III OSK 2782/24

III OSK 2782/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Olga Żurawska - Matusiak
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 466/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-08-27
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 83 ust. 1, art. 100 ust. 1, art. 129 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 67 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 466/24 w sprawie ze skargi R. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 466/24 oddalił skargę R. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2023 r. R. U. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") o przyznanie renty w drodze wyjątku z datą wsteczną.
W uzasadnieniu wniosku podał, że orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS oraz Komisji Lekarskiej ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od 22 czerwca 2011 r., jednak z przyczyn od siebie niezależnych i niezawinionych nie spełnił od 2011 r. wymogów ustawowych do otrzymania świadczenia rentowego w trybie zwykłym, dlatego wnosi o przyznanie renty w drodze wyjątku z datą wsteczną od 22 czerwca 2011 r. Jednocześnie wyjaśnił, że złożenie wniosku dopiero po 12 latach od daty orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy jest spowodowane trzykrotną odmową przyznania przez ZUS renty w trybie zwykłym oraz trwającymi długotrwałymi procesami sądowymi na skutek wniesionych odwołań od odmownych decyzji ZUS. Dopóki trwały postępowania o przyznanie renty w trybie zwykłym nie mógł zatem ubiegać się o przyznanie renty w drodze wyjątku. Wnioskodawca podkreślił, że orzeczona od 2011 r. całkowita niezdolność do pracy wykluczała jego aktywność zawodową, posiada jednak udokumentowane ponad 19 lat stażu ubezpieczeniowego, w tym ponad 4 lata w okresie 10 lat przed złożeniem pierwszego wniosku w 2011 r. o przyznanie renty w trybie zwykłym, a w dniu 10 stycznia 2024 r. osiągnie wiek emerytalny 65 lat. Wyjaśnił jednocześnie, że od lipca 2014 r. utrzymuje się wyłącznie z zasiłków z pomocy społecznej, pozostaje więc w stanie niedostatku i ubóstwa, które skutkowało jego zadłużeniem.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) r., nr (...), na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, zwana dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), odmówił przyznania R. U. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Na powyższą decyzję R. U. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 9 sierpnia 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 2 lutego 2024 r., zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części, a także rozpoznanie skargi na rozprawie. Jednocześnie w uzasadnieniu pisma podtrzymał zarzuty skargi.
Skarżący w piśmie procesowym z dnia 21 lutego 2024 r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie sygn. akt SK 31/16 podkreślił, że w świetle tego wyroku miał prawo ubiegać się o przyznanie świadczenia rentowego w drodze wyjątku z mocą wsteczną za okres przedemerytalny. Ponadto podniósł, iż przyznana mu aktualnie przez ZUS kwota emerytury w wysokości 1828,07 zł netto jest niższa od płacy minimalnej i nie stanowi kwoty zapewniającej niezbędne środki utrzymania pozwalające na godne życie, poza sferą wykluczenia społecznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę R. U. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż R. U. spełnia warunki do otrzymywania emerytury w trybie zwykłym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżącemu na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 stycznia 2024 r. została przyznana emerytura od osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. od 10 stycznia 2024 r. Wyklucza to zatem zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż przepisy te pozwalają jedynie na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym (vide: wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1311/15, wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1520/15, publ. CBOS).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, odnosząc się do argumentacji skarżącego, że jego wniosek dotyczył przyznania renty w drodze wyjątku z datą wsteczną od powstania trwałej całkowitej niezdolności do pracy, tj. od 22 czerwca 2011 r., należy wyjaśnić, że decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji. Decyzje konstytutywne wywołują bowiem swoje skutki prawne od momentu ich podjęcia, chyba że przepisy materialne przyznające określone uprawnienie przewidują inny termin rozpoczęcia biegu tych uprawnień. W ustawie o emeryturach i rentach z FUS brak jakiejkolwiek podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku z datą wsteczną. Podstawy takiej nie stwarza w ocenie Sądu, przywołany przez pełnomocnika skarżącego, art. 129 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Powyższe rozwiązanie może odnosić się bowiem wyłącznie do tych sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia, a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie świadczenia.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji je przyznającej. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyznania tego prawa przed datą jego powstania. Skoro decyzja wydana w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyznaje świadczenie w drodze wyjątku, to znaczy bez spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, które to warunki nie zostały spełnione na skutek szczególnych okoliczności, to oznacza, iż prawo do świadczenia powstaje dopiero od dnia wydania tej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wskazane powyżej okoliczności mają w sprawie kluczowe znaczenie i powodują, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu renty w drodze wyjątku z datą wsteczną. Prezes ZUS nie kwestionował w zaskarżonej decyzji ani stanu zdrowia skarżącego, ani jego sytuacji życiowej i materialnej. Okoliczności te nie mogły jednak stanowić podstawy do przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku, niezależnie od ustalonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawa do emerytury w trybie zwykłym.
W ocenie Sądu pierwszej instancji należy ponadto zauważyć, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS uzależnia możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocenie podlega zatem, czy środki utrzymania, jakie posiada wnioskodawca, są wystarczające do zaspokojenia jego najbardziej podstawowych, a nie wszystkich potrzeb. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną (vide: wyrok NSA z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12, publ. CBOSA).
W sytuacji zatem, gdy skarżącemu przyznana została nawet emerytura w minimalnej wysokości, w ocenie Sądu pierwszej instancji nie można stwierdzić, że pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania. Wykazane przez skarżącego środki utrzymania mogą wprawdzie nie zaspokajać wszystkich jego potrzeb życiowych, ale nie pozwalają uznać, że jest on pozbawiony niezbędnych środków utrzymania.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł R. U., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."):
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 100 ust. 1 i art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP poprzez oddalenie skargi i błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż "prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji je przyznającej" - w sytuacji gdy w odniesieniu do świadczenia w drodze wyjątku znajdzie zastosowanie art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a w konsekwencji również art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Sąd Wojewódzki pominął w zasadzie, że zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy będzie miało określenie momentu, w którym skarżący zaczął spełniać warunki do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy z faktu, że decyzja ma charakter prawotwórczy, nie można wywodzić, iż ów stan prawny musi powstać z dniem wydania tejże decyzji, a nie już przed jej wydaniem;
2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie skarżonego wyroku - pomijające zasadniczą część argumentów zawartych w skardze, zawierające lakoniczne oraz nieuzasadnione ustalenia, co utrudnia ocenę sposobu rozumowania sądu pierwszej instancji oraz kontrolę instancyjną;
3. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie, tj. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 100 ust. 1 i art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP wyrażające się w błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że charakter konstytutywny decyzji o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku wyklucza możliwość przyznania takiego świadczenia z datą powstania niezdolności do pracy, w sytuacji gdy w odniesieniu do świadczenia w drodze wyjątku znajduje również zastosowanie art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a w konsekwencji również art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi. Jednocześnie wniósł o zwrot niezbędnych kosztów postępowania według norm przepisanych, a także zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm przepisanych. Oświadczył, że koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części. Nadto skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a także oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a."), gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia lub jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego, aczkolwiek zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie określają formy naruszeń.
Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy podnieść, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z powyższego przepisu wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia tego przepisu mógłby być skuteczny wówczas, gdyby sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to jest nie wyjaśnił, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Powołany przepis można naruszyć w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jeżeli uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, którymi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na jego kontrolę kasacyjną, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.
Zaskarżony wyrok został zaopatrzony w uzasadnienie, które zawiera wszystkie wymagane przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy, a z jego treści wystarczająco jednoznacznie wynika, z jakich przyczyn sąd a quo uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. To, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z motywami zaskarżonego wyroku, nie dowodzi jeszcze naruszenia powołanego przepisu odnoszącego się do wymogów formalnych uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego. Z wywodów Sądu pierwszej instancji wynika, dlaczego w jego ocenie w realiach niniejszej sprawy zaskarżona decyzja o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest prawidłowa i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Sąd pierwszej instancji ocenił stanowisko skarżącego, nie mając przy tym bezwzględnego obowiązku odnoszenia się osobno do każdego z argumentów podnoszonych w toku postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze, czy argumentów odpowiedzi na skargę i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 2633/04, LEX 173345; wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014 r., I OSK 2721/13). Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód prawny sprawia, że wyrok ten poddaje się kontroli instancyjnej, a merytoryczna poprawność wyroku nie mogła być skutecznie podważana za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, opierających się na art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1631; dalej jako: "ustawa"), art. 100 ust. 1 i art. 129 tejże ustawy oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP (w zarzucie naruszenia przepisów postępowania w powiązaniu z naruszeniem art. 151 p.p.s.a.) należy podnieść, że w orzecznictwie sądowym nie budzi najmniejszych wątpliwości okoliczność, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku, a więc świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, od daty złożenia wniosku (por. np. wyroki NSA: z 20 marca 2003 r., II SA 3128/02, LEX 160127; z 16 maja 2001 r., II SA 3369/00, LEX 56611). Decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku jest decyzją o charakterze konstytutywnym, co oznacza, że wywiera ona skutki prawne od daty jej podjęcia.
Skoro decyzja wydana w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje świadczenie w drodze wyjątku, to znaczy bez spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, które to warunki nie zostały spełnione na skutek szczególnych okoliczności, to oznacza, iż prawo do świadczenia powstaje dopiero od dnia wydania tej decyzji. Tak więc przyznanie świadczenia od dnia wydania decyzji, czy daty w niej wskazanej, nie narusza w żadnym przypadku przepisu art. 129 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń. Ustawodawca zastrzegł jednocześnie w tym przepisie, co w żadnym przypadku nie może odnosić się do świadczenia w drodze wyjątku, iż nie można wypłacać świadczenia wcześniej niż od miesiąca, w którym złożono wniosek (lub wydano decyzję z urzędu - co nie może mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie). Rozwiązanie to może odnosić się wyłącznie do tych sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia, a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie świadczenia.
Również art. 100 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z zastrzeżeniem ust. 2, nie znajduje zastosowania do świadczenia w drodze wyjątku.
Nie ma podstaw do uznania, iż został naruszony art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa, a Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zastosowanie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w odniesieniu do wniosku skarżącego.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.