III OSK 2840/24

III OSK 2840/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II SA/Bd 4/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2024-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Zawieszono postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1587
art. 3 ust. 1 pkt 19
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 125 par 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku D.S. o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 4/24 w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 23 października 2023 r. nr KO.411.1872.2023 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów postanawia zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 4/24 oddalił skargę D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 23 października 2023 r. nr KO.411.1872.2023 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył D.S., zarzucając mu:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1587, dalej w skrócie: "u.o.") oraz art. 2 Konstytucji RP, przez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, polegające na mylnym i niezgodnym ze stanem faktycznym przyjęciu, że skarżący jest posiadaczem odpadów, mimo złożonych odpadów wbrew jego woli i w czasie jego nieobecności w kraju na jego działce oraz że nie zostało obalone domniemanie prawne zawarte w treści art. 3 pkt 19 u.o., w sytuacji, gdy dane osób odpowiedzialnych za złożenie na działce odpadów zostały częściowo ustalone, co stanowi także naruszenie konstytucyjnej zasady państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") oraz art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), poprzez błędne przyjęcie, że samo postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie karnej jest dostatecznym dowodem na okoliczność nieustalenia wytwórcy odpadów, jak również błędne przyjęcie, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, bez naruszenia prawa i była oparta na poprawnie zgromadzonym oraz ocenionym materiale dowodowym, a także przez nierozstrzygnięcie istotnej wątpliwości prawnej na korzyść strony, nie zważając na jej słuszny interes oraz fakt, że padła ofiarą cudzego czynu o charakterze kryminalnym.
W piśmie z dnia 28 lutego 2025 r. D.S. wniósł o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów – odpisu postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia 31 stycznia 2025 r. sygn. akt [...] oraz pisma Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w [...] z dnia 24 września 2024 r. – na potwierdzenie zaistnienia w/w przesłanki zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu wniosku skarżący kasacyjnie wskazał, że jego pełnomocnik jeszcze przed wniesieniem skargi kasacyjnej złożył w dniu 15 lipca 2024 r. zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w [...] o możliwości popełnienia przestępstwa oszustwa (tj. czyn z art. 286 Kodeksu karnego) przez: A.B. (właściciela firmy [...]), C.D., E.F. i G.H. na szkodę D.S. Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2024 r. odmówił wszczęcia śledztwa, jednak Sąd Okręgowy [...], po rozpoznaniu zażalenia skarżącego kasacyjnie, w dniu 31 stycznia 2025 r. wydał postanowienie o sygn. akt [...] o uchyleniu w/w postanowienia Prokuratora i nakazał Prokuraturze Rejonowej w [...] dalsze prowadzenie postępowania i uzupełnienie we wskazanym zakresie materiału dowodowego. Sąd w pełni przychylił się do stanowiska D.S., wskazując na liczne zaniedbania Prokuratury oraz konieczność przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 stycznia 2025 r. stwierdzono m.in.: "Nie przekonują argumenty Prokuratora, że pomiędzy działaniem sprawców czynu z art. 183 § 1 k.k., a doprowadzeniem do niekorzystnego rozporządzenia mieniem nie ma żadnego związku. Niewątpliwie bowiem, jak słusznie podnosi skarżący, osoba, która zaoferowała C.D. za darmo ziemię pochodzącą rzekomo z "pogłębiania rowów", a która w rzeczywistości zawierała odpady i jeszcze własnym sprzętem wyrównała teren, na który ziemię tę przywiozła, za co również nie zażądała opłaty, wprowadziła C.D. w błąd, co do przedmiotu transportu, bo chciała "pozbyć się problemu", jakim były odpady komunalne, których składowanie/usunięcie jest kosztowne i w ten sposób przerzuciła ten obowiązek na właściciela działki, na teren której odpady te zwiozła. Tym samym osiągnęła korzyść majątkową w postaci "zwolnienia" z tych kosztów. (...) W świetle powyższych rozważań, wbrew twierdzeniom Prokuratora, niewątpliwie doszło do wypełnienia znamion czynu z art. 286 § 1 k.k. (...) Rację ma skarżący podnoszący, że w sprawie nie wyczerpano inicjatywy dowodowej. Jak słusznie wskazano w zażaleniu, organ prowadzący postępowanie winien przesłuchać właściciela firmy [...] A.B. i jego matkę, których wskazał G.F., jako te osoby, z którymi kontaktował się w sprawie wykonywanych na zlecenie [...] transportów. Zeznania tych osób mogą stanowić kluczowy dowód, prowadzący do jednoznacznego ustalenia, skąd pochodziły transporty odpadów – gdyż dotąd w aktach sprawy zgromadzone dowody wskazują kilka różnych lokalizacji, takich jak teren budowy Szpitala, Dworca [...] i dawnych zakładów [...], a także inne istotne dla sprawy okoliczności, jak choćby ustalenie osoby odpowiedzialnej za to zdarzenie. Tymczasem organ prowadzący postępowanie czynności tych zaniechał, choć bez wątpienia mogły wyjaśnić okoliczności nie tylko sprawy o czyn z art. 286 § 1 k.k., ale również i z art. 183 § 1 k.k., umorzonej wobec niewykrycia sprawcy. Przeprowadzenie tych czynności niewątpliwie mogło pozwolić na wyciągnięcie konsekwencji karnych wobec osób odpowiedzialnych nie tylko za wprowadzenie w błąd C.D., co w efekcie doprowadziło do składowania na działce D.S. odpadów komunalnych, lecz również ustalenie winnych czynu zabronionego z art. 183 § 1 k.k". W ocenie skarżącego kasacyjnie, przepis art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem toczy się postępowanie przygotowawcze, które daje uzasadnione podstawy do założenia, że zostanie ujawniony nowy materiał dowodowy, który pozwoli na jednoznaczne ustalenie, kto porzucił odpady na działce skarżącego, a wówczas zastosowanie wobec D.S. domniemania prawnego zawartego w treści art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1587, dalej w skrócie: "u.o.") straciłoby zupełnie rację bytu. Ustalony zostałby bowiem wytwórca, a przynajmniej prawdziwy posiadacz odpadów, które zostały zakopane na działce skarżącego kasacyjnie bez jego wiedzy i zgody. Jest to zatem kluczowe zagadnienie w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Wprawdzie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie ma przepisów szczególnych regulujących zawieszenie postępowania kasacyjnego, to jednak – zgodnie z art. 193 p.p.s.a. – stosuje się w tym zakresie odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Przepis art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi jedną z fakultatywnych podstaw zawieszenia postępowania, a zatem okoliczność ujawnienia się czynu, o którym mowa w tym przepisie, powinna być istotna z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinna mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania winno być także uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej oraz mieć na względzie potrzebę należytego załatwienia sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonego w tej sprawie wyroku WSA w Bydgoszczy wskazał, że ustawodawca w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. wprowadził instytucję domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 u.o., nakazującą usunięcie odpadów. Sąd ten podkreślił, że okolicznościach niniejszej sprawy, kierując się wspomnianym domniemaniem z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. organy zasadnie wskazały na D.S. – właściciela działki, na której złożono odpady – jako na władającego powierzchnią ziemi. Obalenie przedmiotowego domniemania może natomiast nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości. Zdaniem WSA w Bydgoszczy, w realiach rozpoznawanej sprawy organy w sposób prawidłowy poczyniły ustalenia faktyczne istotne dla jej rozstrzygnięcia, zaś skarżący nie wzruszył skutecznie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek o zawieszenie postępowania kasacyjnego jest zasadny, ponieważ podniesione przez skarżącego kasacyjnie okoliczności są istotne z punktu widzenia realizacji celu tego postępowania oraz mają bezpośredni wpływ na jego wynik. Na mocy powołanego przez stronę postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia 31 stycznia 2025 r. sygn. akt [...] uchylone zostało bowiem postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia 23 sierpnia 2024 r. o odmowie wszczęcia śledztwa, a sprawa została przekazana Prokuratorowi do dalszego prowadzenia, z nakazaniem przeprowadzenia wskazanych przez Sąd dowodów, które mają na celu wykazanie związku pomiędzy działaniem sprawców a doprowadzeniem do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez D.S. Istnieje zatem prawdopodobieństwo, iż w toku ponownie prowadzonego śledztwa ujawni się czyn, którego ustalenie może wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, bowiem może to ewentualnie doprowadzić do obalenia domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., która to kwestia stanowi istotę rozpoznawanej sprawy.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.