III OSK 2968/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, uznając, że rów melioracyjny może stanowić element systemu kanalizacji otwartej, nawet jeśli służy do odprowadzania wód opadowych z terenów przemysłowych.
Sprawa dotyczyła opłaty za usługi wodne, a konkretnie tego, czy rów melioracyjny i podziemny rurociąg mogą być uznane za system kanalizacji otwartej, co miało wpływ na obowiązek zapłaty opłaty za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy złożył skargę kasacyjną, kwestionując wyrok WSA, który uchylił decyzję o nałożeniu opłaty. NSA oddalił skargę, przyjmując, że rów melioracyjny może pełnić funkcję kanalizacyjną, jeśli służy do odprowadzania wód opadowych.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Prezydenta w przedmiocie określenia opłaty za usługi wodne. Spór dotyczył interpretacji przepisów Prawa wodnego, w szczególności art. 269 ust. 1 pkt 1, który nakłada opłatę za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na nieruchomościach o powierzchni powyżej 3500 m2, jeśli nie są one ujęte w system kanalizacji otwartej lub zamkniętej. Prezydent argumentował, że rów melioracyjny i podziemny rurociąg na nieruchomości skarżącego nie mogą być uznane za system kanalizacji, ponieważ są to urządzenia melioracyjne służące poprawie zdolności produkcyjnej gleby, a nie odprowadzaniu wód opadowych z terenów przemysłowych. Sąd pierwszej instancji uznał, że rów melioracyjny może stanowić element systemu kanalizacji otwartej, jeśli służy do odprowadzania wód opadowych. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że definicja systemu kanalizacji otwartej obejmuje urządzenia służące do odprowadzania wód opadowych i roztopowych, a rowy melioracyjne mogą pełnić taką funkcję, nawet jeśli pierwotnie były przeznaczone do celów rolniczych. Sąd uznał również, że definicja urządzeń wodnych w Prawie wodnym ma charakter przykładowy, a wyloty urządzeń kanalizacyjnych, będące urządzeniami wodnymi, wskazują, że same urządzenia kanalizacyjne również mogą być uznane za urządzenia wodne. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną Prezydenta.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, rów melioracyjny może stanowić element systemu kanalizacji otwartej, jeśli służy do odprowadzania wód opadowych i roztopowych do odbiornika.
Uzasadnienie
NSA uznał, że pojęcie systemu kanalizacji otwartej obejmuje urządzenia służące do odprowadzania wód opadowych i roztopowych, a rowy melioracyjne mogą pełnić taką funkcję, nawet jeśli pierwotnie były przeznaczone do celów rolniczych. Kluczowe jest faktyczne wykorzystanie urządzenia do odprowadzania wód opadowych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
Prawo wodne art. 269 § 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Opłata za usługi wodne uiszczana jest za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na skutek robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem, mających wpływ na zmniejszenie tej retencji przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej.
Pomocnicze
Prawo wodne art. 195
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy.
Prawo wodne art. 16
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Definicja urządzeń wodnych, w tym wylotów urządzeń kanalizacyjnych.
Konstytucja RP art. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony środowiska.
u.z.w.i.o.ś. art. 2 § 14
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Definicja urządzeń kanalizacyjnych.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 204 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rów melioracyjny może stanowić element systemu kanalizacji otwartej, jeśli służy do odprowadzania wód opadowych i roztopowych. Definicja urządzeń wodnych w Prawie wodnym ma charakter przykładowy, a urządzenia kanalizacyjne mogą być uznane za urządzenia wodne.
Odrzucone argumenty
Rów melioracyjny i podziemny rurociąg nie mogą być uznane za system kanalizacji, ponieważ są to urządzenia melioracyjne służące poprawie zdolności produkcyjnej gleby, a nie odprowadzaniu wód opadowych z terenów przemysłowych. Wylot urządzenia kanalizacyjnego jako urządzenie wodne nie oznacza, że pozostała część urządzenia kanalizacyjnego również jest urządzeniem wodnym.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie to należy rozumieć jako zespół urządzeń służących do odprowadzania z danego obszaru wód opadowych i roztopowych wprawdzie rowy melioracyjne wykonywane są w celach melioracyjnych, tj. regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnych gleby i ułatwienia jej uprawy, to w pojęciu tym mieści się również odprowadzanie wód opadowych Rów melioracyjny spełnia zresztą swą funkcję w ścisłym związku z opadami atmosferycznymi. Przemawia to za uznaniem go za element otwartego systemu kanalizacji deszczowej.
Skład orzekający
Rafał Stasikowski
przewodniczący
Teresa Zyglewska
sprawozdawca
Paweł Mierzejewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia systemu kanalizacji otwartej w kontekście rowów melioracyjnych i opłat za usługi wodne."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów Prawa wodnego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych typów urządzeń czy sytuacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu opłat za wodę i interpretacji przepisów dotyczących odprowadzania wód opadowych, co ma znaczenie praktyczne dla właścicieli nieruchomości.
“Czy rów melioracyjny to już kanalizacja? NSA rozstrzyga w sprawie opłat za wodę.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 2968/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Paweł Mierzejewski
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Teresa Zyglewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1665/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-12-17
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2268
art. 269 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1665/19 w sprawie ze skargi T.R. na decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 8 maja 2019 r., nr 271/OŚ/2019 w przedmiocie określenia opłaty za usługi wodne 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz T.R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1665/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.R. (dalej: skarżący) na decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 8 maja 2019 r., nr 271/OŚ/2019 w przedmiocie określenia opłaty za usługi wodne, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącego kwotę 387 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Prezydent m.st. Warszawy (dalej: organ, Prezydent) i w skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:
1. naruszenie art. 269 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r., poz. 2268 ze zm.) w związku z art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przez błędną jego wykładnię, poprzez uznanie, że przewód drenażowy i rów melioracyjny mogą należeć do systemu kanalizacji otwartej lub zamkniętej odprowadzającego wodę z terenu przemysłowego i w konsekwencji uznanie, że nieruchomość przy ul. [...] w W. jest ujęta w taki system;
2. naruszenie art. 16 pkt 65 lit. a-j ustawy Prawo wodne przez błędną jego wykładnię, poprzez uznanie, że kategorie urządzeń wodnych i urządzeń kanalizacyjnych (poza ich wylotami) nie są rozdzielne.
Wobec tak sformułowanych zarzutów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie Prezydent oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu organ przedstawił argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
Prezydent wskazał, że opłaty za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej służą ochronie środowiska, co oznacza m.in., że przepisy ustawy Prawo wodne należy interpretować z tego punktu widzenia. Nadrzędnym celem pobierania opłat przewidzianych przez ustawę Prawo wodne jest ochrona środowiska. W opinii organu, Sąd I instancji przesądzając o tym, że przewód drenażowy i rów melioracyjny mogą być uznane za system kanalizacji odprowadzający wodę z terenu przemysłowego całkowicie pominął to, że ideą art. 269 ustawy Prawo wodne jest chronienie środowiska i uznał nieprawidłowo za dopuszczalne nielegalne odprowadzanie do rowu melioracyjnego zanieczyszczonych wód z terenów przemysłowych, podczas, gdy prawidłowa wykładnia art. 269 - skoro ma on służyć ochronie środowiska - prowadzi do wniosku, że, co do zasady, nie powinno to być akceptowane.
Organ zauważył, że nieruchomość przy ul. [...] składa się z działek o numerach [...] z obrębu [...] i [...] z obrębu [...]. Nie jest wykluczone, że we wcześniejszym okresie działki te były użytkowane rolniczo i wówczas rów faktycznie służył do ich odwadniania. Obecnie, zgodnie z danymi z księgi wieczystej KW Nr [...] działki są opisane odpowiednio symbolem Bi - inne tereny zabudowane oraz R - grunty rolne. Nie budzi jednak żadnych wątpliwości, że obie działki są wykorzystywane jako tereny przemysłowe, co jednoznacznie wynika ze zdjęć lotniczych nieruchomości, znajdujących się w przekazanych do Sądu aktach postępowania przed Prezydentem m.st. Warszawy.
Organ przypomniał również, że zgodnie z pismem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 5 października 2018 r. znak: [...], rurociągi melioracyjne na dz. ew. nr [...] z obrębu [...] przy ul. [...] w dzielnicy [...] zostały wykonane w latach 1970-71 w ramach zadania inwestycyjnego "[...]", tj. kiedy przedmiotowa działka nie była jeszcze zabudowana. W piśmie poinformowano również, że przez działki położone na południowy wschód od przedmiotowej nieruchomości (w kierunku Jeziora Z.) przebiegają podziemne rurociągi melioracyjne oraz rów melioracyjny wykonany w ramach ww. zadania inwestycyjnego. Do pisma zostały załączone mapy, z których wynika, że rurociąg o średnicy 400 mm, jak i rów są urządzeniami melioracji wodnych, o których mowa w piśmie. Odcinek rurociągu przebiegający przez nieruchomość skarżącego przy jego południowej granicy jest tylko małą częścią układu melioracyjnego "[...] ", który pełni w omawianym rejonie funkcję melioracyjną, a nie systemu kanalizacyjnego służącego do odbierania wód opadowych.
Następnie Prezydent zauważył, że zgodnie z art. 195 ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Nie jest zatem celem melioracji wodnej odprowadzanie wody z terenu przemysłowego. Dlatego - jeśli nawet faktycznie dochodzi do takiej sytuacji - nie można przyjąć, że rów melioracyjny może spełniać obie funkcje - melioracyjną w stosunku do gruntów rolniczych i kanalizacyjną w stosunku o gruntów wykorzystywanych przemysłowo. Spełnia on bowiem - zgodnie z ustawą - tylko funkcję melioracyjną, rozumianą jako działanie w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. I tylko w tym celu może służyć do odprowadzania wody. Mógł do tego służyć wówczas, gdy omawiane działki były wykorzystywane rolniczo. Nie może on jednak być uznany za system kanalizacji, który polepsza możliwości korzystania z terenu przemysłowego, ponieważ nie prowadzi się na nim, ani nie jest on przewidziany do uprawy. Organ zgodził się z poglądem Sądu I instancji, że w ramach regulacji stosunków wodnych mieści się zarówno pojęcie nawadniania, jak i pojęcie odwadniania terenów, ale zaznaczył, że tylko terenów rolniczych. W ocenie Prezydenta nie można tracić z pola widzenia, że rów w zakresie, w jakim odprowadza wodę z nieruchomości, nie odwadnia terenów wykorzystywanych rolniczo, tylko sąsiedni teren przemysłowy, do czego nie jest przewidziany, a zatem nie może być traktowany jako system kanalizacji dla tego terenu.
Podkreślono także, że skoro rów melioracyjny został zaprojektowany tak, aby odbierać wody z terenów rolniczych - w tym działek przy ul. [...], gdy były wykorzystywane w tych celach, może nie mieć wystarczającej przepustowości, aby obecnie odbierać wody z tych terenów (w przypadku np. deszczów nawalnych), skoro zostały uszczelnione w ponad 80%, a zatem ilość odprowadzanych wód jest znacznie większa, niż pierwotnie zakładano. Urządzenia melioracyjne (rowy, dreny, zbieracze) mają za zadanie odebrać jednie nadmiar wód powstających w gruncie. Wody gruntowe przechodzą przez ośrodek gruntowy bardzo powoli, siłami filtracji, stąd obliczeniowy przepływ do projektowania tych urządzeń dla warunków Mazowsza wynosi q= 0,5 - 0,85 l/s *ha. ("Wytyczne drenowania gruntów ornych", Instytut Melioracji i Użytków Zielonych, Falenty 1978, str. 11). Woda powoli dostaje się do drenów i wolno odpływa. Przekroje urządzeń są niewielkie, a odpływ rozłożony jest w czasie.
Organ wskazał, że odpływ do urządzeń kanalizacyjnych jest ponad stukrotnie wyższy od odpływu do urządzeń drenarskich. Wynika z powyższego jasno, że urządzenia melioracyjne nie powinny stanowić odbiornika dla wód opadowych, gdyż ich parametry nie są przystosowane do odprowadzania wód deszczowych i może to skutkować uszkodzeniem lub zniszczeniem urządzeń drenarskich. Dreny są rurkami ceramicznymi układanymi w obsypce piaskowej bez zaprawy, aby woda swobodnie mogła być pobierana i oddawana do gruntu przez szczeliny pomiędzy drenami. W przypadku wprowadzania do drenów wód z kanalizacji deszczowych dochodzi do burzliwego ruchu wody, wypłukiwania warstw obsypek, klawiszowania drenów, a w konsekwencji do zawalenia gruntu i braku ciągłości odpływu w drenie.
Organ podniósł również, że w myśl art. 389 pkt 1 ustawy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, na usługi wodne wymagane jest pozwolenie wodnoprawne. Wynika z tego, że odprowadzanie do urządzenia wodnego, jakim jest rów, wód z nieruchomości przy ul. [...] wymaga pozwolenia wodnoprawnego. W odpowiedzi z 9 lipca 2019 r., na skargę na decyzję Prezydenta m.st. Warszawy, organ wyraźnie wskazał, że do 31 grudnia 2017 r., kiedy to w m.st. Warszawie organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych był Prezydent m.st. Warszawy, skarżący nie uzyskał takiego pozwolenia (wówczas wydawanego na podstawie ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne). Organ nie badał, czy skarżący uzyskał pozwolenie w późniejszym okresie, kiedy właściwe do tego stały się organy Wód Polskich, jednakże występuje prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, że tak się nie stało. Kwestia ta może okazać się istotna dla podkreślenia stanowiska organu, w świetle tego, iż odprowadzanie wód z nieruchomości przy ul. [...] może mieć charakter nielegalny. W takim przypadku przyjęcie, że przewód drenażowy i rów melioracyjny są urządzeniami kanalizacji w rozumieniu art. 269 ustawy Prawo wodne niejako legalizowałoby działanie niezgodne z prawem i szkodzące środowisku. Zagadnienie to w opinii organu, zostało całkowicie pominięte przez Sąd I instancji.
Następnie Prezydent wskazał, że w uzasadnieniu skarżonego wyroku Sąd I instancji zdaje się wprowadzać podział na urządzenia kanalizacyjne i wyloty urządzeń kanalizacyjnych, podczas, gdy podział taki nie wynika z ustawy ani też logiki. Wyloty urządzeń kanalizacyjnych są nierozłącznym elementem urządzeń kanalizacyjnych. I skoro ustawodawca w art. 16 pkt 65 lit. f ustawy Prawo wodne wyraźnie wskazał, że urządzeniem wodnym jest tylko jedna część urządzenia kanalizacyjnego, jaką jest jego wylot, to w takim razie za logiczne należy uznać, że pozostała część urządzenia kanalizacyjnego nie jest urządzeniem wodnym. Nie ma uzasadnienia, aby przyjąć, że skoro ustawodawca nie wymienił innych części urządzenia kanalizacyjnego w art. 16 pkt 65 lit. a-f, to mogą one jednak być urządzeniem wodnym. Ustawa w żadnym innym miejscu nie przewiduje podziału urządzeń, czy to kanalizacyjnych, czy wodnych, na części. Artykuł 16 pkt 65 lit. f jest jedynym miejscem, gdzie tak się dzieje, co uzasadnia ww. pogląd, że wskazanie tylko części urządzenia kanalizacyjnego jako urządzenie wodne, oznacza, że jego reszta została wykluczona z tej kategorii.
Konkludując organ podkreślił, że naczelną zasadą przy interpretacji przepisów ustawy Prawo wodne powinna być konstytucyjna zasada ochrony środowiska. W jej świetle nie jest dopuszczalne przypisywanie rowom melioracyjnym i drenom funkcji kanalizacyjnej dla terenów inne niż rolnicze. Rowy nie są do tego przeznaczone, a ich możliwości przepustowe i techniczne nie zostały zaprojektowane do odbioru wód opadowych. Ważne jest, że taka wykładnia nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą zrównoważonego rozwoju, ponieważ nie powoduje po stronie skarżącego sytuacji, w której nie ma możliwości zagospodarowania wód ze swojej nieruchomości. Skarżący ma możliwość i powinien odprowadzać wody opadowe i roztopowe na swoją nieruchomość, zgodnie z uzyskanymi warunkami zabudowy (poza wyjątkiem wprowadzonym w jednej z decyzji, który pozwala - po uzyskaniu odpowiedniego pozwolenia - na wprowadzanie części wód do rowu).
Wskazano, że na nieruchomości skarżącego niewątpliwie funkcjonuje system kanalizacji wewnętrznej, ale nie jest on podłączony do systemu zewnętrznego, bo rów melioracyjny nie pełni funkcji kanalizacyjnej dla terenu przemysłowego. Organ zauważył, że według Sądu I instancji nie jest wystarczające istnienie na danej nieruchomości systemu kanalizacji otwartej lub zamkniętej, jeżeli system ten nie współfunkcjonuje z istniejącym na danym obszarze (a nie wyłącznie na danej nieruchomości) systemem kanalizacji. W ocenie organu jest jasne, że rów melioracyjny może pełnić funkcje kanalizacyjne, ale tylko dla terenów rolniczych, a nie przemysłowych.
Pismem z 20 marca 2020 r. oraz pismem z 23 marca 2020 r. w odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności oceniając zarzut dotyczący naruszenia art. 269 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r., poz. 2268 ze zm.), dalej: Prawo wodne w związku z art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.), wskazać należy, iż nie mógł on okazać się uzasadniony.
Stosownie do postanowień art. 269 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego opłatę za usługi wodne uiszcza się za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej na skutek wykonywania na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m2 robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem, mających wpływ na zmniejszenie tej retencji przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej. Do przesłanek, które skutkują obowiązkiem poniesienia opłaty należą zatem odpowiednia powierzchnia i lokalizacja nieruchomości, wykonywanie określonych czynności na terenie nieruchomości oraz wyłączenie oznaczonej powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej, skutkującej zmniejszeniem naturalnej retencji terenowej. Ponadto, ww. przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy nieruchomość, na której dokonane zostały roboty budowlane znajduje się na obszarze nieujętym w system kanalizacji otwartej lub zamkniętej.
Istota sporu występującego w sprawie sprowadza zatem się do tego, czy istniejący rurociąg oraz otwarty rów melioracyjny mogą stanowić elementy systemu kanalizacji otwartej lub zamkniętej. Zdaniem strony zobowiązanej do poniesienia określonej decyzją opłaty, jej nieruchomość leży na obszarze, gdzie taki system funkcjonuje, gdyż na nieruchomości istnieje rurociąg podziemny, który przechodzi w rów odwadniający i idzie do odbiornika wód. W ocenie organu istniejący na nieruchomości rurociąg oraz rów otwarty, do którego ten rurociąg posiada wylot nie stanowią systemu kanalizacji otwartej i zamkniętej, bowiem są to urządzenia melioracji wodnych i jako takie nie spełniają funkcji kanalizacyjnych tj. nie służą do odprowadzania wód opadowych i roztopowych, ale ich rolą jest poprawa zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienie jej uprawy. Ponadto organ stoi na stanowisku, że rowy jako urządzenia wodne nie są urządzeniami kanalizacyjnymi.
W Prawie wodnym brak jest definicji "systemu kanalizacji otwartej lub zamkniętej", jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie to należy rozumieć jako zespół urządzeń służących do odprowadzania z danego obszaru wód opadowych i roztopowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych pod pojęciem "obszarów ujętych w systemy kanalizacji otwartej i zamkniętej" należy rozumieć obszary ujęte w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej, służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 794/21 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem uznania urządzeń wodnych za urządzenia kanalizacji deszczowej bądź kanalizacji zbiorczej jest potwierdzenie, że zostały one wybudowane i oddane do użytku oraz że funkcjonują, realizując przypisaną im funkcję przechwytywania wód opadowych lub roztopowych i dalszego ich odprowadzania do wód. (M. Białek, D. Chojnacki, T. Grabarczyk, Opłaty za usługi w nowym prawie wodnym, Warszawa 2018, C.H. Beck, s. 41).
Wobec powyższego, uwzględniając przedstawione pojęcie systemu kanalizacji otwartej lub zamkniętej, uznać należało, że słuszne jest w tej kwestii stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, iż nie ma racji organ twierdząc, że rurociąg i rów jako urządzenia melioracyjne nie mogą stanowić urządzeń kanalizacji.
W myśl art. 195 ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 6 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 1049/18 (a powołany w zaskarżonym orzeczeniu) pogląd, wedle którego "wprawdzie rowy melioracyjne wykonywane są w celach melioracyjnych, tj. regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnych gleby i ułatwienia jej uprawy, to w pojęciu tym mieści się również odprowadzanie wód opadowych, które powodują nadwyżki wód w stosunku do możliwości absorpcyjnych danego gruntu (terenu). Rów melioracyjny spełnia zresztą swą funkcję w ścisłym związku z opadami atmosferycznymi. Przemawia to za uznaniem go za element otwartego systemu kanalizacji deszczowej". Skoro regulacja stosunków wodnych polega zarówno na nawadnianiu, jak i odwadnianiu gruntów, to należy uznać, że w ramach regulacji stosunków wodnych mieści się również pełnienie funkcji kanalizacyjnej (odwadniającej). Rów melioracyjny należy więc uznać za otwarty system kanalizacji w sytuacji, gdy rów ten wykorzystywany jest do odprowadzania zrzutów wód opadowych do odbiornika, którym są wody powierzchniowe. Umożliwia on odprowadzanie wód opadowych, co oznacza że jest elementem tego systemu. Aby zakwalifikować rów melioracyjny jako element systemu kanalizacji wystarczającym jest bowiem ustalenie, iż jego celem jest odprowadzanie wód opadowych do wód. Zgodnie ze stanowiskiem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie "system kanalizacji otwartej lub zamkniętej", którym posługuje się Prawo wodne należy rozumieć jako zespół urządzeń służących do odprowadzania z danego obszaru wód opadowych i roztopowych, którymi mogą być zarówno urządzenia kanalizacji deszczowej, jak i ogólnospławnej. Otwarte systemy kanalizacji deszczowej to urządzenia takie jak np. korytka odwadniające, rynsztoki, rynny, rowy, systemy odwodnień i profili dróg, chodników oraz innych powierzchni utwardzonych. Zamknięte systemy kanalizacji deszczowej to rurociągi oraz zamknięte kanały ściekowe wraz ze studzienkami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że rów melioracyjny stanowi składnik istniejącego systemu kanalizacji otwartej (rurociąg podziemny, który dalej przechodzi w rów odwadniający i idzie do odbiornika wód – akwen "[...]").
Zasadnie również Sąd I instancji wskazał, że zaliczenie danego urządzenia do urządzeń melioracji wodnych i służenie celom określonym w art. 195 ustawy Prawo wodne nie wyklucza pełnienia przez urządzenia melioracji wodnych innej funkcji, np. funkcji kanalizacyjnej. Nieprawidłowe jest zatem twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, wedle którego rów melioracyjny spełnia tylko funkcję melioracyjną w stosunku do gruntów rolniczych. Okoliczność, że dany rów stanowi rów melioracyjny, jak też, że jest on urządzeniem wodnym, nie wyklucza możliwości uznania go za element systemu kanalizacji otwartej.
Za bezzasadny należało uznać również zarzut naruszenia art. 16 pkt 65 lit. a-f ustawy Prawo wodne.
Wskazać należy, że zawarta w art. 16 pkt 65 ustawy Prawo wodne definicja urządzeń wodnych nie stanowi katalogu zamkniętego. Zgodnie ze wskazanym przepisem urządzenia wodne to urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z nich. Ustawodawca zdecydował się na wskazanie urządzeń stanowiących urządzenia wodne, posłużył się jednak sformułowaniem "w tym", co jednoznacznie przesądza o przykładowym charakterze wyliczenia zawartego w art. 16 pkt 65 ustawy Prawo wodne. Wobec powyższego zgodzić się należy z Sądem I instancji, że inne urządzenia, niewymienione we wskazanej regulacji, mogą być urządzeniami wodnymi, jeżeli służą kształtowaniu zasobów wodnych lub korzystaniu z tych zasobów. Jednocześnie nie ma racji autor skargi kasacyjnej twierdząc, że skoro ustawodawca w art. 16 pkt 65 lit. f ustawy Prawo wodne wyraźnie wskazał, że urządzeniem wodnym jest tylko jedna część urządzenia kanalizacyjnego, jaką jest jego wylot, to w takim razie za logiczne należy uznać, że pozostała część urządzenia kanalizacyjnego nie jest urządzeniem wodnym.
Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U z 2019, poz. 1437 ze zm.), urządzenia kanalizacyjne są to sieci kanalizacyjne, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służących do wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi oraz urządzenia podczyszczające i oczyszczające ścieki oraz przepompownie ścieków. W myśl art. 16 pkt 65 lit. f ustawy Prawo wodne, urządzeniem wodnym są wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych oraz wyloty służące do wprowadzania wody do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych. Skoro urządzeniem wodnym są wyloty urządzeń kanalizacyjnych, które zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków stanowią urządzenia kanalizacyjne, to zasadnym było uznanie, iż urządzenia kanalizacyjne również stanowią urządzenia wodne. Rację ma Sąd I instancji, że brak jest podstaw do uznania, iż niewymienione w art. 16 pkt 65 ustawy Prawo wodne urządzenie kanalizacyjne nie stanowi urządzenia wodnego, skoro konkretne urządzenie kanalizacyjne w postaci wylotu bezsprzecznie jest urządzeniem wodnym.
W konsekwencji powyższych rozważań za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu I instancji, który w zaskarżonym wyroku wskazał, że rów melioracyjny może być uznany za urządzenie kanalizacji i w przypadku, gdy wraz z innymi urządzeniami służy do odprowadzania z danego obszaru wód opadowych i roztopowych, może stanowić składnik systemu kanalizacji otwartej lub zamkniętej.
Mając na uwadze powyższe, zarzuty postawione w skardze kasacyjnej uznano za pozbawione usprawiedliwionych podstaw, wobec czego skarga kasacyjna na podstawie na podstawie art. 184 p.p.s.a., podlegała oddaleniu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI