III OSK 2873/23

III OSK 2873/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Go 309/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2023-07-19
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 574
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Go 309/23 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Go 309/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I), a także zasądził od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego B. W. zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt II).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. B. W. (dalej: "skarżący") wystąpił do Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] (dalej: "KSSU[...]") o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021.
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. KSSU[...] - działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 86 ust. 2-3, art. 91, art. 92 art. ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 94, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1, art. 414 ust. 1 i 3, art. 447 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2020 r. poz. 85 ze zm., obecnie tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 574, zwana dalej: "p.s.w.n.") w zw. z § 1 ust. 5, 6, § 2 ust. 1 pkt 4, § 3 ust. 1, 2 i 6, § 4 ust. 1, 2, 4-6, § 5 ust. 1-3, 6, 7, § 6, § 7 ust. 1-3, 5, 6, § 16, § 17, § 23 ust. 9 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 129 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 24 września 2020 r. (dalej: "regulamin") - nie przyznała B. W. stypendium rektora.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu [...] (dalej: "OKSSU[...]") utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.
Na skutek wniesionej od powyższej decyzji skargi B. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 7 października 2021 r., II SA/Go 248/21 uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, iż stanowisko organu odwoławczego było następstwem błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Sposób skonstruowania tego przepisu bezspornie wskazuje, iż świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., a więc przyznawane na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej p.s.w.n. przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje ponadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.
Zdaniem Sądu sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków. Sąd stwierdził, iż z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż świadczenia w nim wskazane przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie - jak przyjęły komisje stypendialne obu instancji - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów.
Następnie wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r., III OSK 7673/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. NSA zaznaczył, iż w tej sprawie kontrola zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji obejmuje ocenę stanu prawnego na datę wydania zaskarżonej decyzji w dniu [...] grudnia 2020 r. Ma to znaczenie, ponieważ podstawą wydania decyzji był art. 93 p.s.w.n., który został w istotnym zakresie znowelizowany z dniem 18 grudnia 2021 r. na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). Nowelizacja ta nie była podstawą do rozstrzygania przez organy i nie jest podstawą do przeprowadzenia w niniejszej sprawie kontroli przez sąd administracyjny. Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że ww. okres 6-letni odnosi się do okresu otrzymywania stypendium (świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n.), a nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o oświadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium rektora) i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można przy tym zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie.
Zdaniem NSA w stanie faktycznym tej sprawy nie można było powiązać początku okresu 6-letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.
Podsumowując NSA stwierdził, że orzekające w sprawie organy badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium do 6-letniego okresu, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organy stanowiska, iż wspomniany 6-letni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącemu stypendium z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.
Naczelny Sąd Administracyjny podał, iż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikają wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania poprzez uznanie, że okres 6-letni objęty art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dotyczy tylko pobierania świadczenia, a nie okresu, w którym dana osoba ma status studenta. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, w jaki sposób należy liczyć okres sześciu lat wskazując na różnicę między rokiem kalendarzowym i rokiem akademickim co do trwania uprawnienia studenta do pobierania stypendium. Wprawdzie wprost Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiedział się co do tego, czy okres 6-letni obejmuje wszystkie kierunki studiów danego studenta i to zarówno na tych, na których dana osoba studiowała w okresie obowiązywania ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, jak po jej uchyleniu i zastąpieniu ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tym niemniej z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji znając stan faktyczny sprawy, w oparciu o który B. W. studiował i na kierunku Psychologia i kierunku Prawo Uniwersytetu [...] w okresie obowiązywania obu ww. ustaw nie zakwestionował w żadnym zakresie możliwości wliczania tych terminów niezależnie od obowiązującej ustawy i niezależnie od kierunku studiów.
Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] marca 2023 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu [...], na podstawie art. 104, art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a."), art. 86 ust. 1 i 2 p.s.w.n. oraz § 5 ust. 1 pkt 3) Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr 28 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 8 lutego 2023 r.), uchyliła w całości decyzję organu I instancji i umorzyła w całości postępowanie pierwszej instancji w sprawie przyznania stronie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021.
Na powyższą decyzję B. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało przez OKSSU[...] błędnie, z naruszeniem przepisów prawa.
Zdaniem Sądu OKSSU[...] w sposób nieuprawniony uznała, że postępowanie administracyjne dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie stypendium rektora za rok akademicki 2020/2021 stało się bezprzedmiotowe. Wbrew stanowisku skarżonego organu okoliczność ukończenia przez skarżącego studiów na Uniwersytecie [...] w dniu 14 lipca 2021 r. i to że aktualnie nie przysługuje mu statusu studenta nie stanowi na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu skarżony organ błędnie nie uwzględnił charakteru przedmiotowego postępowania administracyjnego, związanego z tym, że dotyczy ono świadczenia (stypendium rektora) za ściśle określony okres tj. rok akademicki 2020/2021. To determinuje ramy tego postępowania, ma wpływ na sposób ustalania stanu faktycznego i jego ocenę na tle przepisów prawa. W takim przypadku bowiem organ rozpoznając wniosek jest zobowiązany do weryfikacji wniosku strony w oparciu o kryteria (przesłanki) dotyczące przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021. Ocena spełnienia przesłanek dotyczących stypendium rektora na rok 2020/2021 musi być dokonywana w takiej sytuacji w oparciu o przepisy Regulaminu świadczeń studentów Uniwersytetu [...] obowiązującego w roku akademickim, którego dotyczy złożony przez stronę wniosek o przyznanie stypendium. W rozpoznawanej sprawie jest to Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiący załącznik do zarządzenia nr 129 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 24 września 2020 r., podjęty na podstawie art. 95 p.s.w.n. Nie ulega wątpliwości, iż podstawą prawną do rozpoznania wniosku dotyczącego przyznania stypendium rektora na rok akademicki 20202/2021 nie może natomiast stanowić Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 28 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 8 lutego 2023 r., który wszedł w życie z dniem 1 października 2022 r. i dotyczy świadczeń przyznawanych w roku akademickim 2022/2023. Zatem błędnie organ przywołał w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 28 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 8 lutego 2023 r., gdyż nie mógł mieć on zastosowania w przedmiotowej sprawie i określone w nim kryteria i przesłanki nie mają zastosowania w odniesieniu do wniosku skarżącego z dnia [...] października 2020 r. Miałyby one zastosowanie gdyby skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie stypendium na rok akademicki 2022/2023.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim istotne jest zatem czy skarżący składając wniosek [...] października 2020 r. spełniał kryteria przyznania stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 określone przepisami Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiący załącznik do zarządzenia nr 129 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 24 września 2020 r. Odnośnie statusu studenta wskazać należy, iż według § 2 cyt. regulaminu o pomoc w formie stypendium rektora może ubiegać się student. Powyższe oznacza więc, iż wniosek o stypendium może złożyć osoba posiadająca status studenta. Na gruncie przedmiotowej sprawy nie ulega wątpliwości, iż w czasie złożenia wniosku o stypendium rektora i do 14 lipca 2021 r., czyli w roku akademickim 2020/2021 skarżącemu przysługiwał status studenta. Z kolei według § 16 regulaminu stypendium rektora może otrzymywać student, który uzyskał za ostatni zaliczony rok studiów wyróżniające wyniki w nauce, osiągniecia naukowe lub artystyczne, lub osiągniecia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym, z zastrzeżeniem ust. 4 tego paragrafu. Przepis ten wskazuje na obowiązek spełnienia określonych wymogów odnosząc je do także określonego okresu. W świetle zaś § 5 regulaminu student traci prawo do ubiegania się – jak zaznaczono - w danym roku akademickim o świadczenie lub do otrzymywania przyznanych świadczeń jeśli m.in. ukończył studia. Jak wskazuje treść przytoczonego przepisu odnosi się on wyraźnie do spełnienia przesłanki posiadanego statusu studenta w określonym czasie związanym ściśle z rokiem akademicki, którego dotyczy pomoc w postaci stypendium rektora. Poza tym, jak słusznie wskazał pełnomocnik skarżącego, treść wyroków WSA w Gorzowie z dnia 7 października 2021 r. i NSA z dnia 2 lutego 2023r. nie wskazują, aby sporny był fakt przysługującego skarżącemu statusu studenta w ramach postepowania zainicjowanego wnioskiem z [...] października 2020 r.
Sąd I instancji wskazał, że z kolei wskazany przez organ § 2 regulaminu studiów na Uniwersytecie [...] (załącznik do uchwały nr 478 z dnia 27 kwietnia 2022 r.) wskazujący, że z dniem ukończenia studiów wygasają prawa i obowiązku studenta, należy zauważyć, iż odnosi skutki do momentu ukończenia studiów w określonym roku akademickim. Zatem zdarzenie to wywołuje skutki prawne na przyszłość, natomiast nie może ono wywoływać takich skutków wstecz, czyli w okresie kiedy skarżący był studentem i przysługiwały mu prawa i obowiązki właściwe studentowi. W rozumieniu § 2 regulaminu studiów skarżący utracił z chwilą ukończenia studiów prawo do ubiegania się o stypendium, ale za okres, od kiedy już nie jest studentem. Natomiast jego prawo do ubiegania się o stypendium rektora za rok akademicki 20202/2021, kiedy przysługiwał mu status studenta nie wygasło i jest on uprawniony do żądania rozpoznania merytorycznie jego wniosku z dnia [...] października 2020 r.
Z powyższych względów Sąd uznał, iż brak było podstaw do stwierdzenia przez skarżony organ, że przedmiotowa sprawa stała się bezprzedmiotowa z przyczyn podmiotowych z uwagi na utratę przez skarżącego statusu studenta w dniu 14 lipca 2021 r. Utrata w tej dacie przez skarżącego statusu studenta nie ma wpływu na rozpoznanie jego wniosku o przyznanie stypendium rektora za rok akademicki 2020/2021, gdyż w roku akademickim 2020/2021 taki status mu przysługiwał. Zatem nie można stwierdzić na gruncie przedmiotowej sprawy braku strony (bezprzedmiotowości o charakterze podmiotowym), skoro strona istnieje i może skutecznie domagać się rozpoznania jej wniosku z [...] października 2020 r.
Mając na uwadze powyższe rozważania należało stwierdzić, iż organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a., stosując błędnie przepisy Regulaminu świadczeń dla studentów z 2023 r., a także naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") nie stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyrokach WSA z 7 października 2021 r. i NSA z 2 lutego 2023 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany zatem będzie stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. do rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji KSSU[...] z dnia [...] listopada 2020 r., z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 października 2021 r. i wyroku NSA z dnia 2 lutego 2023 r. oraz oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu do niniejszego wyroku.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w łączności z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. w zakresie, w jakim WSA krytycznie ocenił uchylenie się przez organ stypendialny od orzeczenia co do istoty sprawy o przyznanie stypendium rektora, obejmującego zastosowanie oceny prawnej i wskazań zawartych w wyrokach wydanych w sprawie: przez WSA z dnia 7 października 2021 r. oraz przez NSA z dnia 2 lutego 2023 r., podczas gdy konieczność zastosowania przez organ stypendialny określonej w ww. wyrokach wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i orzekania co do istoty sprawy została wyłączona wskutek istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy po wydaniu wyroków;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zakresie, w jakim Sąd I instancji:
a) uznał za nieistotną zmianę okoliczności faktycznych sprawy fakt, że skarżący ukończył w dniu 14 lipca 2021 r. studia uzyskując tytuł magistra w połączeniu z faktem, że skarżącemu aktualnie nie przysługuje statusu studenta,
b) uznał, że utrata statusu studenta nie stanowi na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością całego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.,
podczas gdy postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem stypendialnym z dnia [...] października 2020 r. stało się bezprzedmiotowe z uwagi na formalny brak możliwości dalszego prowadzenia postępowania, wobec ukończenia przez skarżącego studiów w dniu 14 lipca 2021 r., choćby postępowanie o przyznanie stypendium rektora dotyczyło roku akademickiego 2020/2021.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie Komisja wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, ewentualnie - w razie uznania przez NSA, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. W. wniósł o jej oddalenie z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw do jej wniesienia oraz z uwagi na fakt, iż bezsprzecznie zmierza ona wyłącznie do przedłużenia postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji w stosunku do skarżącego. Nadto zrzekł się prawa do żądania przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
W kontekście przedmiotowej sprawy jako istotna, dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia jawi się kwestia związana z faktem, iż skarżący B. W. zakończył studia na Uniwersytecie [...] w dniu 14 lipca 2021 r. uzyskując tytuł magistra i w dniu wydania decyzji (tj. z dnia [...] marca 2023 r.) przez Odwoławczą Komisję Stypendialną Studentów Uniwersytetu [...] nie przysługiwał mu już status studenta.
Jak już uprzednio wskazywał NSA w swoim wyroku z 2 lutego 2023 r., III OSK 7673/21 kontrola zaskarżonego wyroku sądu I instancji obejmuje ocenę stanu prawnego i faktycznego na datę wydania zaskarżonej decyzji. W przypadku niniejszej sprawy jest to decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2023 r. W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów nie budzi wątpliwości, że w dniu tym B. W. nie był już studentem Uniwersytetu [...]. Zatem zgodzić się należy ze stroną skarżącą kasacyjnie, że konkluzja Sądu I instancji, iż okoliczność ta jest nieistotna a utrata statusu studenta nie stanowi na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie, jest nieprawidłowa. W chwili orzekania (tj. w dniu [...] marca 2023 r.) przez organ - Odwoławczą Komisję Stypendialną Studentów Uniwersytetu [...] nie było już destynatariusza zakładu administracyjnego (jakim jest uniwersytet) – studenta B. W..
Jak jednoznacznie wynika z art. 86 ust. 1 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym tylko student może ubiegać się o pomoc materialną m.in. w formie stypendium rektora. Stypendium jest więc pomocą finansową w postaci okresowego bądź jednorazowego świadczenia (najczęściej) pieniężnego spełnianego na rzecz określonej osoby (charakteryzującej się określaną prawnie relewantną cechą np. studenta, doktoranta), które ma na celu wspomagać ją w działaniach zmierzających do osiągnięcia określonego celu (np. zdobycia wyższego wykształcenia – tytułu magistra). Co istotne, zgodnie z brzmieniem art. 91 ust. 1 cyt. ustawy stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Nadto, jak wynika z art. 93 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Natomiast nie przysługuje ono studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny (art. 93 ust. 3 powołanej ustawy). Co więcej na samym studencie ubiegającym się o takie świadczenie albo otrzymującym takie stypendium ciąży obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia (np. uzyskanie tytułu zawodowego magistra – art. 94 ust. 1 cyt. ustawy).
Status studenta traci się m.in. z chwilą ukończenia studiów (czyli w dniu złożenia egzaminu dyplomowego i uzyskania np. tytułu magistra, a w przypadku kierunków: lekarskiego, stomatologicznego i weterynarii – będzie to data złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu). Osoba ubiegająca się o stypendium rektora musi więc posiadać status studenta w chwili przyznawania tego stypendium przez organ.
Niewątpliwie celem przyznania stypendium jest pomoc materialna państwa dla studenta, w jego rozwoju, nauce, umożliwieniu ukończenia studiów i w osiągnięciu tytułu magistra lub mu równoważnych. Nie można zatem utożsamiać stypendium rektora ze swoistą nagrodą rektora za wyróżniające wyniki w nauce lub inne osiągnięcia przynależną wnioskodawcy oraz w oderwaniu od celu i funkcji jaką ma ono realizować (pomoc materialna dla studenta). Nie jest ono świadczone byłemu studentowi po zrealizowaniu celu jakim jest ukończenie studiów i osiągnięcie tytułu magistra. Zatem zasadnie organ stwierdził bezprzedmiotowość postępowania ze względów podmiotowych.
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.