III OSK 288/24

III OSK 288/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Paweł Mierzejewski
Rafał Stasikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Bk 593/23 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2023-10-12
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 174 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 593/23 w sprawie ze skargi A. B. na czynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] z dnia 21 czerwca 2023 r., nr A.1102.1.2023 w przedmiocie informacji o wynikach konkursu na stanowisko referendarza sądowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. B. na rzecz Prezesa Sądu Rejonowego [...] kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 października 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 593/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A. B. na czynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] z 21 czerwca 2023 r., nr A.1102.1.2023, w przedmiocie informacji o wynikach konkursu na stanowisko referendarza sądowego.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 11 maja 2023 r. Prezes Sądu, na podstawie art. 149a § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 217 ze zm., dalej: "p.u.s.p."), ogłosił konkurs na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...] (nr: A.1102.1.2023). Do udziału w konkursie zakwalifikowanych zostało ośmioro kandydatów, w tym A. B.,
a ostatecznie do konkursu przystąpiło sześcioro z nich. Konkurs przeprowadzony został w dniu 20 czerwca 2023 r. w trybie przewidzianym w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1407, dalej: "rozporządzenie MS"). Praca konkursowa składała się z dwóch części: testu jednokrotnego wyboru oraz trzech kazusów, których rozwiązanie polegało na opracowaniu projektu postanowienia wraz z uzasadnieniem.
W dniu 21 czerwca 2023 r. na stronie internetowej Sądu Rejonowego [...] opublikowano wyniki przedmiotowego konkursu, z których wynika, że dwie kandydatki, tj. I. P. i A. B., uzyskały wynik z testu i pracy pisemnej na tym samym poziomie, tj. łącznie po 69 pkt. W wyniku głosowania komisja jednogłośnie wybrała I. P. Z przebiegu konkursu został sporządzony szczegółowy protokół, zaś w oddzielnym piśmie podpisanym przez przewodniczącego komisji sporządzono uzasadnienie wyboru I. P. W uzasadnieniu wskazano m.in., że o wyborze kandydatki zdecydowało jej wieloletnie doświadczenie zawodowe, tj. praca w charakterze asystenta sędziego w trzech Wydziałach Sądu Okręgowego
[...], pozytywne opinie wystawione kandydatce przez sędziów ww. sądu oraz udział w 22 szkoleniach przeprowadzonych przez Krajową Szkołę Sądownictwa
i Prokuratury.
W dniu 18 lipca 2023 r. A. B. wniosła skargę na czynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] z 21 czerwca 2023 r. w postaci rozstrzygnięcia ww. konkursu na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...].
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.
Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności wskazał, że postępowanie konkursowe zmierzające do wyłonienia kandydata na wolne stanowisko referendarza sądowego w sądzie powszechnym jest postępowaniem z zakresu administracji publicznej, a czynności podejmowane w toku konkursu przez prezesa sądu są czynnościami z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze. zm.; dalej "p.p.s.a.").
W ocenie sądu pierwszej instancji czynność Prezes Sądu z 21 czerwca 2023 r.
w postaci informacji o wynikach konkursu na stanowisko referendarza sądowego była prawidłowa i zgodna z prawem. Dla powyższej oceny istotna była kontrola legalności działania organu przez pryzmat przepisów rozporządzenia MS, a także podnoszonych w skardze przepisów art. 149a § 1 p.u.s.p. oraz art. 2 i 7 Konstytucji RP. Sąd przytoczył § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia MS. Wskazał, że zaskarżona czynność spełnia wskazane ww. wymagania, w szczególności zawiera wszystkie elementy wymienione w § 12 ust. 2 rozporządzenia MS. Treść udzielonej informacji jest zgodna z treścią protokołu komisji konkursowej z 20 czerwca 2023 r. oraz znajduje odzwierciedlenie w pozostałych dokumentach wytworzonych i zgromadzonych w trakcie procedury konkursowej. Powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez skarżącą, a zatem pod względem formalnym, zaskarżona czynność Prezesa Sądu była zgodna z obowiązującymi przepisami, bowiem w pełni odzwierciedlała wyniki konkursu przeprowadzonego przez powołaną komisję konkursową.
Sąd ten wskazał, że wbrew stanowisku skarżącej to nie Prezes Sądu, ale komisja konkursowa przeprowadzała konkurs na stanowisko referendarza sądowego i w ramach skargi na czynność tegoż Prezesa, polegającą na ogłoszeniu wyników konkursu, skarżąca nie może kwestionować prawidłowości całego postępowania konkursowego. Niemniej, sąd stwierdził, że z akt postępowania konkursowego jednoznacznie wynika, że przewodniczący komisji sporządził stosowne uzasadnienie wyboru kandydata, które stanowi załącznik do protokołu z przebiegu konkursu. Nie sposób uznać, że pismo zawierające uzasadnienie nie jest załącznikiem do protokołu tylko dlatego, że w treści protokołu nie wskazano literalnie, że uzasadnienie znajduje się w załączniku. Nawet jeśliby uznać to za uchybienie, to jednakże wyłącznie o charakterze technicznym, nie mającym znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd przyznał rację uczestniczce postepowania (k. 57 verte akt sądowych), która podniosła, że uzasadnienie przewodniczącego przybrało formę załącznika do protokołu poprzez czynności faktyczne. Z kolei podnoszone w pismach skarżącej wątpliwości w zakresie rzeczywistej daty sporządzenia uzasadnienia wyboru kandydata i sugestie skarżącej, jakoby zostało one sporządzone "ex post", nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Zdaniem sądu pierwszej instancji istotny z punktu widzenia legalności zaskarżonej czynności jest fakt, iż wymagane rozporządzeniem MS uzasadnienie wyboru kandydata zostało sporządzone, znajduje się w aktach sprawy, zaś skarżąca miała możliwość zapoznania się z nim. Jednocześnie zaskarżona czynność Prezesa Sądu koresponduje z treścią sporządzonego protokołu oraz uzasadnieniem wyboru kandydata na stanowisko referendarza sądowego. W tym aspekcie trafnie podnosi organ oraz uczestniczka postępowania, że skarżąca miała możliwość wglądu do protokołu wraz z uzasadnieniem wyboru kandydata i z możliwości tej skorzystała w dniu 30 czerwca 2023 r. Przekonuje o tym oświadczenie kierownika oddziału administracyjnego oraz dwóch innych pracowników tego oddziału (vide: notatka urzędowa z 24 lipca 2023 r., ostatnia karta akt admin.). W ocenie sądu nie sposób zarzucić poświadczenia nieprawdy przez ww. osoby, które wprost wskazały, że skarżącej w ich obecności została udostępniona praca konkursowa wraz z protokołem i uzasadnieniem wyboru kandydata. Ponadto, zgodnie z jej prośbą, dokumenty aplikacyjne zostały zwrócone. Tym samym nie sposób uznać, iż doszło do naruszenia § 12 ust. 3 rozporządzenia MS, który stanowi, że kandydatowi, po okazaniu dokumentu tożsamości, udostępnia się do wglądu w sekretariacie prezesa sądu jego pracę konkursową oraz protokół przebiegu konkursu.
Co zaś się tyczy twierdzenia skarżącej, że uzasadnienie wyboru powinno stanowić porównanie oby kandydatek wraz ze wskazaniem, czym jedna z nich wyróżniła się na tle drugiej, sąd pierwszej instancji zauważył, że § 9 ust. 1 rozporządzenia MS stawia przewodniczącemu komisji wymóg uwzględnienia w uzasadnieniu w szczególności, które dodatkowe osiągnięcia i kwalifikacje kandydatów wzięto pod uwagę. Zdaniem sądu uzasadnienie przewodniczącego spełnia powyższy wymóg i nie ma w tym zakresie decydującego znaczenia fakt, że nie zawiera ono zestawienia kandydatek czy też nie wskazuje literalnie, czym wyróżniła się I. P. na tle skarżącej. Zdaniem sądu wymogi § 9 ust. 1 spełnia zapis, iż o wyborze I. P. zdecydowało jej wieloletnie doświadczenie zawodowe, tj. praca w charakterze asystenta sędziego w trzech Wydziałach IV, V i VII Sądu Okręgowego [...], pozytywne opinie wystawione kandydatce przez sędziów ww. sądu oraz udział w 22 szkoleniach przeprowadzonych przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury. Liczna dokumentacja potwierdzająca powyższe kwalifikacje, w tym doświadczenie w stosowaniu prawa również znajduje się w aktach sprawy i stanowiła podstawę oceny kandydatki. Znane i zrozumiałe są zatem motywy, którymi kierowała się komisja podejmując decyzję o wyborze zwycięskiej kandydatki. Nie można stwierdzić, jak tego oczekuje skarżąca, że ocena kwalifikacji przez pryzmat licznych pozytywnych opinii sędziów SO [...], wieloletniego (ponad 10 letniego) doświadczenia w charakterze asystenta sędziego czy też wielu szkoleń w zakresie tematycznym związanym z obowiązkami referendarskimi (m.in. dot. problematyki orzecznictwa wieczystoksięgowego i hipotecznego) świadczą o wyborze arbitralnym, dowolnym i pozamerytorycznym. Sąd zaznaczył, że nie ma racji skarżąca, twierdząc, że komisja nie miała prawa bazować na opiniach sędziów sądu, w którym kandydatka pracowała na stanowisku asystenta sędziego. Wręcz przeciwnie, w ocenie sądu sędziowie współpracujący z kandydatką są wiarygodnym i rzetelnym źródłem wiedzy na temat jej doświadczenia w stosowaniu prawa oraz kwalifikacji.
Sąd wskazał również, że nie jest władny odnosić się w niniejszym postępowaniu do zarzutu, iż treść rozwiązania pracy konkursowej I. P. z zakresu prawa cywilnego jest niepoprawna. Skarżąca w piśmie z 21 sierpnia 2023 r. usiłowała wykazać, że praca konkursowa kontrkandydatki powinna zostać oceniona niżej niż jej. Zdaniem sądu jedynym prawnie upoważnionym podmiotem, mającym przy tym wymagane do takiej oceny wiedzę i doświadczenie, jest komisja konkursowa powołana przez Prezesa Sądu i składająca się z trzech sędziów, przy czym każda praca konkursowa podlega sprawdzeniu przez dwóch członków komisji (§ 7 ust. 5). Nie bez znaczenia jest fakt, że to właśnie komisja odpowiada za przygotowanie zadań testowych i kazusów, mając na względzie konieczność oceny wiedzy kandydatów w dziedzinach prawa wskazanych w ust. 1 pkt 1 oraz umiejętności stosowania przepisów prawa oraz formułowania wypowiedzi, z uwzględnieniem wymogów poprawności językowej, logiki wywodu i argumentacji prawniczej (§ 7 ust. 2 rozporządzenia MS).
Sąd zaznaczył również, że w odniesieniu do konkursu na stanowisko referendarza sądowego kompetencje prezesa sądu rejonowego ograniczone zostały do enumeratywnie wymienionych czynności: wyznaczenia terminu i miejsca konkursu, opublikowania ogłoszenia o konkursie, przyjmowania zgłoszeń kandydatów, ustalenia i opublikowania listy kandydatów, powołania komisji konkursowej i jej przewodniczącego, zarządzenia przeprowadzenia kolejnego konkursu, jeżeli żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej przepisami liczby punktów, publikacji informacji o wynikach konkursu oraz przedstawienia informacji o wynikach konkursu prezesowi sądu apelacyjnego. Brak jest wśród powyższych zadań takich, które dawałyby prezesowi uprawnienia do ingerencji w pracę komisji poprzez ocenę przebiegu konkursu czy też kontrolę prawidłowości zadań testowych i kazusów przygotowanych przez komisję oraz liczby punktów przyznanych przez komisję poszczególnym kandydatom.
Sąd podkreślił, że rozumie frustracje i subiektywne odczucie skarżącej niesprawiedliwości wynikami konkursu, jednakże jego kognicja ograniczona jest do kontroli legalności zaskarżonej czynności Prezesa Sądu - informacji o wynikach konkursu - i nie ma prawnych możliwości merytorycznej oceny prac konkursowych, czy też podważania w tym zakresie oceny komisji. Sąd zauważył, że skarżąca w pismach formułuje wątpliwości co do okoliczności wejścia w posiadanie przez organ dokumentacji konkursowej I. P. Zdaniem sądu również i te zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, bowiem w żadnym zakresie nie podważają legalności zaskarżonej czynności Prezesa Sądu. Z akt sprawy wynika, że zgłoszenie konkursowe wraz z dodatkową dokumentacją w postaci opinii i zaświadczeń z odbytych szkoleń zostało wysłane do Sądu Rejonowego w dniu 27 maja 2023 r. przesyłką poleconą, a wpłynęły do organu w dniu 29 maja 2023 r. Z kolei pismem z dnia 30 maja 2023 r. I. P. nadesłała dodatkowo opinię Przewodniczącej Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego [...], które wpłynęło do organu w dniu 2 czerwca 2023 r. Wskazane fakty jednoznacznie wynikają z potwierdzenia nadania dołączonego do akt przez uczestniczkę (k. 59 akt sądowych) oraz dopuszczonego na rozprawie uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci kopert z prezentatą z 29 maja 2023 r. oraz 2 czerwca 2023 r. (k. 97-101 akt sądowych). Przedłożone przez uczestniczkę postępowania dokumenty wpłynęły do Sądu Rejonowego [...] w terminie zakreślonym dla kandydatów na składanie dokumentów (do 31 maja 2023 r. – decyduje data stempla pocztowego), dlatego też zasadnie zostały uwzględnione przez komisję przy ocenie kandydatki. Tym samym zarzuty skarżącej w tym zakresie, jak również w zakresie usuwania dokumentów konkursowych, czy też sugestii dotyczących powiązań towarzyskich kontrkandydatki nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z normami konstytucyjnymi, sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona czynność Prezesa Sądu nie stoi w sprzeczności z art. 2 i 7 Konstytucji RP. Jak to już zostało wykazane, informacja o wynikach konkursu na stanowisko referendarza sądowego została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zwłaszcza z art. 149a § 1 p.u.s.p. oraz rozporządzeniem MS, w sposób transparentny i w poszanowaniu zasady zaufania obywatela do państwa. Nie budzi najmniejszych wątpliwości sądu, że udzielona informacja stanowi odzwierciedlenie wyników przeprowadzonego konkursu, jest zgoda z oceną kandydatów przeprowadzoną przez komisję konkursową, w szczególności sporządzoną przez przewodniczącego komisji oceną wyboru kandydata.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze. zm.; dalej "p.p.s.a."), sąd pierwszej instancji oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zaskarżając wyrok
w całości. Wniosła o uchylenie wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz zrzekła się rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że protokół przebiegu konkursu nr A. 1102.1.2023 - w zakresie uzasadnienia wyboru kandydata - został sporządzony zgodnie z wymogami ww. rozporządzenia, podczas gdy protokół uzasadnienia wyboru kandydata do zatrudnienia nie zawiera, zaś ww. przepis prawa nie przewiduje możliwości odstąpienia od umieszczenia uzasadnienia wyboru kandydat[a] do zatrudnienia w protokole lub sporządzenia uzasadnienia jako załącznika do protokołu;
2. naruszenie prawa materialnego, tj. § 9 ust. 1 rozporządzenia MS poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że uzasadnienie wyboru kandydata z 20 czerwca 2023 r. sporządzone przez Przewodniczącego komisji konkursowej w toku konkursu nr A. 1102.1.2023 zostało sporządzone prawidłowo i odpowiada definicji uzasadnienia zawartej w ww. przepisie prawa, podczas gdy uzasadnienie odnosi się wyłącznie do opisu jednej z dwóch kandydatek biorących udział konkursie nr A. 1102.1.2023, nie zawiera oceny kandydatury skarżącej i porównania obu kandydatek oraz jest oparte na kryteriach wyboru nieprzewidzianych w rozporządzeniu MS;
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że działania organu polegające na: przeprowadzeniu i rozstrzygnięciu konkursu nr A. 1102.1.2023 na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...] wbrew procedurom zawartym w rozporządzeniu MS, zignorowaniu i nierozpoznaniu przez organ wniosku skarżącej złożonego w trybie
art. 61 § 2 pkt 2 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności, nieprzedstawieniu przez organ wraz ze skargą do wojewódzkiego sądu administracyjnego pełnej dokumentacji konkursowej, czy też nieprawidłowym poświadczeniu wpływu do organu dokumentów aplikacyjnych uczestniczki, odpowiadają konstytucyjnej definicji "działania przez organ władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa";
4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, mimo że zaskarżona czynność organu została dokonana z naruszeniem § 9 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS, a także art. 2 i 7 Konstytucji RP, co skutkowało nieuzasadnionym oddaleniem skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie
art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., bowiem skarżąca zrzekła się rozprawy, zaś organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądał jej przeprowadzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie zarzuciła sądowi pierwszej instancji naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Niemniej jedyny taki zarzut został skonstruowany w sposób, który uzależnia jego skuteczność od ewentualnego uwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego, zatem kolejność rozpoznawania zarzutów zostanie odwrócona.
Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa materialnego,
z kolei uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada (nie odpowiada) stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia.
Pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS sekretarz komisji sporządza protokół przebiegu konkursu obejmujący w szczególności uzasadnienie wyboru kandydata w drodze głosowania, jeżeli było ono przeprowadzone. W ocenie skarżącej sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni ww. przepisu przez przyjęcie, że protokół przebiegu konkursu nr A. 1102.1.2023 - w zakresie uzasadnienia wyboru kandydata - został sporządzony zgodnie z wymogami ww. rozporządzenia, podczas gdy protokół uzasadnienia wyboru kandydata do zatrudnienia nie zawiera, zaś ww. przepis prawa nie przewiduje możliwości odstąpienia od umieszczenia uzasadnienia wyboru kandydata do zatrudnienia w protokole lub sporządzenia uzasadnienia jako załącznika do protokołu.
Po pierwsze, należy zauważyć, że § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS jest przepisem proceduralnym, a więc ma charakter przepisu postępowania. Autorka skargi kasacyjnej błędnie zatem zakwalifikowała ww. przepis do zarzutów naruszenia prawa materialnego, co a limne oznacza, że zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Po drugie, w ramach tego zarzutu autorka skargi kasacyjnej w istocie usiłuje podważyć ocenę stanu faktycznego dokonaną przez sąd pierwszej instancji, tj. w zakresie prawidłowości (kompletności) sporządzenia protokołu przebiegu konkursu nr A. 1102.1.2023 w zakresie uzasadnienia wyboru kandydata. Jak sama wskazała, w jej ocenie protokół ten nie spełnia wymagań § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS, co powinno jednak przybrać formę zarzutu naruszenia przepisów postępowania wraz z wykazaniem, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można więc za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego podważać ustaleń faktycznych w sprawie, jego oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, czy przebiegu postępowania administracyjnego (w tym przypadku konkursowego), bez wskazania przy tym jakie normy postępowania naruszył sąd pierwszej instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Ustalenia stanu faktycznego (prawidłowość postępowania konkursowego) podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 146 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego (konkursowego), np. § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS, a takie zarzuty nie zostały w skardze kasacyjnej sformułowane. Po trzecie, jak już wyżej wspomniano, autorka skargi kasacyjnej nie wskazała jaki wpływ na wynik sprawy mogłoby mieć ewentualne naruszenie § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS, skoro w aktach administracyjnych sprawy znajduje się uzasadnienie wyboru kandydata zaraz za protokołem – podpisane przez Przewodniczącego Komisji, sporządzone 20.06.2023 r., wyjaśniające motywy wyboru I. P.
Drugi z zarzutów skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony,
z tożsamych przyczyn, które dotyczą zarzutu pierwszego. Zgodnie z § 9 pkt 1 rozporządzenia MS: "po zakończeniu konkursu komisja oblicza niezwłocznie liczbę punktów uzyskanych przez poszczególnych kandydatów i wskazuje kandydata, który uzyskał najwyższą liczbę punktów. W razie uzyskania przez kilku kandydatów tej samej liczby punktów komisja dokonuje wyboru kandydata, biorąc pod uwagę doświadczenie w stosowaniu prawa oraz dodatkowe kwalifikacje i osiągnięcia wynikające z dokumentów dołączonych do zgłoszenia, przydatne do wykonywania pracy na stanowisku referendarza sądowego. Po przeprowadzeniu głosowania przewodniczący sporządza pisemne uzasadnienie wyboru kandydata, uwzględniając w szczególności, które dodatkowe osiągnięcia i kwalifikacje kandydatów wzięto pod uwagę.". W ocenie autorki skargi kasacyjnej ww. przepis "prawa materialnego" został naruszony poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że uzasadnienie wyboru kandydata z 20 czerwca 2023 r. sporządzone przez Przewodniczącego komisji konkursowej w toku konkursu nr A. 1102.1.2023 zostało sporządzone prawidłowo i odpowiada definicji uzasadnienia zawartej w ww. przepisie prawa, podczas gdy uzasadnienie odnosi się wyłącznie do opisu jednej z dwóch kandydatek biorących udział konkursie nr A. 1102.1.2023, nie zawiera oceny kandydatury skarżącej i porównania obu kandydatek oraz jest oparte na kryteriach wyboru nieprzewidzianych w rozporządzeniu MS.
Po pierwsze, § 9 ust. 1 rozporządzenia MS jest przepisem proceduralnym, a więc ma charakter przepisu postępowania. Autorka skargi kasacyjnej błędnie zatem zakwalifikowała ww. przepis do zarzutów naruszenia prawa materialnego, co a limne oznacza, że zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Po drugie, w ramach tego zarzutu autorka skargi kasacyjnej w istocie usiłuje podważyć ocenę stanu faktycznego dokonaną przez sąd pierwszej instancji, tj. w zakresie prawidłowości sporządzenia uzasadnienia wyboru kandydata sporządzonego przez Przewodniczącego komisji konkursowej, bowiem w jej ocenie uzasadnienie to nie jest kompletne i nie zawiera oceny kandydatury skarżącej i porównania obu kandydatek oraz jest oparte na kryteriach wyboru nieprzewidzianych w rozporządzeniu MS. Taki zarzut powinien zaś przybrać formę zarzutu naruszenia przepisów postępowania wraz z wykazaniem, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można więc za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego podważać ustaleń faktycznych w sprawie, jego oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, czy przebiegu postępowania administracyjnego (w tym przypadku konkursowego), bez wskazania przy tym jakie normy postępowania naruszył sąd pierwszej instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Ustalenia stanu faktycznego (prawidłowość postępowania konkursowego) podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 146 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego (konkursowego), np. § 9 ust. 1 rozporządzenia MS, a takie zarzuty nie zostały w skardze kasacyjnej sformułowane. Po trzecie, jak już wyżej wspomniano, autorka skargi kasacyjnej nie wskazała jaki wpływ na wynik sprawy mogłoby mieć ewentualne naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia MS - poza zarzutami wobec treści uzasadnienia Przewodniczącego komisji autorka nie podała jakimi dodatkowymi osiągnieciami i kwalifikacjami sama dysponuje po to, żeby zakwestionować prawidłowość wyboru kontrkandydatki i przez to zaskarżonego aktu. Samo stwierdzenie, że w uzasadnieniu brakuje porównania obu kandydatek, nie jest wystarczające. Powyższa uwaga poczyniona została na marginesie, bowiem omawiany zarzut został błędnie skonstruowany, przez co nie mógł zostać merytorycznie rozpoznany.
Zarzut trzeci nie zasługuje na uwzględnienie. W tym zarzucie naruszenia prawa materialnego autorka skargi kasacyjnej prawidłowo podała przepisy o takim charakterze, a więc art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Z treści zarzutu jednakże wynika, że za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego kwestionuje prawidłowość oceny stanu faktycznego dokonanej przez sąd pierwszej instancji, tj. w zakresie prawidłowości przeprowadzenia konkursu, a także zwraca uwagę na uchybienia proceduralne organu już na etapie postępowania po wniesieniu skargi. Taki zarzut w istocie kwalifikuje się jako zarzut naruszenia przepisów postępowania z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które powinny zostać ew. powiązane z ww. przepisami o charakterze materialnym.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Kwestionując ocenę stanu faktycznego nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, również w wyniku jego błędnej wykładni, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych (zaaprobowanych) przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12; wyrok NSA z 6 marca 2013 r., II GSK 2327/1). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który strona skarżąca uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11; wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11). W związku z powyższym zarzut ten w całości nie mógł zostać rozpoznany merytorycznie.
Dodatkowo wskazać można, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z kolei zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Należy zauważyć, że art. 2 Konstytucji RP odnosi się do bardzo szerokiego pojęcia, będącego treścią naczelnej zasady Konstytucji, takiej jak demokratyczne państwo prawa oraz zasada sprawiedliwości społecznej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że na art. 2 Konstytucji RP można się powoływać tylko wtedy, gdy nastąpiło naruszenie przynajmniej jednej ze szczegółowych zasad "pochodnych" lub "przejawowych", nigdy na samą zasadę demokratycznego państwa prawnego w całości, czy jeden z jej fragmentów - zasadę państwa prawnego lub demokratycznego albo sprawiedliwego ("sprawiedliwości społecznej") (zob. wyroki z 2 kwietnia 2003 r., K 13/02, OTK-A 2003/4/28; i z 14 kwietnia 2003 r., K 34/02, OTK-A 2003/4/30). O ile przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, to stosowanie norm konstytucyjnych wprost jako podstawy orzekania może nastąpić tylko wówczas, gdy brak jest regulacji ustawowych normujących dany zakres lub istnieje konieczność ich uzupełnienia. Formą bezpośredniego stosowania Konstytucji jest również "współstosowanie" interpretacyjne zawartych w niej ogólnych zasad ustrojowych, gwarancji i norm - z normami ustaw zwykłych. W takim wypadku zasady konstytucyjne powinny być wyznacznikiem przy stosowaniu i interpretacji przepisów ustawowych, a organ stosujący prawo ustala jego znaczenie, biorąc pod uwagę zarówno normę ustawową, jak i odpowiednią normę Konstytucji (wyrok NSA z 15 października 2019 r., I OSK 279/18). Powyższe można również odnieść do rozporządzeń.
Działania organu, o których wspomina w omawianym zarzucie autorka skargi kasacyjnej oraz które opisuje w uzasadnieniu, mają swoje oparcie w konkretnym akcie prawnym, tj. rozporządzeniu MS, które w sposób szczegółowy reguluje przeprowadzenie konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Zatem w pierwszej kolejności to naruszenie przepisów tego rozporządzenia (w powiązaniu z odpowiednim przepisem p.p.s.a.) powinna uczynić przedmiotem zarzutu skargi kasacyjnej, ewentualnie w powiązaniu z ww. normami wynikającymi z Konstytucji. Dopiero wówczas możliwa byłaby kontrola wyroku sądu pierwszej instancji w zakresie wyznaczonym prawidłowo skonstruowanym zarzutem.
Jeżeli zaś chodzi o nierozpoznanie wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu przez organ na podstawie art. 61 § 2 pkt 2 p.p.s.a., to bez wątpienia jest to zarzut, który powinien zostać zawarty w zarzucie naruszenia przepisów postępowania wraz z wykazaniem istotnego wpływu na wynik sprawy, czego jednakże nie uczyniono. To samo należy odnieść do pozostałej części zarzutu, tj. dotyczącej nieprzedstawienia przez organ wraz ze skargą do wojewódzkiego sądu administracyjnego pełnej dokumentacji konkursowej, czy też nieprawidłowego poświadczenia wpływu do organu dokumentów aplikacyjnych uczestniczki.
Odnosząc się do ostatniego z zarzutów - naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a., poprzez niestwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, mimo że zaskarżona czynność organu została dokonana z naruszeniem § 9 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS, a także art. 2 i 7 Konstytucji RP, co skutkowało nieuzasadnionym oddaleniem skargi – to jego skuteczność uzależniona jest od skuteczności naruszeń zarzutów 1-3, które to okazały się niezasadne. Należy zauważyć, że w uzasadnieniu autorka skargi kasacyjnej podniosła, że "Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni szeregu przepisów prawa materialnego podniesionych w pkt. 1-3 podstaw kasacyjnych, co skutkowało bezpodstawnym (...) oddaleniem skargi", zatem w przedmiotowym zarzucie, podnosząc naruszenie § 9 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MS, a także art. 2 i 7 Konstytucji RP, miała na myśli właśnie zarzuty 1-3 skargi kasacyjnej. Zarzut ten nie mógł więc zostać uwzględniony.
Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a.