III OSK 2920/22

III OSK 2920/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Mariusz Kotulski
Piotr Korzeniowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 882/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-14
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 2 § 2, art. 68 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2020 poz 1792
art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia WSA (del.) Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 13 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 882/22 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 24 marca 2022 r., nr DKO-420-26-8/2021/mk w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; II. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz A.S. kwotę 3550 (trzy tysiące pięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt IV SA/Wa 882/22 po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. (dalej: skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: GIOŚ) z 24 marca 2022 r. nr DKO-420-26-8/2021/mk w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego w P. pismem z 11 kwietnia 2016 r., w ramach współdziałania w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów, przesłał GIOŚ informację o międzynarodowym przemieszczeniu odpadu wraz z całą zebraną w tej sprawie dokumentacją. GIOŚ zawiadomieniem z 29 kwietnia 2016 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia sposobu zagospodarowania odpadem o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego pojazdu osobowego marki F., rok produkcji z 2011 r., o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], o czym zawiadomił skarżącą, będącą odbiorcą odpadu, odpowiedzialnym za jego nielegalne międzynarodowe przemieszczenie z terytorium USA na terytorium Polski.
Pismem z 24 maja 2016 r. skarżąca poinformowała, że przedmiotowy pojazd został naprawiony, uzyskał pozytywny wynik badania technicznego w stacji kontroli pojazdów i został zarejestrowany. Na dowód powyższego do akt sprawy złożyła: kopię dowodu rejestracyjnego wydanego przez Starostę B. w dniu 2 kwietnia 2016 r. dla ww. pojazdu, opinię rzeczoznawcy z 16 maja 2016 r., dokument Texas Salvage Vehicle Title, dokument Urzędu Celnego w B. Decyzją z 1 lipca 2016 r. GIOŚ umorzył postępowanie w ww. sprawie jako bezprzedmiotowe z uwagi na okoliczność, że w obecnym stanie technicznym opisany wyżej pojazd nie stanowi odpadu.
W dniu 2 września 2020 r. WIOŚ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej - jako odbiorcy odpadu o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego wyżej opisanego pojazdu, sprowadzonego na terytorium Polski z terytorium USA, nielegalnie bez dokonania zgłoszenia, o czym zawiadomił skarżącą pismem.
Decyzją z 27 listopada 2020 r. WIOŚ wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 50 000 zł, jako odbiorcy odpadu o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego ww. pojazdu, sprowadzonego na terytorium Polski z terytorium USA, nielegalnie bez dokonania zgłoszenia.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. GIOŚ decyzją z 24 marca 2022 r. decyzją z 24 marca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję WIOŚ z 27 listopada 2020 r.
Skarżąca w skardze na decyzję GIOŚ z 24 marca 2022 r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję WIOŚ z 27 listopada 2020 r. i umorzenie postępowania, ewentualnie stwierdzenie nieważności wymienionych decyzji jako rażąco naruszających prawo, a "w konsekwencji uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania w całości".
GIOŚ – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji oddalając skargę w uzasadnieniu wyroku wskazał, że z ustaleń organów, opartych na zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie wynika, że wyżej opisany pojazd został sprowadzony na terytorium Polski z USA, w stanie uszkodzonym. Przemieszczeniu pojazdu towarzyszyły następujące dokumenty: deklaracja uproszczona nabycia wewnątrzwspólnotowego AKC-U z 12 lutego 2016 r., faktura zakupu z 22 października 2015 r., dokument Texas Salvage Vehicle Title [...], dowód własności pojazdu powypadkowego stanu Texas z 18 sierpnia 2014 r., zaświadczenie o braku zastrzeżeń do rejestracji pojazdu lub przyczepy samochodowej Głównego Urzędu Celnego w B. z 9 grudnia 2015 r., dokument odprawy celnej z 8 grudnia 2015 r. [...] w B. oraz opinia techniczna nr [....] z 5 lutego 2016 r. będąca oceną stanu technicznego i określenia wartości rynkowej spornego pojazdu sporządzona na zlecenie skarżącej przez rzeczoznawcę wraz z dokumentacją fotograficzną w wersji papierowej. Pojazd posiadał szereg uszkodzeń, które rzeczoznawca wyszczególnił w opinii (31 uszkodzeń), w szczególności były to uszkodzenia: zawieszenia prawego przedniego z przemieszczeniem koła, wahacza prawego przedniego, przekładni kierowniczej, podłużnic przednich, wzmocnienia bocznego lewego przedniego, wzmocnienia czołowego, a także silnika bez możliwości uruchomienia. Omawiany pojazd był też niekompletny, nie posiadał foteli przednich, jak i kanapy tylnej oraz tunelu środkowego. Naprawa uszkodzeń została oceniona przez organy jako niemieszcząca się w zakresie drobnych napraw. Pojazd został zakupiony przez skarżącą za kwotę 13 232 zł, a konieczne naprawy pojazdu zostały określone na kwotę 66 800. Z kolei wartość pojazdu w stanie uszkodzonym opiewała na kwotę 42 600 zł. Z dowodu własności pojazdu powypadkowego stanu Texas, strony drugiej - cesji tytułu własności pojazdu powypadkowego – wynika, że ostatnim właścicielem, 20 października 2015 r., był A., od którego pojazd nabyła skarżąca. Z powyższego wynika, że wartość koniecznych napraw znacznie przewyższała wartość pojazdu w stanie uszkodzonym, tj. 42 600 zł, z kolei jego zakup nastąpił tylko za 13 232 zł. Sam silnik samochodu był tak uszkodzony, że uniemożliwiał jego uruchomienie. Ogólnie ujmując, sporny pojazd w momencie przemieszczenia z zagranicy na terytorium RP posiadał uszkodzenia elementów nadwozia istotnych dla konstrukcji samonośnej ww. pojazdu. Ww. uszkodzenia wymagały napraw wykraczających poza drobne naprawy. Międzynarodowe przemieszczenie spornego odpadu wymagało zastosowania procedury uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody właściwych zainteresowanych organów na podstawie art. 3 rozporządzenia nr 1013/2006.
Odpad w postaci omawianego pojazdu nie został sklasyfikowany pod żadnym kodem w załączniku III, IIIB, IV i IVA i z tej przyczyny międzynarodowe przemieszczenie ww. odpadu wymagało zastosowania procedury uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody właściwych zainteresowanych organów. W ocenie Sądu powyższe ustalenia musiały doprowadzić organy do uznania, że sporny pojazd w sprowadzonym stanie technicznym, z oznaczeniem uszkodzenia mającym charakter szkody całkowitej, nie mógł być użytkowany w dotychczasowy sposób, zgodny z jego przeznaczeniem. Poprzedni właściciele ww. pojazdu nie dokonali żadnych jego napraw, nie uzyskali dla pojazdu świadectwa pojazdu zrekonstruowanego, niezbędnego do dalszego wykorzystania, czyli zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem.
W skardze kasacyjnej skarżąca, reprezentowana przez dwóch radców prawnych, na podstawie art. 173 § 1 i 2, art. 175 § 1 oraz art. 177 § 1 p.p.s.a., zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sporny pojazd w chwili jego sprowadzenia na terytorium Polski stanowił odpad, podczas gdy ani jego stan techniczny, ani postępowanie poprzedniego posiadacza spornego pojazdu, nie świadczy o jego zakwalifikowaniu jako odpadu;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 32 ust. 1, art. 34 z "29 czerwca 2007 roku o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów" w zw. z art. 2 pkt 35 lit. a i art. 3 ust. 1 lit. b tiret iii rozporządzenia [WE] nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczenia odpadów poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu w ustalonym stanie faktycznym, uznanie skarżącej kasacyjnie za odbiorcę odpadu przywiezionego nielegalnie bez dokonania zgłoszenia oraz nałożenie na skarżącą, w drodze decyzji, kary pieniężnej w wysokości od 50 000 zł, podczas gdy sprowadzony przez skarżącą kasacyjnie pojazd nie stanowi i nie stanowił odpadu;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 189g § 1 w zw. z art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów przez oddalenie skargi, mimo że decyzja GIOŚ z 24 marca 2022 r. została wydana z przekroczeniem 5-letniego terminu do nałożenia tejże kary liczonego od dnia naruszenia prawa tj. 22.10.2015 r., ewentualnie naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 189c k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art 1 ust. 2 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów przez oddalenie skargi, w sytuacji gdy doszło do przedawnienia w zakresie możliwości nałożenia kary pieniężnej, gdyż nie można jej nałożyć po upływie 3 lat, w sytuacji gdy zgodnie z treścią art. 189c k.p.a. jeżeli w czasie wydawania decyzji obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, stosuje się ustawę nową, lub ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony, a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., przez oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia, jaka rzeczywiście była wola poprzedniego posiadacza spornego pojazdu oraz w przedmiocie ustalenia stanu technicznego przedmiotowego pojazdu pomimo, iż to organ administracji publicznej zobowiązany był w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli miało fundamentalne znaczenie;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w sytuacji gdy organ zupełnie pominął wnioski płynące z przedstawionych w toku sprawy dowodów, z których wynika, iż pojazd w chwili zakupu posiadał sprawne wszystkie istotne podzespoły i wymagał jedynie drobnych napraw, co jednak nie czyniło go pojazdem niesprawnym, a już w szczególności nie mógł być traktowany jako rzecz nieprzydatna, zagrażająca środowisku, a więc w kategoriach odpadu oraz że obecny stan pojazdu nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. przez niezasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy wydana została wcześniej decyzja GIOŚ z 1 lipca 2016 r. umarzająca postępowanie administracyjne w sprawie określenia sposobu gospodarowania odpadem o kodzie 16 01 04* w postaci pojazdu osobowego marki F., rok produkcji z 2011 o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], wobec stwierdzenia braku przesłanek do uznania przedmiotowego pojazdu jako odpad i tym samym wobec braku przesłanek do uznania, że doszło do międzynarodowego przemieszczenia odpadu, co uniemożliwiało wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej za międzynarodowe przemieszczenie odpadu bez zgłoszenia w trybie art. 32 ust. 1 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów.
W oparciu o powyższe zarzuty na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzupełnieniu braków formalnych skargi kasacyjnej złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna jest zasadna. Nie wszystkie jednak zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu zasługiwały na uwzględnienie.
W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego.
Uwzględniając istotę sporu prawnego w rozpatrywanej sprawy, (zakwalifikowanie jako odpadu o kodzie 16 01 04* uszkodzonego pojazdu osobowego marki F., rok produkcji - 2011 r., o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], (dalej: przedmiotowy pojazd), komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi i w związku z tym istnieje konieczność łącznego ich rozpoznania.
Nie wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia art. 151 p.p.s.a. zasługiwały na uwzględnienie. Z przepisu art. 151 p.p.s.a. wynika, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przepis ten ma więc charakter swoistej "instrukcji" dla Sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Może on tym samym być naruszony tylko wówczas, gdy Sąd uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie wydaje orzeczenie oddalające skargę lub gdy Sąd uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie uwzględnia ją. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja częściowo miała miejsce. Sąd I instancji uznał niezasadnie, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i w konsekwencji wydał błędne rozstrzygnięcie polegające na jej oddaleniu (por. odpowiednio wyrok NSA z 26.09.2023 r., II OSK 3215/20, LEX nr 3626861).
Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., przez oddalenie skargi. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że postępowanie poprzedzające wydanie kontrolowanej decyzji i decyzji ją poprzedzającej przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasad ogólnych i dowodowych postępowania administracyjnego. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie.
Nie jest trafny zarzut dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w sytuacji gdy organ zupełnie pominął wnioski płynące z przedstawionych w toku sprawy dowodów, z których wynika, iż pojazd w chwili zakupu posiadał sprawne wszystkie istotne podzespoły i wymagał jedynie drobnych napraw, co jednak nie czyniło go pojazdem niesprawnym, a już w szczególności nie mógł być traktowany jako rzecz nieprzydatna, zagrażająca środowisku, a więc w kategoriach odpadu oraz że obecny stan pojazdu nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wskazać należy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza tezy, że pojazd w chwili zakupu posiadał sprawne wszystkie istotne podzespoły i wymagał jedynie drobnych napraw. Stan techniczny pojazdu potwierdza opinia techniczna i załączony do niej kosztorys, przedmiotowy pojazd został uszkodzony, a uszkodzenia obejmowały m.in. wzmocnienie boczne lewe, wzmocnienie czołowe, zawieszenie prawe przednie, przekładnię kierowniczą, silnik. Omawiany pojazd był niekompletny, nie posiadał foteli przednich jak i kanapy tylnej oraz tunelu środkowego. W ww. opinii rzeczoznawca stwierdził, iż koszt naprawy pojazdu wynosi 66 800, 00 zł, przy określonej wartości pojazdu uszkodzonego w wysokości 42 600, 00 zł. Rzeczoznawca stwierdził szereg koniecznych napraw pojazdu, a co za tym idzie rzeczoznawca określił dużą utratę wartości pojazdu. Konieczne naprawy pojazdu znacznie przekroczyły wartość pojazdu uszkodzonego. Rzeczoznawca stwierdził, że zakres napraw obejmuje m.in. zawieszenie prawe przednie z przemieszczeniem koła, wahacz prawy przedni, przekładnię kierowniczą, odkształcone podłużnice przednie, wzmocnienie czołowe i wzmocnienie boczne. Powyższe potwierdza dokumentacja fotograficzna, z której jednoznacznie wynika, iż w sporny pojazd był niekompletny i posiadał uszkodzony przód. Przedmiotowy pojazd w momencie przemieszczenia z zagranicy na terytorium RP posiadał uszkodzenia elementów nadwozia istotnych dla konstrukcji samonośnej ww. pojazdu. Ww. uszkodzenia wymagały napraw wykraczających poza drobne naprawy.
Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. przez niezasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy wydana została wcześniej decyzja GIOŚ z 1 lipca 2016 r. umarzająca postępowanie administracyjne w sprawie określenia sposobu gospodarowania odpadem o kodzie 16 01 04* w postaci pojazdu osobowego marki F., rok produkcji z 2011 o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...].
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że Naczelnik Urzędu Celnego w P. pismem z 11 kwietnia 2016 r., w ramach współdziałania w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów, przesłał GIOŚ informację o międzynarodowym przemieszczeniu odpadu wraz z całą zebraną w tej sprawie dokumentacją. GIOŚ zawiadomieniem z 29 kwietnia 2016 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia sposobu gospodarowania odpadem o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego pojazdu osobowego marki F., rok produkcji z 2011 r., o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...], o czym zawiadomił skarżącą, będącą odbiorcą odpadu, odpowiedzialnym za jego nielegalne międzynarodowe przemieszczenie z terytorium USA na terytorium Polski. Pismem z 24 maja 2016 r. skarżąca poinformowała, że przedmiotowy pojazd został naprawiony, uzyskał pozytywny wynik badania technicznego w stacji kontroli pojazdów i został zarejestrowany. Na dowód powyższego do akt sprawy złożyła: kopię dowodu rejestracyjnego wydanego przez Starostę B. w dniu 2 kwietnia 2016 r. dla ww. pojazdu, opinię rzeczoznawcy z 16 maja 2016 r., dokument Texas Salvage Vehicle Title, dokument Urzędu Celnego w B. Decyzją z 1 lipca 2016 r. GIOŚ umorzył postępowanie w ww. sprawie jako bezprzedmiotowe z uwagi na okoliczność, że w obecnym stanie technicznym opisany wyżej pojazd nie stanowi odpadu.
Wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia sposobu gospodarowania odpadem o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego pojazdu osobowego marki F., rok produkcji z 2011 r., o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...] było odrębnym postępowaniem od wszczętego z urzędu w dniu 2 września 2020 r. przez WIOŚ postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej - jako odbiorcy odpadu o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego wyżej opisanego pojazdu, sprowadzonego na terytorium Polski z terytorium USA, nielegalnie bez dokonania zgłoszenia. W ramach tego postępowania przedmiotem oceny był stan faktyczny (a więc także stan techniczny pojazdu) w dacie przekroczenia granicy RP przez przedmiotowy pojazd. Natomiast w ramach postępowania, w którym wydana została decyzja z 1 lipca 2016 r., w której GIOŚ umorzył postępowanie w ww. sprawie jako bezprzedmiotowe, przedmiotem końcowej oceny był stan faktyczny (a więc także stan techniczny pojazdu) po jego naprawie. Skarżąca kasacyjnie w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji GIOŚ z 1 lipca 2016 r. całkowicie zignorowała obowiązek prawny nałożony przez organ na skarżący dotyczący sposobu gospodarowania odpadem o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego pojazdu osobowego marki F., rok produkcji z 2011 r., o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...] i dokonała naprawy przedmiotowego pojazdu, a następnie jego rejestracji. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, według którego "Naprawa samochodu wycofanego z eksploatacji w warsztacie samochodowym, a nawet jego rejestracja, nie stanowią zastosowania procesów gospodarowania odpadami, które pozbawiając odpadu pewnych jego cech, mogą pozwolić na uznanie, że pojazd wycofany z eksploatacji, już wcześniej zakwalifikowany do kategorii odpadów, ten status utracił" (zob. wyrok NSA z 18.01.2022 r., III OSK 4565/21, LEX nr 3290738). Skarżąca kasacyjnie w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji GIOŚ z 1 lipca 2016 r. została przez GIOŚ wezwana do zastosowania procedur określonych w art. 24 ust. 3 rozporządzenia nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. U. UE. L 190 z 12 lipca 2006 r., s. 1 z późn. zm. - dalej: rozporządzenie nr 1013/2006), przez zagospodarowanie odpadu o kodzie 16 01 04* w postaci uszkodzonego pojazdu, przez przedsiębiorcę prowadzącego stację demontażu pojazdów, posiadającego decyzję właściwego organu w zakresie gospodarki odpadami, wymaganej w związku z prowadzeniem stacji demontażu pojazdów, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty doręczenia postanowienia. Skarżąca kasacyjnie tego wezwanie nie wykonała. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 2 u.m.p.o., w przypadku stwierdzenia nielegalnego międzynarodowego przemieszczania odpadów albo na podstawie powiadomienia o nielegalnym przemieszczeniu otrzymanego w trybie art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, Główny Inspektor Ochrony Środowiska wszczyna z urzędu postępowanie administracyjne i zobowiązuje: odbiorcę odpadów - jeżeli za nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów odpowiedzialność ponosi odbiorca odpadów - w drodze decyzji, do zastosowania procedur określonych w art. 24 rozporządzenia nr 1013/2006 i określa sposób zagospodarowania odpadów oraz wskazuje termin realizacji obowiązków nałożonych tą decyzją nie dłuższy niż 30 dni.
Powołane w ust. 1 ww. artykułu przepisy art. 24 rozporządzenia 1013/2006 dotyczą odbioru lub zagospodarowania odpadów w przypadku, gdy przemieszczenie jest nielegalne. Adresatem postanowienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 art. 25 u.m.p.o., jest zawsze odbiorca odpadów , których przemieszczenie zostało uznane przez dowolny właściwy organ za nielegalne (ze wskazaniem odbiorcy jako podmiotu odpowiedzialnego). Przedmiotem deliktu uregulowanego w art. 32 ust. 1 u.m.p.o. jest nielegalny przywóz odpadów bez dokonania zgłoszenia wymaganego przez rozporządzenie nr 1013/2006. Odpowiedzialność ponosi odbiorca odpadów sprowadzonych nielegalnie.
W postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji GIOŚ z 1 lipca 2016 r. skarżąca miała status odbiorcy odpadów i ponosiła odpowiedzialność za nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadu w postaci przedmiotowego pojazdu.
W konsekwencji nie można stwierdzić, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja GIOŚ wydana w tej samej sprawie i wobec tej samej strony. To, co stanie się w przyszłości z pojazdem, nie ma wpływu na uzyskany przez niego status odpadu. Decydujące znaczenie dla uznania danego przedmiotu za "odpad" ma jego stan w chwili sprowadzenia na terytorium Polski, który w przypadku pojazdów wycofanych z eksploatacji, wynika ze statusu prawnego oraz stanu technicznego danego pojazdu oraz woli jego poprzedniego posiadacza (zob. wyrok NSA z 27.01.2022 r., III OSK 993/21, LEX nr 3302016).
Nie był zatem usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a.
Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż sporny pojazd w chwili jego sprowadzenia na terytorium Polski stanowił odpad. Odnosząc się do tego zarzutu wyjaśnić należy, że skarżąca kasacyjnie uważa, że sporny, przemieszczony pojazd nigdy nie był odpadem. Był pojazdem zakupionym z uwagi na znaczną ekonomiczną wartość, był przeznaczony do naprawy i w rezultacie został naprawiony, a potem dopuszczony do ruchu. Zatem nie może podlegać przepisom dotyczącym odpadów. Prezentowanego stanowiska skarżącej nie podzieliły organy i Sąd w całej rozciągłości stanowisko to uznał za prawidłowe.
Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, GIOŚ oraz Sąd I instancji dokonali prawidłowej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 779 ze zm., dalej: u.o.). Decydujące znaczenie dla uznania przedmiotowego pojazdu wycofanego z eksploatacji na terytorium USA za odpad w ramach jego międzynarodowego przemieszczenia miał jego stan w chwili sprowadzenia na terytorium Polski oraz wola jego poprzedniego posiadacza. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że przedmiotowy pojazd został sprowadzony z USA na terytorium RP w stanie uszkodzonym. Powyższe wynika z opinii nr [...], z 5 lutego 2016 r. wraz z dokumentacją fotograficzną, sporządzonej przez rzeczoznawcę samochodowego. Biorąc pod uwagę powyższe prawidłowo stwierdził organ i Sąd I instancji, że przedmiotowy pojazd w momencie przemieszczenia z zagranicy na terytorium RP posiadał uszkodzenia elementów nadwozia istotne dla konstrukcji samonośnej ww. pojazdu. Ww. uszkodzenia wymagały napraw wykraczających poza drobne naprawy. Przesłanka pozbycia, która występuje w definicji ustawowej pojęcia "odpady" wyraża się przede wszystkim przez brak możliwości użytkowania przedmiotowego pojazdu zgodnie z przeznaczeniem - w dacie jego międzynarodowego przemieszczenia - i to w pełni uzasadniało zakwalifikowanie przedmiotowego pojazdu jako odpadu. Uszkodzenia powstałe w wyniku wypadku spowodowały, że poprzedni właściciel nie dokonując w pojeździe stosownych napraw oraz nie widząc możliwości dalszego użytkowania przedmiotowego pojazdu zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, pozbył się go na rzecz skarżącej kasacyjnie. W niniejszej sprawie, sporny pojazd był poważnie uszkodzony, wymagał przeprowadzenia szerokich napraw w warunkach warsztatowych i nie mógł być użytkowany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, co przekłada się na kwalifikację spornego pojazdu jako odpadu. Przedmiotowy pojazd na terytorium USA był pojazdem wycofanym z eksploatacji.
Zmiana sposobu użytkowania przedmiotowego pojazdu - w dacie jego międzynarodowego przemieszczenia - pozostaje w niniejszej sprawie bezsporna, z uwagi na jego ww. stan techniczny, uniemożliwiający jego użytkowanie w ruchu drogowym. Stan techniczny przedmiotowego pojazdu uniemożliwiał jego eksploatację już na terytorium USA.
Ewentualna naprawa i rejestracja pojazdu, nie wyklucza zakwalifikowania naprawionego pojazdu jako odpadu, bowiem w judykaturze utrwalony jest pogląd, że okoliczność, iż pojazd będzie mógł być poddany remontowi, nie wyklucza go spod kategorii odpadu.
Zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 2056), ilekroć w ustawie jest mowa o: pojeździe wycofanym z eksploatacji - rozumie się przez to pojazd stanowiący odpad w rozumieniu przepisów o odpadach. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie nie podważyła oceny postępowania GIOŚ przeprowadzonej przez Sąd I instancji, że przedmiotowy pojazd był na terytorium USA pojazdem wycofanymi z eksploatacji. W takim stanie został on sprowadzony na terytorium RP. Przedmiotowy pojazd został zbyty na rzecz skarżącej kasacyjnie na terytorium USA, gdzie nie dokonano jego naprawy i nie uzyskano dla ww. pojazdu dowodu uprawniającego do jego ponownej rejestracji. W przypadku ww. pojazdu wydany został dokument wskazujący jednoznacznie na intencję jego posiadacza, co do trwałego wywozu pojazdu poza terytorium USA, a którego ponowna rejestracja jest niemożliwa. Powyższe dowodzi, że ww. pojazd bezpowrotnie utracił możliwość użytkowania zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, a w konsekwencji, że w rozpatrywanym przypadku nastąpiło "pozbycie się" pojazdu przez poprzedniego właściciela. Istnienie technicznej możliwości naprawy spornego pojazdu nie zmienia faktu, że w dacie jego przemieszczenia z terytorium USA na terytorium Polski pojazd był uszkodzony w stopniu uniemożliwiającym bezpośrednie wykorzystanie pojazdu zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem.
Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 32 ust. 1, art. 34 z "29 czerwca 2007 roku o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów" w zw. z art. 2 pkt 35 lit. a i art. 3 ust. 1 lit. b tiret iii rozporządzenia [WE] nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczenia odpadów poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu w ustalonym stanie faktycznym.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wyjaśnić należy, że zgodnie z dyspozycją art. 32 ust. 1 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1792, dalej: u.m.p.o.), nałożenie kary pieniężnej na odbiorcę odpadów następuje wówczas, gdy spełnione są dwie przesłanki - doszło do przemieszczenia odpadów i przemieszczenie to było nielegalne, tj. bez uprzedniego zgłoszenia. Analiza akt sprawy wykazała, że organy obu instancji wyczerpująco wykazały na podstawie zgromadzonych dowodów, że przedmiotowy uszkodzony pojazd, sprowadzony na terytorium RP z terytorium USA, z uwagi na poważne uszkodzenia, stał się w danym miejscu i czasie nieprzydatny dla jego dotychczasowego posiadacza, z uwagi na nieużyteczność zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. Tym samym, przedmiotowy pojazd stanowił odpad przemieszczony nielegalnie, tj. bez dokonania zgłoszenia, którego odbiorcą, zgodnie z treścią faktury z 22 października 2015 r., była skarżąca kasacyjnie.
Jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów poprzez oddalenie skargi.
Zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przez oddalenie skargi.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że zasadności należało odmówić twierdzeniu skargi, że w sprawie winny znaleźć zastosowanie regulacje ustawy Ordynacja podatkowa, w szczególność art. 68 § 1 i do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie powinno dojść, z racji upływu 3-letniego terminu na wydanie i doręczenie decyzji, tj. pomimo upływu okresu przedawnienia. Sąd I instancji powołał się na wyrok NSA z 25.05.2022 r., III OSK 1158/21, LEX nr 3353787, w którym sformułowano tezę, że "Zgodnie z art. 1 w związku z art. 32 i art. 33 u.m.p.o. regulacją tej ustawy objęte zostało wymierzanie kar za naruszenia obowiązków w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów. Żaden z powołanym przepisów tej ustawy nie odsyła do stosowania Ordynacji podatkowej. Przepisy Ordynacji podatkowej (w tym działu III Ordynacji podatkowej) mają zastosowanie do opłat i innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia uprawnione są organy inne niż organy podatkowe, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej (art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej). Pod pojęciem niepodatkowych należności budżetowych należy rozumieć niebędące podatkami i opłatami, należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publiczno-prawnych (art. 3 pkt 8 Ordynacji podatkowej). Administracyjne kary pieniężne nakładane są w związku z popełnieniem deliktu administracyjnego, a tym samym charakter takich kar nie pozwala na ich utożsamianie z należnościami wynikającymi ze stosunków publicznoprawnych nakazujących określonym podmiotom świadczenia pieniężne na rzecz Państwa, o których stanowi art. 3 pkt 8 o.p. Do kategorii niepodatkowych należności budżetowych zalicza się takie świadczenia, które zawierają w swych konstrukcjach elementy prawne danin publicznych. Źródłem nałożenia kary pieniężnej jest sankcjonowane zachowanie zobowiązanego (ukaranego) stanowiące naruszenie prawa. Tym samym administracyjne kary pieniężne to sankcje za nieprzestrzeganie przepisów prawa i w związku z tym z pojęcia niepodatkowych należności publicznoprawnych wyklucza się takie dochody budżetowe, których źródłem są wszelkiego rodzaju kary pieniężne, grzywny czy mandaty".
W orzecznictwie NSA wyrażono także odmienny pogląd, według którego "(...) nieograniczone stosowanie w czasie sankcji w postaci administracyjnej kary pieniężnej wymierzonej w oparciu o przepisy ustawy z 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, godziłoby w elementarne poczucie wymiaru sprawiedliwości". (...) administracyjne kary pieniężne wymierzane na podstawie ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów w ujęciu systemowym stanowią instytucję odpowiedzialności administracyjnej w gospodarce odpadami i znajdują swoje źródło w ustawie o odpadach. Do przedawnienia administracyjnych kar pieniężnych wymierzanych w oparciu o u.m.p.o. zastosowanie ma art. 202 u.o., a co za tym idzie w sprawę mają zastosowanie odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, a co za tym idzie także zasady dotyczące przedawnienia kar pieniężnych". "Wykładnia przepisów art. 1 ust. 2 i art. 32 i 35 ustawy z 2007 r. o międzynarodowym przemieszaniu odpadów w związku z art. 281 ust. 1 i 3 p.o.ś. pozwalają właściwemu organowi na zastosowanie odpowiednio przepisów działu III o.p. jako do publicznoprawnych należności pieniężnych" (wyrok NSA z 17.01.2023 r., III OSK 1580/21, LEX nr 3477073).
Według NSA, "Art. 281 ust. 1 P.o.ś. stanowi, że do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Stwierdzić należy, że na tle powołanego przepisu pojawiły się rozbieżności w orzecznictwie odnośnie do możliwości zastosowania terminu przedawnienia określonego w art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej z uwagi na użycie sformułowania "stosuje się odpowiednio", aczkolwiek przeważało stanowisko, w którym wskazywano, że skoro obowiązek zapłaty administracyjnej kary pieniężnej powstaje z momentem doręczenia decyzji ustalającej jej wysokość, to odpowiada to trybowi określonemu w art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej (por. wyroki NSA z 2 marca 2021 r. sygn. akt III OSK 199/21, z 19 czerwca 2020 r. sygn. akt II OSK 141/20)". (wyrok NSA z 15.09.2023 r., III OSK 1856/22, LEX nr 3697595).
Istotny pogląd wyrażono w wyroku NSA z 9.10.2018 r., II OSK 2473/16, LEX nr 2570799, w którym stwierdzono, że "Stosując przepisy art. 32-34 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1048 z późn. zm., dalej: u.m.p.o.) nie można twierdzić, że podejście systemowe jest wyłączone. Całokształt norm prawnych w ramach danej dziedziny prawa nie jest mechanicznym połączeniem czy też nagromadzeniem nie powiązanych między sobą instytucji prawnych, lecz jest pewną jednością i uporządkowaną w jej ramach całością. Wszystkie instytucje prawne są ze sobą wzajemnie powiązane, tzn. tworzą system".
W kolejnym wyroku NSA wyraził pogląd, według którego "(...) w świetle wykładni celowościowej i systemowej przepisów art. 1 ust. 2 oraz art. 32 i art. 35 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów w związku z art. 281 ust. 1 i ust. 3 p.o.ś. można stosować odpowiednio przepisy działu III o.p. dotyczące rozłożenia na raty (art. 67a § 1 pkt 2 o.p.) tego rodzaju administracyjnej kary pieniężnej, biorąc pod uwagę subsumcję ustalonego tej sprawie stanu faktycznego, który odpowiada hipotezie powyższej normy prawnej. Natomiast przepis art. 2 § 2 o.p. zawiera jednoznaczne unormowanie, w którego świetle jeżeli tylko odrębne przepisy nie stanowią inaczej, to przepisy działu III o.p. stosuje się także do opłat jak i niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia kompetentne są inne niż wymienione w § 1 pkt 1 organy. Z kolei przepis art. 3 pkt 8 o.p. stanowi tylko, że niepodatkowe należności budżetowe są to niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, które wynikają ze stosunków publicznoprawnych. Dlatego też w przypadku braku w przepisach art. 32 i 35 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów unormowań dotyczących możliwości nakładania tej administracyjnej kary pieniężnej na raty, konieczne było zastosowanie powyższej wykładni celowościowej i systemowej przepisów art. 1 ust. 2 i art. 32 i 35 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów w związku z art. 281 ust. 1 i 3 p.o.ś.". (wyrok NSA z 24.11.2015 r., II OSK 740/14, LEX nr 1990932).
Przytoczone wyżej poglądy NSA dotyczące możliwości stosowania przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.) w sprawach nakładania przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na podstawie art. 32 u.m.p.o., na odbiorcę odpadów przywiezionych nielegalnie bez dokonania zgłoszenia, w drodze decyzji, kary pieniężnej, pozwalały na zakwestionowanie stanowiska Sądu I instancji zaprezentowanego w objętym skargą kasacyjną wyroku.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.