III OSK 2837/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta w sprawie zmian Statutu Dzielnicy, dotyczącej przyznania zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej. Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku NSA z 2023 r., uznając sprawę za tożsamą i prawomocnie rozstrzygniętą. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że Sąd I instancji wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., ponieważ sprawa nie była tożsama z poprzednio rozstrzygniętą. Dotyczyła ona innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. NSA podkreślił, że zasada związania prawomocnym wyrokiem musi być stosowana z ostrożnością, zwłaszcza w sprawach dotyczących aktów nadzoru. Sąd kasacyjny uznał, że gmina ma prawo regulować w statucie zasady i tryb wyborów do organów jednostki pomocniczej, w tym kwestię diet dla członków komisji wyborczych, o ile nie narusza to przepisów prawa. W ocenie NSA, ingerencja Wojewody była nadmierna i naruszała zasadę samodzielności samorządu terytorialnego, gwarantowaną przez Konstytucję i Europejską Kartę Samorządu Lokalnego. Sąd kasacyjny uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz miasta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu związania prawomocnym orzeczeniem w sprawach dotyczących aktów nadzoru oraz prawa gminy do regulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii diet dla członków komisji wyborczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji jednostek pomocniczych w gminach i ich statutów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego w sprawie dotyczącej uchwały rady gminy wiąże sąd w innej sprawie, w której przedmiotem kontroli jest odrębne rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczące innej uchwały, mimo podobieństwa stron i materii?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawomocne orzeczenie wiąże tylko w tożsamości sprawy, rozumianej jako identyczność elementów podmiotowych i przedmiotowych. W przypadku skarg na akty organów nadzoru, każdorazowo należy rozważyć, czy poprzedni wyrok dotyczy tej samej sprawy, czy też innej.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że Sąd I instancji wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając sprawę za tożsamą z poprzednio rozstrzygniętą. Różnica w uchwałach i rozstrzygnięciach nadzorczych, mimo podobieństwa stron, sprawia, że sprawy nie są tożsame, a zasada związania musi być stosowana z ostrożnością.
Czy gmina ma prawo regulować w statucie jednostki pomocniczej kwestię przyznawania diet członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, gmina ma prawo regulować w statucie jednostki pomocniczej zasady i tryb wyborów jej organów, w tym kwestię diet dla członków komisji wyborczych, o ile nie narusza to przepisów prawa i mieści się w granicach samodzielności samorządu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 u.s.g. wskazuje katalog spraw, które statut ma regulować 'w szczególności', co oznacza możliwość uregulowania także innych kwestii dotyczących jednostki pomocniczej. Brak wyraźnego zakazu w ustawie oraz potrzeba zapewnienia sprawnego przeprowadzenia wyborów uzasadniają możliwość przyznania diet.
Czy ingerencja organu nadzoru (Wojewody) w uchwałę rady gminy w sprawie statutu jednostki pomocniczej, stwierdzająca nieważność przepisu dotyczącego diet, była proporcjonalna i zgodna z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ingerencja Wojewody była nadmierna i stanowiła przejaw nadmiernej ingerencji wynikającej z wykładni rozszerzającej przepisów prawa, naruszając zasadę samodzielności samorządu.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że ingerencja w sferę działania jednostek samorządu terytorialnego musi być zgodna z Konstytucją, określona przez ustawy i uzasadniona koniecznością ochrony wartości konstytucyjnych. W tej sprawie brak było podstaw do tak szerokiej ingerencji, która ograniczała konstytucyjnie chronione prawo samorządu do sądowej ochrony jego samodzielności.
Przepisy (21)
Główne
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA może rozpoznać skargę kasacyjną merytorycznie, jeśli istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej NSA uchyla zaskarżony wyrok.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA może uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy lub uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 203
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulację obejmującą w szczególności: nazwę i obszar, zasady i tryb wyborów organów, organizację i zadania organów, zakres zadań przekazywanych przez gminę oraz formy kontroli.
Konstytucja art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Statuuje zasadę samodzielności samorządu terytorialnego.
Konstytucja art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców.
EKSL art. 4 § 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają - w zakresie określonym prawem - pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne i mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy, centralny lub regionalny, jedynie w zakresie przewidzianym prawem.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.s.g. art. 91 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Podstawa prawna stwierdzenia nieważności uchwały przez organ nadzoru.
u.s.g. art. 5 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 5 § 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy/osiedla i rady sołeckiej.
Konstytucja art. 3 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja art. 4 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja art. 4 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
EKSL art. 8 § 3
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kontrola administracyjna społeczności lokalnych powinna być sprawowana z zachowaniem proporcji między zakresem interwencji ze strony organu kontroli a znaczeniem interesów, które ma on chronić.
u.s.g. art. 7 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Zadanie własne samorządu: wspieranie i upowszechnianie idei samorządowej, w tym tworzenie warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając sprawę za tożsamą z poprzednio rozstrzygniętą, mimo odmienności uchwał i rozstrzygnięć nadzorczych. • Gmina ma prawo regulować w statucie jednostki pomocniczej kwestię diet dla członków komisji wyborczych. • Ingerencja Wojewody była nadmierna i naruszała zasadę samodzielności samorządu terytorialnego. • Naruszenie zasady proporcjonalności i samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji, EKSL).
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 35 Konstytucji (niezasadny, gdyż przepis dotyczy ochrony mniejszości narodowych, a nie zasady równości w tym kontekście).
Godne uwagi sformułowania
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe... • Zasada związania prawomocnym wyrokiem musi być stosowana z dużą ostrożnością przez sąd orzekający w sprawie późniejszej... • W doktrynie podnosi się, że art. 170 p.p.s.a. dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia... • Samodzielność samorządu w aspekcie negatywnym oznacza wolność od arbitralnej ingerencji ze strony innych organów władzy publicznej. • Ingerencja w sferę działania jednostek samorządu terytorialnego musi być zgodna z Konstytucją, określona przez ustawy i uzasadniona koniecznością zapewnienia ochrony wartości konstytucyjnych.
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Artur Kuś
sprawozdawca
Kazimierz Bandarzewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu związania prawomocnym orzeczeniem w sprawach dotyczących aktów nadzoru oraz prawa gminy do regulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii diet dla członków komisji wyborczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji jednostek pomocniczych w gminach i ich statutów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady samodzielności samorządu terytorialnego i jego prawa do samostanowienia w kwestiach lokalnych, co jest istotne dla zrozumienia relacji między samorządem a organami nadzoru.
“Samorząd kontra Wojewoda: Kto decyduje o dietach w jednostkach pomocniczych?”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.