III OSK 2721/21

III OSK 2721/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 686/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-01-21
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 65, art. 149 § 1 pkt 3, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt: II SAB/Wa 686/19 w sprawie ze skargi S.O. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 13 sierpnia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt: II SAB/Wa 686/19 oddalił skargę S.O. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 13 sierpnia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2019 r. S.O. skierował do Sądu Okręgowego w Warszawie wniosek o udostępnienie informacji publicznej, domagając się udzielenia informacji dotyczących biegłego sądowego w zakresie [..] i [..], dra nauk med. J.K. poprzez przekazanie w formie elektronicznej kopii wszystkich opinii sporządzonych przez ww. lekarza na podstawie postanowienia sądu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego oraz sporządzonych na podstawie zlecenia innych podmiotów.
W odpowiedzi, działający z upoważnienia Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie Wiceprezes tego Sądu pismem z dnia 27 sierpnia 2019 r., wysłanym na adres e-mail wnioskodawcy, poinformował, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej. Wskazano, że opinia biegłego jako jeden z dowodów w postępowaniu jest zawsze oceniania przez sąd i nie jest dla niego wiążąca. Celem opinii biegłego nie jest ustalenie faktów istotnych w sprawie, a udzielenie sądowi wyjaśnień w kwestiach wymagających wiadomości specjalnych. Żądanie udostępnienia opinii biegłego, dotyczy de facto udostępnienia jednego spośród dowodów w sprawie, który tak jak pozostałe dowody, jest podstawą ustalenia okoliczności istotnych w sprawie. Opinie biegłych sporządzane są w konkretnych sprawach i często związane są ze sprawami ściśle osobistymi - dotyczą konkretnej osoby fizycznej lub osoby prawnej i sporządzane są na użytek postępowania w sprawach konkretnych podmiotów, niebędących podmiotami publicznymi, a ich przedmiot nie jest związany ze sprawami publicznymi.
Pismem datowanym na dzień 21 września 2019 r. wnioskodawca wystąpił ze skargą na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie w zakresie rozpoznania jego wniosku z dnia 13 sierpnia 2019 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko oraz ponownie wyjaśniając, że opinia biegłego nie przesądza o rozstrzygnięciu sądowym, jest jednym ze środków dowodowych w postępowaniu, a więc żądanie udostępnienia opinii biegłego stanowi żądanie udostępnienia jednego spośród dowodów w konkretnej sprawie. Opinia biegłego nie jest dokumentem urzędowym, zaś dokumentem, który podlega udostępnieniu w zakresie treści i w postaci nośnika informacji jest wyłącznie dokument urzędowy. Wniosek nie dotyczył sprawy publicznej, lecz treści wydanych opinii biegłego, które związane są ze sprawami ściśle osobistymi osób fizycznych, co oznacza, że anonimizacja nie gwarantowałaby dostatecznej ochrony danych osobowych. Organ podniósł także, że opinie biegłych co do zasady znajdują się w aktach sprawy, w związku z czym dokumenty znajdujące się w aktach sprawy nie podlegają udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, zatem nawet gdyby przyjąć, że wnioskowane dokumenty stanowią informację publiczną to udostępnienie opinii nie mogłoby nastąpić w drodze dostępu do informacji publicznej.
W piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2019 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego poparł złożoną skargę, stanowisko swoje uzasadniając powołanym w piśmie orzecznictwem sądowym. W jego ocenie nie ma podstaw do wyłączenia przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej z uwagi na regulacje dotyczące dostępu stron do akt postępowania. Zarówno opinie biegłych sporządzone na piśmie, jak i opinie ustne utrwalone w protokole rozprawy sądowej (art. 157 § 1 k.p.c.), z uwagi na to, że służą sądowi - organowi władzy publicznej do realizacji powierzonych mu prawem zadań, stanowią informację o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Bez znaczenia jest więc fakt, że dokumenty te nie pochodzą od organów władzy publicznej i nie stanowią dokumentu urzędowego. Dokument zawierający informacje publiczną jest pojęciem znacznie szerszym niż pojęcie dokumentu urzędowego.
W replice z dnia 13 stycznia 2020 r. organ podtrzymał ponownie swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie mając na uwadze poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności wyrażone w orzeczeniach z dnia 1 grudnia 2017 r., sygn. akt: I OSK 250/16 i z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt: I OSK 896/12 stwierdził, że opinie biegłych sądowych, które dotyczą konkretnych indywidualnych osób, a zostały wydane przez konkretnego biegłego w wielu sprawach sądowych mają procesowy charakter i - co do zasady - nie funkcjonują poza procesem sądowym, w którym je wydano. Tym samym, prawidłowe było stanowisko Prezesa Sądu, że żądanie udostępnienia opinii biegłych o określonej specjalizacji jest de facto żądaniem udostępnienia jednego spośród dowodów w konkretnej sprawie. Jednocześnie Sąd uznał, że opinie biegłych, stanowiące część akt sądowych, które są, jak inne dowody w sprawie, gromadzone w postępowaniu sądowym i oceniane przez Sąd, z reguły nie są dokumentami dotyczącymi spraw publicznych. Sama treść pisma procesowego, stanowiącego opinię biegłego, nie jest - co do zasady - dokumentem urzędowym, który podlega udostępnieniu zarówno w zakresie treści, jak i postaci - nośnika informacji. Zdaniem Sądu, przepisami szczególnymi w odniesieniu do ustawy o dostępie do informacji publicznej, na co prawidłowo zwrócił uwagę Prezes Sądu, są np. art. 156 k.p.k., art. 9 i art. 525 k.p.c., § 129 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych. Ww. przepisy w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sprawy (cywilnej, karnej), są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Jakkolwiek Sąd nie zgodził się z tezą, że opinia biegłego co do zasady nie jest informacją publiczną, bo teza ta nie uwzględnia złożoności oświadczeń mogących stanowić zawartość opinii biegłego (część opinii może zawierać informacje o charakterze np. publicznym), to zwrócił uwagę na specyficzny charakter tego dokumentu wynikający m.in. z celu jego sporządzenia i złożenia w toczącym się postępowaniu sądowym, w którym stanowi źródło informacji procesowej o przewidywanym sposobie oceny pewnych faktów, którą w realiach niniejszego postępowania jest kontradyktoryjny spór przed sądem powszechnym. W tym kontekście uznał stanowisko organu za trafne i stwierdził, że specyfika treści opinii biegłych lekarzy, przez ujawnienie w tym dokumencie preliminowanych zachowań w konkretnej sprawie sądowej, których ujawnienie w toku postępowania mogłoby prowadzić co najmniej do naruszenia uprawnień procesowych osoby, której opinia biegłego dotyczy, nakazuje stosowanie identycznej formy i sposobu dostępu do tego dokumentu, jakie przewidziane są powszechnie w toku postępowania sądowego wobec dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Zawarte w opinii konkretnego biegłego informacje dotyczące spraw osobistych danego podmiotu, w tym dane wrażliwe, które w znacznym stopniu mogą umożliwić identyfikację osoby fizycznej (dane o stanie zdrowia konkretnej osoby fizycznej) nie mogą podlegać udostępnieniu.
W związku z tym, nawet gdyby uznać, że treść opinii biegłego jest choćby w części informacją publiczną, to na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, jej udostępnienie określają odrębne ustawy. Przepis art. 525 k.p.c., jako przepis szczególny w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. (tak jak art. 156 k.p.k., art. 9 i § 129 Regulaminu), stanowi regulację określającą konkretne zasady i tryb dostępu do informacji zawartych w aktach postępowań sądowych, w tym do informacji publicznej zawartej w tych aktach. Przepis ten w sposób odmienny niż u.d.i.p. kształtuje udostępnianie informacji mającej charakter publiczny. Dlatego też Sąd uznał, że dokonana przez Prezesa odmowa udostępnienia opinii biegłego w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, jakkolwiek w części zawiera wadliwe uzasadnienie, to odpowiada prawu. Skoro organ poinformował skarżącego, że w danej sprawie przysługuje inny tryb dostępu do wnioskowanej informacji publicznej a skarżącego poinformowano też, że wnioskowana informacja nie posiada waloru informacji publicznej, to organ nie pozostawał w bezczynności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł S.O. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 65 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pominięcie pełnomocnika skarżącego przy doręczaniu korespondencji organu, tj. pisma Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 13 stycznia 2020 r., w konsekwencji czego skarżący nie miał zapewnionego w pełni udziału w postępowaniu oraz możliwości odniesienia się do w/w pisma organu, co stanowi rażące naruszenie możliwości obrony praw skarżącego skutkujące nieważnością postępowania z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.;
b) art. 149 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy poprzez przyjęcie, że wnioskowana przez skarżącego informacja nie stanowi informacji publicznej, zatem niemożliwe było uznanie, że organ pozostawał w bezczynności przez niewydanie decyzji administracyjnej, podczas gdy opinia biegłego jest informacją publiczną, zatem odmowa jej udostępnienia może nastąpić jedynie w formie decyzji, w konsekwencji czego niezałatwienie wniosku skarżącego stanowi bezczynność organu;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że opinie biegłych nie są dokumentami dotyczącymi spraw publicznych, a żądana przez skarżącego informacja dotycząca wydania skarżącemu kopii wszystkich opinii sporządzonych przez biegłego nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej, podczas gdy zgodnie z w/w ustawą każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu w/w ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym w ustawie, zatem opinie biegłych z uwagi na to, że służą sądowi, a więc organowi władzy publicznej, stanowią informację o sprawach publicznych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że o odpowiedzi organu na pismo skarżącego z dnia 9 grudnia 2019 r. pełnomocnik dowiedział się dopiero z uzasadnienia wyroku. Wobec nieotrzymania pisma organu z dnia 13 stycznia 2020 r. skarżący nie miał w pełni zagwarantowanego udziału w postępowaniu, gdyż nie mógł się odnieść do przedmiotowego pisma. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, skoro nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw, to w niniejszej sprawie zaistniała taka przesłanka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie doręczył bowiem pełnomocnikowi pisma organu z dnia 13 stycznia 2020 r., a dodatkowo podzielił stanowisko organu, zatem argumenty zawarte w piśmie organu miały wpływ na wydany w sprawie wyrok. Jak zaś wskazał NSA w postanowieniu z dnia 6 października 2010 r., sygn. akt: II OSK 1911/10 "Do pozbawienia możności obrony swych praw mogłoby dojść, gdyby stronie nie doręczono pisma strony przeciwnej, a z uzasadnienia postanowienia sądu wynikałoby, że zawarte w tym piśmie wywody miały wpływ na treść rozstrzygnięcia".
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej skarżący kasacyjnie wskazał, że opinie biegłych stanowią informacje publiczne, zatem żądana przez skarżącego informacja stanowi informację publiczną. W związku z powyższym jedyną dopuszczalną formą odmowy udostępnienia informacji publicznej jest wydanie w tym zakresie decyzji. Skoro organ błędnie uznał, że wnioskowana informacja nie stanowi informacji publicznej i nie wydał decyzji, to pozostaje w bezczynności.
W ramach uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej skarżący kasacyjnie wskazał, że skoro definicja informacji publicznej jest na tyle szeroka, że mieści w sobie wszelkiego rodzaju dokumenty odnoszące się do władzy publicznej, związane z tymi organami, bądź w inny sposób dotyczące tych organów, to opinie biegłych należą również do tej kategorii. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt: II SA/Łd 110/14, który stwierdził, że "Prezes Sądu Okręgowego, jako organ wymiaru sprawiedliwości, jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu, zaś żądane dane polegające na wskazaniu spraw cywilnych toczących się przed sądem w zakreślonym okresie z udziałem wskazanego podmiotu oraz odpisy zanonimizowanych orzeczeń wraz z uzasadnieniem i informacją, czy są one prawomocne, stanowią informację publiczną", skarżący kasacyjnie uznał, że domagając się wydania kopii wszystkich sporządzonych opinii biegłego dr n. med. J.K., oraz przyjmując, że opinia biegłego pomaga sądowi w wykonywaniu zadań publicznych, wnioskował niewątpliwie o udostępnienie informacji publicznej, bowiem opinia biegłego spełnia kryteria nośnika informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Organ w wystosowanej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, nie żądając przeprowadzenia rozprawy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że jakkolwiek prawidłowe doręczenie pism sądowych jest kwestią istotną, to ewentualne uchybienia w tym zakresie należy rozpatrywać z uwzględnieniem wagi doręczenia dla sprawy. Inaczej bowiem należy ocenić wezwanie do uzupełnienia braków, a inaczej doręczenie kolejnego pisma w sprawie, które w istocie powiela i ewentualnie przedstawia rozwinięcie dotychczasowej argumentacji strony, wzbogacone o kolejne przykłady z orzecznictwa. W niniejszym przypadku argumentacja organu była jednolita w zakresie pisma z dnia 27 sierpnia 2019 r., w odpowiedzi na skargę, a także w piśmie z dnia 13 stycznia 2020 r. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że skarżący był w jakikolwiek sposób pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możliwości działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a w drugiej kolejności sprawdzić, czy uchybienie to mogło wpłynąć na możność strony do działania w postępowaniu, a w końcu zbadać, czy pomimo realizacji tych przesłanek strona mogła bronić swych praw mimo uchybień procesowych. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności obrony swych praw i zachodzi nieważność postępowania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W ocenie organu nie można zgodzić się z tym, że opinia biegłego stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dokument urzędowy musi bowiem stanowić oświadczenie woli lub wiedzy, utrwalone i podpisane w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, biegły sądowy takiego statusu nie posiada. Niezależnie od powyższego w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej udostępnieniu podlega wyłącznie informacja w sprawach publicznych. Jako sprawę publiczną należy rozumieć sprawę, która odnosić się musi w jakimś stopniu do kwestii dotyczących ogółu, służących ogółowi ludzi, dostępnych dla wszystkich, ogólnych, społecznych i nieprywatnych, mogących zainteresować ogół obywateli. Zakres przedmiotowy ustawy o dostępie do informacji publicznej obejmuje dostęp do informacji wyłącznie publicznej, a więc jeżeli informacja nie jest objęta zakresem przedmiotowym ustawy, dopuszczalną i właściwą formą odniesienia się do wniosku o jej udostępnienie jest pismo zawiadamiające wnioskodawcę o braku możliwości zastosowania przepisów tej ustawy z wyjaśnieniem, że nie jest to informacja publiczna.
Istotą opinii biegłego z zakresu [..] nie jest rozważenie kwestii publicznych, lecz określenie stanu zdrowia określonej osoby lub osób, ocena dokumentacji medycznej, określenie na jej podstawie prawidłowości podjętego leczenia itp. Informacje te stanowią zatem zbiór danych dotyczących konkretnej osoby i podjętych lub podejmowanych w stosunku do tej osoby czynności leczniczych. Co więcej, informacje zawarte w opinii stanowić mogą tajemnicę lekarską, która jest ustawowo chroniona. Wskazane informacje mogą również posłużyć do identyfikacji osoby badanej, wobec czego anonimizacja może nie spełnić swojej roli. Ponadto, opinia biegłego w postępowaniu sądowym jest jedynie środkiem pomocniczym w zakresie, w jakim wymagane jest uzyskanie wiadomości specjalnych. Żądanie wnioskodawcy o udostępnienie opinii biegłego jest w istocie żądaniem udostępnienia jednego spośród dowodów w konkretnej sprawie. Organ ponownie stwierdził, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej musi dotyczyć sfery faktów, zaś tylko w przypadku dokumentu urzędowego organ zobowiązany jest do udostępnienia zarówno informacji zawartej na dowolnym nośniku, ale również treści i postaci tego nośnika.
Zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, informując strony o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Strony w niniejszej sprawie zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu, iż rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zmuszony był zwrócić uwagę na nieścisłość w rubrum sentencji wyroku Sądu I instancji, który wskazał, że przedmiotem rozpoznania była bezczynność Sądu Okręgowego w Warszawie w zakresie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Z akt sprawy oraz przedstawionego w wyroku stanu faktycznego wynika ewidentnie, że zaskarżeniem objęto bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, jako organu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że przedmiotem zaskarżenia przed Sądem I instancji była bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 13 sierpnia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej, pozostawiając kwestię sprostowania sentencji wyroku z dnia 21 stycznia 2020 r. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Stwierdzenie to jest jednocześnie nawiązaniem do sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 65 p.p.s.a., skutkującego w ocenie strony skarżącej kasacyjnie zaistnieniem przesłanki nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie strony możności obrony swoich praw, a to w związku z brakiem doręczenia pisma procesowego organu z dnia 13 stycznia 2020 r. W odniesieniu do tego stanowiska strony skarżącej kasacyjnie przede wszystkim należy stwierdzić, że chociaż, jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 1 czerwca 2021 r., III FSK 3543/21 - okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw, w tym poprzez replikę względem nowej, istotnej dla sprawy argumentacji strony przeciwnej, a rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić i dopiero zapewnianie stronie możliwości obrony swoich praw uprawnia Sąd do wyrokowania w sprawie, to termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle. Chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., III FSK 3587/21). O naruszeniu przepisów postępowania prowadzących do "pozbawienia możności obrony swych praw" można mówić wówczas, gdy zaistniałe uchybienia proceduralne godzą bezpośrednio w uprawnienia procesowe strony, co oczywiście obejmuje sytuację, gdy strona zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska. W odniesieniu do stanowiska strony skarżącej kasacyjnie, niezależnie od badania z urzędu przez Naczelny Sąd Administracyjny przesłanek nieważnościowych, stwierdzić należy, że w zaistniałym stanie faktycznym sprawy, abstrahując od wskazywanej w skardze kasacyjnej argumentacji, ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik podjął działania i wsparł wniesioną skargę, co oznacza, że uchybienie procesowe, do jakiego doszło w wyniku niedoręczenia odpisu pisma procesowego organu z dnia 13 stycznia 2020 r. nie można oceniać jako pozbawienia strony możności obrony swoich spraw. Niezależnie od powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także argumentacji skargi kasacyjnej, według której brak doręczenia pisma w powiązaniu z faktem podtrzymania w tym piśmie stanowiska organu, doprowadził do zaistnienia nieważności postępowania. Wskazywany przez pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie wyrok NSA wyjaśnia wprost, że do sytuacji skutkującej stwierdzeniem nieważności postępowania dochodzi, gdy z uzasadnienia orzeczenia Sądu wynikałoby, że zawarte w piśmie wywody miały wpływ na treść rozstrzygnięcia. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w zawisłej sprawie, Sąd podzielił stanowisko Prezesa Sądu, że decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej podmiot zobowiązany wydaje tylko wówczas, gdy żądana informacja, która jest informacją publiczną, nie może zostać udostępniona z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) - dalej u.d.i.p., w związku z art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy. Sąd uznał także, że prawidłowe było podniesienie przez Prezesa SO w pismach kierowanych do skarżącego, że żądanie udostępnienia opinii biegłego dotyczy de facto udostępnienia jednego spośród dowodów w sprawie, zaś dostęp do opinii biegłego, które zostały wydane w postępowaniach sądowych na potrzeby rozstrzygnięcia o roszczeniach konkretnych osób jest możliwe wyłącznie w trybie uregulowanym w odrębnych przepisach (np. art. 156 k.p.k., art. 9 i art. 525 k.p.c., § 129 Regulaminu). Stanowisko takie organ prezentował już w treści odpowiedzi na wniosek – z dnia 27 sierpnia 2019 r. wskazując, że "żądanie udostępnienia opinii biegłego, dotyczy de facto udostępnienia jednego spośród dowodów w sprawie, który tak jak pozostałe dowody jest podstawą ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy" oraz że "prawo do informacji publicznej dotyczy informacji o sprawie publicznej, a więc informacji o czymś, nie zaś udostępnienia jednego spośród dowodów występujących w postępowaniu cywilnym", zaś "w sytuacji, gdy wnioskodawca żąda informacji, która nie jest informacją publiczną organ nie ma obowiązku wydawania decyzji o odmowie udzielenia informacji". Zbieżne z powyższym stanowisko organu zostało także szeroko przedstawione w odpowiedzi na skargę. Brak jest zatem podstaw do uznania, że argumentacja organu zawarta w piśmie z dnia 13 stycznia 2020 r., stanowiącym polemikę ze wspierającym skargę stanowiskiem pełnomocnika skarżącego z dnia 9 grudnia 2019 r., miała wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia - także wobec faktu, że Sąd nie zgodził się z zawartą w tym piśmie tezą organu, że opinia biegłego co do zasady nie jest informacją publiczną.
Nie znajdując podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania w niniejszej sprawie, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113). Zaznaczyć przy tym trzeba, że warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 lipca 2021 r., II GSK 1414/18, III FSK 3748/21).
W ramach zarzutów naruszeń przepisów postępowania skarżący kasacyjnie wskazał na art. 65 p.p.s.a, uznając, że zaistniałe uchybienie w zakresie doręczenia pisma procesowego skutkowało nieważnością postępowania. Jak wynika z powyższych wywodów, nie zaistniała przesłanka do stwierdzenia nieważności postepowania, co jednak nie zwalniało Naczelnego Sądu Administracyjnego z oceny postawionego zarzutu naruszenia przepisu art. 65 p.p.s.a.
Zarzut ten nie mógł być skuteczny w niniejszej sprawie.
Przede wszystkim, podkreślić należy, że aby zarzut naruszenia przepisów postępowania mógł stanowić skuteczny zarzut skargi kasacyjnej, konieczne jest wykazanie wpływu zaistniałego uchybienia na wynik sprawy. Skąpa argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została oparta wyłącznie na wskazaniu uchybienia przepisowi art. 65 p.p.s.a. jako uchybienia stanowiącego przesłankę do stwierdzenia nieważności postępowania. Po drugie, przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, LEX nr 1450654; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, LEX nr 1295809; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II OSK 1977/12, LEX nr 1502246). Tymczasem strona skarżąca kasacyjnie nie dostrzega, że art. 65 p.p.s.a. obejmuje dwie jednostki redakcyjne (dwa paragrafy), przy czym pierwszy z nich dotyczy sposobu dokonywania doręczeń przez sąd, a drugi odsyła w określonym zakresie w postępowaniu sądowoadministracyjnym do trybu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 65 p.p.s.a. nie zawiera wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, która zdaniem autora skargi kasacyjnej została naruszona. Taka konstrukcja zarzutu skargi kasacyjnej w istotny sposób ograniczała jego skuteczność. Po trzecie wreszcie, ogólnie przepis art. 65 § 1-2 p.p.s.a. dotyczy zasady oficjalności doręczeń, a więc jego istotą jest wskazanie na obowiązek realizacji doręczeń przesyłek sądowych w sposób elektroniczny lub za pośrednictwem operatora pocztowego. Przepis ten w żaden sposób nie dotyczy obowiązku dokonania doręczeń pism sądowych na ręce ustanowionego pełnomocnika, abstrahując w ogóle od ustanowionego w art. 66 § 1 p.p.s.a. obowiązku wzajemnego doręczenia pism procesowych w toku postępowania przez pełnomocników procesowych. Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 65 p.p.s.a. nie mógł stanowić skutecznego zarzutu w niniejszej sprawie.
Nie mógł być także uznany za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Naruszenia tych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje w "przyjęciu, że wnioskowana przez skarżącego informacja nie stanowi informacji publicznej, zatem niemożliwe było uznanie, że organ pozostawał w bezczynności przez niewydanie decyzji administracyjnej, podczas gdy opinia biegłego jest informacją publiczną, zatem odmowa jej udostępnienia może nastąpić jedynie w formie decyzji, w konsekwencji czego niezałatwienie wniosku skarżącego stanowi bezczynność organu".
W lakonicznym uzasadnieniu powyższego zarzutu, sprowadzającym się w znacznej mierze do powołania fragmentów orzeczeń sądowych, skarżący kasacyjnie wskazał wyłącznie, że opinie biegłych stanowią informacje publiczne, zatem żądana przez skarżącego informacja stanowi informację publiczną, a w związku z powyższym jedyną dopuszczalną formą odmowy udostępnienia informacji publicznej jest wydanie w tym zakresie decyzji, zatem skoro organ decyzji nie wydał, to pozostaje w bezczynności. Istota tego zarzutu sprowadza się zatem do zakwestionowania zasadności oddalenia skargi na bezczynność organu (chociaż zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. nie podniesiono) w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego kasacyjnie istniały podstawy do odmowy udostępnienia informacji, z uwagi na zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. ustanawiającym ograniczenia w dostępie do informacji. Stanowisko skarżącego kasacyjnie zasadza się praktycznie wyłącznie na zakwestionowaniu formy, w jakiej powinna nastąpić odmowa dostępu do informacji. Niezależnie od powyższego, stanowisko skarżącego kasacyjnie oparte jest na stwierdzeniu, że żądana informacja stanowi informację publiczną. W związku z tym oceny naruszenia przepisów art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 1 i w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał z uwzględnieniem podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie wskazał na błędną wykładnię art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 u.d.i.p., tj. wadliwe przyjęcie, że opinie biegłych nie są dokumentami dotyczącymi spraw publicznych, podczas gdy w jego ocenie opinie biegłych z uwagi na to, że służą sądowi, a więc organowi władzy publicznej, stanowią informację o sprawach publicznych. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący kasacyjnie powołał się na szerokie rozumienie pojęcia informacji publicznej oraz wskazując treść przepisów art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2 u.d.i.p. uznał za adekwatne w sprawie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wyrażone w wyroku z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt: II SA/Łd 110/14, zgodnie z którym "Prezes Sądu Okręgowego, jako organ wymiaru sprawiedliwości jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu, zaś żądane dane polegające na wskazaniu spraw cywilnych toczących się przed sądem w zakreślonym okresie z udziałem wskazanego podmiotu oraz odpisy zanonimizowanych orzeczeń wraz z uzasadnieniem i informacją, czy są one prawomocne, stanowią informację publiczną". Konkluzję zajętego przez skarżącego kasacyjnie stanowiska stanowiło wyłącznie stwierdzenie, że skoro opinia biegłego pomaga sądowi w wykonywaniu zadań publicznych, to jak najbardziej spełnia kryteria nośnika informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p..
W odniesieniu do powyższego zarzutu przede wszystkim należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy nie mógł być skuteczny zarzut dokonania błędnej wykładni art. 1 ust. 1 u.d.i.p. poprzez przyjęcie, że opinie biegłych nie są dokumentami dotyczącymi spraw publicznych, a co więcej nie byłyby również skuteczny zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 u.d.i.p. przez przyjęcie, że opinie biegłych nie stanowią informacji o sprawach publicznych. Niezależnie bowiem od oceny trafności tego stanowiska, Sąd I instancji takiego generalnego stanowiska przypisywanego mu przez skarżącego kasacyjnie nie wyraził. Sąd I instancji wypowiedział się bowiem wprost oraz precyzyjnie, że "nie można zgodzić się z tezą, że opinia biegłego co do zasady nie jest informacją publiczną, bo teza ta nie uwzględnia złożoności oświadczeń mogących stanowić zawartość opinii biegłego (część opinii może zawierać informacje o charakterze np. publicznym)". Ponadto brak było podstaw do uwzględnienia, wskazanego w treści rozpoznawanego zarzutu, naruszenia art. 6 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Przepis ten został powołany przez skarżącego kasacyjnie na tyle nieprecyzyjnie, że uniemożliwiał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do jego istoty. Przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. wskazujący na zakres przedmiotowy informacji publicznej podlegającej udostępnieniu zawiera 5 punktów, z których każdy zawiera szereg liter. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie precyzuje, w czym skarżący kasacyjnie upatrywał naruszenia przepisu art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Nie jest także oczywiste, w jaki sposób Sąd miałby naruszyć art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Sąd wskazał, że "aby treść oświadczenia woli lub wiedzy mogła zostać po utrwaleniu uznana za dokument urzędowy, musi zostać podpisana przez funkcjonariusza publicznego oraz skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. (...) Tylko zatem w przypadku, gdy biegły sądowy jest funkcjonariuszem publicznym, a jego opinia, zawierając treść oświadczenia woli i wiedzy, została złożona do akt konkretnego postępowania sądowego, to tym samym dokument ów wypełnia dyspozycję art. 6 ust. 2 u.d.i.p." Nie odnosząc się do podstaw zajętego przez Sąd stanowiska, stwierdzić należy, że warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego jest nie tylko zakwestionowanie dokonanej przez Sąd wykładni przepisów, ale także wskazanie wykładni prawidłowej. Warunku tego skarga kasacyjna nie spełniła. Skarżący kasacyjnie nie wskazał bowiem na takie rozumienie przepisu, które obejmowałoby swoją treścią opinię biegłego, jako podlegający udostępnieniu dokument urzędowy. Wskazanie wyłącznie, że opinia biegłego "pomaga sądowi w wykonywaniu zadań publicznych" nie stanowi wyjaśnienia prawidłowego, według skarżącego kasacyjnie, rozumienia – ani pojęcia informacji publicznej, ani dokumentu urzędowego.
Nieskuteczność zarzutu naruszenia prawa materialnego czyniła w realiach niniejszej sprawy nieskutecznym zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Skoro bowiem Sąd I instancji stwierdził, że opinia biegłego stanowi co do zasady informację publiczną wskazując jednocześnie na sytuacje, w których opinia biegłego tego rodzaju informacją nie jest i zakwalifikował wnioskowaną do udostępnienia informację jako niemającą charakteru informacji publicznej, a strona skarżąca kasacyjnie tego stanowiska Sądu skutecznie nie podważyła, to nie mogło dojść do naruszenia przepisów postępowania poprzez przyjęcie, że "wnioskowana przez skarżącego informacja nie stanowi informacji publicznej, zatem niemożliwe było uznanie, że organ pozostawał w bezczynności przez niewydanie decyzji administracyjnej, podczas gdy opinia biegłego jest informacją publiczną, zatem odmowa jej udostępnienia może nastąpić jedynie w formie decyzji, w konsekwencji czego niezałatwienie wniosku skarżącego stanowi bezczynność organu", a tym samym do niezgodnego z prawem stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do stwierdzenia bezczynności organu w udostępnieniu informacji publicznej.
Z powołanych względów, mając na uwadze nieskuteczność zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wniesioną skargę kasacyjną oddalił w oparciu o art. 184 p.p.s.a.