III OSK 2819/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-10
NSAAdministracyjneWysokansa
samorząd terytorialnyuchwały rady gminydiety radnychprawo miejscowepublikacja aktów prawnychkontrola nadzoruNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę gminy na rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody, uznając uchwałę rady gminy o dietach za nieważną z powodu braku publikacji jako aktu prawa miejscowego.

Wojewoda Podkarpacki zakwestionował uchwałę Rady Miejskiej w [...] dotyczącą ustalenia diet dla radnych, twierdząc, że nie zawierała ona wystarczających regulacji dotyczących potrąceń. WSA w Rzeszowie uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną wojewody, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę gminy. Sąd uznał, że uchwała o dietach, będąca aktem prawa miejscowego, była nieważna z powodu braku publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co stanowi istotne naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miejskiej w [...] w sprawie ustalenia diet dla Przewodniczącego Rady Miejskiej, Wiceprzewodniczącego Rady Miejskiej, Radnych Rady Miejskiej w [...] oraz Przewodniczących organu wykonawczego jednostek pomocniczych Gminy. Wojewoda Podkarpacki stwierdził nieważność tej uchwały, zarzucając jej istotne naruszenie prawa, w tym brak wystarczających regulacji dotyczących potrąceń z diet. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody, uznając, że mechanizm obniżek diety za nieobecność na sesji lub posiedzeniu komisji jest wystarczający. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną wojewody, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę gminy. NSA uznał, że uchwała o dietach, mimo że zawierała pewne regulacje dotyczące obniżek, była aktem prawa miejscowego, który powinien zostać opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak publikacji stanowił istotne naruszenie prawa, skutkujące nieważnością uchwały. Sąd podkreślił, że uchwała ta nie była aktem kierownictwa wewnętrznego, a jej adresaci nie byli częścią wewnętrznej administracji samorządowej. W konsekwencji, skarga gminy na rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nie jest wymagane szczegółowe uregulowanie w uchwale ustalającej wysokości diet radnych wszystkich sytuacji, w których przewodniczący i wiceprzewodniczący rady gminy nie ponoszą kosztów wykonywania swoich funkcji. Mechanizm obniżek diety za nieobecność na sesji lub posiedzeniu komisji jest wystarczający.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dieta ma charakter kompensacyjny, ale nie może być ustalana indywidualnie. Uśredniona kwota powiązana z nakładem pracy i utraconymi korzyściami jest dopuszczalna. Brak powiązania diety z niektórymi aktywnościami radnego (np. dyżury, spotkania z mieszkańcami) nie musi oznaczać naruszenia zasady kompensacyjnej, jeśli dieta jest powiązana z podstawowymi obowiązkami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.s.g. art. 25 § 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Rada gminy ma kompetencje do określenia zasad, na jakich radnemu przysługuje dieta. Dieta nie jest równoznaczna z dokładnym obliczeniem i rozliczeniem wydatków i strat spowodowanych pełnieniem funkcji.

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 13 § 2

W wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione m.in. przez organ gminy.

Pomocnicze

u.s.g. art. 25 § 8

Ustawa o samorządzie gminnym

Rada gminy przy ustalaniu wysokości diet radnych bierze pod uwagę funkcje pełnione przez radnego.

u.s.g. art. 19 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Wiceprzewodniczący rady gminy wykonuje czynności, do których zostanie upoważniony przez przewodniczącego.

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 4 § 1

Akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że akt określi termin dłuższy.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może rozpoznać skargę strony w całości, jeśli istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku oddalenia skargi, sąd zasądza koszty postępowania.

P.p.s.a. art. 156 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może sprostować oczywiste omyłki pisarskie w orzeczeniu.

P.p.s.a. art. 203 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która ją wniosła należą się niezbędne koszty postępowania od strony wnoszącej skargę przed sądem pierwszej instancji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała rady gminy ustalająca diety jest aktem prawa miejscowego i podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak publikacji skutkuje nieważnością uchwały.

Odrzucone argumenty

Uchwała rady gminy nie musi zawierać szczegółowych regulacji dotyczących potrąceń z diet za każdy dzień niewykonywania obowiązków, a mechanizm obniżek za nieobecność na sesji lub posiedzeniu komisji jest wystarczający.

Godne uwagi sformułowania

Uchwała w sprawie ustalenia diet dla radnych jest aktem prawa miejscowego. Brak publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego powoduje, że uchwała ta nie może wejść w życie i jest to traktowane jako istotne naruszenie prawa, powodujące konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości.

Skład orzekający

Kazimierz Bandarzewski

sprawozdawca

Rafał Stasikowski

przewodniczący

Zbigniew Ślusarczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że uchwały rady gminy dotyczące diet radnych są aktami prawa miejscowego i ich publikacja jest warunkiem wejścia w życie."

Ograniczenia: Dotyczy głównie kwestii proceduralnych związanych z publikacją aktów prawa miejscowego przez jednostki samorządu terytorialnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z publikacją uchwał samorządowych i ich wpływu na ważność. Jest to istotne dla samorządowców i prawników zajmujących się prawem administracyjnym.

Uchwała o dietach radnych nieważna? Kluczowa rola publikacji w dzienniku urzędowym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2819/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6262 Radni
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Rz 459/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-07-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 25 ust. 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Podkarpackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 459/22 w sprawie ze skargi Gminy i Miasta [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podkarpackiego z dnia 1 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały 1. prostuje oczywistą omyłkę w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 459/22 w ten sposób, że w miejsce słów "Gminy Miasto [...]" wpisuje "Gminy i Miasta [...]", 2. uchyla zaskarżony wyrok i skargę oddala, 3. zasądza od Gminy i Miasta [...] na rzecz Wojewody Podkarpackiego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 19 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 459/22 po rozpoznaniu skargi Gminy i Miasta [...] uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podkarpackiego z dnia 1 marca 2022 r. nr P-II.4131.2.51.2022, którym stwierdzono nieważność uchwały Rady Miejskiej w [...] z dnia 4 lutego 2022 r. nr XXXII/229/2022 w sprawie zmiany własnej uchwały z dnia 22 grudnia 2021 r. nr XXXI/218/2021 w sprawie ustalenia diet dla Przewodniczącego Rady Miejskiej, Wiceprzewodniczącego Rady Miejskiej, Radnych Rady Miejskiej w [...] oraz Przewodniczących organu wykonawczego jednostek pomocniczych Gminy.
W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że na podstawie § 1 pkt 1 uchwały z dnia 4 lutego 2022 r., w uchwale z dnia 22 grudnia 2021 r. § 2 ust. 1 otrzymał brzmienie: "Ustala się miesięczne diety dla: 1) Przewodniczącego Rady Miejskiej w [...] w wysokości 90% kwoty bazowej, 2) Wiceprzewodniczącego Rady Miejskiej w [...] w wysokości 55% kwoty bazowej", zaś § 3 ust. 3 otrzymał brzmienie: "Wysokość miesięcznej diety, o której mowa w § 2 ust. 1 ulega obniżeniu o 20% za każdą nieobecność na sesji lub posiedzeniu komisji, której Przewodniczący lub Wiceprzewodniczący jest członkiem". W ocenie Sądu błędne jest stanowisko Wojewody, że niezależnie od ww. zapisów uchwała powinna także zawierać regulacje dotyczące dokonywania potrąceń z diet za każdy dzień niewykonywania przez nich w danym miesiącu obowiązków w ramach pełnionej funkcji, a ich brak przesądza o istotnym naruszeniu przedmiotową uchwałą prawa.
Podkreślono, że zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2021 r., poz. 1372 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.s.g., rada gminy ma kompetencje do określenia zasad na jakich radnemu przysługuje dieta. Dieta nie jest równoznaczna z dokładnym obliczeniem i rozliczeniem wydatków i strat spowodowanych pełnieniem funkcji przez przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego rady, co pośrednio także wynika z ww. przepisu, który wyraźnie rozróżnia diety od zwrotu kosztów i odnosi ten zwrot wyłącznie do podróży służbowych. Ustalona kwota diety może pokrywać wydatki i straty spowodowane pełnieniem funkcji przez przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady, niemniej w niektórych przypadkach może być także niewystarczająca. Wynika to nie tylko z tego, iż radni posiadają różny status zawodowy (np. pracują na podstawie stosunku pracy, prowadzą działalność gospodarczą, są emerytami lub rencistami), ale wiąże się również z tym, że zwłaszcza w przypadku przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego rady zakres wykonywanych przez nich zadań zazwyczaj nie ogranicza się tylko do uczestnictwa w sesjach rady i prowadzenia jej obrad oraz uczestnictwa w posiedzeniach komisji których są członkami (art. 24 ust. 1 w związku z art. 19 ust. 2 u.s.g.), obejmując chociażby spotkania z mieszkańcami gminy, podejmowane interwencje, reprezentowanie rady gminy w wydarzeniach gminnych itp., do czego odnoszą się regulacje art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 2 i 3 u.s.g. W tej sytuacji jako nieuzasadnione jawią się wysuwane przez Wojewodę sugestie co do potrzeby objęcia zakresem regulacji uchwały podjętej na podstawie art. 25 u.s.g. wszystkich sytuacji, w których przewodniczący lub wiceprzewodniczący rady nie ponoszą żadnych kosztów związanych z pełnieniem swej funkcji. Jakkolwiek bowiem uczestnictwo przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady gminy w sesjach rady i posiedzeniach komisji, których są członkami nie wyczerpuje pełnego zakresu ich działalności, to jednak z racji tego, że niewątpliwie stanowi główny obszar ich działalności, nieobecność na nich stanowi dostateczną przesłankę determinującą spełnienie wymogu z art. 25 ust. 8 u.s.g. nakazującym uwzględnienie pełnionych przez nich funkcji przy ustalaniu wysokości należnych im diet.
Reasumując Sąd stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ wprowadzony uchwałą z 4 lutego 2022 r. mechanizm obniżek diety przewodniczącego i wiceprzewodniczącego związanych z ich nieobecnością na sesji czy posiedzeniu komisji jest wystarczający dla podkreślenia odmiennego od wynagrodzenia charakteru diety radnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Podkarpacki, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię:
1) art. 25 ust. 4 u.s.g. w związku z art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., przez przyjęcie przez Sąd, że kwestionowana uchwała nie powinna zwierać regulacji dotyczących dokonywania potrąceń z diet za każdy dzień niewykonywania przez nich w danym miesiącu obowiązków w ramach pełnionej funkcji, a ich brak nie przesądza o istotnym naruszeniu przedmiotową uchwała prawa, podczas gdy brak jasnych i kompletnych zasad dotyczących ustalenia wysokości diet sprawia, że ustalona w stałej kwocie dieta w formie ryczałtu miesięcznego traci charakter rekompensacyjny, a przyjmuje charakter stałego, miesięcznego wynagrodzenia, niezależnego od kosztów związanych z pełnieniem funkcji, co jest zaprzeczeniem idei zapewnienia wyrównania finansowego odpowiednio do kosztów poniesionych w związku z wykonywaniem mandatu;
2) art. 25 ust. 4 u.s.g. w związku z art. 148 P.p.s.a., przez przyjęcie, że nieuzasadnione jawią się wysuwane przez Wojewodę sugestie co do potrzeby objęcia zakresem regulacji uchwały wszystkich sytuacji, w których przewodniczący lub wiceprzewodniczący rady nie ponoszą żadnych kosztów związanych z pełnieniem funkcji, podczas gdy ustalając diety w formie ryczałtu, to podejmując taką uchwałę należy ustalić systemowe regulacje pozwalające na uwzględnienie w zakresie wysokości diety przysługującej tym konkretnym radnym wszystkich ich obowiązków, a nie tylko tych, związanych z udziałem w posiedzeniach rady lub komisji. Dieta ma stanowić ekwiwalent zarobku utraconego w związku z pełnieniem funkcji radnego a w negowanej uchwale, brak jest takich kompleksowych regulacji, tych zagadnień;
3) art. 25 ust. 4 u.s.g. w związku z art. 148 P.p.s.a., przez pominięcie, że kwestionowana uchwała jest aktem prawa miejscowego z uwagi na fakt, że zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ diety wypłacane są cyklicznie, powtarzalnie, nie dotyczą więc konkretnego zdarzenia, zamkniętego w określonych ramach czasowych.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina i Miasto [...] wniosła o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się w skardze kasacyjnej rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. przeprowadzenia rozprawy wprost oświadczając, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Skarga kasacyjna jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Nie jest zasadny zarzut strony skarżącej kasacyjnie dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 25 ust. 4 u.s.g. w związku z art. 148 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotowa uchwała nie musi zawierać regulacji dotyczących dokonywania potrąceń z diet za każdy dzień niewykonywania przez radnego obowiązków wynikających z pełnionej funkcji. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi także, że brak jasnych i kompletnych zasad dotyczących ustalania wysokości diet sprawia, że dieta ryczałtowa staje się formą stałego miesięcznego wynagrodzenia, niezależnego od kosztów poniesionych i związanych z pełnioną funkcją i traci swój rekompensacyjny charakter jako forma wyrównania finansowego kosztów poniesionych w związku z wykonywaniem mandatu.
Zgodnie z treścią art. 25 ust. 4 u.s.g. na zasadach ustalonych przez radę gminy, radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych. Rada gminy przy ustalaniu wysokości diet radnych bierze pod uwagę funkcje pełnione przez radnego (art. 25 ust. 8 u.s.g.), a ponadto maksymalna wysokość diety uzależniona jest od liczby mieszkańców gminy.
Rada gminy posiada dość dużą swobodę w kształtowaniu wysokości diet, przy czym niedopuszczalna jest sytuacja braku ustalenia diet dla radnych, jak i przekroczenia maksymalnych wysokości tych diet lub też braku uwzględnienia funkcji pełnionych przez radnych. Powyższe ograniczenia przesądzają o tym, że rada gminy nie korzysta z pełnej swobody w zakresie ustalania diet.
W orzecznictwie podnosi się, że zasady określone przez radę gminy przy ustalaniu wysokości diet muszą uwzględniać rekompensacyjny charakter tego ekwiwalentu, tj. koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu oraz ewentualnych utraconych korzyści, jakich radny nie uzyskał w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5279/21). Z tym poglądem należy się zgodzić, ponieważ dieta nie stanowi ani wynagrodzenia za pracę ani innej formy zapłaty za świadczoną pracę wykonywaną na podstawie umowy praca cywilnego. Jednakże rekompensacyjny charakter diety nie może przybrać formy indywidualnego ustalania jej wysokości odrębnie dla każdego radnego. Gdyby taka możliwość istniała, to wówczas każdemu radnemu powinno się określać co do zasady inną wysokość diety, ponieważ każdy radny ponosiłby zróżnicowane koszty wykonywania mandatu. Trafnie podnosi w tym zakresie strona przeciwna do strony skarżącej kasacyjnie, że niektórzy radni będący np. osobami bezrobotnymi lub na emeryturze mogliby nie ponosić kosztów wynikających z wykonywania mandatu, a wówczas dla takich osób w istocie dieta nie powinna być w ogóle ustalana. Taki wniosek jest sprzeczny z treścią art. 25 ust. 4 u.s.g., który nakazuje ustalanie diet dla wszystkich radnych, także dla przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady gminy. Ponadto kompensacyjny charakter diety doznaje ograniczenia w maksymalnej wysokości takiej diety niezależnej od tego, czy rzeczywiste koszty obejmujące np. utracony zarobek przez radnego w związku z pełnieniem mandatu przekraczałyby wysokość samej diety.
Tym samym należy zaakceptować sytuację, w której wysokość diety dla radnych pełniących funkcje w radzie gminy (jak i pozostałych radnych) stanowi pewną uśrednioną kwotę powiązaną zarówno z nakładem pracy radnego w zakresie wykonywania mandatu, jak i utraconymi korzyściami wynikającymi z ograniczenia możliwości zarobkowania radnego oraz możliwościami finansowymi danej gminy.
Sytuacja, w której wysokość diety przysługująca radnemu będącemu jej przewodniczącym lub wiceprzewodniczącym ulega proporcjonalnemu obniżeniu za każdą nieobecność na sesji rady gminy lub komisji rady gminy jest dopuszczalna i nie stanowi wady. Diety, mimo swojego kompensacyjnego charakteru, nie da się sprowadzić do pełnego pokrycia strat poniesionych przez radnego z powodu pełnienia mandatu. Może bowiem okazać się, że w niektórych przypadkach straty radnego wynikające z ograniczenia możliwości zarobkowania będą mniejsze niż wysokość diety lub odwrotnie, a dieta nie zrekompensuje poniesionych strat.
Radny nawet będący przewodniczącym rady gminy nie zawsze w każdym dniu ponosi wydatki związane z wykonywaniem mandatu, a tym samym zarzut strony skarżącej kasacyjnie co do braku uregulowania potrąceń z diety za każdy dzień niewykonywania w danym miesiącu obowiązków w ramach pełnionych funkcji przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego także nie jest zasadny. Ponadto, jak wynika z art. 19 ust. 2 u.s.g. co do zasady wiceprzewodniczący rady gminy wykonuje tylko takie czynności, do wykonania których zostanie upoważniony przez przewodniczącego. Czynności wiceprzewodniczącego są znacząco skromniejsze niż przewodniczącego.
Nie jest zasadny zarzut błędnej wykładni przez Sąd pierwszej instancji art. 25 ust. 4 u.s.g. w związku z art. 148 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że nie jest wymagane szczegółowe uregulowanie w uchwale ustalającej wysokości diet radnych wszystkich sytuacji, w których przewodniczący i wiceprzewodniczący rady gminy nie ponoszą kosztów wykonywania swoich funkcji i tym samym wpływu takich sytuacji na wysokość diety. Ustalając diety w formie ryczałtu należy ustalić zasady ich potrącania za brak realizacji obowiązków radnych.
W unieważnionej przez organ nadzoru uchwale Rada Miejska w [...] uzależniła wysokość diety od każdej obecności na sesji lub posiedzeniach komisji, których przewodniczący lub wiceprzewodniczący rady gminy jest członkiem (§1 pkt 2 unieważnionej uchwały). Wskazano również, że za każdą ww. nieobecność dieta ulega potrąceniu o 20 % jej wysokości. Należy w tym zakresie przyjąć za Sądem pierwszej instancji, że udział radnego w sesji rady gminy lub w pracach jej komisji stanowi niewątpliwie jedno z podstawowych obowiązków radnego i radny przede wszystkim w ten sposób wykonuje swój mandat. Zwołanie sesji rady gminy lub komisji rady gminy nie jest uzależnione od zgody radnego i decyduje o tym sam przewodnicząc lub upoważniony do takiego zwołania wiceprzewodniczący.
Inne aktywności radnego jak np. pełnienie dyżuru lub spotykanie się z mieszkańcami są już w znacznej mierze uzależnione od samego radnego, który w ramach takich aktywności może nie ponosić dodatkowych kosztów. Tym samym brak powiązania wysokości diety z liczbą pełnionych dyżurów lub np. spotkań z mieszkańcami nie musi oznaczać naruszenia zasady kompensacyjnego charakteru diety. Brak uzależnienia wysokości diety radnego od niektórych jego aktywności wynikających z wykonywania mandatu i powiązanie jej wysokości z podstawowymi obowiązkami radnego nie stanowi istotnego naruszenia prawa.
Zasadnym jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez brak dokonania oceny, że zaskarżona uchwała wydana na podstawie art. 25 ust. 4 u.s.g. jest aktem prawa miejscowego, a tym samym podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Uchwała w sprawie ustalenia diet dla radnych jest aktem prawa miejscowego. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 570/19; wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5279/21; wyrok NSA z 7 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2794/16) i Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie stanowisko to podtrzymuje. Przedmiotowa uchwała zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ odnosi się do zasad ustalania wysokości diet mających charakter powtarzalny, nie dotyczący jedynie konkretnego, pojedynczego zdarzenia. Przepisy te mają także charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każda osoba, która pełni funkcję radnego będącego przewodniczącym rady gminy lub wiceprzewodniczącym rady gminy. Tym samym adresaci tej uchwały zostali określeni poprzez wskazanie pewnej ich kategorii, nie zaś w sposób imiennie zindywidualizowany. Wprawdzie krąg adresatów tej uchwały nie jest zbyt liczny, to jednak poprzez określenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie funkcji przewodniczącego i wiceprzewodniczącego, przepisy te mają charakter generalny. Nie ulega wątpliwości, że uchwała ta zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do otrzymania diet.
Unieważniona przez organ nadzoru uchwała została podjęta jako akt prawa wewnętrznego (kierownictwa wewnętrznego), o czym świadczy brak jej skierowania do publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym i wejście jej w życie z dniem podjęcia (§ 3 tej uchwały). Akt kierownictwa wewnętrznego wiąże jedynie określony układ organizacyjny i jest kierowany do jednostek organizacyjnych podporządkowanych organowi, które je wydaje (por. wyrok NSA z 17 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4382/21). Radny będący przewodniczącym rady gminy lub wiceprzewodniczącym rady gminy nie jest częścią wewnętrznej administracji samorządowej. Pełnienie takiej funkcji nie wiąże się z nawiązaniem stosunku pracy ani innego stosunku prawnego, z którego wynikałaby zależność służbowa takiego radnego od organów gminy lub gminnej administracji.
Tym samym trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że przedmiotowa uchwała, jako akt prawa miejscowego, powinna była zostać opublikowana stosowanie do treści art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Zgodnie z ww. przepisem w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione m.in. przez organ gminy. Stosownie zaś do treści art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Brak publikacji uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego powoduje, że uchwała ta nie może wejść w życie i jest to traktowane jako istotne naruszenie prawa, powodujące konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości (por. wyrok NSA z 20 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 1526/08; wyrok NSA z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1608/12; wyrok NSA z 16 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3156/18; wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 2023/21). Prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego stanowi warunek jego wejścia w życie. Akt normatywny, który nie został opublikowany zgodnie z obowiązującą procedurą w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego. Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych w nim zamieszczonych.
Wskazane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny motywy i przyjęte oceny stanowią wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej Wojewody Podkarpackiego i uchylenia zaskarżonego wyroku. Ponieważ sama istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę Gminy i Miasta [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podkarpackiego z dnia 1 marca 2022 r. nr P-II.4131.2.51.2022 w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały. Kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest niezasadna i zasadnym było stwierdzenie przez organ nadzoru istotnego naruszenia prawa w unieważnionej uchwale Rady Miejskiej w [...] z dnia 4 lutego 2022 r. nr XXII/229/2022 w sprawie zmiany uchwały Nr XXXI/218/2021 Rady Miejskiej w [...] z dnia 22 grudnia 2021 r. w sprawie ustalenia diet dla Przewodniczącego Rady Miejskiej, Wiceprzewodniczącego Rady Miejskiej, Radnych Rady Miejskiej w [...] oraz Przewodniczących organu wykonawczego jednostek pomocniczych Gminy. Istotne naruszenie prawa, skutkujące na podstawie art. 91 ust. 1 u.s.g. stwierdzeniem nieważności uchwały polegało na podjęciu ww. uchwały jako akty kierownictwa wewnętrznego zamiast aktu prawa miejscowego. Tym samym skarga Gminy i Miasta [...] nie zasługiwała na uwzględnienie i została w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 151 w związku z art. 193 P.p.s.a. oddalona.
W punkcie pierwszym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny sprostował, na podstawie art. 156 § 1 i § 3 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w zakresie oznaczenia strony skarżącej. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji dwukrotnie nazwał stronę skarżącą jako "Gminy Miasto [...]", mimo że zarówno w samej skardze strona ta wskazała, że nosi nazwę "Gmina i Miasto [...]", jak i taka nazwa tej Gminy wynika z § 1 uchwały nr X/63/2015 Rady Miejskiej w [...] z dnia 30 października 2015 r. w sprawie uchwalenia Statutu Gminy i Miasta [...] (Dz. Urzęd. Woj. Podkarpackiego z 2020 r. poz. 3986). Jest to oczywista omyłka pisarska, ponieważ nie budzi żadnych wątpliwości, że stroną skarżącą przed Sądem pierwszej instancji była Gmina i Miasto [...].
W punkcie trzecim wyroku orzeczono o kosztach na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która wniosła tę skargę należą się niezbędne koszty postępowania od strony wnoszącej skargę przed sądem pierwszej instancji. W tej sprawie należało od Gminy i Miasta [...] na rzecz Wojewody Podkarpackiego zasądzić kwotę 240 złotych stanowiącą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Koszty te obejmują wynagrodzenie radcy prawnego będącego pełnomocnikiem strony skarżącej kasacyjnie w wysokości 240 złotych obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI