III OSK 2767/21

III OSK 2767/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Piotr Korzeniowski /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1351/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2020-01-23
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2268
art. 33
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia WSA (del.) Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Przemyślu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1351/19 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Przemyślu z dnia 30 września 2019 r., nr RZ.ZUO.3.471.157/24.OP.2019.ASz-184 w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych I. oddala skargę kasacyjną; II. oddala wniosek Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 stycznia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "Sąd I instancji", "WSA w Rzeszowie", "Wojewódzki Sąd Administracyjny"), sygn. akt II SA/Rz 1351/19, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. (dalej: "Nadleśnictwo") na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w P. (dalej: "Dyrektor") z [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych I. uchylił zaskarżoną decyzję; II. zasądził od Dyrektora na rzecz Nadleśnictwa kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że informacją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 272 ust. 17 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm., dalej: "p.w.", "Prawo wodne"), Dyrektor ustalił Nadleśnictwu opłatę zmienną w wysokości 6 zł za pobór wód podziemnych w miejscowości Ś. za II kwartał 2019 r. Z nadesłanych akt sprawy wynika, że ww. informacja nie została przesłana Nadleśnictwu, z uwagi na treść art. 279a p.w., który stanowi, że w przypadku, jeżeli wysokość opłaty za usługi wodne nie przekracza 20 zł, nie wnosi się tej opłaty ani nie przekazuje się informacji o jej ustaleniu.
Informacją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 281 ust. 5 p.w., Dyrektor ustalił Nadleśnictwu opłatę podwyższoną w wysokości 30 zł za pobór wód podziemnych w miejscowości Ś. za II kwartał 2019 r.
Nadleśnictwo złożyło reklamację od otrzymanej informacji o ustaleniu opłaty podwyższonej podnosząc, że ujęcie wody Ś., M. – Z. – M. powstało w 1988 r. i obecnie służy do zaopatrywania w wodę budynku leśniczówki. Korzystanie z wody z ww. ujęcia odbywa się zatem w ramach tzw. zwykłego korzystania z wód, o którym mowa w art. 33 p.w.
Nie uwzględniając złożonej reklamacji, decyzją z [...[ września 2019 r., nr [...], Dyrektor określił Nadleśnictwu opłatę podwyższoną w wysokości 30 zł za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. za pobór wód podziemnych w miejscowości Ś. bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Nadleśnictwo wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. art. 6, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: "k.p.a."), polegające na zaniechaniu poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych odnośnie wielkości dobowego poboru wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej pobieranej z ujęcia wody w miejscowości Ś., pod kątem zbadania czy nie dochodzi do zwykłego korzystania z wody, o którym mowa w art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo wodne.
2. art. 33 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy p.w., polegające na błędnym uznaniu, iż zwykłe korzystanie z wody nie może dotyczyć podmiotu instytucjonalnego jakim jest Nadleśnictwo reprezentujące Skarb Państwa, bez szczegółowego odniesienia się do faktycznego sposobu korzystania z wody podziemnej. Zdaniem skarżącego, dokonanie oceny stanu faktycznego pod kątem występowania przesłanki określonej w art. 33 ust. 3 ustawy Prawo wodne powinno przede wszystkim uwzględniać cele, dla których pobierana jest woda podziemna. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie ujęcie wody w miejscowości Ś., M. – Z. – M. powstało w 1988 r. i obecnie służy do zaopatrzenia w wodę budynku leśniczówki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.
Sąd I instancji, uznając skargę za zasadną, w uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że organ Wód Polskich przed wydaniem decyzji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, błędnie zakładając z góry, że Nadleśnictwo prowadzi działalność gospodarczą, której nie da się pogodzić z ustawowymi celami zwykłego korzystania z wód, a w związku z tym powinno też posiadać pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód.
W skardze kasacyjnej Dyrektor (dalej też: "skarżący kasacyjnie"), reprezentowany przez r.pr. A.B., zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji.
Na podstawie art 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono wyrokowi Sądu I instancji zaskarżonemu skargą kasacyjną:
1) Naruszenie prawa materialnego przez:
a) Błędną wykładnię przepisu art. 33 ustawy Prawo wodne poprzez przyjęcie, że Stronie postępowania jako podmiotowi instytucjonalnemu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód służące zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego. W ocenie skarżącego prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu nakazuje przyjąć, że prawo do zwykłego korzystania z wód służące zaspokajaniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego może przysługiwać wyłącznie podmiotom, które mogą prowadzić własne gospodarstwo domowe, czyli osobom fizycznym.
b) Błędną wykładnię przepisu art. 34 pkt 13) ustawy Prawo wodne w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t. j. Dz. U. 2018 r., poz. 2129 ze zm., dalej "u.l.") poprzez przyjęcie, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe nie korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej. W ocenie skarżącego prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu nakazuje przyjąć, że PGL Lasy Państwowe pobierając wody podziemne na potrzeby leśniczówki, w tym na potrzeby mieszkania służbowego leśniczego korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej.
2) Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na przyjęciu, że w sprawie zakończonej decyzją Skarżącego nie wyjaśniono kluczowych dla sprawy kwestii funkcjonowania budynku leśniczówki, której mieszkańcy czy użytkownicy dokonują poboru wody podziemnej, braku wyjaśnienia celu poboru wody i jego wielkości.
W ocenie skarżącego do naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie doszło, ponieważ skarżący w decyzji wskazał wszystkie przesłanki niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a okoliczności, których ustalenia zostały pominięte nie stanowią podstawy do wydania zaskarżonej decyzji - wbrew stanowisku Sądu I instancji, które wynika ze wskazanej wyżej błędnej wykładni przepisów ustawy Prawo wodne i niewłaściwego ich zastosowania.
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 188 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W zakresie tym wniesiono o oddalenie skargi w całości. W przypadku nie uwzględnienia powyższego wniosku wnoszę o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., wniesiono o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do zaspokajania potrzeb własnego gospodarstwa domowego nie tylko wielkość poboru determinuje kwalifikację poboru wód jako zwykłe lub szczególne, ale w tym zakresie ważne są również przesłanki podmiotowe. Użycie przez ustawodawcę określenia "własnego" gospodarstwa domowego oznacza w omawianym przepisie właśnie tą zdolność do prowadzenia gospodarstwa domowego, którą posiadają wyłącznie osoby fizyczne, a nie konieczność prowadzenia gospodarstwa domowego w zakresie zwykłego korzystania zwód wyłącznie przez właściciela gruntu. Dla organu nie ulega wątpliwości, że prawo do zwykłego korzystania z wód obejmuje również takie przypadki, gdy właściciel nieruchomości, w której znajduje się woda podziemna oddaje nieruchomość do korzystania innej osobie w celu prowadzenia na niej gospodarstwa domowego.
Żaden podmiot instytucjonalny - Skarb Państwa, statio fisci Skarbu Państwa, inne osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej nie mogą wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - prowadzić własnego gospodarstwa domowego, a tym samym zaspokajać potrzeb własnego gospodarstwa domowego poprzez pobór wód podziemnych. Podmiot instytucjonalny może co najwyżej posiadać lokal mieszkalny lub budynek mieszkalny, w którym osoba fizyczna może prowadzić gospodarstwo domowe.
W ocenie skarżącego kasacyjnie, nie można uznać, że wyłączną przesłanką odróżniającą zwykłe korzystanie z wód od usługi wodnej jest ilość pobieranych wód podziemnych, jak to sugeruje WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ilość wód pobieranych wyłącza możliwość kwalifikacji korzystania z wód jako zwykłe wyłącznie w odniesieniu do podmiotów uprawnionych do takiej kwalifikacji. Pozostałe podmioty korzystają z wód ponad zakres zwykłego korzystania bez względu na ilość pobieranej wody. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 33 p.w. wskazuje ściśle określone dwa cele, które mogą mieścić się w pojęciu zwykłego korzystania z wód - są to pobór wód w celu zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz w celu zaspokojenia potrzeb gospodarstwa rolnego. Przepis ten nie może być wykładany rozszerzająco, w kierunku uznania za zwykły pobór wód zaspokajania również innych bliżej niezdefiniowanych potrzeb własnych innych podmiotów.
Skarżący zarzuca ponadto, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe ze względu na treść przepisu art. 4 ust. 3 ustawy o lasach powinno być traktowane jako podmiot, wykorzystujący w leśniczówce wodę na cele działalności gospodarczej, nawet w sytuacji gdy prowadzenie działalności gospodarczej, nie jest jedyną dziedziną działalności Lasów Państwowych, Leśniczówka jest de facto mieszkaniem służbowym udostępnianym przez PGL Lasy Państwowe leśniczemu jako pracownikowi podmiotu, prowadzącego gospodarkę leśną. Również ta okoliczność wyłącza kwalifikację poboru wód podziemnych przez PGL Lasy Państwowe jak zwykłe korzystanie z wód w związku z treścią przepisu art. 34 pkt 13 p.w. Nietrafny jest dla skarżącego kasacyjnie zarzut rzekomej sprzeczności wskazanej wyżej wykładni przepisu art. 33 p.w. z przepisem art. 64 ust 2 Konstytucji RP. Przepis art. 33 p.w. nie różnicuje w żaden sposób ochrony prawnej prawa własności, a wręcz się do niej nie odnosi. Nie można uznać za naruszające wskazany przepis pobieranie opłat od właściciela nieruchomości w zależności od jego kwalifikacji. Organ administracji traktuje jednakowo podmioty, posiadające takie same przymioty. To ustawodawca różnicuje sytuację podmiotów prowadzących własne gospodarstwo domowe i wszystkie inne podmioty. Skarżący traktuje odmiennie różne grupy podmiotów, stosownie do dyspozycji przepisu art. 33 Prawa wodnego.
W ocenie skarżącego - wbrew poglądowi Sądu I instancji - informacje zawarte w oświadczeniu, a pochodzące od strony mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zarzuca w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ze zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia czy Nadleśnictwo pobiera wody w ramach korzystania zwykłego czy tez usługi wodnej, doprowadziło do wydania przedwczesnej decyzji o ustaleniu opłaty podwyższonej. Brak tych ustaleń skutkował - zdaniem Sądu - o naruszeniu przepisów art. 7, art 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak wskazano wyżej do naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie doszło, ponieważ Skarżący w decyzji wskazał wszystkie przesłanki niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a okoliczności, których ustalenia zostały pominięte nie stanowią podstawy do wydania zaskarżonej decyzji - wbrew stanowisku Sądu I instancji, które wynika ze wskazanej wyżej błędnej wykładni przepisów ustawy Prawo wodne i niewłaściwego ich zastosowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Nadleśnictwo wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie Dyrektora na rzecz Nadleśnictwa zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazano, że Nadleśnictwo w pełni podtrzymuje pogląd wyrażony już uprzednio w uzasadnieniu skargi na decyzję administracyjną wydaną przez Dyrektora. To że Nadleśnictwo jest podmiotem instytucjonalnym prowadzącym działalność na podstawie przepisów ustawy z 28 września 1991 r, o lasach, wcale nie wyłącza możliwości poboru wód podziemnych w ramach zwykłego korzystania z wody, o którym mowa w art 33 Prawa wodnego. Przemawia za tym chociażby literalna treść przepisu art. 35 ust. 1 Prawa wodnego. Konstrukcją tego przepisu wprost wskazuje na możliwość korzystania z wód, przez wskazane tam kategorie podmiotów, również w ramach zwykłego korzystania z wód.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że w tej sprawie pomimo wniosku skarżącego kasacyjnie, o rozpoznanie sprawy na rozprawie, sprawa została skierowania do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, ponieważ Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm. – dalej: ustawa COVID-19).
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania.
W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
W tej sprawie trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że dopuszczalnym jest zakwalifikowanie Nadleśnictwa stanowiącego jednostkę organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe reprezentującego Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia do podmiotów, którym a priori może przysługiwać prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących własność Skarbu Państwa lub znajdujących się na gruncie Skarbu Państwa. Warunkiem takiego zakwalifikowania jest jednak wykazanie, że korzystanie z wody służy do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego (art. 33 ust. 3 ustawy Prawo wodne) i jednocześnie mieści się w granicach objętych art. 33 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy. Taki pogląd wyrażał już Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyroku z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5011/21; w wyroku z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5010/21, w wyroku z 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1378/21 oraz wyroku z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1463/21). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając tę sprawę ww. stanowisko podtrzymuje.
Należy także podzielić i przyjąć jako swoje stanowisko zawarte w wyrokach NSA z 21 września 2017 r., sygn. II OSK 2919/16 oraz z 1 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 4888/21, zgodnie z którymi ograniczenie zakresu zwykłego korzystania z wód do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego należy wykładać celowościowo w ten sposób, że woda jest pobierana do zaspokojenia potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym takie gospodarstwo domowe zostało zlokalizowane (por. wyrok NSA z 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1378/21).
Nie można uznać za zasadny zarzutu strony skarżącej kasacyjnie, jakoby art. 33 p.w. nie pozwalał na uznanie prowadzenia gospodarstwa domowego przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną, ponieważ prowadzenie takiego gospodarstwa obejmuje jedynie osoby fizyczne.
Nie można na podstawie treści art. 33 p.w., dokonać takiej wykładni, że jedynie właściciel może osobiście prowadzić gospodarstwo domowe. Wprawdzie przepis ten wskazuje na właściciela jako podmiot uprawniony do zwykłego korzystania z wód, tym niemniej nie można uznać, że właściciel, aby jego korzystanie z wód zakwalifikować jako zwykłe, musi osobiście prowadzić gospodarstwo domowe na należącym do niego gruncie. Kwestia własności gruntu nie jest utożsamiana z osobistym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez właściciela tego gruntu.
Podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art. 33 ust. 3 p.w. nie różnicuje uprawnień do zwykłego korzystania z wód w zależności od tego, czy właścicielem jest osoba fizyczna, czy osoba prawna. Skarb Państwa posiada osobowość prawną wynikającą bezpośrednio z ustawy (art. 33 i art. 34 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jedn.: Dz.U. 2019 r. poz. 1145 ze zm.). Zgodnie z art. 67 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.), za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. W zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach, nadleśniczy prowadzi samodzielnie gospodarkę leśną w nadleśnictwie na podstawie planu urządzenia lasu oraz odpowiada za stan lasu. W szczególności nadleśniczy: 1) reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych, w zakresie swojego działania.
Nie można więc wykluczyć, że leśniczówka może być miejscem zamieszkiwania pracownika Lasów Państwowych, stanowiąc jego gospodarstwo domowe, w której będzie skupiać się centrum życiowe danej osoby.
W każdym przypadku korzystania z leśniczówki należy oceniać, czy taki obiekt stanowi miejsce zamieszkania danej osoby stanowiąc jej gospodarstwo domowe. Nie każda leśniczówka będzie stanowić gospodarstwo domowe, tak jak nie można takiej możliwości wykluczyć w szczególności wówczas, gdy w leśniczówce zamieszkuje na stałe np. rodzina pracownika Lasów Państwowych stanowiąc dla nich centrum życiowe (tak też NSA w wyroku z 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1378/21). Pojęcie "własnego gospodarstwa" należy rozumieć w ujęciu systemowym nie tylko jako gospodarstwo nastawione na zaspokajanie potrzeb osobistych właściciela gruntu prowadzącego gospodarstwo domowe, ale także jako ukierunkowane na zaspokajanie potrzeb gospodarstwa domowego prowadzonego przez inną osobę z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym gospodarstwo domowe jest zlokalizowane.
W przypadku takiego podmiotu jak nadleśnictwo jest oczywistym, że nadleśnictwo nie będzie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. W praktyce funkcjonowania nadleśnictw, budynki (tzw. leśniczówki) są udostępniane osobom fizycznym m. in. w celach mieszkaniowych. Takie udostępnienie następuje albo na podstawie umowy bezpłatnego używania mieszkania zawieranej z uprawnionym pracownikiem na podstawie § 4 rozporządzenia Ministra Środowiska z 17 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk w Służbie Leśnej, na których zatrudnionym pracownikom przysługuje bezpłatne mieszkanie albo równoważnik pieniężny, oraz sposobu i trybu przyznawania i zwalniania tych mieszkań, a także ustalania i wypłaty równoważnika pieniężnego (Dz. U. z 2009 r. Nr 221 poz. 1751) albo na podstawie umowy najmu.
W tej sprawie nie ustalono, kto korzysta i na jakie cele pobierana jest woda w Nadleśnictwie. Kryterium mającym istotne znaczenie będzie także ilość pobranych wód, która nie może przekraczać wartości wskazanych w art. 33 ust. 4 pkt 1 p.w.
Nie budzi wątpliwości, że pobór wód podziemnych do celów socjalno-bytowych związanych z eksploatacją budynku (lokalu) oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe wpisuje się w pojęcie zwykłego korzystania z wody (tak też NSA w wyroku z 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1378/21). Dokonując bowiem interpretacji pojęcia "zwykłego korzystania z wody" należy uwzględnić cel takiego korzystania tj. zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego lub ewentualnie gospodarstwa rolnego. Istotne powinno być bowiem to, kto pozostaje faktycznym beneficjentem wód podziemnych. Kwestią mającą jedynie pomocnicze znaczenie powinno być natomiast to, czy faktycznie poboru wody dokonuje osobiście właściciel nieruchomości na której posadowione jest ujęcie wody, czy posiadacz zależny tejże nieruchomości np. najemca.
Sąd I instancji nie dokonał naruszenia prawa w zakresie wykładni art. 4 ust. 3 u.l. Zgodnie z tym przepisem, w ramach sprawowanego zarządu Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość.
Przepis ten nie oznacza, że pobór wód podziemnych do celów socjalno-bytowych związanych z eksploatacją takiego budynku jak leśniczówka, oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe, nie może być uznany za zwykłe korzystanie z wody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo stwierdził, że organ uchybił zasadom i normom procedury administracyjnej, a w szczególności przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy k.p.a., ponieważ nie dokonał prawidłowego ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie, będąca jednocześnie organem, którego decyzja została zaskarżona do Sądu pierwszej, nie ustaliła celu poboru wody podziemnej oraz tego, kto faktycznie korzysta z tak pobranej wody.
Ponadto brak wyjaśnienia przez Dyrektora, czy Nadleśnictwo korzysta z wód w ramach przysługującego Skarbowi Państwa korzystania zwykłego oznacza, że decyzja o opłacie podwyższonej została wydana przedwcześnie. Jak bowiem wynika z art. 280 pkt 1 lit. a. Prawa wodnego opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych. Obowiązek poniesienia ww. opłaty jest uzależniony od wykazania przez organ, że podmiot zobowiązany korzystał z usług wodnych oraz posiadał pozwolenie wodnoprawne. Charakter tego rodzaju opłaty, jako środka prawno-finansowego uwidacznia się w uzależnieniu jej poniesienia od korzystania przez zobowiązanego z usług wodnych bez posiadania wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, to na podstawie art. 184 p.p.s.a. skarga ta podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek Państwowego Gospodarstwa Leśnego o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 204 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 p.p.s.a.). Natomiast do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Ponieważ wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego nie został sporządzony przez adwokata lub radcę prawnego, a sama strona składająca ten wniosek nie wskazała na poniesienie przez nią kosztów stosownie do art. 205 § 1 p.p.s.a., to nie ma podstaw do zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.