...], wszczęty zarządzeniem tego organu z dnia 4 marca 2022 r. nr 25/2022, z powodu nieprawidłowości mogącej mieć wpływ na wynik konkursu, polegającej na tym, że kandydat, który uzyskał bezwzględną większość głosów członków komisji konkursowej (była to J.W.), przedłożył do oferty koncepcję funkcjonowania i rozwoju publicznej szkoły, niebędącą autorstwa tego kandydata. Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 15 czerwca 2022 r. Wojewoda Wielkopolski stwierdził nieważność zarządzenia z dnia 13 kwietnia 2022 r. o unieważnieniu konkursu na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi w [...]. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Po 560/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Gminy [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Wielkopolskiego.
Następnie zarządzeniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr 118/2022 Burmistrz Miasta [...] z dniem 1 września 2022 r. powierzył J.W. stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi w [...] na czas do dnia 31 sierpnia 2023 r. (§ 1 zarządzenia). Jako podstawę prawną zarządzenia powołano art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm.) oraz art. 63 ust. 1, ust. 10, ust. 21 i art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm., dalej w skrócie "ustawa"). W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że obecnie toczy się postępowanie przygotowawcze pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w [...] w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1062 ze zm., dalej w skrócie "u.p.a.p.p."). Na dzień wydania zarządzenia nie została zatem przesądzona kwestia, czy J.W. dopuściła się przestępstwa, jak i tego, czy podejrzenie jego popełnienia może stanowić przyczynę unieważnienia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły. Z uwagi jednak na zaniechanie wydania przez Wielkopolskiego Kuratora Oświaty opinii w przedmiocie powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi w [...] wicedyrektorowi tej Szkoły, a ponadto w świetle obowiązujących przepisów wstrzymujących wykonanie zarządzenia w przedmiocie unieważnienia konkursu, konieczne jest powierzenie stanowiska dyrektora szkoły J.W. Niemniej jednak, w związku z brakiem prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie unieważnienia konkursu, zaistniał "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 63 ust. 21 ustawy.
Powyższe zarządzenie z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr 118/2022 stało się przedmiotem skargi J.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zarzuciła naruszenie art. 63 ust. 21 zdanie drugie ustawy. W dodatkowym piśmie procesowym skarżąca podtrzymała dotychczasowe argumenty zawarte w skardze, zastrzegając, że wystarczające byłoby uchylenie zaskarżonego zarządzenia jedynie § 1 w zakresie wyrażenia "na czas do dnia 31 sierpnia 2023 r.".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, jako wniesionej po terminie, ewentualnie o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku stwierdził, że zaskarżone zarządzenie, w części określającej na jaki czas powierzono stanowisko dyrektora szkoły, narusza w sposób istotny art. 63 ust. 21 zdanie drugie ustawy, co uzasadnia stwierdzenie jego nieważności w tej części. Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły wyłania się w drodze konkursu (art. 63 ust. 10 ustawy). Stanowisko dyrektora szkoły powierza się na 5 lat szkolnych (art. 63 ust. 21 zdanie pierwsze ustawy). W uzasadnionych przypadkach można powierzyć to stanowisko na krótszy okres, jednak nie krótszy niż 1 rok szkolny (art. 63 ust. 21 zdanie drugie ustawy). Zasadą jest zatem powierzenie stanowiska dyrektora szkoły na 5 lat szkolnych. Wyjątkowo zaś, tylko w "uzasadnionych przypadkach", powierzenie takiego stanowiska może nastąpić na okres krótszy. Przyczyny odstąpienia przez organ od reguły 5-letniego okresu powierzenia stanowiska dyrektora szkoły powinny być wykazane wyczerpująco już w samym zarządzeniu o powierzeniu tej funkcji, nie zaś uzupełniane w późniejszym czasie, np. w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, na dzień wydania zaskarżonego zarządzenia skarżąca jest niewinna zarzucanego jej czynu. W tej sytuacji samo zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa i wszczęcie dochodzenia nie stanowi wystarczającej podstawy do skrócenia okresu powierzenia jej stanowiska dyrektora szkoły. Argumenty organu prowadzącego muszą odwoływać się do okoliczności aktualnych w dniu wydania zarządzenia o powierzeniu stanowiska dyrektora szkoły (a więc w dniu 31 sierpnia 2022 r.), a nie do okoliczności, które nastąpiły po powierzeniu takiego stanowiska. W tych okolicznościach, biorąc ponadto pod uwagę zasadę domniemania niewinności, nie może mieć znaczenia zawarta w aktach informacja z dnia 28 lutego 2023 r. o postępowaniu karnym toczącym się w tej sprawie już na etapie postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym [...] (k. 158 akt administracyjnych). Skrócenia okresu powierzenia stanowiska dyrektora szkoły nie uzasadnia również okoliczność, że do dnia wydania zaskarżonego zarządzenia nie wydano prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego w sprawie ze skargi Gminy [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Wielkopolskiego o stwierdzeniu nieważności zarządzenia Burmistrza Miasta [...] z dnia 13 kwietnia 2022 r. o unieważnieniu konkursu na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi w [...]. W dniu bowiem wydania kwestionowanego zarządzenia z dnia 31 sierpnia 2022 r. pozostawało w obrocie prawnym wspomniane wyżej rozstrzygnięcie nadzorcze stwierdzające nieważność zarządzenia o unieważnieniu konkursu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia nie wykazano zatem "uzasadnionego przypadku" wskazującego na zasadność skrócenia okresu powierzenia skarżącej stanowiska dyrektora szkoły, stąd należało stwierdzić nieważność zaskarżonego zarządzenia w części § 1 w zakresie słów "na czas do dnia 31 sierpnia 2023 r.".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Burmistrz Miasta [...]. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił:
1) nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a"), z uwagi na fakt, iż w składzie Sądu pierwszej instancji brała udział osoba powołana na urząd asesora na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 ze zm., dalej w skrócie "u.k.r.s.");
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 21 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i w efekcie przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi "uzasadniony przypadek" w rozumieniu w/w przepisu;
3) naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 147 § 1 p.p.s.a., poprzez bezzasadne uwzględnienie skargi i w efekcie stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia w części, pomimo iż w przedmiotowej sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 63 ust. 21 ustawy;
4) naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a., poprzez brak oddalenia skargi z uwagi na to, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 63 ust. 21 ustawy.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J.W. wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Mirosław Wincenciak, powołując się na przepis art. 19 p.p.s.a., złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie. We wniosku wskazał, że skarga kasacyjna od powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 sierpnia 2023 r. kwestionuje status asesora, który był w składzie orzekającym tego Sądu, jako osoby powołanej na stanowisko asesorskie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami u.k.r.s. Z uwagi na fakt powołania Mirosława Wincenciaka na stanowisko sędziego NSA w tożsamym trybie, uznał on, że zachodzą podstawy do wyłączenia go od orzekania w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 marca 2024 r. sygn. akt III OSK 2989/23 oddalił w/w wniosek o wyłączenie sędziego NSA Mirosława Wincenciaka od orzekania w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy.
Jako niezasadny ocenić należy zarzut nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., poprzez rozpoznanie sprawy przez skład sądu sprzeczny z przepisami prawa, tj. przez wydanie wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w którego składzie orzekał asesor WSA Piotr Ławrynowicz, powołany na stanowisko asesorskie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami u.k.r.s., tj. uchwałą nr 579/2018 z dnia 22 listopada 2018 r. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21. Wskazano w nim, że problematyka dotycząca ewentualnej przesłanki nieważności powiązana jest ściśle z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Polski sąd administracyjny jest bowiem sądem unijnym z wszelkimi tego stwierdzenia konsekwencjami. Tak więc sąd (sędzia) krajowy, jako sąd unijny w znaczeniu funkcjonalnym, stosuje prawo unijne. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wszystkie organy państw członkowskich są związane zasadą pierwszeństwa prawa unijnego – wymóg ten dotyczy sądów krajowych, organów administracyjnych i samorządu terytorialnego. Proces ten w przeważającej mierze warunkuje skuteczność prawa unijnego. Zasada pierwszeństwa jest zatem ukierunkowana na zapewnienie efektywności prawa unijnego. Z orzecznictwa TSUE wynika także, że ciężar przestrzegania prawa unijnego ciąży na sądach krajowych. Innymi słowy, to sądy państw członkowskich mają obowiązek zapewnić efektywną ochronę praw jednostek wynikających z prawa unijnego, a więc zapewnić temu prawu maksymalną skuteczność (wyrok C-14/83 Von Colson ECLI:EU:C:1984:153). Waga zasady efektywności wynika z tego, że to ta zasada w sposób najdalej idący kształtuje uprawnienia przysługujące jednostkom i obowiązki nakładane na państwa członkowskie i ich organy. Zasada efektywności służy także sprecyzowaniu obowiązków sądów krajowych rozstrzygających sprawę z "elementem europejskim", w szczególności obowiązek interpretowania prawa krajowego zgodnie z prawem unijnym. Podkreślić należy, że w piśmiennictwie i judykaturze wskazuje się, że nieważność postępowania z powodu sprzecznego z prawem składu sądu orzekającego zachodzi w każdym przypadku, gdy skład ten był sprzeczny z przepisami prawa (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 1968 r., sygn. akt III CZP 119/68, OSP 1970/1, poz. 4, z glosą W. Berutowicza). Wymienia się tutaj m.in. kwestie takie, jak nieprawidłowy skład sądu (np. jedno lub trzyosobowy), czy brak podpisów wszystkich członków składu orzekającego pod sentencją wyroku. Przy czym w pojęciu "skład sądu" mieści się również i to, czy w składzie orzekającym bierze udział uprawniony sędzia. Samodzielną przesłanką wyłączenia sędziego nie może być jednak wyłącznie wadliwość procesu powoływania sędziego, ale musi ponadto wystąpić konkretna okoliczność, która prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Oznacza to konieczność indywidualnego podejścia do orzeczeń wydawanych przez sędziów powołanych do sądów powszechnych lub administracyjnych, a także do kwestii związanych z ich wyłączeniem (por. także zdanie odrębne Sędziego Krzysztofa Wojtyczka do wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r. Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce). Nie do zaakceptowania jest zatem interpretacja, w myśl której sędzia powołany na wniosek nowej KRS nie posiada in genere przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej rozpoznawanej przez niego sprawie. Nie stanowi zatem wystarczających podstaw do uznania, że sędzia/asesor został powołany w sposób sprzeczny z przepisami prawa, jedynie okoliczność powołania sędziego na wniosek nowej KRS. Nie opiera się ona bowiem na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego co do jego bezstronności i niezawisłości. Podkreślenia wymaga, że wątpliwość co do bezstronności i niezawisłości sędziego/asesora musi mieć charakter realny, a nie potencjalny. Przedstawione powyżej stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 9 lipca 2020 r. VQ versus Land Hessen, C-272/19 (ECLI:EU:C:2020:535), Trybunał w § 54 wskazał, że: "(...) Co się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym, należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków (por. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (...), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, § 133 i przytoczone tam orzecznictwo)". Konkludując fragment uzasadnienia dotyczący niezawisłości sądów państw członkowskich, jako istotnego elementu państwa prawa, TSUE w § 56 stwierdził, że: "(...) Niezawisłość sądu krajowego powinna bowiem, również pod kątem warunków, w jakich dochodzi do mianowania jego członków, być oceniana z uwzględnieniem wszystkich istotnych czynników". Również w kolejnym wyroku (z dnia 6 października 2021 r. w sprawie W. Ż, C-487/19) TSUE podkreślił, że: "(...) W ostatecznym rozrachunku to do sądu odsyłającego będzie należało wypowiedzenie się, w świetle ogółu zasad (...) i po przeprowadzeniu wymaganej w tym celu oceny, w przedmiocie tego, czy całokształt okoliczności, w jakich nastąpiło powołanie sędziego (...) mogą skłaniać do wniosku, że (...) nie działał jako niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii. (...) W tym względzie Trybunał miał już sposobność uściślić w kilku niedawnych wyrokach, że sam fakt, iż dani sędziowie (...) zostali powoływani przez Prezydenta RP, nie może powodować ich zależności od tego organu władzy, ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków" (§ 131 i § 143). Ponadto w wyroku z dnia 22 lutego 2022 r. w sprawach połączonych C-562/21 PPU i C-563/21 PPU, TSUE wskazał, że: "(...) A zatem okoliczność, że organ taki jak krajowa rada sądownicza, uczestniczący w procesie powołania sędziów, składa się w przeważającej mierze z członków wybranych przez władzę ustawodawczą, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie (...) Jednakże możliwe jest dojście do innego wniosku, jeżeli ta sama okoliczność, w połączeniu z innymi istotnymi czynnikami i warunkami, w jakich dokonano tych wyborów, prowadzą do powstania takich wątpliwości (...)" (pkt 75). W tym samym wyroku Trybunał stwierdził także, że: "(...) nie wystarcza informacja wykazująca, że sędzia lub sędziowie, którzy uczestniczyli w procedurze prowadzącej do skazania osoby, o której przekazanie wniesiono, zostali powołani na wniosek organu składającego się, w sposób przeważający, z członków władzy ustawodawczej lub wykonawczej lub osób wybranych przez taką władzę – tak jak w wypadku KRS od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r." (pkt 87). W związku z powyższym za uznaniem sędziego sądu administracyjnego za sędziego europejskiego przemawia to, że określone prawem krajowym warunki materialne i zasady proceduralne dotyczące jego powołania – nawet w sytuacji będących efektem zmian dokonanych ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, wywołującą uzasadnione wątpliwości co do konstytucyjności Krajowej Rady Sądownictwa – nie muszą ani powodować zależności sędziego od władzy ustawodawczej czy władzy wykonawczej, ani budzić wątpliwości co do jego bezstronności, a tym samym nie dają podstaw do przyjęcia, że taki sędzia nie jest sędzią niezawisłym i bezstronnym, czyli dającym rękojmię realizacji prawa do sądu w rozumieniu nie tylko art. 45 Konstytucji RP, ale też art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej. Nie sposób przyjąć zatem, że wobec dotychczasowych aktów powołania sędziów i asesorów sądów administracyjnych spośród kandydatów przedstawionych przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną na nowych zasadach, którzy sprawują wymiar sprawiedliwości i wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, podnoszona wadliwość Rady, jakkolwiek przekładająca się na ocenę prawidłowości nominacji sędziowskich, jest wystarczającą przesłanką do uznania wydawanych przez tych sędziów orzeczeń za niebyłe czy dotknięte wadą nieważności. Stosownie do wyroku TSUE z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C-487/19, W.Ż. oraz w wyroku z dnia 22 lutego 2022 r. w sprawach połączonych C-562/21 i C563/21, należy rozważyć kwestię, czy w świetle ogółu zasad prawa europejskiego istniały podstawy do stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie nie orzekał niezawisły i bezstronny sąd w rozumieniu prawa Unii Europejskiej i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W aspekcie unijnych i konwencyjnych standardów prawa do sądu można uznać, że jeżeli w składzie orzekającym wojewódzkiego sądu administracyjnego zasiada sędzia bądź asesor sądowy spełniający konstytucyjne standardy niezależności, niezawisłości i bezstronności, nawet jeżeli został powołany przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym przepisami u.k.r.s., to taki sąd należy uznać za sąd europejski w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Odnosząc powyższe uwagi do asesora WSA w Poznaniu Piotra Ławrynowicza, wskazać należy, że skarżący kasacyjnie organ nie przedstawił żadnych okoliczności mogących świadczyć o braku bezstronności czy też niezawisłości w/w asesora. Nie można zatem ustalić żadnego motywu, środków i możliwości przemawiających na rzecz potencjalnego braku jego niezawisłości. Natomiast, jak wyżej wskazano, okolicznością prowadzącą do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości asesora nie może być – sama w sobie – okoliczność, że w procesie powołania na stanowisko asesora uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami u.k.r.s. Zbieżne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zawarł m.in. w wyrokach z dnia: 20 kwietnia 2023 r., sygn. II OSK 2539/22; 5 grudnia 2022 r., sygn. II OSK 2603/21; 25 maja 2023 r., sygn. III FSK 13/23 oraz 4 listopada 2021 r. sygn. akt: III FSK 3626/21 i III FSK 4104/21.
Za uzasadniony należało natomiast uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 21 ustawy, którego rozwinięcie w sposób obszerny przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Przepis art. 63 ust. 21 ustawy stanowi, że stanowisko dyrektora szkoły lub placówki powierza się na 5 lat szkolnych. W uzasadnionych przypadkach można powierzyć to stanowisko na krótszy okres, jednak nie krótszy niż 1 rok szkolny. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do zanegowania stanowiska Burmistrza [...], według którego przedłożenie przez J.W. koncepcji rozwoju szkoły z naruszeniem prawa autorskiego i prowadzenie postępowania karnego w zakresie naruszenia praw autorskich, jak również brak ostatecznego rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w sprawie unieważnienia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły, należało uznać za "uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego art. 63 ust. 21 ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie co do konieczności indywidualnego i precyzyjnego wskazywania w uchwale "uzasadnionych przypadków" skrócenia pięcioletniego powierzenia stanowiska dyrektora szkoły. Nie może bowiem dochodzić do zbyt daleko idącego zawężenia rozumienia tego pojęcia (a w konsekwencji zawężania kompetencji organu prowadzącego szkołę), w tym zwłaszcza automatyzmu wykluczającego stosowanie tej klauzuli w okolicznościach innych, aniżeli zewnętrzne (tj. niedotyczące predyspozycji samego kandydata), obiektywne i oczywiste (np. zbliżający się termin likwidacji szkoły). Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych zdecydowanie opowiedziano się przeciwko abstrakcyjnemu stosowaniu klauzuli "uzasadnionych przypadków". Aby więc wymóg uzasadnienia był spełniony, musi ono być zindywidualizowane, odnosić się do konkretnej osoby, rzetelne, poparte wnikliwą argumentacją, wskazujące na rozważenie różnych okoliczności przemawiających za odstępstwem od ogólnej zasady powierzania stanowiska dyrektora szkoły na okres 5 lat (por. wyrok NSA o.z. w Łodzi z dnia 14 marca 2001 r., sygn. akt II SA/Łd 1900/00).
Indywidualizacja i konkretyzacja okoliczności przemawiających za skróconym powierzeniem stanowiska dyrektora szkoły nie oznacza natomiast, że "uzasadnionymi przypadkami" nie mogą być żadne z okoliczności rzutujących na kompetencje, przygotowanie czy predyspozycje kandydata wyłonionego przez komisję, zwłaszcza na to, czy daje on gwarancję działania zgodnego z prawem. Wyłoniony przez komisję kandydat może mieć na przykład bardzo wysokie predyspozycje pedagogiczne, ale przy tym nie legitymować się doświadczeniem w zarządzaniu na stanowisku kierowniczym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takiej sytuacji organ prowadzący szkołę może skrócić okres powierzenia stanowiska dyrektora szkoły, z zastrzeżeniem jednak, że powody tego skrócenia muszą być oczywiście obiektywnie i rzetelnie przedstawione oraz uzasadnione w uchwale.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że powody wymienione w zarządzeniu z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr 118/22 mogły uzasadnić skrócenie okresu powierzenia stanowiska dyrektora szkoły J.W. Bezsporna jest bowiem okoliczność, że w dacie wydania zarządzenia toczyło się postępowanie karne w zakresie naruszenia praw autorskich w związku z przedłożoną przez J.W. koncepcją funkcjonowania i rozwoju szkoły publicznej. Ponadto brak było ostatecznego rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w sprawie unieważnienia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły, który to konkurs unieważnił organ, powołując się na okoliczność, że w/w koncepcja nie była autorstwa J.W. Zdaniem NSA, wymienione wyżej okoliczności, mające charakter obiektywny oraz związane z zachowaniem J.W., były wystarczające i mogły uzasadniać skrócenie powierzanej jej kadencji, a skrócenie kadencji do roku było względem tych okoliczności adekwatne. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje jednocześnie eksponowanej przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że w trakcie postępowania karnego J.W. korzysta z domniemania niewinności. Jednakże już samo prowadzenie postępowania karnego ad personam względem osoby sprawującej funkcję kierowniczą w szkole publicznej ma negatywny wydźwięk społeczny. Kierownictwo szkoły publicznej jako placówki oświatowej powinno być przykładem postaw prawych i etycznych oraz dbać o wizerunek szkoły jako placówki niosącej oświatę i wychowanie. Podejrzenia, bądź nawet insynuacje względem kierownictwa szkoły o działania niezgodne z prawem i jednocześnie zagrożone sankcją karną niewątpliwie nie służą budowaniu autorytetu szkoły w społeczności lokalnej. Natomiast ewentualne skazanie prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo naruszenia praw autorskich mogłoby stawiać pod znakiem zapytania możliwość dalszego sprawowania funkcji dyrektora szkoły publicznej przez osobę prawomocnie skazaną. Z tych też względów decyzja o powierzeniu stanowiska dyrektora szkoły na jeden rok nie naruszała prawa. Za decyzją tą stała bowiem intencja organu uzyskania ostatecznych rozstrzygnięć w postępowaniach karnym i sądowoadministracyjnym.
Wobec powyższego, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się zasadny.
W konsekwencji na uwzględnienie zasługiwały również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które stanowią procesowe odzwierciedlenie koncepcji materialnej przedstawionej przez autora skargi kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając fakt, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę (pkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).