III OSK 2697/23

III OSK 2697/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Mariusz Kotulski
Rafał Stasikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Bd 287/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-05-09
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, art. 93 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Tezy
Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232) doprowadziła do zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania studentowi świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), uzależniając prawo do nich ddatkowo od czasookresu studiowania, co nastąpiło w sposób jednoznaczny na poziomie językowym przez zmianę treści art. 93 ust. 4 tej ustawy. Sformułowanie "bez względu na ich pobieranie przez studenta" użyte w art. 93 ust. 4 ustawy łączy zatem prawo do świadczenia także z okresem studiowania, a nie jak uprzednio z okresem korzystania przez studenta ze świadczenia.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 287/23 w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z dnia 17 stycznia 2023 r., nr 270129/II w przedmiocie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 287/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę W. C. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z 17 stycznia 2023 r., nr 270129/II, w przedmiocie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 17 października 2022 r. W. C. wystąpił o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2022/2023.
Decyzją z 14 grudnia 2022 r., nr 270129, Komisja Stypendialna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu odmówiła przyznania skarżącemu ww. stypendium.
W uzasadnieniu wskazała, że skarżący wykorzystał okres przysługiwania stypendium dla osób niepełnosprawnych określony przepisami prawa.
Decyzją z 17 stycznia 2023 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej powołała art. 89, art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.; dalej: "p.s.w.n."), § 14 i § 15 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (zarządzenie nr 146 Rektora UMK z dnia 6 października 2022 r. opublikowane Biuletyn Prawny UMK z 2022 r., poz. 256, dalej: "regulamin") i art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a."). W uzasadnieniu Odwoławcza Komisja podała, że przyznanie stronie stypendium dla niepełnosprawnych nie jest możliwe, ponieważ skarżący wykorzystał okres przysługiwania stypendium wyznaczony przepisami art. 93 ust. 4, 5 i 7 p.s.w.n. oraz § 4 ust. 2 i 3 regulaminu. Organ wskazał, że niesporne w sprawie jest, że niepełnosprawność skarżącego powstała przed rozpoczęciem pierwszych w życiu studiów na co jednoznacznie wskazuje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 8 kwietnia 2020 r., jak również, że skarżący poświadczył w systemie USOSWeb, że studiował przez okres przekraczający 12 semestrów przed rozpoczęciem roku akademickiego 2022/2023. Złożone oświadczenie potwierdziły dane ze zintegrowanego systemu informacji o nauce polskiej i szkolnictwie wyższym POLON.
Odnosząc się do argumentów skarżącego podniesionych w odwołaniu, organ drugiej instancji wskazał w szczególności na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego: III OSK 5175/21, III OSK 5980/21, i stwierdził, że chociaż orzeczenia te dotyczą stanu prawnego przed nowelizacją art. 93 ustawy (zmiana przepisów prawa nastąpiła od 18 grudnia 2021 r. - Dz.U. z 2021 r., poz. 2232), to jednak wskazują na konieczność uwzględnienia faktu pobierania stypendium przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. NSA wskazał w tym przypadku na konieczność zachowania konstytucyjnej zasady równości studentów - tych rozpoczynających studia w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wobec tych studentów, których studia rozpoczęły się przed wejściem w życie tej ustawy i którzy już na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym uzyskali świadczenia finansowe.
Skargę powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Bydgoszczy wniósł skarżący.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji na wstępie zaznaczył, że za podstawę wyroku przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji przeanalizował przepisy nowelizujące ustawę z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dochodząc do wniosku, że odnośnie do semestru 2022/2023 - którego dotyczy wniosek skarżącego z 17 października 2022 r. – należy stosować przepisy p.s.w.n. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą, jak też przyjęły komisje stypendialne rozpoznające wniosek skarżącego. Sąd ten wskazał, że art. 86 ust. 1 pkt 2 p.s.w.n. stanowi, że student może ubiegać się o stypendium dla osób niepełnosprawnych, zaś w art. 89 p.s.w.n., że stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173 i 240). Ograniczenie możliwości przyznania stypendium ustawodawca uregulował w art. 93 p.s.w.n., który w dacie składania wniosku stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust.1). Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku (ust. 2). Sąd zauważył, że skarżący podniósł, że okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Zdaniem sądu w przypadku skarżącego taki okres nie upłynął, zatem zaskarżona decyzja jest niezasadna. Sąd zwrócił uwagę, że trafnie
w ocenie organu nowelizacja ustawy zmodyfikowała regulacje ustalania okresu przysługiwania świadczeń, stanowiąc, że wynosi on określoną ilość semestrów, bez względu na pobieranie świadczenia przez studenta.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący będąc studentem III roku studiów Wydziału [...], kierunek [...], studia stacjonarne jednolite magisterskie, złożył wniosek z 17 października 2022 r., żądając przyznania stypendium na semestr 2022/2023. We wniosku wskazał semestry studiów, które zostały wliczone do okresu studiów (k. 1 - 5 akt administracyjnych):
A. poza uczelnią UMK w Toruniu:
1. Collegium [...] UJ, kierunek [...], jednolite magisterskie, 01.10.2019-25.04.2020, 2 semestry,
2. Uniwersytet Marii Curie – Skłodowskiej w Lublinie, kierunek [...], pierwszy stopień, 01.10.2014 – 25.09.2017, 6 semestrów,
3. Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, kierunek [...], pierwszy stopień, 01.10.2013 – 09.10.2014, 2 semestry,
B. na UMK w Toruniu:
4. kierunek [...], jednolite magisterskie, 01.10.2020 - w trakcie, 4 semestry ukończone,
5. kierunek [...], drugi stopień, 01.10.2021 – 01.03.2022, 1 semestr.
Zdaniem sądu skarżący przekroczył zarówno 12 semestralny okres studiowania określony w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., jak i 14 semestralny okres studiowania określony w art. 93 ust. 5 p.s.w.n. Sąd ten podzielił pogląd, że pojęciu "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Jednakże dokonana, wyżej cytowana, Nowelizacja jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który to prawo przysługuje (do 12 semestrów, ewentualnie 14 semestrów dla jednolitych studiów magisterskich), wiążąc ten czas z okresem samego studiowania, jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać. Powyższe twierdzenie potwierdza analiza uzasadnienia do ustawy nowelizującej, opublikowanego na stronie internetowej Sejmu RP (https://www.sejm.gov.pl, druk nr 1569, Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw).
Odnośnie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., art. 16 ustawy nowelizującej przewidział możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022. Przyznawanie świadczeń w pierwszym semestrze roku akademickiego 2022/2023 (którego dotyczył wniosek skarżącego) podlega reżimowi ustawy w wersji znowelizowanej. Zdaniem sądu brzmienie art. 93 ust. 4 p.s.w.n. jest jednoznaczne
i konkretne i tym samym chybiony jest zarzut skarżącego, że analiza omawianego ustępu prowadzić musi do wniosku, iż - podobnie jak miało to miejsce przed wspomnianą nowelizacją - określony maksymalny okres przysługiwania świadczeń rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem. Ustawodawca jednoznacznie bowiem zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium stricte od daty otrzymywania świadczeń stypendialnych i aktualnie zawarł doprecyzowanie, że łączny okres przysługiwania świadczeń - bez względu na ich pobieranie przez studenta - wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na 1 i 2 stopnień studiów), zaś w przypadku jednolitych studiów magisterskich 14 semestrów. Skoro więc – jak wynika z k. 1-5 akt postępowania administracyjnego - skarżący ukończył już z upływem semestru letniego roku akademickiego 2021/2022 14 semestr studiowania, to zasadnie organ odmówił przyznania wnioskowanego stypendium dla osób niepełnosprawnych. Wprawdzie organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że skarżący przekroczył 12 miesięczny okres studiowania, jednak powyższe stwierdzenie nie ma wpływu na wynik sprawy. Organ w odpowiedzi na skargę potwierdził, że skarżący w chwili składania wniosku o stypendium dla osób niepełnosprawnych w dniu 17 października 2022 r. był w trakcie odbywania 15 semestru studiów (k. 15 akt sądowych). Nie zaszła przy tym żadna dodatkowa okoliczność uzasadniająca wydłużenie względem skarżącego okresu pobierania stypendium dla niepełnosprawnych. Sąd zauważył, że orzeczenie o niepełnosprawności złożone do akt postępowania administracyjnego (k. 10 tych akt) zawiera w pkt IV informację, że niepełnosprawność strony istnieje od urodzenia. W konsekwencji względem skarżącego nie może znaleźć zastosowania przepis umożliwiający wydłużenie okresu pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych, tj. art. 93 ust. 7 p.s.w.n. stanowiący, że gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje przez dodatkowy okres 12 semestrów.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej "p.p.s.a.").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok
w całości. Wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zrzekł się rozprawy.
Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów praw materialnego, a to art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nowelizacja przedmiotowego przepisu jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który przysługuje prawo do świadczenia, wiążąc ten czas z okresem studiowania jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenie, z którego student może korzystać, podczas gdy przedmiotowa nowelizacja nie doprowadziła do takiej zmiany, a ponadto przyjęta przez sąd wykładnia prowadzi do naruszenia art. 70 ust 4 Konstytucji.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., bowiem skarżący zrzekł się rozprawy, zaś organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał jej przeprowadzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonej w niej podstawy.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Skarga kasacyjna oparta została na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w ramach której podniesiono tylko jeden zarzut – zarzut błędnej wykładni przepisu prawa materialnego art. 93 ust. 4 p.s.w.n., polegającej na przyjęciu, że nowelizacja tego przepisu ograniczyła czasokres, przez który przysługuje świadczenie wiążąc go z okresem studiowania, jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nim uprawnienia do ubiegania się o świadczenie, z którego student może korzystać, podczas gdy przedmiotowa nowelizacja nie doprowadziła do takiej zmiany, a wykładnia taka naruszyła art. 70 ust. 4 Konstytucji. Zarzut ten jest pozbawiony podstaw.
Treść zarzutu czyni koniecznym wskazanie na stan prawny obowiązujący przed nowelizacją z 17 listopada 2021 r., jak i istotę dokonanej nowelizacji ustawy.
Podstawy i tryb przyznawania stypendium dla osób niepełnosprawnych studentowi regulują przepisy art. 86 i następne ustawy z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.). Przepis art. 93 ust. 2 cyt. ustawy przed nowelizacją stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232) nastąpiła zmiana treści przepisu. Aktualnie obowiązuje przepis, zgodnie z którym "student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku". Z kolei w wyniku nowelizacji art. 93 ust. 4 otrzymał brzmienie, zgodnie z którym "łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów,
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.".
Skarżący jest studentem kierunku studiów jednolitych, stąd też znajduje do niego zastosowanie art. 93 ust. 5 p.s.w.n. po nowelizacji (przywołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji), który stanowi, że łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Stosownie do art. 16 ustawy nowelizującej – tj. przepisu przejściowego - do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Istotne jest także, że skarżący, domagający się stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2022/2023, przekroczył okres 12 semestrów studiowania określony w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., jak również okres 14 semestrów, o którym mowa w art. 93 ust. 5 cyt. ustawy.
Podzielić należy ocenę sądu pierwszej instancji, iż ustawa nowelizująca dokonała radykalnej zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania uprawnień studentowi w zakresie świadczeń materialnych z art. 86 i art. 359 p.s.w.n. Na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowano, że pod pojęciem "przysługiwania świadczenia" użytego w art. 93 ust. 2 ustawy sprzed nowelizacji należy rozumieć tylko taką sytuację, że w danym okresie dana osoba posiadała status studenta, ubiegała się o oświadczenie i wobec spełnienia warunków jego otrzymania, dane świadczenie materialne faktycznie otrzymała. Oznacza to, że na gruncie poprzedniego stanu prawnego okres otrzymywania świadczeń przez studenta nie był powiązany z czasookresem studiów, a do ustalenia prawa do świadczenia badano czas faktycznego pobierania świadczenia. Limitowanie czasookresu świadczeń następowało przez czas ich pobierania. Nowelizacja ustawy doprowadziła do zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania świadczeń studentowi, uzależniając prawo do nich dodatkowo od czasookresu studiowania, co nastąpiło w sposób jednoznaczny na poziomie językowym przez zmianę treści art. 93 ust. 4 ustawy. Z przepisu tego wynika, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że
w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów,
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Sformułowanie "bez względu na ich pobieranie przez studenta" łączy zatem prawo do świadczenia także z okresem studiowania, a nie jak uprzednio z okresem korzystania przez studenta ze świadczenia. Warstwa językowa tego przepisu prowadzi do wyniku jednoznacznego, zaś treść skargi kasacyjnej opiera się nie tyle na podjęciu próby analizy semantycznej spornego przepisu, co z przywołaniem nieaktualnej już argumentacji sądów administracyjnych w odniesieniu do przepisów o treści już nieobowiązującej. Wobec tego brak jest zakreślonego pola sporu i dyskusji między Sądem pierwszej instancji a skarżącym kasacyjnie, który miałby zostać przesądzony przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Biorąc pod uwagę powyższe, należało uznać, że powyższy zarzut skargi kasacyjnej jest nieuzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.