III OSK 2718/22

III OSK 2718/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Mirosław Wincenciak
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 38/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-08-02
Skarżony organ
Rada Doskonałości Naukowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Piaskowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 38/22 w sprawie ze skargi S.P. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 27 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przedstawienia do tytułu profesora 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz S.P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 38/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na rozprawie, sprawy ze skargi S.P. (dalej także jako: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Rady Doskonałości Naukowej (dalej także jako: "organ") z dnia 27 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przedstawienia do tytułu profesora: oddalił skargę.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
Rada Doskonałości Naukowej decyzją z dnia 27 września 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (w zw. z art. 29 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789 z późn. zm.) w zw. z art. 179 ust. 2 w zw. z art. 179 ust. 10 i art. 189 ust. 4 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymała w mocy decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 26 listopada 2020 r. nr [...] o odmowie przedstawienia dr hab. S.P. do tytułu naukowego profesora w dziedzinie nauk technicznych w dyscyplinie metalurgia.
Organ, uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazał, że mimo imponującego dorobku nie można przyjąć, że skarżący spełnia warunki do przedstawienia do nadania tytułu profesora, gdyż nie spełnia przesłanek określonych w art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach i tytule naukowym w zakresie uczestnictwa co najmniej dwa razy w charakterze recenzenta w przewodzie doktorskim lub w przewodzie habilitacyjnym lub w postępowaniu habilitacyjnym.
Organ podkreślił, że brak spełnienia jakiejkolwiek przesłanki określonej w art. 26 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, nawet wobec spełnienia pozostałych przesłanek, eliminuje możliwość podjęcia uchwały o przedstawieniu skarżącego do tytułu profesora.
Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 27 września 2021 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789). Stwierdził, że organ nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji, dlaczego, jego zdaniem, właściwa jest literalna wykładnia tego przepisu, nie ustosunkowując się tym samym do jego argumentacji na rzecz wykładni funkcjonalnej. Skarżący wskazał na potrzebę zastosowania, w odniesieniu do powołanego przepisu, wykładni funkcjonalnej, w związku z tym, że uczestniczył nie w jednej, a w dwóch komisjach habilitacyjnych, w których, wypełniając wynikające z tego obowiązki, przedstawił pisemne opinie odpowiadające – jego zdaniem – formie i treści recenzji. Podkreślił, że jedynym wskazanym powodem odmowy przedstawienia go do tytułu profesora stało się niespełnienie wymogu określonego w art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym w zakresie uczestnictwa co najmniej dwa razy w charakterze recenzenta w przewodzie doktorskim lub w przewodzie habilitacyjnym lub w postępowaniu habilitacyjnym. Argumentując, powołał się również na treść rządowego projektu nowelizacji ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, w którym wprowadzony został wymóg dwukrotnego uczestnictwa w charakterze recenzenta (ustawa z dnia 18 marca 2011 r., Dz. U. Nr 84, poz. 455, z późn.zm.), utrzymany w nowej redakcji art. 26 ust. 1 wprowadzonej ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. (Dz. U. poz. 1198): jednym z celów nowej regulacji jest "uproszczenie ścieżki awansu naukowego tak, aby perspektywa zdobywania kolejnych stopni oraz tytułu naukowego działała na naukowców motywująco i wspomagała ich rozwój naukowy" (druk Sejmu VI kadencji nr 3391). W przekonaniu skarżącego, stwierdzenie to powinno przemawiać za taką wykładnią przedmiotowego przepisu, która odpowiada wskazanemu celowi. Dodatkowo podniósł, że odmówiono przedstawienia go Prezydentowi RP do tytułu naukowego profesora w dziedzinie i w dyscyplinie, które formalnie nie istnieją z uwagi na treść rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 września 2018 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz. U. poz. 1818), a wobec tego nadanie tytułu w takim zakresie i tak nie byłoby możliwe. Ponadto stwierdził, że organ nie uwzględnił jego wniosku, by rzeczoznawcą organu był w przedmiotowej sprawie specjalista z zakresu prawa administracyjnego, właśnie ze względu na to, że jedyna kwestia wymagająca merytorycznego rozstrzygnięcia sprowadza się do materii ściśle prawnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołał podstawy prawne wydania orzeczenia, a następnie w ostatnich akapitach uzasadnienia wyraził swoje stanowisko prawne w następujący sposób:
"Zdaniem Sądu, skarżącemu prawidłowo odmówiono przedstawienia jego kandydatury do nadania tytułu profesora, ponieważ nie wykazał, iż posiada wymagane osiągnięcia w opiece naukowej, gdyż był promotorem trzech doktorów lecz recenzentem tylko jednej habilitacji, a tym samym nie spełnia warunku do nadania tytułu profesora określonego w art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach i tytule naukowym.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że przedstawione przez niego pisemne opinie, składane z racji uczestnictwa w komisjach habilitacyjnych, odpowiadają formie i treści recenzji składanych przez recenzenta w przewodzie doktorskim lub w przewodzie habilitacyjnym lub w postępowaniu habilitacyjnym, w rozumieniu ww. przepisu. Brzmienie art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach i tytule naukowym jednoznacznie bowiem określa, ile razy kandydat do tytułu profesora ma uczestniczyć i jakie funkcje pełnić w przewodzie doktorskim lub w przewodzie habilitacyjnym lub w postępowaniu habilitacyjnym i tym samym nie daje możliwości innego definiowania tego uczestnictwa.
Mimo niekwestionowanego i podkreślanego przez organ imponującego dorobku, S.P. nie spełnia wymogu określonego w art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym w zakresie uczestnictwa co najmniej dwa razy w charakterze recenzenta w przewodzie doktorskim lub w przewodzie habilitacyjnym lub w postępowaniu habilitacyjnym.
Rację ma organ, że brak spełnienia jakiejkolwiek przesłanki określonej w art. 26 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, nawet wobec spełnienia pozostałych przesłanek, uniemożliwia podjęcie uchwały o przedstawieniu kandydata do tytułu profesora.
Należy dodatkowo wyjaśnić, że w przedmiotowej sprawie nie mogło należeć do rzeczoznawcy ustalanie obowiązującego prawa, zasad jego wykładni lub stosowania, gdyż to należało do wyłącznej kompetencji Rady Doskonałości Naukowej, jako organu stosującego prawo, który samodzielnie dokonuje ustaleń w tym zakresie.
Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, a także przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę".
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
[-] obrazę przepisów art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z 30 czerwca 2002 r., Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn.zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), poprzez niezastosowanie w sprawie niniejszej, wobec wydania decyzji w zakresie dziedziny nauki, której nie ma w świetle przepisów obowiązujących w zakresie niniejszej sprawy;
[-] art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie, dlaczego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił podniesionych zarzutów dotyczących nieprawidłowości skarżonej decyzji Organu w zakresie jej przedmiotu, tj. w jakiej dziedzinie nauki wydaje się takie decyzje, jak skarżona;
2) prawa materialnego:
[-] obrazę przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 września 2018 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz.U. poz. 1818), poprzez jego niezastosowanie przez Organ, przy zarazem braku ustosunkowania się do tego faktu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny;
[-] obrazę przepisu art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789), poprzez błędną jego wykładnię, niedopuszczającą wykładni celowościowej (funkcjonalnej), mimo istnienia do takiej podstaw nie tylko w ogólnych zasadach wykładni prawa, ale i w brzmieniu § 18 ust. 2 pkt 2 lit. b tiret trzecie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. poz. 261), jak również art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn.zm.);
[-] obrazę przepisów art. 179 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn.zm.; dalej jako: "pwpswn"), poprzez wskazywanie ich jako podstawy wydania decyzji przez Organ;
[-] obrazę przepisów art. 227 ustawy z dnia 20 lipca 2018 - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, z późn.zm.; obecnie Dz.U. z 2022 r. poz. 574, z późn.zm.; dalej jako: "pswn"), poprzez niewzięcie ich pod uwagę przy ocenie możliwości zastosowania wykładni funkcjonalnej pwpswn, a przede wszystkim wykładni art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach i tytule.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Rady Doskonałości Naukowej z dnia 27 września 2021 r. ([...]) w całości, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o rozpatrzenie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Organ nie żądał przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawiera ona usprawiedliwioną podstawę.
Najdalej idący zarzut dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów postępowania sprowadza się do uchybienia dyspozycji normy art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., jeżeli nie wiadomo, jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął, jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się, bowiem w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to, więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10 oraz wyrok NSA z 19 grudnia 2024 r., sygn. akt III OSK 2718/23). Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, dlaczego nie stwierdził czy stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, czy też przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 1985/09).
Z perspektywy kontroli instancyjnej należy jeszcze przywołać kilka dopełniających tez orzeczniczych, które nakreślają istotną rolę i znaczenie sporządzanego uzasadnienia orzeczenia sądowego. Mianowicie podnosi się w nich między innymi, że:
1) wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku; funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 1047/22);
2) zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczny, gdy uzasadnienie sporządzone zostało w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności gdy nie zawiera któregoś z wymienionych w przepisie elementów konstrukcyjnych albo nie pozwala w sposób pewny ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny (wyrok NSA z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 649/22);
3) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku, po drugie, gdy uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 16 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 764/19);
4) przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia, a w ramach rozpatrywania zarzutu jego naruszenia NSA obowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z tymi wymogami; o naruszeniu powołanego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków; wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wtedy, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (wyrok NSA z 28 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 2009/21);
5) uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; jest to norma prima facie o charakterze głównie technicznym (wskazuje konieczne elementy uzasadnienia orzeczenia), obowiązki sądu płynące z tej regulacji są jednak niezwykle istotne; choć uzasadnienie wyroku jest w istocie rzeczy instytucją wtórną w stosunku do postępowania przeprowadzonego przed sądem administracyjnym – sprowadza się ono bowiem do rekapitulacji jego przebiegu i prezentacji stanowiska sądu – art. 141 § 4 p.p.s.a. tworzy po stronie sądu obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi zapoznanie się z tokiem rozumowania, który doprowadził sąd do określonego rozstrzygnięcia sprawy; zarówno strony postępowania – jak i inne zainteresowane osoby i podmioty – powinny być w stanie na podstawie uzasadnienia jednoznacznie zrekonstruować podstawę rozstrzygnięcia, a także przyczyny zajęcia danego stanowiska przez sąd; z treści uzasadnienia wyroku powinno wynikać, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy; motywy wyroku muszą być przy tym jasne oraz przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość; przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga, aby sąd pierwszej instancji wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tej regulacji, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (lub – alternatywnie – stwierdził takie naruszenie); wywody sądu nie mogą być przy tym wewnętrznie sprzeczne, niespójne i niekonsekwentne, gdyż uniemożliwia to jednoznaczne odczytanie intencji sądu, które przemawiały za podjęciem określonego rozstrzygnięcia; przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia (wyrok NSA z 8 marca 2023 r., sygn. akt I FSK 1398/19).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów i standardów, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd, bowiem nie zastosował się w pełni do dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich elementów, jakie wskazuje ustawa. Nie daje to rękojmi, że sąd administracyjny dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uniemożliwia to również Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie.
Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jednym z elementów uzasadnienia orzeczenia sądu jest przytoczenie zarzutów skargi, a z tego z kolei wywodzi się obowiązek sądu odniesienia się do tych zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wypełniając go, sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Z wywodów Sądu I instancji nie wynika jednak, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze.
Zasadniczo za wadę uzasadnienia nie można uznać także powtórzenia przez Sąd I instancji argumentacji organów, o ile jest ona pełna logiczna i zgodna ze stanem faktycznym i prawnym tej sprawy. Powyższa przesłanka w niniejszej sprawie nie została osiągnięta przez Sąd I instancji, tym samym pominięcie przez Sąd I instancji istotnych zarzutów i argumentów skargi wraz z wykazaniem ich istotności przez skarżącego kasacyjnie, co miało miejsce w niniejszej sprawie, może stanowić uzasadnioną podstawę do uchylenia wyroku Sądu I instancji (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 200/18, LEX nr 3065681 oraz wyrok NSA z 13 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 506/17, LEX nr 2641844).
W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie wskazał i wyjaśnił w odniesieniu do stawianych przez niego kwestii spornej, jakie dokładnie braki towarzyszą uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz jakie jest znaczenie tych braków w relacji do znaczenia i doniosłości stawianych w skardze zarzutów, do których miał nie odnieść się Sąd I instancji, co miało jednocześnie wpływ na wynik sprawy.
Ma to istotne znaczenie w sytuacji, gdy strona postępowania przedstawia argumentację mającą uzasadniać jej stanowisko, opierając ją na konkretnym przepisie prawnym i wskazując sposób jego rozumienia w stanie faktycznym sprawy. W takim przypadku wojewódzki sąd administracyjny, jeżeli nie podziela takiej argumentacji, powinien wykazać jakimi błędami jest ona obarczona, ewentualnie dlaczego określony przepis nie może mieć w sprawie zastosowania. Bez względu na sposób zanegowania zaprezentowanej argumentacji, z uzasadnienia wyroku powinno wynikać, dlaczego jest ona nieprawidłowa.
Istota zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy błędnej konstrukcji uzasadnienia wyroku Sądu I instancji. Wskazać należy, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zostało sporządzone w sposób wadliwy, tj. uniemożliwiający odtworzenie stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w odniesieniu do zarzutów postawionych w skardze. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku w dużej mierze ograniczył się wyłącznie do przyjęcia, że podziela stanowisko organu i tym samym wyrażoną przez niego ocenę prawną stanu faktycznego. Spowodowało to, że nie jest możliwa weryfikacja przyczyn, dla których w ocenie Sądu I instancji, skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Sądu I instancji skupił się wyłącznie na kwestii art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, jednocześnie pomijając całkowicie pozostałe zarzuty podniesione w skardze, które – w ocenie skarżącego – korespondują z ww. przepisem ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym.
Również zarzut niewyjaśnienia dziedziny nauki i dyscypliny naukowej nie znalazł się w rozważaniach Sądu I instancji, określonej w decyzjach jako "dziedzina nauk technicznych w dyscyplinie metalurgia", co w ocenie skarżącego nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach, gdyż formalnie nie istnieją w treści rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 września 2018 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz. U. poz. 1818).
Wprawdzie Rada Doskonałości Naukowej postanowieniem z dnia 27 września 2021 roku postanowiła sprostować miedzy innymi oczywistą omyłkę w decyzji nr [...] z dnia 26 listopada 2021 roku Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów w następujący sposób: "- na str. 1 vers 8 od góry zamiast "w dziedzinie nauk technicznych w dyscyplinie metalurgia" powinno być "nauki inżynieryjno-techniczne."
Sprostowanie dokonane sentencję tego postanowienia nie znajduje żadnego umotywowania w uzasadnieniu postanowienia. Budzi to o tyle poważne wątpliwości, że nie do końca wiadomo dlaczego takie sprostowanie nastąpiło, ale co gorsza tekst będący sprostowaniem określa jedynie dziedzinę nauki nie precyzując dyscypliny naukowej. Czy to oznacza, że odmówiono kandydatowi przedstawienia we wszystkich dyscyplinach wskazanych w rozporządzeniu, a jest tych dyscyplin dziewięć, czy tylko w niektórych, a jeżeli tak to, w których. Wydaje się, że wcześniejsze określenie dziedziny nauki i dyscypliny, choć nie było może poprawne wskazywało chociaż kierunek prac naukowych i badawczych kandydata i można było zakwalifikować je z pkt 7 dyscyplin naukowych – inżynieria materiałowa – w ramach, której metalurgia wiąże się z poznaniem i właściwościami materiałów jakimi są metale.
W niniejszej sprawie rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprowadzają się wyłącznie do pięciu krótkich akapitów (dwudziestu dziewięciu wersów) na pięciostronicowym uzasadnieniu o brzmieniu, które zostało zacytowane w części ustaleniowej niniejszego uzasadnienia.
Z powyższego "uzasadnienia" Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w żaden sposób nie można wyczytać czy wyinterpretować, czy i w jaki sposób sąd administracyjny pochylił się nad zarzutami oraz argumentacją skarżącego podniesioną w skardze. Sąd I instancji ani nie oparł się czy też nie posiłkował się dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, jak i nie podjął nawet próby analizy czy wykładni art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym.
Z powołanych wyżej fragmentów uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że uzasadnienie to nie zostało sporządzone tak, aby wynikało z niego, dlaczego uznał, że w niniejszej sprawie skarga nie zasługiwała na uwzględnieniu i tym samym podlegała oddaleniu. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie stanowi konsekwentnej, logicznej zwartej i pełnej syntezy, ale jest zestawem wypowiedzi w większości w ogóle ze sobą niepowiązanych (por. J. Drachal, J. Jagielski, P. Gołaszewski, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2021, s. 743).
Innymi słowy, za podstawową wadę uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w okolicznościach tej sprawy należało uznać bezkrytyczne powtórzenie argumentacji organu. Sąd I instancji nie wyjaśnił powodów dla, których argumentację organu uważa za trafną w obowiązującym stanie prawnym i faktycznym.
W niniejszej sprawie wadliwość uzasadnienia spowodowana brakiem odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów przedstawionych w skardze, mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2382/17). W skardze skarżący przedstawił argumentację mającą uzasadniać jego stanowisko, opierając ją na konkretnych podstawach prawnych i wskazując sposób ich rozumienia w stanie faktycznym tej sprawy. W takim przypadku Sąd I instancji, jeżeli nie podzielił takiej argumentacji, powinien wykazać jakimi błędami była ona obarczona, ewentualnie dlaczego określony przepis nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Bez względu na sposób zanegowania zaprezentowanej argumentacji, z uzasadnienia wyroku powinno wynikać, dlaczego jest ona nieprawidłowa (zob. wyrok NSA z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II FSK 525/18, LEX nr 3038115).
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wadliwy sposób sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej (zarówno procesowych, jak i materialnoprawnych). Ocena taka byłaby bowiem przedwczesna.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który po ponownym rozpoznaniu sprawy, zobowiązany będzie sporządzić uzasadnienie spełniające wymogi ustawowe przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.