III OSK 2915/24

III OSK 2915/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska /przewodniczący/
Mariusz Kotulski
Rafał Stasikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1702/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-29
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 83 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniego A. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1702/23 w sprawie ze skargi małoletniego A. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2023 r., nr 992700/620/804/2022-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 kwietnia 2024 r., II SA/Wa 1702/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę małoletniego A. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 czerwca 2023 r., nr 992700/620/804/2022-SWO, w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z 23 marca 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.; dalej jako: "ustawa FUS"), odmówił przyznania skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy FUS świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, że warunki określone w art. 83 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.
Zdaniem Prezesa ZUS z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano jedynie 6 miesięcy i 12 dni łącznych okresów składkowych matki skarżącego, która zmarła w wieku 43 lat. Ponadto w okresie 10 lat przypadającym przed dniem śmierci matki skarżącego zamiast 5 lat okresów ubezpieczenia wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano tylko 2 dni okresu składkowego. Prezes ZUS zauważył, że pierwsze zatrudnienie matka skarżącego podjęła 14.09.2004 r., tj. w wieku 26 lat. Zdaniem organu nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2004-2008, 2008-2009, 2009-2018, 2018-2021 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez matkę dziecka zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
W związku z powyższym w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec matki skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ zwrócił także uwagę, że z dołączonej do wniosku dokumentacji rentowej wynika, że z tytułu umieszczenia małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej opiekun prawny otrzymuje pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania. Zdaniem Prezesa ZUS nie można uznać, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
W związku z powyższym Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ustawy FUS.
Decyzją z 30 czerwca 2023 r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję z 23 marca 2023 r.
W uzasadnieniu dodał, że w okresach od [...].1996 r. tj., od osiągnięcia 18 roku życia do 13.09.2004 r., od 1.1.2004 r. do 17.01.2008 r., od 9.07.2008 r. do 29.09.2009 r., od 1.10.2009 r. do 15.01.2018 r., od 18.01.2018 r. do [...].2021 r. tj. do dnia zgonu matka dziecka nie wykonywała pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Stwierdził, że wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyta uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.
Organ wskazał, że z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach matka dziecka nie mogła podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec matki dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli matki dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.
W wymienionych okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez matkę dziecka w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Odnosząc się do twierdzenia opiekuna prawnego skarżącego, że matka skarżącego nadużywała alkoholu, Prezes ZUS stwierdził, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi nie dającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy FUS. Pojawienie się choroby alkoholowej nie eliminuje osoby nią dotkniętej z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić pewne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia. Odnosząc się do twierdzenia opiekuna prawnego, że małoletnie dziecko powinno mieć zapewnione środki na właściwą edukację, rehabilitację i leczenie, organ zauważył, że z analizy sprawy wynika, że opiekun prawny otrzymuje pomoc pieniężną z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego skarżącego umieszczonego w rodzinie zastępczej. W swej istocie pomoc ta ma na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2023 r.
w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P z 2023 r. poz. 296 ) od 1 stycznia 2023 r. świadczenie to wraz z dodatkiem na pokrycie kosztów utrzymania dziecka niepełnosprawnego wynosi 1635 zł. Nie można zatem uznać że małoletni skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Organ podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 stycznia 2023 r. wynosi 1445,48 zł netto. Prezes ZUS zauważył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami.
W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przestanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy FUS, organ nie przyznał małoletniemu skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Pismem z 5 sierpnia 2023 r. skarżący wniósł skargę na ww. decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Oddalając skargę, sąd I instancji wskazał, że wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.
Zdaniem sądu z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych przez organ okresach matka dziecka nie mogła podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec matki dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli matki dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. W wymienionych okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez matkę dziecka w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Sąd zauważył, że dopiero na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opiekun małoletniego podniósł, iż przerwa w ubezpieczeniu matki dziecka wynikała z choroby alkoholowej oraz że organ zaniechał ustaleń w tej kwestii, a w szczególności tego czy stopień zaawansowania tej choroby uczynił ją niezdolną częściowo lub całkowicie do pracy, a ponadto czy renta rodzinna umożliwi małoletniemu właściwą edukację, rehabilitację i leczenie po osiągnięciu 18 roku życia i opuszczenia rodziny zastępczej.
W ocenie sądu I instancji zarzuty sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. są nieusprawiedliwione. Przede wszystkim sąd zauważył, że z akt sprawy i z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że Prezes ZUS przeanalizował wszystkie aspekty rozpoznawanej sprawy i wyjaśnił w sposób należyty, dlaczego należało wydać decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił, że skoro określone w art. 83 ust. 1 FUS świadczenie ma wyjątkowy charakter, bowiem może być przyznane osobom, które nie spełniają warunków określonych w ustawie do uzyskania renty czy emerytury w wyniku "szczególnych okoliczności", to istnienie owych szczególnych okoliczności winno być wykazane przez stronę postępowania administracyjnego albo przez przedłożenie stosownych dowodów, albo wskazanie organowi prowadzącemu postępowanie administracyjne, gdzie stosownych dowodów należy poszukiwać. Co prawda zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracji, to jednak nie można od organu oczekiwać, zwłaszcza w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, że będzie niejako "po omacku" poszukiwał materiału dowodowego. To strona powinna przekazać dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. W żadnym razie nie można uznać, by organ prowadzący postępowanie w sprawie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku miał z własnej inicjatywy, samodzielnie ustalać przyczyny braku zatrudnienia przez matkę skarżącego, w tym niejako na zasadzie domniemania faktycznego przyjmować, że taką przyczyną mogła być choroba alkoholowa, skoro takich dokumentów na żadnym etapie postępowania nie tylko nie ujawniono, ale nawet nie "naprowadzono", gdzie mogą znajdować się. W takiej sytuacji organ prawidłowo skonstatował, że sama okoliczność "powołania się" na uzależnienie alkoholowe nie stanowi dającej usunąć się przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy oraz, co do zasady, jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu komentowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy.
Niezależnie od powyższego sąd nie podzielił także forsowanych w skardze zarzutów postępowania poprzez niewyjaśnienie okoliczności związanych z chorobą zmarłej matki małoletniego, z innego powodu. Zdaniem sądu szczególną okolicznością, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy FUS, jest zdarzenie albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Powyższe oznacza, że choroba może uzasadniać zaistnienie szczególnych okoliczności, ale tylko w przypadku wydania z tego powodu przez właściwy organ orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Tymczasem z akt sprawy wynika, że matka małoletniego takim orzeczeniem się nie legitymowała, a zatem wskazywane w skardze okoliczności "nadużywania alkoholu" i w konsekwencji "choroby alkoholowej" przez wymienioną - nie mogą mieć znaczenia dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia.
Ponadto jako niezasadne sąd I instancji uznał zarzuty dotyczące pominięcia przez organ okoliczności, że w sprawie zaniechano ustaleń odnośnie sytuacji finansowej skarżącego małoletniego, co - jak należy się domyślać gdyż (autor skargi tego wprost tak nie sformułował) - nie ma on niezbędnych środków utrzymania. W ocenie sądu przeczy temu analiza akt sprawy, z której wynika, że opiekun prawny skarżącego (E. S.) otrzymuje pomoc pieniężną z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego skarżącego umieszczonego w rodzinie zastępczej (k. 74 akt ZUS). W swej istocie pomoc ta ma na celu właśnie zapewnienie niezbędnych środków utrzymania skarżącemu. Jak podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W ocenie sądu organ orzekający prawidłowo przyjął, że metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, przy czym chodzi tu jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. W ocenie sądu przyjąć zatem należy, że kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji. Inaczej określając, w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 stycznia 2023 r. wynosi 1445,48 zł netto. Z akt sprawy wynika, że opiekun skarżącego otrzymuje takie świadczenie, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dorn dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P z 2023 r. poz. 296 ), które to świadczenie wraz z dodatkiem na pokrycie kosztów utrzymania dziecka niepełnosprawnego od 1 stycznia 2023 r. wynosi 1635 zł. Nie można zatem uznać, że małoletni skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania (k. 74 akt ZUS).
Zdaniem sądu I instancji w rozstrzyganej sprawie nie naruszono przepisów procesowych. Organ przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie w sposób prawidłowy, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia (art. 7 k.p.a.). W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś podejmując zaskarżoną decyzję należycie ją uzasadnił czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. Prezes ZUS wskazał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącego, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy FUS przez pryzmat posiadanych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym - wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Sąd zauważył, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok
w całości. Wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwość sądowej kontroli legalności decyzji, wyrażającej się w uchyleniu się od rozpoznania skargi w granicach danej sprawy i nieskontrolowaniu zaskarżonej decyzji poza granice zakreślone w skardze, pominięciu dowodów i okoliczności podnoszonych przez stronę, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło doprowadzić do odmiennych wniosków w kontekście naruszenia przez organ przepisów postępowania (art. 7, 8, 10, 77, 107 § 3 k.p.a.) i rozstrzygnięcia uchylającego w całości zaskarżoną decyzję;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9 i art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo zaniechania przez organ zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz zaniechania obowiązku podjęcia wszelkich kroków koniecznych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności braku wyjaśnienia jakie możliwość podjęcia pracy miała matka skarżącego;
- art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuprawnione zastosowanie spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego
i oddaleniem skargi w sytuacji, kiedy sąd nie zbadał zgodność decyzji z przepisami prawa w odniesieniu do całokształtu niniejszej sprawy, z pominięciem okoliczności podnoszonych przez stronę; wnikliwa analiza całego materiału mogła doprowadzić do innych wniosków, a w konsekwencji także do innego rozstrzygnięcia sprawy - uchylenia zaskarżonej decyzji;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie sprawy i nieprzeanalizowanie pełnego materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń, mających istotny wpływ na treść wyroku, bo skutkowało oddaleniem skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Nie zażądał przeprowadzenia w sprawie rozprawy.
Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie
art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś organ,
w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał jej przeprowadzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wcześniej wniosek o przyznanie renty rodzinnej (art. 65 ustawy FUS), której Prezes ZUS odmówił w decyzji z 6 października 2022 r. W przedmiotowym postępowaniu ubiegał się o świadczenie w drodze wyjątku w postaci renty rodzinnej. Na wstępie wyjaśnić należy, że świadczenie, o którego przyznanie wnioskował skarżący, jest w istotnym stopniu pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Przedmiotem postępowania wyjaśniającego przed organem są w takich sprawach m.in. przyczyny, dla których osoba zmarła nie wypełniła warunków koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym (w niniejszej sprawie emerytura lub renta z tytułu niezdolności do pracy), od których to ustaleń uzależnione jest świadczenie w trybie wyjątkowym (renta rodzinna w drodze wyjątku). Aby wniosek o przyznanie takiego świadczenia mógł być uznany za zasadny, w sprawie należy wykazać, że ww. przyczyny miały charakter szczególny. W doktrynie podkreśla się, że przesłanka "szczególnych okoliczności" dotyczy tylko ubezpieczonego i ma na celu wykazanie uzasadnionych powodów, dla których nie zostały spełnione warunki nabycia przez niego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub do emerytury. Dopiero wykazanie tych okoliczności powoduje dalsze postępowanie, co do istnienia przesłanek uniemożliwiających osobie ubiegającej się o świadczenie podjęcie zatrudnienia (niezdolności do pracy lub wieku) oraz przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania (I. Jędrasik-Jankowska (w:) Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II, Warszawa 2019, art. 83).
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis ten formułuje więc trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: 1) brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2) niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3) brak niezbędnych środków utrzymania.
Powyższy wstęp dotyczący przepisu prawa materialnego, którego naruszenia nie zarzucono w skardze kasacyjnej, był konieczny, bowiem zakres postępowania dowodowego w niniejszej sprawie był determinowany wskazanymi wyżej przesłankami z art. 83 ust. 1 ustawy FUS. Oznacza to, że przesłanki te nadawały organowi kierunek, w którym powinno zmierzać postępowanie wyjaśniające.
Należy również podkreślić, że zarzuty skargi kasacyjnej zostały sformułowane w bardzo ogólny, wręcz abstrakcyjny sposób i merytoryczne rozpoznanie niektórych z nich możliwe było dopiero w oparciu o uzasadnienie skargi kasacyjnej. Sąd nie mógł jednak w ten sposób konwalidować zarzutów, które nie spełniły choćby minimalnych wymogów stawianych przez p.p.s.a., przede wszystkim co do ich precyzji. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w niniejszej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co oznacza, że zaskarżony wyrok sądu I instancji jest zgodny z prawem.
Zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9 i art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo zaniechania przez organ zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz zaniechania obowiązku podjęcia wszelkich kroków koniecznych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności braku wyjaśnienia jakie możliwość podjęcia pracy miała matka skarżącego, nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem naruszenie ww. przepisów nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej można wywieźć, że w ocenie skarżącego organ powinien z urzędu zbadać, czy matka skarżącego nie była niezdolna do pracy i w jakim okresie. Okoliczność ta została podniesiona już we wniosku z 28 listopada 2022 r. Rację ma skarżący, że organ nie dopełnił w tym kontekście wszystkich obowiązków, do których zobowiązują go przepisy prawa.
Zgodnie z art. 124 ustawy FUS w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. W związku z tym, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, organ jest związany regułami postępowania administracyjnego określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a także ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zachowanie tych reguł ma szczególne znaczenie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, do których należy decyzja w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Organ administracji publicznej jest także obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).
W świetle powołanych wyżej przepisów k.p.a. każda osoba ubiegająca się o świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym także o świadczenie w drodze wyjątku, ma prawo oczekiwać od organu administracji wszechstronnego, wnikliwego, a tym samym rzetelnego rozpatrzenia jej sprawy. Wprawdzie, jak słusznie zauważył sąd I instancji, w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony zasadniczo to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi określone skutki prawne. Jeżeli jednak twierdzenia strony są ogólnikowe, bądź niepełne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. W niniejszej sprawie skarżący już na etapie wniosku o przyznanie świadczenia wskazał, że jego matka mogła mieć problemy z chorobą alkoholową. Organ zaś w decyzji wydanej w I instancji w ogóle się do tej kwestii nie odniósł, zaś w II instancji wskazał, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Tymczasem organ nie miał podstaw do takiego stwierdzenia, bowiem z akt sprawy w tym kontekście nie wynikają żadne okoliczności. Dlatego organ powinien był wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia, doprecyzowania twierdzeń, wskazania gdzie można poszukiwać ewentualnych dowodów w tym zakresie. Organ tego nie uczynił, czym naruszył art. 7, art. 9 i art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś sąd I instancji tego nie dostrzegł. Niemniej uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy z następujących względów.
Po pierwsze, skarżący nie przedstawił w zarzucie w sposób jednoznaczny, jakie konkretnie dowody powinien był przeprowadzić organ, a które byłyby istotne w sprawie, i nie wykazał, że przeprowadzenie tych dowodów mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Ma to znaczenie w kontekście tego, że aby rozważać możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, skarżący musiałby wykazać jednocześnie, że spełnia pozostałe przesłanki do jego przyznania, w tym przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. Należy bowiem podkreślić, że wszystkie przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie, a więc brak jednej z nich oznacza, że świadczenie to nie może zostać przyznane. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie stanowiska sądu I instancji w zakresie rozumienia przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania", sąd ten zaś przyjął za organem, że skarżący takie środki posiada. W związku z tym nie sposób uznać, że powyższe uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Zauważyć należy, że zarówno organ, jak i sąd I instancji przyjęli, że w celu ustalenia ww. kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 stycznia 2023 r. wynosi 1445,48 zł netto. Z akt sprawy wynika, że opiekun skarżącego otrzymuje takie świadczenie, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dorn dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P z 2023 r. poz. 296 ), które to świadczenie wraz z dodatkiem na pokrycie kosztów utrzymania dziecka niepełnosprawnego od 1 stycznia 2023 r. wynosi 1635 zł. Sąd uznał więc, że ww. miesięczne świadczenie, które otrzymuje skarżący, sprawia, iż posiada on niezbędne środki utrzymania. Zasadniczo rozumienie tej przesłanki przez sąd I instancji oraz organ znajduje potwierdzanie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aczkolwiek nie jest to stanowisko jedyne. Niemniej autorka skargi kasacyjnej nie zarzuciła sądowi I instancji naruszenia prawa materialnego, a konkretnie art. 83 ust. 1 ustawy FUS i wykładni przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania", wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł skontrolować zaskarżonego wyroku w tym zakresie. Co więcej, w skardze kasacyjnej nie wykazano dlaczego skarżący uważa, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania, tj. ile wynoszą konieczne koszty jego leczenia i rehabilitacji i których opiekun prawny nie jest w stanie ponieść ze świadczenia z MOPR i że kwoty te składają się właśnie na środki niezbędne do utrzymania, a wykazanie tych okoliczności było niezbędne do oceny wpływu na wynik sprawy ewentualnego uchybienia organu, którego nie dostrzegł sąd I instancji.
Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwość sądowej kontroli legalności decyzji wyrażającej się w uchyleniu się od rozpoznania skargi w granicach danej sprawy i nieskontrolowaniu zaskarżonej decyzji poza granice zakreślone w skardze, pominięciu dowodów i okoliczności podnoszonych przez stronę, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło doprowadzić do odmiennych wniosków w kontekście naruszenia przez organ przepisów postępowania (art. 7, 8, 10, 77, 107 § 3 k.p.a.)
i rozstrzygnięcia uchylającego w całości zaskarżoną decyzję również nie zasługiwał na uwzględnienie. Przede wszystkim zarzut ten jest ogólny w stopniu uniemożliwiającym merytoryczne odniesienie się do jego prawdopodobnej istoty. Autorka skargi kasacyjnej nie wskazała w nim jakie dowody i okoliczności podnoszone przez stronę sąd I instancji pominął i dlaczego te dowody i okoliczności mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem w zarzucie tym nie sprostano wymogowi wskazania konkretnych naruszeń oraz wykazania ich istotnego wpływu na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd nie ma również uprawnienia i obowiązku takiej interpretacji zarzutów, która byłaby najkorzystniejsza dla strony skarżącej kasacyjnie. Sposób sformułowania omawianego zarzutu zmusza Sąd do doszukiwania się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej elementów, które bezwzględnie powinny znaleźć się w samym zarzucie. Zakładając, że autorka skargi kasacyjnej miała przede wszystkim na myśli kwestię choroby alkoholowej matki skarżącego, to w tym zakresie aktualne pozostają wywody poczynione w ramach rozpoznawania poprzedniego zarzutu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nawet gdyby przyjąć, że organ naruszył przepisy postępowania, bowiem z urzędu nie zwrócił się po dokumentację medyczną matki skarżącego i nie poczynił kroków w celu ustalenia, czy był w stosunku do niej orzeczony stopień niepełnosprawności, czego nie zauważył sąd I instancji, to aby rozważać możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, skarżący musiałby wykazać jednocześnie, że spełnia pozostałe przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia, w tym przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania, czego jednak nie uczynił. Zatem nawet ewentualna zasadność przedmiotowego zarzutu, po jego swoistej konwalidacji przez Sąd, nie miałaby wpływu na wynik sprawy.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie sprawy i nieprzeanalizowanie pełnego materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń, mających istotny wpływ na treść wyroku, bo skutkowało oddaleniem skargi. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu I instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów sądu wynika, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Polemika z oceną prawidłowości stanowiska prawnego dokonaną przez sąd nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu, gdyż przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. służy ocenie poprawności uzasadnienia wyroku sądu I instancji. Sąd I instancji nie naruszył więc art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 9 lipca 2008 r., II OSK 795/07). Podstawą orzekania sądu jest zatem materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 p.p.s.a.). Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład w postępowaniu sądowym dowód z przesłuchania świadków. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11). Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11). Nie jest naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. zaakceptowanie przez sąd jako zgodnej z przepisami postępowania oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń faktycznych będących konsekwencją tej oceny nawet, gdyby nie uwzględniało ono całości materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 13 maja 2008 r., II FSK 419/0). W ramach zarzutu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie można też skutecznie kwestionować dokonanej przez sąd oceny zaskarżonej decyzji – również z punktu widzenia poprawności uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji - oraz innych dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez sąd I instancji (por. wyroki NSA z: 9 listopada 2011 r., I OSK 1350/11; 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10). Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki NSA z: 26 maja 2010 r., I FSK 497/09; 19 października 2010 r., II OSK 1645/09; 5 czerwca 2012 r., II OSK 763/12). Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny I instancji, nakładając na niego obowiązek zbadania w pełnym zakresie treści zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem. Pojęcia sprawy, o jakiej mowa w tym przepisie, należy łączyć z pojęciem sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Konstrukcja sprawy administracyjnej oparta jest na dwóch filarach: normatywnym i realnym. Elementami normatywnymi każdej sprawy administracyjnej jest, po pierwsze norma kompetencyjna uprawniająca organ do konkretyzacji prawa materialnego (J. Filipek, O podmiotowości administracyjno-prawnej, PiP 1961 nr 2, s. 199 i nast.; J. Borkowski, Zagadnienie kompetencji ogólnej i szczególnej w prawie administracyjnym, SP 1971/31, s. 64), po drugie norma materialnego prawa administracyjnego, która ma zostać w sprawie zastosowana w drodze aktu administracyjnego ze względu na określone okoliczności faktyczne określone w jej treści. Do elementów realnych sprawy administracyjnej zalicza się podmiot czynny (organ, na którym ciąży obowiązek podjęcia czynności jurysdykcyjnych) i podmiot bierny, którego uprawnienia i obowiązki mają zostać autorytatywnie skonkretyzowane (J. Zimmermann, Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996, s. 37, 63). Elementami realnymi sprawy są także fakty sprawy, tj. stan faktyczny, od którego zależy możliwość podjęcia decyzji stosowania prawa i stan faktyczny, od którego zależy treść rozstrzygnięcia (J. Zimmermann, Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996, s. 90). Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny I instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu.
Odnosząc się do ostatniej kwestii, w oparciu o uzasadnienie skargi kasacyjnej, można wywnioskować, że autorka skargi kasacyjnej zarzuciła sądowi I instancji, że sąd ten nie wypowiedział się co do stanu zdrowia skarżącego, koniecznych kosztów jego leczenia i rehabilitacji, których opiekun prawny nie jest w stanie ponieść ze świadczenia z MOPR. Autorka skargi kasacyjnej nie wykazała jednak, ze uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, tj. nie przedstawiła argumentów, które popierałyby twierdzenie, że wskazywane uchybienie było na tyle istotne, że miało wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie może ani się takich argumentów domyślać, ani też ich formułować za stronę. A nawet gdyby przyjąć, że wskazywane uchybienia były istotne, to aby rozważać możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, skarżący musiałby wykazać jednocześnie, że spełnia pozostałe przesłanki do jego przyznania,
w tym przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania, czego jednak nie uczynił, na co Sąd już zwrócił uwagę przy okazji rozpoznawania poprzednich zarzutów (w skardze kasacyjnej nie sformułowano stosownego zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie rozumienia przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania"). Skoro tak, to nie można przyjąć, że wskazywane uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów nawet ewentualna zasadność przedmiotowego zarzutu nie mogłaby wpłynąć na odmienną ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku.
W konsekwencji uznania powyższych zarzutów za niezasadne, nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuprawnione zastosowanie, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego i oddaleniem skargi, w sytuacji gdy sąd nie zbadał zgodność decyzji z przepisami prawa w odniesieniu do całokształtu niniejszej sprawy, z pominięciem okoliczności podnoszonych przez stronę. Na podstawie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł wspominanych w przedmiotowym zarzucie wad procesowych postępowania administracyjnego, których to nie zauważył sąd I instancji. Zatem, oddalając skargę w niniejszej sprawie, sąd nie naruszył art. 151 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter wynikowy i zasadność zarzutu opartego wyłącznie na jego podstawie uzależniona jest od zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro żaden z nich nie okazał się zasadny w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to należało uznać, że sąd I instancji trafnie skargę oddalił, a więc prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.