III OSK 2725/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-29
NSAAdministracyjneWysokansa
informacja publicznabiegły sądowywynagrodzeniesąddostęp do dokumentówprawo administracyjneNSAskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA i zobowiązał Prezesa Sądu do udostępnienia informacji o wynagrodzeniach biegłych sądowych, uznając je za informację publiczną.

Stowarzyszenie domagało się udostępnienia kopii postanowień o wynagrodzeniach biegłych sądowych. Prezes Sądu odmówił, uznając, że nie są to informacje publiczne. WSA oddalił skargę. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że dokumenty te stanowią informację publiczną, a odmowa ich udostępnienia była wadliwa. Sąd zobowiązał Prezesa Sądu do rozpoznania wniosku i zasądził koszty postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Stowarzyszenia na wyrok WSA w Opolu, który oddalił skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Stowarzyszenie wniosło o udostępnienie kopii postanowień sądu o przyznaniu biegłemu sądowemu wynagrodzenia lub innych należności w latach 2015-2018. Prezes Sądu uznał, że żądane informacje nie są informacją publiczną, ponieważ biegły sądowy nie jest osobą pełniącą funkcje publiczne. WSA zgodził się z tym stanowiskiem. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że kopie postanowień sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia oraz informacje o sprawach, w których biegły opiniował i jakie wynagrodzenie otrzymał, stanowią informację publiczną. NSA podkreślił, że prawo do informacji publicznej jest zasadą, a wyjątki od niej należy interpretować ściśle. Sąd uznał, że Prezes Sądu Okręgowego był zobowiązany do rozpoznania wniosku, a jego pismo informujące o braku informacji publicznej było wadliwe. NSA uchylił zaskarżony wyrok, zobowiązał Prezesa Sądu do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni, stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, oddalił skargę w pozostałym zakresie i zasądził od Prezesa Sądu na rzecz Stowarzyszenia zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, kopie postanowień sądu o przyznaniu biegłemu sądowemu wynagrodzenia lub innych należności oraz informacje o sprawach, w których biegły opiniował i jakie wynagrodzenie otrzymał, stanowią informację publiczną.

Uzasadnienie

NSA uznał, że dokumenty wytworzone przez Sąd Okręgowy dotyczące jego działalności orzeczniczej i gospodarowania środkami publicznymi są informacją publiczną. Wskazał, że nowelizacja ustawy o dostępie do informacji publicznej wprost uznała treść orzeczeń sądów powszechnych za informację publiczną. Informacje o wynagrodzeniach biegłych dotyczą gospodarowania majątkiem publicznym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.d.i.p. art. 1 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa.

u.d.i.p. art. 6 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

W szczególności informacją publiczną jest treść dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań (także te, które tylko w części ich dotyczą), nawet gdy nie pochodzą wprost od nich. Informacja publiczna odnosi się zatem do sfery faktów, które to pojęcie należy rozumieć szeroko. Wnioskiem w świetle tej ustawy może być objęte pytanie o określone fakty lub o stan określonych zjawisk. Faktem jest każdą czynność i każde zachowanie organu wykonującego zadania publiczne podjęte w zakresie wykonywania takiego zadania. W art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. wprost za informację publiczną uznano treść orzeczeń sądów powszechnych.

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, o których mowa w art. 3 § 2, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub informacji, lub do podjęcia innych czynności, albo do stwierdzenia albo uznania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa.

Konstytucja RP art. 61 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji publicznej dotyczącej działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o stanie przyjmowania, wysokości diet i zwrotów kosztów przysługujących osobom pełniącym funkcje publiczne.

Konstytucja RP art. 61 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach przesłanki dotyczące ochrony wolności i praw innych osób oraz ochrony porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

Konstytucja RP art. 61 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach przesłanki dotyczące ochrony wolności i praw innych osób oraz ochrony porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

Konstytucja RP art. 61 § 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy oraz umowy międzynarodowe.

Pomocnicze

u.d.i.p. art. 5 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na ochronę informacji niejawnych oraz tajemnic ustawowo chronionych.

u.d.i.p. art. 16 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji publicznej następują w drodze decyzji administracyjnej.

EKPCz art. 10 § 1

Europejska Konwencja Praw Człowieka

Każdy ma prawo do wolności wypowiedzi. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i rozpowszechniania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kopie postanowień sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia lub innych należności stanowią informację publiczną. Informacje o sprawach, w których biegły opiniował i jakie wynagrodzenie otrzymał, dotyczą gospodarowania majątkiem publicznym i są informacją publiczną. Organ nie może odmówić udostępnienia informacji publicznej, powołując się na art. 5 ust. 2 u.d.i.p. (prywatność), jeśli informacja nie została uprzednio zakwalifikowana jako informacja publiczna. W takim przypadku należy wydać decyzję o odmowie.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w kontekście skargi na bezczynność. Błędne przyjęcie przez WSA, że żądane kopie postanowień nie stanowią informacji publicznej.

Godne uwagi sformułowania

Informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Informacja publiczna odnosi się zatem do sfery faktów, które to pojęcie należy rozumieć szeroko. Prawo do informacji publicznej jest więc zasadą, a wyjątki od niej powinny być interpretowane ściśle. Biegli sądowi wykonują swoje obowiązki na zlecenie sądów i to sądy wypłacają im wynagrodzenie ze swoich środków, którymi tylko w niektórych przypadkach są obciążane strony postępowania. art. 5 ust. 2 u.d.i.p. może znaleźć zastosowanie wyłącznie po uprzednim przesądzeniu, że wnioskowana informacja stanowi informację publiczną.

Skład orzekający

Maciej Kobak

sprawozdawca

Mirosław Wincenciak

przewodniczący

Przemysław Szustakiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uznanie wynagrodzeń biegłych sądowych i dokumentów dotyczących ich pracy za informację publiczną, a także prawidłowe procedowanie w przypadku wniosków o udostępnienie informacji publicznej, w tym wydawanie decyzji odmownych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o informacje dotyczące biegłych sądowych. Interpretacja przepisów o dostępie do informacji publicznej może być różna w zależności od kontekstu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu transparentności działania sądów i wydatkowania środków publicznych, co jest interesujące dla prawników i obywateli zainteresowanych prawem dostępu do informacji publicznej.

Czy wynagrodzenie biegłego sądowego to tajemnica? NSA wyjaśnia, co jest informacją publiczną.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2725/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Mirosław Wincenciak /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SAB/Op 62/19 - Wyrok WSA w Opolu z 2019-12-05
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zobowiązano organ do załatwienia wniosku oraz stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1, art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 188 i art. 149 § 1 pkt 1. § 1a, § 2 w zw. z art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [...] z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Op 62/19 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w L. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. uchyla zaskarżony wyrok w całości i zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego w O. do rozpoznania wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w L. z dnia [...] sierpnia 2019 roku w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; II. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala skargę w pozostałym zakresie; IV. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w O. na rzecz Stowarzyszenia [...] z siedzibą w L. kwotę 300 (trzysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 grudnia 2019 r., sygn. III SAB/Op 62/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w L. (dalej: "Stowarzyszenie") na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. (dalej: "Prezes Sądu") w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej – oddalił skargę.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Wnioskiem z 29 lipca 2019 r. (data wpływu do organu - 2 sierpnia 2019 r.) Stowarzyszenie wystąpiło do Prezesa Sądu o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej biegłego sądowego A.J. w zakresie przekazania kopii wszystkich postanowień Sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia lub innych należności w latach 2015-2018. Alternatywnie Stowarzyszenie domagało się udostępnienia innych dokumentów, z których jasno wynika, w jakich sprawach biegły opiniował oraz jakie wynagrodzenie czy też inne należności otrzymywał.
W odpowiedzi pismem z 6 sierpnia 2019 r. nr [...], Prezes Sądu poinformował Stowarzyszenie, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 z późn. zm. – dalej: "u.d.i.p.").
Pismem z 13 sierpnia 2019 r. Stowarzyszenie zwróciło się do Prezesa Sądu o zweryfikowanie udzielonej odpowiedzi.
W piśmie z 14 sierpnia 2019 r. Prezes Sądu podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi z 6 sierpnia 2019 r.
Pismem z 16 sierpnia 2019 r. Stowarzyszenie wywiodło skargę do WSA na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 29 lipca 2019 r., zarzucając naruszenie:
- art. 10 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez nieuzasadnione ograniczenie prawa do informacji gromadzonej przez władze państwowe;
- art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. poprzez odmowę udostępnienia informacji o wynagrodzeniu biegłego sądowego w nieprzewidzianej przez prawo formie;
- art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. poprzez odmowę wydania postanowień Sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia lub innych należności;
- art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez nieudostępnienie informacji publicznej bądź niewydanie aktu w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku.
Stowarzyszenie wniosło o zobowiązanie Prezesa Sądu do załatwienia wniosku w terminie czternastu dni, wymierzenie Prezesowi Sądu grzywny w wysokości 300 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zdaniem Stowarzyszenia wynagrodzenie biegłego za sporządzenie opinii należy uznać za informację publiczną, ponieważ jest wypłacane ze środków publicznych, a biegły wykonując swoje obowiązki jest osobą pełniącą funkcje publiczne. Natomiast w przypadku, gdy Prezes Sądu chciał ograniczyć informację publiczną ze względu na prywatność osoby fizycznej, powinien to uczynić w formie decyzji administracyjnej, stosownie do art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Stowarzyszenie podkreśliło, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie prezentowany jest pogląd, że wyroki oraz postanowienia są jawne i wraz z uzasadnieniami stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu wniósł o oddalenie skargi. Prezes Sądu wywiódł, że biegły sądowy - zważywszy na pełnioną przezeń funkcję organu pomocniczego wymiaru sprawiedliwości, środka dowodowego dysponującego wiedzą specjalistyczną, którego rolą jest funkcja służebna względem organów wymiaru sprawiedliwości, polegającą na służeniu wiedzą i informacjami specjalnymi - nie mieści się w kategorii podmiotów ujętych w użytym w u.d.i.p. pojęciu "osób pełniących funkcje publiczne". W konsekwencji informacje dotyczące wynagrodzenia wypłaconego konkretnemu biegłemu sądowemu nie stanowią informacji publicznej.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że nie było sporne pomiędzy stronami, że Prezes Sądu jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.).
WSA zgodził się z Prezesem Sądu, że żądane przez Stowarzyszenie informacje nie stanowią informacji publicznej. Stowarzyszenie domagało się bowiem informacji o wynagrodzeniu konkretnego biegłego sądowego - oznaczonego z imienia i nazwiska - który pełniąc funkcję służebną względem organów wymiaru sprawiedliwości poprzez wydawanie opinii, nie może być traktowany jako osoba pełniąca funkcje publiczne. W ocenie WSA wniosek Stowarzyszenia nie dotyczył w istocie jawności wydatkowania przez Sąd środków publicznych przeznaczonych na wynagrodzenia biegłych sądowych, a znajomości wynagrodzenia konkretnej osoby fizycznej i uzyskanego przez nią dochodu w latach 2015-2018. Nie można też przyjąć, że złożony wniosek służył uzyskaniu wiedzy na temat sprawy publicznej, czyli sprawy związanej z działalnością i funkcjonowaniem Sądu w zakresie wydatkowania i rozliczania środków finansowych na wynagrodzenia dla biegłych. Jedynie informacja o takich wydatkach mogłaby natomiast stanowić informację publiczną, która pozwoliłaby na ocenę przestrzegania zasady jawności gospodarowania tymi środkami. Wobec powyższego WSA uznał, że zakres informacji objętych wnioskiem Stowarzyszenia nie stanowi informacji publicznej, a więc nie została spełniona przesłanka przedmiotowa z u.d.i.p. W tych okolicznościach Prezes Sądu prawidłowo pismem z 6 sierpnia 2019 r. poinformował Stowarzyszenie, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p. W konsekwencji WSA za nieuzasadniony uznał zarzut dotyczący braku wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem żądanie strony nie obejmuje udzielenia informacji publicznej, to nie ma podstaw do wydawania decyzji na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., lecz wnioskodawcę należy poinformować pismem, że sprawa nie dotyczy informacji publicznej.
Stowarzyszenie wywiodło skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając wyrok w całości i stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") zarzuciło naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 EKPCz w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p., poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że kopie postanowień sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia bądź innych należności nie stanowią informacji publicznej, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;
2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2 u.d.i.p., poprzez niewłaściwą ich wykładnię i przyjęcie, że biegły sądowy w zakresie opiniowania konkretnej sprawy nie jest osobą pełniącą funkcję publiczną w rozumieniu tego przepisu, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;
3) przepisów prawa materialnego art. 16 ust. 1 u.d.i.p., poprzez jego niezastosowanie, i przyjęcie, że organ nie był zobowiązany do wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji, w sytuacji gdy wnioskodawca pytał o informację publiczną, tj. kopie postanowień sądu, a organ postanowił de facto odmówić udostępnienia informacji, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;
4) przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p. mających wpływ na wynik sprawy, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy WSA powinien był stwierdzić, że Prezes Sądu dopuścił się bezczynności, bowiem wniosek dotyczył udostępnienia informacji publicznej, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W związku z powyższym Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Ponadto wniosło o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Stowarzyszenie przytoczyło orzeczenia sądów na poparcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty podlegają uwzględnieniu.
Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. podniesione w punktach 1-4 skargi kasacyjnej. Przedmiotem niniejszej sprawy jest bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Uwzględniając skargę na bezczynność sąd I instancji stosuje regulację zawartą w art. 149 p.p.s.a. Natomiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. sąd administracyjny stosuje, gdy uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Dlatego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. nie mógł być i nie był stosowany przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie, a tym samym nie mógł być przez ten Sąd naruszony.
Trafny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP i art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p., ponieważ Sąd I instancji dokonał błędnej ich wykładni i wadliwie przyjął, że żądane kopie postanowień sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia, bądź innych należności nie stanowią informacji publicznej.
Prawo do informacji zostało zagwarantowane w art. 61 Konstytucji RP. W jego zakres wchodzi między innymi dostęp do dokumentów. Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w odrębnych ustawach przesłanki dotyczące ochrony wolności i praw innych osób oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji). W myśl art. 61 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tryb udzielania informacji, o których mowa w tym artykule określają ustawy i realizację powyższego przepisu stanowi właśnie ustawa o dostępie do informacji publicznej. Pojęcie informacji publicznej określa ustawodawca w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. i art. 6 u.d.i.p. Zgodnie z art. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie, jednak przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Jest nią treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej \i podmioty niebędące organami administracji publicznej, treść wystąpień i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Informację publiczną stanowi treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu wykonującego władzę publiczną lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Informacją publiczną będą nie tylko dokumenty bezpośrednio zredagowane i technicznie wytworzone przez taki podmiot, ale także te, których podmiot zobowiązany używa do zrealizowania powierzonych prawem zadań. Bez znaczenia jest również i to w jaki sposób znalazły się one w posiadaniu organu i jakiej sprawy dotyczą. Ważne natomiast jest to, by dokumenty takie służyły realizowaniu zadań publicznych przez dany podmiot i odnosiły się do niego bezpośrednio. Innymi słowy, dokumenty takie muszą wiązać się ze sferą faktów zaistniałych po stronie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej. Informacją publiczną są zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań (także te, które tylko w części ich dotyczą), nawet gdy nie pochodzą wprost od nich. Informacja publiczna odnosi się zatem do sfery faktów, które to pojęcie należy rozumieć szeroko. Analiza art. 6 u.d.i.p. wykazuje, że wnioskiem w świetle tej ustawy może być objęte pytanie o określone fakty lub o stan określonych zjawisk. Faktem jest każdą czynność i każde zachowanie organu wykonującego zadania publiczne podjęte w zakresie wykonywania takiego zadania. Jak wyraził to trafnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2002 r., sygn. akt II SA 1956/02, pub. w LEX nr 78062), informację publiczną stanowi każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne a także inne podmioty, które tę władzę realizują w zakresie tych kompetencji. Prawo do informacji publicznej jest więc zasadą, a wyjątki od niej powinny być interpretowane ściśle (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3572/02, pub. w LEX nr 144641).
Biorąc pod uwagę powyższe, nie budzi żadnych wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że żądane dokumenty wytworzone przez Sąd Okręgowy dotyczące jego działalności orzeczniczej i gospodarowania środkami publicznymi są informacją publiczną. Stanowisko to, co do orzeczeń Sądów, bez względu na ich przedmiot, potwierdziła nowelizacja ustawy o dostępie do informacji publicznej wprowadzona ustawą o zmianie ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz niektórych innych ustaw z dnia 16 września 2011 r. (Dz. U. Nr 204, poz. 1195), którą w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. wprost za informację publiczną uznano treść orzeczeń sądów powszechnych. Nowelizacji tej dokonano celem zapobieżenia dotychczasowym rozbieżnościom co do kwalifikacji orzeczeń sądowych jako informacji publicznej.
Nie budzi wątpliwości również i to, że informację publiczną stanowią też żądane alternatywnie dokumenty, z których wynika, w jakich sprawach biegły wydawał opinie oraz jakie wynagrodzenie lub inne należności otrzymał. Informacje te dotyczą gospodarowania majątkiem publicznym przez Sąd Okręgowy. Biegli sądowi wykonują swoje obowiązki na zlecenie sądów i to sądy wypłacają im wynagrodzenie ze swoich środków, którymi tylko w niektórych przypadkach są obciążane strony postępowania. Ta ostatnia okoliczność nie świadczy jednak o tym, że wynagrodzenie za wykonane opinie są wypłacane przez strony. Przyjęta kwalifikacja wnioskowanych informacji znajduje potwierdzenie w treści art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f i pkt 5 lit. a u.d.i.p.
Przedstawiona przez Sąd pierwszej argumentacja mająca uzasadnić przyjętą ocenę, że wnioskowane do udostępnienia kopie dokumentów nie stanowią informacji publicznej jest wadliwa. WSA błędnie przyjmuje, że taki wniosek można wyprowadzić z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Powołany przepis ustanawia systemowe ograniczenie w dostępie do informacji publicznej w sytuacji, gdy dotyczy ona prywatności osób fizycznych lub tajemnicy przedsiębiorcy. W oparciu o treść art. 5 ust. 2 u.d.i.p. nie można zatem budować argumentacji mającej uzasadnić, że objęte wnioskiem dostępowym informacje nie stanowią informacji publicznej, lecz co najwyżej, że dostęp do tych informacji podlega ograniczeniu. Mówiąc wprost, art. 5 ust. 2 u.d.i.p. może znaleźć zastosowanie wyłącznie po uprzednim przesądzeniu, że wnioskowana informacja stanowi informację publiczną. Poczynione przez WSA uwagi dotyczące tego, czy biegły sądowy jest osobą pełniącą funkcję publiczną będą mieć znaczenie na etapie rozstrzygania o tym, czy wnioskowana informacja publiczna może zostać udostępniona, czy też dostęp do niej podlega ograniczeniu z uwagi na prywatność osoby fizycznej. Nie mogą natomiast stanowić argumentacyjnej bazy dla rozstrzygnięcia o zakwalifikowaniu wnioskowanych informacji, jako informacji publicznej.
Zastosowanie ograniczenia dostępowego przewidzianego treścią art. 5 ust. 2 zobowiązuje podmiot rozpoznający wniosek do wydania decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Weryfikacja zasadności zastosowania art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w sprawie ze skargi na bezczynność jest przedwczesna. Ocena, czy podmiot, do którego wpłynął wniosek dostępowy dopuścił się bezczynności powinna sprowadzać się wyłącznie do ustalenia, czy w narzuconym przepisami prawa terminie podjęto działania, których forma i treść realizuje wymogi przewidziane przepisami u.d.i.p. Skierowanie do Stowarzyszenia pisma informującego, że wnioskowane informacje nie stanowią informacji publicznej było wadliwe. Z przyczyn wyżej podanych należało przyjąć, iż stanowią one informację publiczną, a zatem podlegają udostępnieniu jako informacja prosta lub przetworzona, względnie dostęp do nich powinien zostać ograniczony na podstawie art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Niezależnie od ostatecznego skonfigurowania Prezes Sądu Okręgowego zobowiązany był do rozpoznania wniosku przy założeniu, że dotyczy on dokumentów, które stanowią informację publiczną.
Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Jednocześnie z uwagi na dostateczne wyjaśnienie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 i art. 149 § 1 pkt 1, § 1a, § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. rozpoznał wniesioną skargę, w wyniku czego uchylił zaskarżony wyrok w całości i zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w O. do rozpoznania wniosku Stowarzyszenia z 2 sierpnia 2019 roku w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt I wyroku). Uwzględniając fakt, że Prezes Sądu Okręgowego terminowo zareagował na wniosek Stowarzyszenia, a ustalenie charakteru żądanych informacji mogło nastręczać trudności, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Z tych samych powodów, w pkt III wyroku oddalono skargę w zakresie odnoszącym się do żądania wymierzenia grzywny. Wymierzenie grzywny na podstawie art. 149 § 2 powinno być warunkowane celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczanie takiego stanu rzeczy i doprowadzenie do zakończenia postępowania. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie temu, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał się bezczynności lub przewlekłości w prowadzonych postępowaniach. Wobec faktu, że bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego nie była spowodowana opieszałością, negatywnymi intencjami, lecz wadliwością kwalifikacji żądanych informacji, wymierzenie grzywny nie znajduje uzasadnienia.
Na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzono od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie Stowarzyszenia zwrot kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji (pkt IV wyroku). Na zasądzoną kwotę złożył się: wpis od skargi (100 zł.), opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej (100 zł.). Nie uwzględniono wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, albowiem Stowarzyszenie nie korzystało z pomocy fachowego pełnomocnika. Skarga kasacyjna została sporządzona i wniesiona przez Prezesa Zarządu Stowarzyszenia, który jako profesor nauk prawnych, był do tego uprawniony – art. 175 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI