III OSK 2774/24

III OSK 2774/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Wojciech Jakimowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2416/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-12
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust.1 i 2 ustawy
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2025 poz 46
art.156 § 1, §5, § 5a ustawy
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2416/23 w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2023 r., nr Adm-0112-17/23 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz W. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. W. (dalej także jako: skarżący) na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie (dalej także jako: organ) z dnia 20 października 2023 r., nr Adm-0112-17/23 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, w punkcie 1 wyroku z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2416/23 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 1 września 2023 r., nr 38/2023, a w punkcie 2 zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Pismem z dnia 8 sierpnia 2023 r. skarżący, powołując się na art. 2 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się do VIII Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Warszawie, o przesłanie kserokopii zanonimizowanego postanowienia wraz z uzasadnieniem wydanego w sprawie toczącej się pod sygnaturą akt VIII Kp 1476/19.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Wiceprezes Sadu Okręgowego w Warszawie przesłał skarżącemu zanonimizowaną sentencję postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VIII Kp 1476/19 informując jednocześnie, że w odniesieniu do uzasadnienia tego postanowienia zostanie wydana decyzja administracyjna na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Decyzją z dnia 1 września 2023 r., nr 38/2023 Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie, na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz art. 104 § 1 i art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania karnego odmówił skarżącemu udostępnienia informacji publicznej w zakresie uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VIII Kp 1476/19.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie wskazał, że uzasadnienie ww. postanowienia dotyczy zażalenia na postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia 15 listopada 2019 r. o odmowie wszczęcia śledztwa, które to postanowienie zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt VIII Kp 1476/19, o którego udostępnienie wnosi skarżący. Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie podkreślił, że w uzasadnieniu ww. postanowienia przytoczono oceny i fakty mające związek z przedmiotem postępowania przygotowawczego, a zatem istnieją uzasadnione obawy, że udostępnienie wnioskowanego uzasadnienia może zagrozić dobru postępowania i doprowadzić do udaremnienia celów postępowania przygotowawczego. W związku z tym Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami procedury karnej, na etapie przedsądowym, obowiązuje zasada niejawności, która dotyczy zachowania w tajemnicy wiadomości uzyskanych podczas postępowania przygotowawczego aż do czasu ich ujawnienia. Jak podkreślił Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie, wyrazem tajności postępowania przygotowawczego jest np. tryb udostępniania akt postępowania przygotowawczego osobom innym niż strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciele ustawowi. Zgodnie bowiem z art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego, innym osobom akta postępowania przygotowawczego w jego toku, mogą być udostępniane tylko w wyjątkowych wypadkach za zgodą prokuratora. Rozpowszechnianie wiadomości z postępowania przygotowawczego podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 241 § 1 Kodeksu karnego).
Skarżący w dniu 21 września 2023 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji i zarzucając naruszenie art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przez niezasadne przyjęcie, że udostepnienie informacji naruszałoby przepisy Kodeksu postępowania karnego oraz naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przez nieuzasadnione przyjęcie, że z samego faktu występowania tajemnicy śledztwa wynika niemożność udostępnienia zanonimizowanego postanowienia, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i udostępnienie wnioskowanej informacji publicznej.
Wskutek złożonego przez skarżącego odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie decyzją z dnia 20 października 2023 r., nr Adm-0112-17/23, na podstawie art. 104 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustawa o dostępie do informacji publicznej jest podstawowym, ale nie jedynym aktem prawnym, na podstawie którego udostępniane są informacje publiczne i wyjaśnił jednocześnie, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Organ powołał się na uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. I OPS 7/13, w której wskazano, że przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie stosuje się wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisami takimi są natomiast m.in. przepisy art. 156 i art. 321 Kodeksu postępowania karnego. Organ wyjaśnił, że art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego zapewnia prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz przyznaje możność sporządzania odpisów stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 Kodeksu postępowania karnego. Za zgodą prezesa sądu, akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, że art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego dotyczy akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Są to przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej i w związku z tym nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej. W ocenie organu, całość wywodu Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzi do następujących wniosków: po pierwsze, przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a Kodeksu postępowania karnego adresowane są do każdego (do wszystkich), a więc nie tylko do stron postępowania karnego, o czym przesądza m.in. treść zdania drugiego art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego, z której wynika, iż akta mogą być w wyjątkowych sytuacjach udostępnione innym niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym) osobom, po drugie, przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego, co dotyczy zarówno postępowań w toku, jak i już prawomocnie zakończonych, a po trzecie, wskazane przepisy Kodeksu postępowania karnego stanowią "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W związku z powyższym organ uznał, że skoro na podstawie art. 156 Kodeksu postępowania karnego, za zgodą prezesa sądu akta sprawy karnej mogą być udostępnione również innym osobom, to w tym trybie mogą być udostępniane pojedyncze dokumenty stanowiące informację publiczną w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, w szczególności konkretne orzeczenia sądu.
Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że właściwym zatem, po wniesieniu wniosku przez skarżącego, było jego pisemne poinformowanie, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej tylko przepisy ustawy szczególnej, tj. art. 156 Kodeksu postępowania karnego.
W piśmie z dnia 24 listopada 2023 r. skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję organu i zarzucił jej naruszenie art. 1 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez niezasadne stwierdzenie, że zanonimizowane postanowienie w przedmiocie uwzględnienia zażalenia i uchylenia zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa podlega udostępnieniu jedynie na podstawie przepisów postępowania karnego (tj. art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego), gdyż przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie stosuje się wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej, podczas gdy w przedmiotowej sprawie skarżący wniósł w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie o udostępnienie całości akt postępowania przygotowawczego, lecz jedynie o udostępnienie w zanonimizowanej formie konkretnego postanowienia, wydanego w postępowaniu incydentalnym w stosunku do postępowania zasadniczego, które to postanowienie podlega udostępnieniu na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przez zobowiązanie organu w trybie art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do wydania w określonym terminie decyzji i wskazanie sposobu załatwienia sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił przede wszystkim, że we wniosku z dnia 8 sierpnia 2023 r. zażądał udostępnienia zanonimizowanej treści konkretnego dokumentu wytworzonego w toku postępowania incydentalnego, związanego jedynie z postępowaniem przygotowawczym, a nie całości akt postępowania przygotowawczego, a czym innym jest kwestia dostępu do akt postępowania, którą to kwestię regulują przepisy Kodeksu postepowania karnego, a czym innym udostępnienie znajdującego się w określonych aktach danego dokumentu, który posiada przy tym walor informacji publicznej. Skarżący podniósł, że organ błędnie utożsamił pojęcie "udostępnienie akt", które niewątpliwie odbywa się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego z pojęciem "udostępnienia konkretnego dokumentu stanowiącego informację publiczną", podlegającą udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, w efekcie czego wydał zaskarżoną decyzję.
Ponadto, w ocenie skarżącego organ błędnie interpretuje treść art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej uznając, że jego treść wskazuje, że jeśli w innych ustawach istnieją samodzielne regulacje, odnoszące się do kwestii udostępnienia określonych dokumentów, to przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie mają zastosowania. Organ nie dostrzegł jednak, że art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego reguluje dostęp do akt postępowania, ale pozostawia nieuregulowaną kwestię dostępu do poszczególnych dokumentów z akt posiadających walor informacji publicznej, które znajdują się w aktach. Natomiast zdaniem skarżącego skoro przepisy Kodeksu postępowania karnego nie regulują tej kwestii, to w odniesieniu do niej zastosowanie znajdują przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości wskazując, że jego zdaniem – wbrew twierdzeniom skarżącego – art. 156 Kodeksu postępowania karnego nie dotyczy tylko dostępu do akt sprawy jako całości, ale również dostępu do poszczególnych dokumentów znajdujących się w tych aktach, które to dokumenty mogą stanowić informację publiczną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w punkcie 1 wyroku z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2416/23 uchylił decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2023 r., nr Adm-0112-17/23 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 1 września 2023 r., nr 38/2023, a w punkcie 2 zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja umarzająca postępowanie, z uwagi na ustalenie, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej tylko przepisy ustawy szczególnej, tj. art. 156 Kodeksu postępowania karnego, została wydana z naruszeniem prawa procesowego i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie po wpływie wniosku skarżącego, powinien był - na piśmie - powiadomić skarżącego jako wnioskodawcę, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, tylko przepisy ustawy szczególnej, tj. art. 156 Kodeksu postępowania karnego, co organ wywiódł z faktu, że ustawa o dostępie do informacji publicznej jest podstawowym, ale nie jedynym aktem prawnym, na podstawie którego informacje publiczne są udostępniane. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przepisy ww. ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie stosuje się wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisem takim jest zaś m.in. art. 156 Kodeksu postępowania karnego.
W ocenie Sądu I instancji rozstrzygnięcie organu, które nie odnosi się do istoty sprawy narusza art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak było bowiem zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podstaw do uchylenia decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 1 września 2023 r. i umorzenia postępowania w pierwszej instancji w całości. Sąd I instancji wskazał, że organ winien był rozpoznać odwołanie skarżącego od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie i wydać w sprawie rozstrzygnięcie merytoryczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budziło wątpliwości, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu nie tylko zaś stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej - informację publiczną o sprawach publicznych, ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy – będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane przez sąd – w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie. Jak wskazał Sąd I instancji, obecnie tezy takiej nie trzeba już wywodzić w procesie wykładni przepisów - wprost przesądziła o tym bowiem nowelizacja art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej, dokonana na mocy art. 13 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej, wprowadzona w życie z dniem 1 stycznia 2015 r., polegająca na zamieszczeniu w przywołanej jednostce redakcyjnej tiret trzeciego, stanowiącego, że jednym z postaci dokumentów urzędowych jest m.in. treść orzeczeń sądów powszechnych.
Zdaniem Sądu I instancji błędne jest stanowisko organu, że żądana przez skarżącego informacja nie mogła zostać udostępniona w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, albowiem dostęp do tego dokumentu, regulowany jest przepisami Kodeksu postępowania karnego, co wypełnia normę kolizyjną zawartą w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że przepis art. 156 Kodeksu postępowania karnego reguluje zasady udostępniania akt sprawy sądowej oraz akt postępowania przygotowawczego, sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Reguluje zatem kwestię dostępu do akt sprawy, jako zbioru określonych dokumentów, czego jednak w niniejszej sprawie skarżący się nie domagał. Powołane przez organ przepisy Kodeksu postepowania karnego (art. 156 § 1, 5, 5a), które w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt w trakcie postępowania sądowego oraz postępowania przygotowawczego, wyłączają w tym zakresie uregulowania ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jednak jak zaznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie chodzi tu o udostępnienie określonego zbioru różnorodnych materiałów i dokumentów, które tworzą akta sprawy, a nie dostęp do zawartej w tym zbiorze informacji publicznej, czy też konkretnie oznaczonego dokumentu.
Wobec powyższego Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącego, że organ błędnie uznał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej, a udostępnienie ww. wyroku skarżącemu powinno w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nastąpić na podstawie art. 156 Kodeksu postępowania karnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ i zaskarżając ten wyrok w całości oraz oświadczając, że zrzeka się rozprawy, wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i oddalenie skargi skarżącego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w każdym przypadku o zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na rzecz organu skarżącego kasacyjnie kosztów postepowania od skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto, organ skarżący kasacyjnie wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1677/21 na okoliczność wykazania istniejących w orzecznictwie rozbieżności odnośnie do relacji pomiędzy ustawą o dostępie do informacji publicznej, a art. 156 Kodeksu postępowania karnego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu organ skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej w związku z art. 156 § 1, 5 i 5a Kodeksu postępowania karnego, poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisów, polegającej na uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że wniosek skarżącego z żądaniem udostępnienia uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VIII Kp 1476/19, stanowi informację publiczną, która podlega udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, a nie na podstawie art. 156 § 1, § 5 i § 5a Kodeksu postępowania karnego, jako przepisu szczególnego, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, podczas gdy to właśnie przepis art. 156 Kodeksu postępowania karnego reguluje dostęp do dokumentów stanowiących informację publiczną, znajdujących się w aktach sprawy karnej, a w konsekwencji jest to przepis szczególny, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niezasadnie uwzględnił skargę na decyzję organu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ skarżący kasacyjnie podniósł, że niezasadne jest przyjęcie przez Sąd I instancji, że żądany przez skarżącego dokument podlega udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, bowiem przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie stosuje się wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisami takimi są zaś zdaniem organu skarżącego kasacyjnie art. 156 i art. 321 Kodeksu postępowania karnego. Dlatego w ocenie organu skarżącego kasacyjnie choć żądane we wniosku informacje są informacjami publicznymi, to dostęp do nich regulują przepisu szczególne, tj. Kodeks postępowania karnego.
Organ skarżący kasacyjnie zwrócił również uwagę na występujące w orzecznictwie rozbieżności dotyczące relacji pomiędzy stosowaniem przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, a art. 156 Kodeksu postępowania karnego i wskazał, że w tożsamym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1677/21 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2021 r., nr Adm-0112-15/21 oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 8 lutego 2021 r., nr 5/21 i uznał, że żądane przez skarżącego dokumenty, znajdujące się w zbiorze dokumentów (akta sprawy karnej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie) powinny zostać udostępnione w trybie art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak jej usprawiedliwionych podstaw oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący podkreślił, że organ w treści skargi kasacyjnej mylnie utożsamił pojęcie zanonimizowanej treści określonego dokumentu znajdującego się w aktach postępowania karnego z pojęciem akt, o którym mowa w Kodeksie postepowania karnego. Skarżący zaznaczył, że wnosił o udostępnienie zanonimizowanej treści konkretnego dokumentu wytworzonego w toku postępowania incydentalnego, związanego jedynie z postępowaniem przygotowawczym, a nie całości akt postępowania przygotowawczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Z uwagi na zgodne oświadczenie stron postępowania skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej sformułowano jeden zarzut w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, na podstawie którego organ skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej: u.d.i.p. w związku z art. 156 § 1, § 5 i § 5a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 46 ze zm.) – dalej: k.p.k., której upatruje w uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że "wniosek skarżącego z żądaniem udostępnienia uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VIII Kp 1476/19, stanowi informację publiczną, która podlega udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, a nie na podstawie art. 156 § 1, § 5 i § 5a Kodeksu postępowania karnego, jako przepisu szczególnego, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, podczas gdy to właśnie przepis art. 156 Kodeksu postępowania karnego reguluje dostęp do dokumentów stanowiących informację publiczną znajdujących się w aktach sprawy karnej, a w konsekwencji jest to przepis szczególny, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niezasadnie uwzględnił skargę na decyzję organu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania". Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
W związku z brakiem sformułowania przez autora skargi kasacyjnej zarzutów w oparciu o drugą podstawę kasacyjną na wstępie wyjaśnienia wymaga, że to zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.
Przechodząc zatem do oceny zarzutu sformułowanego przez organ skarżący kasacyjnie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada lub nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).
W związku z treścią zarzutu skargi kasacyjnej podkreślenia zatem wymaga to, że podnosząc zarzut błędnej wykładni określonych przepisów prawa strona skarżąca kasacyjnie powinna wskazać, na czym polega błędne rozumienie tych przepisów i jaka, jej zdaniem, powinna być ich prawidłowa wykładnia. Tymczasem w niniejszej sprawie organ skarżący kasacyjnie nie tylko nie wykazał na czym polega w jego ocenie błędne rozumienie art. 1 ust. 1 i 2 u.d.i.p. w związku z art. 156 § 1, § 5 i § 5a k.p.k. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ani też jaka powinna być ich prawidłowa wykładnia, lecz w ogóle nie odnosił się do kwestii rozumienia tych przepisów przyjętego przez Sąd I instancji. Nawet, gdyby jednak przyjąć w drodze rekonstrukcji zarzutu jego poprawność, to wykładnię powyższych przepisów wraz z jej argumentacją przyjętą przez Sąd I instancji należy ocenić jako prawidłowe.
Przede wszystkim jednak o nieskuteczności omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego świadczy jego treść, która ewidentnie wskazuje na to, że organ skarżący kasacyjnie na podstawie zarzutu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnej wykładni art. 1 ust. 1 i 2 u.d.i.p. w związku z art. 156 § 1, § 5 i § 5a k.p.k. kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Organ skarżący kasacyjnie upatruje wadliwości działania Sądu I instancji w niewłaściwej ocenie treści konkretnego dokumentu i płynących stąd konsekwencjach, tj. ocenie wniosku skarżącego z dnia 8 sierpnia 2023 r. jako dotyczącego ujawnienia informacji podlegających udostępnieniu w trybie u.d.i.p. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Z tych wszystkich powodów zarzut naruszenia prawa materialnego sformułowany przez organ skarżący kasacyjnie okazał się niezasadny.
Skoro podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut okazał się nieskuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.
Natomiast w odniesieniu do wniosku dowodowego sformułowanego przez organ skarżący kasacyjnie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że ze względu na konstrukcję skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie występują wątpliwości wymagające wyjaśnienia, oddalił ww. wniosek dowodowy. Niezależnie od powyższego odnosząc się do treści wniosku dowodowego, ale również do uzasadnienia skargi kasacyjnej dodać należy, że organ skarżący kasacyjnie powołuje się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1677/21, a wyrok ten został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 1396/22.