III OSK 2713/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-08
NSAAdministracyjneWysokansa
Kodeks postępowania administracyjnegonowelizacja KPAterminystwierdzenie nieważnościpostępowanie administracyjneNSAWSAskarga kasacyjnaprawo administracyjne

Podsumowanie

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że nowelizacja KPA z 2021 r. nie miała zastosowania do postępowania wszczętego przed jej wejściem w życie, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Stowarzyszenia na wyrok WSA oddalający skargę na postanowienie Ministra o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1991 r. WSA uznał, że nowe brzmienie art. 158 § 3 KPA (wprowadzone nowelizacją z 2021 r.) wyklucza wszczęcie postępowania po upływie 30 lat od doręczenia decyzji. NSA uchylił ten wyrok, stwierdzając, że WSA błędnie zastosował przepisy nowelizacji do postępowania wszczętego i zakończonego w administracyjnym toku instancji przed jej wejściem w życie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Stowarzyszenia wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1991 r. WSA oparł swoje rozstrzygnięcie na nowym brzmieniu art. 158 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA), wprowadzonym ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia upłynęło trzydzieści lat. Sąd pierwszej instancji uznał, że decyzja z 1991 r. została doręczona najpóźniej w 1992 r., a zatem upłynął wymagany 30-letni termin. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że WSA błędnie zastosował przepisy nowelizacji KPA. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, nowe brzmienie przepisów KPA stosuje się do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. W niniejszej sprawie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zostało zainicjowane wnioskiem z 2014 r. i zakończyło się ostatecznym postanowieniem Ministra z 2019 r., czyli przed wejściem w życie nowelizacji. W związku z tym, przepisy nowelizacji nie miały zastosowania. NSA podkreślił, że WSA nie odniósł się merytorycznie do zarzutów skargi Stowarzyszenia, które kwestionowały argumentację organu co do odmowy wszczęcia postępowania. Z tych względów NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nowelizacja KPA z 2021 r. nie ma zastosowania do postępowań, które zostały wszczęte i zakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA błędnie zastosował art. 158 § 3 KPA, ponieważ postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zostało zainicjowane wnioskiem z 2014 r. i zakończyło się ostatecznym postanowieniem Ministra z 2019 r., a zatem przed wejściem w życie nowelizacji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, nowe przepisy stosuje się do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

k.p.a. art. 158 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r., nie miał zastosowania do postępowań wszczętych i zakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

ustawa zmieniająca art. 1 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego

Do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

ustawa zmieniająca art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego

Do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

ustawa zmieniająca art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji.

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa, że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje stronę postępowania.

k.p.a. art. 61a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy odmowy wszczęcia postępowania.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy przez WSA.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek oparcia orzeczenia na aktach sprawy i dowodach.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 77 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek ochrony praw.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. a

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nowelizacja KPA z 2021 r. nie miała zastosowania do postępowania wszczętego i zakończonego przed jej wejściem w życie. WSA błędnie zastosował art. 158 § 3 KPA. WSA nie rozpoznał merytorycznie skargi Stowarzyszenia.

Godne uwagi sformułowania

Niezależnie zatem od daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, skoro sprawa nie została zakończona ostateczną decyzją lub postanowieniem, organ po dniu 16 września 2021 r. zobligowany jest do stosowania przepisów k.p.a. w nowym brzmieniu. W świetle natomiast art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Skład orzekający

Mirosław Wincenciak

przewodniczący sprawozdawca

Sławomir Wojciechowski

sędzia

Kazimierz Bandarzewski

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r., w szczególności dotyczących stosowania art. 158 § 3 KPA do postępowań wszczętych i zakończonych przed wejściem w życie nowelizacji."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zostało zainicjowane i zakończone w administracyjnym toku instancji przed dniem 16 września 2021 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej ze stosowaniem nowelizacji KPA i jej przepisów przejściowych, co ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu postępowań administracyjnych.

Nowelizacja KPA: Kiedy nowe przepisy naprawdę zaczynają obowiązywać?

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

III OSK 2713/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 667/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-06
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 158 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 8 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 667/24 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 2019 r. nr DZIK-SSOP-630-4/2018(57)/KP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] kwotę 560 (słownie: pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 667/24 oddalił skargę Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 2019 r. nr DZIK-SSOP-630-4/2018(57)/KP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu wyroku wskazał, że organ zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie z dnia 7 czerwca 2019 r. nr 1/2019, odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r. nr D.102/S/I/91 stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1951 r. nr [...], zarządzającej likwidację stowarzyszenia pod nazwą Stowarzyszenie [...] oraz decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1957 r. nr [...] zarządzającej wykreślenie stowarzyszenia pod nazwą Stowarzyszenie [...] z rejestru stowarzyszeń i związków. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] (dalej w skrócie: "Stowarzyszenie") nie przysługuje status strony postępowania w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), a zatem nie może ono skutecznie wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej zaistniały przesłanki uzasadniające oddalenie skargi, aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazane w treści zaskarżonego postanowienia. Zauważyć bowiem należy, że w dniu 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491, dalej w skrócie: "ustawa zmieniająca"). Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy zmieniającej, w art. 158 k.p.a. dodaje się § 3 w brzmieniu: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. W świetle natomiast art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Powyższe oznacza, że w obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy zmieniającej), nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 kpa), jak również nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.). Innymi słowy, po upływie w/w terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a wszczęte postępowanie powinno być umorzone.
WSA w Warszawie stwierdził, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r., będąca przedmiotem wniosku Stowarzyszenia z dnia 6 listopada 2014 r. o stwierdzenie jej nieważności, została doręczona stronom postępowania i przyjąć należy, że miało to miejsce najpóźniej w 1992 r. Co prawda w aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia przedmiotowej decyzji, to jednak okoliczność ta nie jest w sprawie kwestionowana. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że brak dowodu doręczenia (potwierdzenia odbioru) w aktach sprawy nie powoduje automatycznie wadliwości decyzji, ani tym bardziej kwalifikowanej wadliwości, jeżeli okoliczności faktyczne sprawy, w tym zgromadzone dokumenty, nie pozostawiają wątpliwości co do faktu wprowadzenia decyzji administracyjnej do obrotu prawnego. W ocenie Sądu pierwszej instancji bezsporne jest, że kwestionowana decyzja z dnia 9 grudnia 1991 r. weszła do obrotu prawnego oraz że od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. Wprawdzie wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji złożony został przed dniem 16 września 2021 r., tj. przed wejściem w życie nowelizacji art. 158 k.p.a., to jednak zauważyć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Niezależnie zatem od daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, skoro sprawa nie została zakończona ostateczną decyzją lub postanowieniem, organ po dniu 16 września 2021 r. zobligowany jest do stosowania przepisów k.p.a. w nowym brzmieniu. Z treści art. 158 § 3 k.p.a. jednoznacznie zaś wynika, że nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat.
Wobec powyższego, WSA w Warszawie stwierdził, że w obecnym stanie prawnym zachodzi negatywna przesłanka wszczęcia i prowadzenia postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji z dnia 9 grudnia 1991 r., wynikająca z art. 158 § 3 k.p.a. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji, niezależnie od argumentów przedstawionych przez organ w jego uzasadnieniu, jest zgodne z prawem. Wniesiona skarga jest więc niezasadna, zaś z uwagi na zaistnienie przesłanki wynikającej z art. 158 § 3 k.p.a. bezzasadne jest odnoszenie się do zarzutów skargi dotyczących meritum zaskarżonego postanowienia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiodło Stowarzyszenie. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzuciło:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 158 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że ma on w sprawie zastosowanie w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania, bowiem od daty wydania decyzji (9 grudnia 1991 r.) do dnia wszczęcia postępowania (6 listopada 2014 r.) nie upłynęło 30 lat;
- art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez błędne przyjęcie, że w świetle art. 158 § 3 k.p.a. – w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą – wszczęcie i prowadzenie postępowania nadzorczego co do decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r. jest wykluczone niezależnie od tego, kiedy wszczęto postępowanie nieważnościowe, podczas gdy umarza się tylko takie postępowanie, które zostało wszczęte po upływie 30 lat od daty wydania decyzji, co nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, w której postępowanie zostało wszczęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 6 listopada 2014 r., a więc od daty wydania decyzji z dnia 9 grudnia 1991 r. nie upłynęło 30 lat;
- art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 39 i art. 46 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności, tj. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r. została doręczona stronie skarżącej najpóźniej w 1992 r., skoro w aktach sprawy brak jest dowodu na doręczenie decyzji, a w konsekwencji (niezależnie od innych zarzutów) nie można przyjąć, że od wydania decyzji z dnia 9 grudnia 1991 r. do daty wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności (6 listopada 2014 r.) upłynęło 30 lat;
- art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w sytuacji, w której postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r. zostało wszczęte w dniu 6 listopada 2014 r., a więc przed datą wskazaną w w/w przepisie (umarza się tylko takie postępowanie, które zostało wszczęte po upływie 30 lat od daty wydania decyzji, co nie ma zastosowania w niniejszej sprawie);
- art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez brak rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji skargi merytorycznie, mimo, że w sprawie nie ma zastosowania art. 158 § 3 k.p.a., ani przepisy przejściowe, tj. w szczególności art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, przy czym WSA w Warszawie w wyroku z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2963/19, rozpoznając pierwotnie tę samą skargę merytorycznie, uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracyjnych z dnia 10 października 2019 r. i poprzedzające je postanowienie z dnia 7 czerwca 2019 r.;
- art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 61a k.p.a. w związku z zastosowaniem art. 158 § 3 k.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez brak rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji skargi merytorycznie, bez którego to rozpoznania nie można było ocenić, czy ma zastosowanie art. 158 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 1 pkt 2 oraz art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez uznanie, że przedmiotowe postępowanie powinno zostać umorzone z mocy prawa;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 1 pkt 2 oraz art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez uznanie, że przedmiotowe postępowanie powinno zostać umorzone z mocy prawa.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżące kasacyjnie Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Ponadto wniosło o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z ostrożności procesowej Stowarzyszenie wniosło także o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z uwagi na fakt postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy zmieniającej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiło argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt III OSK 2713/24 odmówił zawieszenia postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy.
W pierwszej kolejności wskazać należy – na co w okolicznościach niniejszej sprawy zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt III OSK 2713/24 o odmowie zawieszenia postępowania kasacyjnego – że Sąd pierwszej instancji, kontrolując zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, dokonał kontroli jego legalności w świetle art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej i wynikającego z tego przepisu nakazu bezpośredniego stosowania art. 158 § 3 k.p.a., a nie w świetle przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Dlatego też wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej nawiązujące do naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej należało uznać za chybione.
Zasadne okazały się natomiast zarzuty dotyczące naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 158 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że przepis art. 158 § 3 k.p.a. – w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą – ma w tej sprawie zastosowanie.
Zgodnie z art. 1 ustawy zmieniającej, w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 156 § 2 otrzymuje brzmienie: "§ 2. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.";
2) w art. 158 dodaje się § 3 w brzmieniu: "§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.".
W świetle natomiast art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Z akt rozpoznawanej sprawy bezsprzecznie wynika, że przedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r. nr D.102/S/I/91 było inicjowane wnioskiem z dnia 6 listopada 2014 r. i zakończyło się przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej ostatecznym postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 2019 r. nr DZIK-SSOP-630-4/2018(57)/KP, które utrzymało w mocy postanowienie z dnia 7 czerwca 2019 r. nr 1/2019, odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r. Postanowienie z dnia 10 października 2019 r. było zatem ostatecznym postanowieniem wydanym w tej sprawie w administracyjnym toku instancji, a więc przepisy art. 1 ustawy zmieniającej – na mocy przepisu przejściowego zawartego w art. 2 ust. 1 tej ustawy – nie miały w takiej sytuacji zastosowania. Tymczasem Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że: "(...) Niezależnie zatem od daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, skoro sprawa nie została zakończona ostateczną decyzją lub postanowieniem, organ po dniu 16 września 2021 r. zobligowany jest do stosowania przepisów k.p.a. w nowym brzmieniu.". W konsekwencji WSA w Warszawie nieprawidłowo stwierdził, że organ winien był odmówić wszczęcia postępowania wyłącznie z uwagi na upływ 30 lat od daty doręczenia decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r., bowiem przepis art. 158 § 3 k.p.a., we wskazanym wyżej brzmieniu, nie miał tutaj zastosowania.
Powyższe uchybienie prowadziło – co słusznie zarzucono w skardze kasacyjnej – do braku merytorycznego odniesienia się do zarzutów skargi Stowarzyszenia skierowanych wobec postanowienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 2019 r., w których zakwestionowano argumentację organu uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 grudnia 1991 r.
Jednocześnie zauważyć należy, iż z uwagi na zajęte powyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko, odnoszenie się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 39 i art. 46 k.p.a. (podnoszącego, iż z powodu braku dowodu na doręczenie decyzji z dnia 9 grudnia 1991 r. nie można przyjąć, że od wydania tej decyzji do daty wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności upłynęło 30 lat) – byłoby bezprzedmiotowe.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku i odniesie się merytorycznie do zarzutów skargi Stowarzyszenia na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 2019 r.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 209 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę