III OSK 2890/21

III OSK 2890/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1587/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-02-07
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2183
art. 181 ust. 2
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
Dz.U. 2015 poz 1050
§ 2 ust. 1 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia  przyznawanych studentom
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1587/19 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 kwietnia 2019 r. nr S-0938/II/2019 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za wybitne osiągnięcia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1587/19 oddalił skargę A.S. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 kwietnia 2019 r. nr S-0938/II/2019 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za wybitne osiągnięcia.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia 30 kwietnia 2019 r. nr S-0938/II/2019, wydaną na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, ze zm., dalej w skrócie "ustawa") w zw. z art. 274 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 17 grudnia 2018 r. nr S-0938/2018 o odmowie przyznania A.S. stypendium za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2018/2019.
W uzasadnieniu decyzji podał, że w dniu 15 października 2018 r. Rektor Uniwersytetu [...] przedstawił wniosek o przyznanie A.S. stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2018/2019, zaopiniowany przez Wydział [...].
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 17 grudnia 2018 r. podjął decyzję o odmowie przyznania stypendium.
W dniu 28 stycznia 2019 r. do organu wpłynął wniosek studenta o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jego zdaniem, organ niesłusznie odrzucił jego trzy referaty, z uwagi na brak związku ze studiami na kierunku prawo. Wniósł, aby oceny w postępowaniu w drugiej instancji dokonał socjolog prawa oraz wskazał na interdyscyplinarność swoich referatów.
Organ, ponownie oceniając wniosek o przyznanie stypendium, wskazał, iż w dniu 7 listopada 2018 r. Zespół uchwalił szczegółowe wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra w roku akademickim 2018/2019. Uchwała ta zawierała wskazówki dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad. Dla zapewnienia przejrzystości procedury, wytyczne te zostały udostępnione na stronie internetowej urzędu Ministra: https://www.gov.pl/web/nauka/stypendia-ministra -dla-studentow-i-doktorantow-za-wybitne-osiagniecia-naukowe. Wnioski o przyznanie stypendium były oceniane przez Zespół metodą punktową w ramach poszczególnych obszarów wiedzy reprezentowanych przez ekspertów z danej dziedziny nauki lub sztuki. Przy ocenie danego osiągnięcia członkowie Zespołu kierowali się jego wybitnymi cechami, wykorzystując przy tym swoją ekspercką wiedzę w odpowiednich dziedzinach oraz mając na uwadze prestiżowy charakter stypendium. Punkty przyznawane były wyłącznie za osiągnięcia naukowe o wysokiej randze lub wysokim poziomie innowacyjności.
Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom (Dz. U. z 2015 r., poz. 1050, dalej w skrócie "rozporządzenie"), przy ocenie wniosków brane były pod uwagę osiągnięcia uzyskane w okresie zaliczonych lat studiów, a więc w przypadku studentów studiów pierwszego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich – w okresie od daty rozpoczęcia tych studiów do dnia 30 września 2018 r., a w przypadku studentów studiów drugiego stopnia – w okresie od daty rozpoczęcia studiów pierwszego stopnia poprzedzających studia drugiego stopnia do dnia 30 września 2018 r. Jeżeli student otrzymał stypendium w poprzednich latach, ocenie wniosku podlegał okres od dnia 1 października roku akademickiego, w którym ostatnio otrzymał stypendium, do dnia 30 września 2018 r. Liczba punktów za dane osiągnięcie naukowe zależała w szczególności od typu osiągnięcia, jego rangi, wartości naukowej, poziomu innowacyjności, pełnionej roli lub wkładu autorskiego. Przy każdej z kategorii osiągnięć wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zespół określił maksymalną liczbę punktów możliwą do przyznania. Tak więc student mógł uzyskać nie więcej niż: 20 pkt – za każdą publikację w czasopiśmie naukowym, 40 pkt – za każdą publikację wydaną w formie książki, 5 pkt – za udział w projekcie badawczym realizowanym samodzielnie przez uczelnię, 10 pkt – za udział w projekcie badawczym realizowanym przez uczelnię we współpracy z innymi uczelniami lub jednostkami naukowymi, 20 pkt – za autorstwo lub współautorstwo wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, topografii układu scalonego lub wyhodowanej, odkrytej i wyprowadzonej odmiany rośliny, 5 pkt – za każdy referat własny wygłoszony samodzielnie na konferencji naukowej i 20 pkt – za każdą nagrodę uzyskaną w konkursie o zasięgu międzynarodowym. Przy punktacji rodzajów osiągnięć (przed uwzględnieniem wkładu) nie mogły być stosowane ułamki punktów, zaś najmniejszą jednostkę stanowił pkt 1. Przy ocenie autorstwa lub współautorstwa publikacji w czasopismach naukowych stosowano takie kryteria jak: liczbę punktów w wykazie czasopism naukowych, procentowy wkład autorski i innowacyjność tematyki. Za artykuł w czasopiśmie naukowym posiadającym więcej niż 35 pkt w wykazie czasopism punktowanych i za wkład autorski od 76 do 100% można było uzyskać 20 pkt (iloczyn 5 pkt i mnożnika 4). Im niższa punktacja w wykazie czasopism, tym niższa punktacja wynikająca z wytycznych (4 pkt – za czasopismo o punktacji od 25 do 34 pkt, 3 pkt – od 15 do 24 pkt, 2 pkt – od 8 do 14 pkt i 1 pkt – od 1 do 7 pkt), zaś im niższy wkład autorski, tym niższy mnożnik (mnożnik 3 – za wkład od 51 do 75%, mnożnik 2 – za wkład od 26 do 50% i mnożnik 1 – za wkład od 11 do 25%). Przy wkładzie niższym niż 11%, publikacje w czasopismach nie były punktowane. W kategorii tej nie były uwzględniane: publikacje w czasopismach spoza wykazu czasopism naukowych, materiały z konferencji naukowych, publikacje w numerach czasopism, które ukazały się po dniu 30 września 2018 r., a także artykuły o niskiej innowacyjności tematyki. Przy ocenie udziału studenta w projektach badawczych stosowano takie kryteria jak: pełniona funkcja, okres uczestnictwa, efekty udziału w projekcie, w tym referaty, publikacje, zastosowania praktyczne lub wdrożenia wyników projektu, rangę konkursu, w ramach którego jest finansowany projekt oraz innowacyjność i znaczenie projektu. W przypadku oceny referatów własnych wygłoszonych samodzielnie na konferencjach naukowych stosowano przede wszystkim kryterium statusu organizatora konferencji oraz rangi i zasięgu konferencji. Na ocenę miały również wpływ, choć w mniejszym stopniu, takie kryteria jak: czas trwania konferencji, liczba wygłoszonych referatów, liczba reprezentowanych uczelni, liczba prelegentów posiadających co najmniej stopień doktora oraz innowacyjność tematyki referatu. Maksymalna liczba punktów mogła być przyznana za referaty dotyczące badań o wysokiej innowacyjności wygłoszone podczas międzynarodowych konferencji za granicą.
Minister wyjaśnił, że zawarta w wytycznych dotyczących sposobu oceny wniosków liczba punktów była – w przypadku większości osiągnięć, tj. typu publikacji (z włączeniem czasopism), roli w projekcie, rodzaju konferencji i pozycji w konkursie – wartością maksymalną określającą górny limit punktów. Oznacza to, że Zespół mógł przyznać za w/w rodzaje osiągnięć wielokrotność 1 pkt, aż do osiągnięcia limitu, a w przypadku braku wybitnych cech osiągnięcia – 0 pkt. Organ podkreślił ponadto, że ocena wniosków miała charakter porównawczy. Zespół oceniał dany wniosek za osiągnięcia naukowe na tle wniosków innych studentów w ramach danego obszaru wiedzy. Na podstawie indywidualnych protokołów ocen dokonanych przez Zespół w pierwszej instancji, Minister sporządził listę rankingową wniosków uszeregowanych według liczby punktów przeliczonych zgodnie z powyższą metodą. W ramach środków finansowych w budżecie przeznaczonych na stypendia za wybitne osiągnięcia oraz limitu liczby i kwoty stypendiów określonych w § 8 rozporządzenia, w dniu 17 grudnia 2018 r. Minister przyznał 656 stypendiów studentom, których wniosek, po w/w przeliczeniu, uzyskał co najmniej 9,00 pkt. Przy ponownej ocenie, zgodnie z protokołem ponownej oceny wniosku o przyznanie stronie stypendium, stwierdzono, że spośród 5 przedstawionych osiągnięć Zespół nie uwzględnił żadnego z nich i nie przyznał za nie punktów. Przy ocenie nie uwzględniono 1 publikacji oraz 4 referatów na konferencjach – z uwagi na niezakończony proces publikacji i niską rangę konferencji i brak stuprocentowego autorstwa referatu (5a) oraz brak związku tematyki referatów z odbywanymi studiami (5b-d). Po zapoznaniu się z wnioskiem odwoławczym oraz po dokładnej analizie wszystkich przedstawionych osiągnięć (w odniesieniu do innych złożonych wniosków w bieżącym roku) Zespół nie znalazł podstaw do zmiany liczby punktów przyznanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Stwierdzono, że pierwotna ocena została dokonana zgodnie z wytycznymi i praktyką stosowaną przez Zespół.
Powyższa decyzja z dnia 30 kwietnia 2019 r. stała się przedmiotem skargi A.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności. Dodatkowo wniósł o zobowiązanie organu do uznania, że trzy odrzucone referaty są związane z kierunkiem studiów. Oceną osiągnięć powinni zajmować się prawnicy o specjalizacji socjologiczno-prawnej (socjolodzy prawa). Skarżący wniósł również o zobowiązanie organu do zawarcia w decyzji wyczerpującego uzasadnienia powodów uznania referatów za związane lub niezwiązane z kierunkiem studiów, wyjaśnienia powodów przyznania konkretnej liczby punktów oraz podania imion, nazwisk, afiliacji oraz specjalizacji ekspertów, z których opinii korzystano.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku wskazał, że zgodnie z art. 178 ust. 1 ustawy stypendia ministra za wybitne osiągnięcia przyznaje studentom minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rektora uczelni, zaopiniowany przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej – przez senat uczelni. Przepis art. 181 ust. 2 ustawy stanowi, iż stypendium ministra za wybitne osiągnięcia może być przyznane studentowi posiadającemu wybitne osiągnięcia naukowe lub artystyczne związane ze studiami lub wybitne osiągnięcia w sporcie. W świetle natomiast § 2 ust. 1 rozporządzenia, stypendium na dany rok akademicki może być przyznane studentowi, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim i uzyskał w danym roku akademickim wpis na kolejny rok studiów przewidziany w planie studiów albo został przyjęty na studia drugiego stopnia oraz uzyskał w okresie studiów: 1) wybitne osiągnięcia naukowe lub artystyczne związane z odbywanymi studiami lub 2) wybitne osiągnięcia w sporcie. W oparciu o § 7 ust. 2 rozporządzenia, zarządzeniem Ministra z dnia 26 października 2015 r. (Dz. Urz. MNiSW z 2015 r., poz. 58 ze zm.) do oceny wniosków został powołany Zespół do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia w liczbie 24 członków reprezentujących różne obszary wiedzy. W dniu 7 listopada 2018 r. Zespół uchwalił szczegółowe wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra w roku akademickim 2018/2019. Uchwała ta zawierała wskazówki dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad. Dla zapewnienia przejrzystości procedury, wytyczne te są udostępnione na stronie internetowej urzędu Ministra. W ocenie Sądu pierwszej instancji, organ prawidłowo ocenił, zgodziwszy się z wnioskami Zespołu, wniosek dotyczący skarżącego, a swoje rozstrzygnięcie wyczerpująco uzasadnił. Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Decyzja organu jest oparta na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. Wbrew stanowisku skarżącego, zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane elementy i nie narusza art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności zauważyć należy, iż w decyzji tej organ odniósł się do zarzutów zaprezentowanych w odwołaniu i rozszerzył swoje stanowisko w stosunku do zajętego w pierwszej decyzji wydanej w sprawie. WSA w Warszawie wyjaśnił, iż sama ocena charakteru przedstawionych przez skarżącego osiągnięć, pod kątem dyscypliny naukowej, w jakiej te osiągnięcia zostały dokonane, wymyka się kontroli sądowej. Sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia działanie organu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontroli nie jest zatem weryfikacja badanej decyzji pod względem jej celowości, czy też słuszności. Natomiast subiektywna ocena strony co do wagi jej osiągnięć naukowych w danej dyscyplinie naukowej nie oznacza, że ocena organu w tym zakresie nie jest właściwa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A.S. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił:
I) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej w skrócie "p.u.s.a.") w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez niedokonanie oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem w zakresie przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji niezasadne oddalenie skargi – w ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji winien był ocenić, czy stanowisko organu, w zakresie nieistnienia związku pomiędzy osiągnięciami naukowymi studenta a studiami prawniczymi nie stanowi przekroczenia przez granic uznania administracyjnego, o którym mowa w art. 181 ust. 2 ustawy; Sąd tymczasem nietrafnie uznał, że nie jest uprawniony do wkraczania w tego rodzaju ocenę osiągnięć A.S., albowiem wykraczałoby to poza ramy postępowania administracyjnego, jednocześnie uznając jednak, że decyzja organu nie nosi cech dowolności, co w praktyce stanowi o nierozpoznaniu istoty sprawy, albowiem WSA w Warszawie nie rozpoznał należycie zarzutu naruszenia art. 181 ust. 2 ustawy, poprzez błędną i restryktywną interpretację ustawowego wymogu osiągnięć ze studiami, który to związek, wbrew stanowisku organu, istniał pomiędzy osiągnięciami skarżącego kasacyjnie a studiami prawniczymi;
2) art. 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nietrafne oddalenie skargi przez Sąd pierwszej instancji w sytuacji naruszenia przez organ następujących przepisów procedury administracyjnej:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieustalenie stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego socjologa prawa, w sytuacji, w której osiągnięcia skarżącego posiadały wysoką wartość merytoryczną z zakresu socjologii prawa; w skład ministerialnego Zespołu oceniającego wnioski nie wchodził specjalista z zakresu osiągnięć zaprezentowanych przez skarżącego, a osiągnięcia o charakterze interdyscyplinarnym i prawno-socjologicznym zostały ocenione przez biegłych niebędących socjologami prawa, tj. osoby nieposiadające wystarczającej wiedzy merytorycznej z zakresu socjologii prawa – na skutek powyższego uchybienia niesłusznie i z naruszeniem art. 181 ust. 2 ustawy odmówiono skarżącemu uznania w/w referatów w postępowaniu za osiągnięcia powiązane ze studiami prawnymi, co skutkowało niezasadną odmową przyznania mu stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia;
b) art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego oraz nietrafne uznanie, że przedstawione przez skarżącego osiągnięcia w postaci referatów socjologiczno-prawnych nie są powiązane ze studiami prawniczymi na Uniwersytecie [...], w sytuacji, w której w ramach kategorii nauk prawnych nauki socjologiczno-prawne są uznaną dziedziną wiedzy, zaś charakter interdyscyplinarny badań prowadzonych przez skarżącego w żaden sposób nie oznacza możliwości pominięcia osiągnięć naukowych o tym charakterze i przyzwolenia na dowolną ocenę zgromadzonego przez organ materiału dowodowego – w konsekwencji organ bezzasadnie i arbitralnie przyznał ocenę zerową (brak punktów) trzem zaprezentowanym przez skarżącego osiągnięciom z zakresu socjologii prawa w postaci wystąpień na konferencjach, tj.:
- "[...]", dotyczące tworzeniu polityk publicznych, w tym legislacji w zakresie polityki klimatycznej;
- "[...]", dotyczące polityki klimatycznej i energetycznej [...], bazując na akcie prawnym w postaci Planu Gospodarki Niskoemisyjnej [...], jak również wykonawczym w stosunku do niego Programie inwestycyjnym;
- "[...]", dotyczące oceny konstytucyjności zmian normatywnych w polskim ustawodawstwie, m.in. w świetle zmian w Trybunale Konstytucyjnym, Sądzie Najwyższym i sądach powszechnych w kontekście możliwości innych niekonstytucyjnych zmian w zakresie odnawialnych źródeł energii;
II) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 181 ust. 2 ustawy, poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że związek osiągnięć wnioskującego o stypendium ministra z odbywanymi studiami musi mieć charakter ścisły, ograniczając osiągnięcia do badań wyłącznie z danej dziedziny nauk i odmawiając związku ze studiami badaniom interdyscyplinamym – prawno-socjologicznym – taka interpretacja jest zbyt restryktywna i niedopuszczalna jako prowadząca do pominięcia osiągnięć naukowych niewątpliwie związanych ze studiami jako badania z zakresu danej dyscypliny naukowej; należy mieć na uwadze, że w skład dyscypliny nauki prawne wchodzą różne subdyscypliny, w tym także zaprezentowana przez skarżącego dziedzina socjologii prawa, tym samym Sąd pierwszej instancji winien był uznać, że dla zachowania związku, o którym mowa w art. 181 ust. 2 ustawy, wystarczające jest zaprezentowanie przez wnioskodawcę osiągnięć z dziedziny nauk, w ramach której odbywa on studia – tym bardziej jeśli prowadzone badania mają interdyscyplinarny charakter i jako takie mogą być zakwalifikowane tak do dyscypliny nauk prawnych, jak i socjologicznych; w konsekwencji Sąd powinien był uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję w całości, nakazując przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, przy założeniu, że art. 181 ust. 2 ustawy dopuszcza zgłoszenie przez studenta osiągnięć o charakterze interdyscyplinarnym.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz w konsekwencji uchylenie w całości obu wydanych w sprawie decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Chybiony okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 181 ust. 2 ustawy, który stanowił, że stypendium ministra za wybitne osiągnięcia może być przyznane studentowi posiadającemu wybitne osiągnięcia naukowe lub artystyczne związane ze studiami lub wybitne osiągnięcia w sporcie. Z kolei według § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, stypendium na dany rok akademicki może być przyznane studentowi, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim i uzyskał w danym roku akademickim wpis na kolejny rok studiów przewidziany w planie studiów albo został przyjęty na studia drugiego stopnia oraz uzyskał w okresie studiów wybitne osiągnięcia naukowe lub artystyczne związane z odbywanymi studiami. Powołana regulacja miała w sprawie zastosowanie, bowiem w świetle art. 274 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wnioski o przyznanie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia, o których mowa w art. 178 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, na rok akademicki 2018/2019 składa się w terminie do dnia 15 października 2018 r. (ust. 1). Postępowania wszczęte na wniosek, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 2).
Stanowisko w zakresie wykładni art. 181 ust. 2 ustawy, wyrażone w zarzucie skargi kasacyjnej, nie jest trafne, bowiem zasadnie przyjęto w sprawie, że wybitne osiągniecia naukowe muszą mieć związek z odbytymi studiami. Takie rozumienie owych osiągnięć wynika literalnie z powołanego § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, który stanowi o wybitnych osiągnięcia naukowych związanych z odbywanymi studiami. Przedstawiony sposób wykładni nie narusza reguł wykładni systemowej. Zgodnie bowiem z art. 187 ustawy, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego upoważniony był do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, liczby stypendiów i maksymalnej wysokości stypendium oraz wzoru wniosku o przyznanie stypendium ministra, uwzględniając rodzaje osiągnięć naukowych oraz innych osiągnięć studenta poświadczających ich wybitny poziom oraz sposób udokumentowania tych osiągnięć. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, użycie w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia sformułowania "uzyskał w okresie studiów wybitne osiągnięcia naukowe lub artystyczne związane z odbywanymi studiami" nie stanowi przekroczenia upoważnienia ustawowego, w którym to upoważnieniu wskazano na szczegółowe warunki przyznania stypendium. Ponadto, niezależnie od unormowań wynikających z powołanego przepisu rozporządzenia, wskazać należy, że nie ma racjonalnych powodów, aby wybitne osiągnięcia studenta wiązać z innymi obszarami nauki niż kierunek odbytych studiów.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut nr 2 naruszenia przepisów postępowania. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi istotę postępowania wyjaśniającego. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy – inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem to przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego. W rozpoznawanej sprawie wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały wyjaśnione. W sprawie powołano zespół ekspertów, który oceniał wnioski. Według bowiem § 7 ust. 2 rozporządzenia, minister właściwy w sprawach przyznawania stypendiów może powołać ekspertów do oceny wniosków. Zarządzeniem Ministra został powołany zespół członków repezentujących różne obszary wiedzy. Powołanie zewnętrznego zespołu eksperckiego miało na celu zapewnienie maksymalnego obiektywizmu oceny. Zespół ten ustalił wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągniecia dla studentów oraz doktorantów w roku akademickim 2018/2019. Wzmiankowana uchwała zawierała wskazówki dla ekspertów, dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad. Ocena osiągnięć studenta, dokonana przez Zespół ekspertów zgodnie z wytycznymi, eliminuje dowolność przy wydawaniu rozstrzygnięcia przez Ministra w ramach przysługującego mu luzu decyzyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 565/14). Trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, że ocena przedstawionych przez skarżącego osiągnięć, pod kątem dyscypliny naukowej, w jakiej te osiągnięcia zostały dokonane, wymyka się kontroli sądowej. Sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia działanie organu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontroli WSA w Warszawie nie mogła być zatem weryfikacja oceny zespołu eksperckiego, która to ocena wymaga wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie nauki. Rolą Sądu było zweryfikowanie, czy przeprowadzona ocena dokonana zastała zgodnie z przyjętymi regułami tej oceny i czy dokonana ocena nie ma cech dowolności. Wobec wskazanej powyżej wykładni art. 181 ust. 2 ustawy, nie można przyjąć, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Wykazano bowiem, że przedstawione referaty nie miały związku z kierunkiem prawo. Natomiast subiektywna ocena strony co do wagi jej osiągnięć naukowych w danej dyscyplinie naukowej nie oznacza, że ocena organu w tym zakresie nie jest właściwa.
Chybiony okazał się także zarzut nr 1 naruszenia przepisów postępowania. Przepis art. 1 § 1 p.u.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść, gdyby Sąd nie dokonał kontroli stanowiącego przedmiot skargi aktu, zastosowałby inny rodzaj oceny niż zgodność z prawem, odwołując się np. do zasad słuszności czy współżycia społecznego, względnie wyszedłby poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego, rozpoznając skargę na akt lub czynność niepoddane jego kognicji, ewentualnie zastosował środki ustawie nieznane. Żadna z wymienionych okoliczności w tej sprawie nie zaistniała.
Z kolei przepis art. 151 p.p.s.a. zawiera podstawę prawną kompetencji orzeczniczej sądu administracyjnego w zakresie orzekania o oddaleniu skargi. Oddalenie skargi jest zawsze konsekwencją zastosowania innych przepisów materialnych lub procesowych, istotnych z punktu widzenia konkretnej sprawy.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.