III OSK 2696/24

III OSK 2696/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Służba Bezpieczeństwa
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 521/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-26
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 388
art. 4 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, qrt. 77 § 1, art. 80, art. 75 §1, art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 521/24 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 521/24 oddalił skargę W. K. (dalej wnioskodawca lub skarżący) na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej organ) z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że istota problemu w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny dowodów przedłożonych przez skarżącego wskazujących na fakt udzielania czynnego wspierania podmiotom wskazanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.d.o.a. Podkreślić należy, że z przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. wynika, że ciężar udowodnienia czynnego wspierania spoczywa na wnioskodawcy.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że organ słusznie zwrócił się o przedstawienie opinii historycznej sformułowanej na podstawie materiałów zgromadzonych w trakcie badań naukowych prowadzonych przez Biuro Badań Historycznych IPN Oddział w Łodzi. W przedstawionej opinii z 24 sierpnia 2023 r. stwierdzono brak informacji bądź dokumentów, które mogłyby wskazywać na to, że skarżący w czasie, gdy pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizację działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W opinii zwrócono uwagę na istnienie w materiałach archiwalnych kopii oświadczenia ks. X. Y. wskazującej na utrzymywanie kontaktów wynikających wyłącznie ze służbowych obowiązków skarżącego. Skarżący był oficerem prowadzącym duchownego, który został pozyskany jako tajny współpracownik ps. "[...]" przez Wydział [...] WUSW w [...]. Powyższe potwierdzają akta personalne tw. ps. "[...]" o sygn. [...]. Treść opinii wystawionej przez duchownego na potrzeby wydania pozytywnej decyzji, z którą łączą się określone w ustawie przywileje dla osoby zasłużonej w walce o odzyskanie suwerenności i niepodległości przez Polskę nie jest dokumentem miarodajnym potwierdzającym spełnienie warunków wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. Dokumenty znajdujące się w aktach osobowych ([...]) nie potwierdziły zaangażowania skarżącego w działalność opozycyjną. Analiza akt osobowych skarżącego może prowadzić wręcz do wniosków przeciwnych, co potwierdza zwolnienie dyscyplinarne skarżącego z pracy w organach bezpieczeństwa z powodu nagannego zachowania pod wpływem alkoholu. Podkreślić należy, że na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji nadawane są bowiem przywileje honorowe i materialne dla osób, które prowadziły działalność opozycyjną lub były represjonowane z powodów politycznych. Potwierdza to treść preambuły ustawy o działaczach opozycji. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest uprawnieniem szczególnym, przeznaczonym dla osób nielicznych, wyróżniających się niezwykłą postawą patriotyczną, działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości.
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło do naruszenia zarówno prawa procesowego jak i materialnego. W ocenie Sądu skoro w sprawie zasadnie uznano, że skarżący pełnił służbę w organie SB, to obowiązkiem organu było ustalenie, czy podczas służby przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał on osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. wynika, że ciężar udowodnienia czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce spoczywa na wnioskodawcy, a skarżący nie przedstawił dowodów, ani nie wskazał świadków mogących potwierdzić powyższą istotną do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność. Udzielana pomoc związana z uzyskaniem paszportu nie kwalifikuje się jako działanie na rzecz opozycji demokratycznej lecz świadczy o działaniach podejmowanych przez funkcjonariusza SB w ramach czynności operacyjnych i rozpoznawczych. W oparciu o przeprowadzone ustalenia historyczne, organ miał prawo uznać, że żądanie skarżącego dotyczące przesłuchania w charakterze świadków ks. X. Y. oraz ks. Biskupa Y. Z. jest bezcelowe. Podnoszone bowiem przez skarżącego okoliczności nie spełniały kryteriów wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a., co organ prawidłowo wyartykułował w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem na wniosek skarżącego, a podstawą prawną do wydania decyzji był przepis art. 5 ust. 1 i art. 4 u.d.o.a. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które to pełni doniosłą rolę z punktu widzenia realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w sposób szczegółowy organ wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody na których oparł rozstrzygnięcie. Organ w sposób rzetelny i wyczerpujący przeprowadził najpierw postępowanie wyjaśniające, którego celem było zebranie dowodów, informacji i faktów, a następnie w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i jego ocenę wydał decyzję. Ocena ta zrealizowana została w oparciu o materiał przedstawiony przez skarżącego, jak i podjęte w ramach swoich kompetencji czynności zmierzające do wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności i zebrania niezbędnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) zwanej dalej K.p.a.). Procedujący w sprawie organ administracji działał w granicach i na podstawie obowiązującego prawa (art. 6 K.p.a.), kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Skarżący miał również zapewniony czynny udział w każdym stadium prowadzonego postępowania (art. 10 § 1 K.p.a.), był informowany o konieczności dostarczenia dowodów potwierdzających zasadność złożonego przez siebie wniosku.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jak wynika z akt sprawy, skarżący nie przedstawił dowodów, ani nie wskazał świadków mogących potwierdzić fakt czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Mając na uwadze powyższe zaskarżona decyzja jako prawidłowa, nie podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. K., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. poprzez błędną interpretację i w konsekwencji błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 lub art. 4 ust. 2 u.d.o.a. poprzez uznanie, że przepisy te stanowią zawężenie przedmiotowego postępowania do dokumentów w ww. przepisach wskazanych.
2) przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) zwanej dalej P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo nieprawidłowego i niepełnego ustalenia przez organ okoliczności niezbędnych do wydania decyzji, naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wszechstronny,
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. i art. 86 K.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo bezpodstawnej odmowy przesłuchania wnioskowanych przez skarżącego świadków przez organ oraz poprzez nieprzesłuchanie skarżącego.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych, oświadczając, że przedmiotowa opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Z ostrożności wniesiono o odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., a także zrzeczono się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzutach naruszenia prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13). Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną (por. wyrok NSA z 5 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 2728/21; wyrok NSA z 15 września 2022 r. sygn. akt III OSK 1098/21). Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień wyróżnia kilka kategorii podmiotów. Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 u.d.o.a.). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych", a definicję takich osób zawiera art. 3 u.d.o.a. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu.
Kolejną kategorią uprawnionych do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych są osoby, które były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa pod warunkiem przedłożenia przez takie osoby dowodów, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierały osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i jednocześnie co do których w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nie lub przy ich udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nie w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.o.a.). Tej trzeciej kategorii osób dotyczy ta sprawa.
Nie można uznać za zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art. 86 K.p.a. poprzez oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi na skutek uznania, że postępowanie dowodowego w tej sprawie zostało przez organ administracyjny przeprowadzone prawidłowo, skoro było one niepełne, a tym samym i nieprawidłowe i nieprawidłowość ta wynikała z wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi przy tym, że nie ustalono istotnych w sprawie okoliczności, nie rozpatrzono materiału dowodowego w całości i odmówiono przesłuchania wnioskowanych przez skarżącego świadków oraz nie przesłuchano samego skarżącego. Braki w zakresie postępowania dowodowego koncentruje skarżący kasacyjnie zarówno na wadliwej ocenie oświadczeń biskupa Y. Z. z 17 stycznia 2023 r. i opisu sporządzonego przez księdza X. Y.. Dokumenty te zostały przedłożone do akt sprawy i ocenione tak przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu jak i została dokonana ocena zastosowania tych dokumentów przez Sąd pierwszej instancji.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że trafnie Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowo ustalony stan faktyczny tej sprawy. Organ administracyjny ocenił całość materiału dowodowego i wyjaśnił wszystkie istotne w sprawie okoliczności, a przede wszystkim ocenił, czy na podstawie ww. dokumentów można ustalić spełnienie przesłanek wynikających z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.o.a. Prawidłowo ustalono, że skarżący kasacyjnie nie przedłożył żadnego dokumentu pozwalającego na stwierdzenie, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a.).
W szczególności z oświadczenia biskupa Y. Z. z dnia 17 stycznia 2023 r. wynika tylko tyle, że nie mając pewności i opierając się na oświadczeniu skarżącego biskup Y. Z. składa podziękowania na wydanie mu paszportu na wyjazd do Rzymu. W okolicznościach tej sprawy nie można uznać, aby wydanie paszportu księdzu na wyjazd z Polski do Włoch (lub Watykanu) stanowiło czynne wspieranie osoby lub organizacji działającej na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Także trafnie oceniono oświadczenia (relacje) sporządzone przez księdza X. Y. jako niespełniające przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. Jak ustalił to Instytut Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ksiądz X. Y. był w okresie od 28 stycznia 1980 r. do dnia 13 września 1982 r. tajnym współpracownikiem ps. [...], którego oficerem prowadzącym był skarżący kasacyjnie. Jeżeli ksiądz X. Y. działał na rzecz opozycji niepodległościowej, to kontakty skarżącego jako oficera prowadzącego ww. księdza wynikały z chęci rozpracowania ww. działalności. Wynika to z zachowanych materiałów zgromadzonych w aktach sprawy, a w tym z opinii przełożonych skarżącego kasacyjnie z okresu jego pracy z księdzem X. Y.. Z opinii służbowej z dnia 26 lipca 1982 r. wprost wynika, że skarżący kasacyjnie należycie wywiązywał się z prowadzenia tajnego współpracownika ps. [...]. Prawidłowo okoliczność tą ustalił organ administracyjny i poprawnie ocenił ją także Sąd pierwszej instancji.
Wobec tak zgromadzonych dokumentów ustalenie, że skarżący kasacyjnie nie spełnił przesłanek wynikających z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a.
Sam skarżący kasacyjnie wnosił w trakcie prowadzonego postępowania o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w osobach biskupa Y. Z. i księdza X. Y.. Dowodów tych nie przeprowadzono wyjaśniając, że nie mogły one mieć znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego w tej sprawie. Taki wniosek organu, podtrzymany przez Sąd pierwszej instancji jest zasadny. Strona w trakcie postępowania administracyjnego może składać wnioski co do przeprowadzenia konkretnych dowodów, ale nie są one wiążące dla organu. To organ ocenia, czy na podstawie zebranych dowodów ustalił rzeczywisty stan faktyczny danej sprawy i czy nie pominął innych dowodów, które mogłyby mieć znaczenie dla danej sprawy. Organ nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodów w zakresie wszystkich wniosków strony, bo wówczas to strona w istocie decydowałaby o zakresie postępowania dowodowego.
Jeżeli z dokumentów mających charakter urzędowy wynika w sposób nie budzący wątpliwości okoliczność, że w tej sprawie skarżący kasacyjnie będąc oficerem Milicji Obywatelskiej nie tylko, że w czasie swojej służby nie podejmował czynności pozwalającego na stwierdzenie, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, ale przeciwnie zgromadzono dokumenty potwierdzające fakty pełnienia w sposób należyty obowiązków oficera prowadzącego tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa, to w istocie dowód z zeznań owego tajnego współpracownika mógł zostać pominięty w tej sprawie. Ani bowiem z dokumentów sporządzonych przez organy bezpieczeństwa państwa z okresu 1980-1985, ani też z oświadczeń biskupa Y. Z. oraz księdza X. Y. nie wynika, aby skarżący kasacyjnie w okresie zarówno służby w organach bezpieczeństwa państwa, jak i po tym czasie do dnia 31 lipca 1990 r. czynnie wspierał ww. osoby w zakresie, w jakim miałyby one działać na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. O żadnej takiej działalności biskupa Y. Z. nie ma wiedzy ani organ prowadzący w tej sprawie postępowanie, ani też sam biskup takiej informacji nie przedstawił. Natomiast czynności podejmowane przez skarżącego w okresie 1980-1982 wobec księdza X. Y. miały na celu prowadzenie go jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa i nie można było – co trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji – takiej aktywności skarżącego uznać za czynne wspieranie bez wiedzy przełożonych osób lub organizacji działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nie przedłożył na to skarżący kasacyjnie żadnego dokumentu.
Nie można też uznać, że błędnie tak organ jak i Sąd pierwszej instancji oceniły, że dowód w postaci rozkazu karnego z dnia 25 stycznia 1985 r. o wydaleniu ze służby skarżącego kasacyjnie miałby stanowić o działalności skarżącego na rzecz niepodległości i suwerenności państwa. Wprawdzie skarżący kasacyjnie podnosi, że rozkaz ten opiera się na nieprawdziwej (pozornej) przesłance, jaką miało być wydalenie ze służby w związku z nadużywaniem alkoholu, wszczęciem awantury w kawiarni przez skarżącego, zniszczeniem legitymacji służbowej i agresywnym zachowaniem wobec funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Sam skarżący nie przedstawił żadnego dowodu mogącego zakwestionować ww. przesłanki wydalenia go ze służby w 1985 r., a przy tym w aktach sprawy znajdują się wcześniejsze rozkazy nakładające na skarżącego nagany za spożywanie alkoholu na służbie. Tym samym skoro wbrew treści art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. sam skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu pozwalającego na ustalenie, że przesłanką zwolnienia ze służby były okoliczności dotyczące czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, to nie można uznać, aby dokonane w tym zakresie ustalenia stanu faktycznego były wadliwe lub niepełne.
Mając powyższe należy stwierdzić, że nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Organ administracyjny nie naruszył art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. Organ zebrał, co prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, materiał dowodowy sprawy i go rozpatrzył w zakresie niezbędnym do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Prawidłowo stosując art. 80 K.p.a. oceniono na podstawie całokształtu materiału dowodowego brak spełnienia przez skarżącego przesłanek pozwalających na uznanie go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. Nie został także naruszony art. 7 K.p.a. nakazujący, aby organ administracyjny podejmował z urzędu lub na wniosek wszelkie czynności dowodowe niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, kierując się interesem społecznym oraz słusznym interesem obywateli.
Nie został także naruszony art. 86 K.p.a. zgodnie z którym w przypadku, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę i do tego przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. W tej sprawie nie zaistniała przesłanka niewyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym nie było niezbędnym przesłuchiwania samej strony.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.o.a. poprzez jego błędną wykładnię. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że strona podnosi, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 4 pkt 2 u.d.o.a., mimo że nie ma takiego przepisu. W tym zakresie strona skarżąca kasacyjnie ma rację. Rzeczywiście art. 4 u.d.o.a. nie zawiera samodzielnego punktu drugiego. Przepis ten dzieli się na dwa ustępy i ustęp pierwszy zawiera dwa punkty. Jednak Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kilkakrotnie powoływał prawidłowo art. 4 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 u.d.o.a., a ponadto powołując się na stronie 6 uzasadnienia (wers nr 18 liczony od góry strony) na art. 4 pkt 2 ww. ustawy prawidłowo odniósł się do treści art. 4 ust. 1 pkt 2 u.d.o.a. Tym samym co najwyżej miała miejsca nieistotna wadliwość w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie mająca znaczenia dla ustalenia przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok. W żadnym też zakresie nie utrudnia to przeprowadzenia kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast dalsze uzasadnienie ww. zarzutu naruszenia prawa materialnego przedstawione przez stronę skarżącą kasacyjnie nie jest zasadne. Strona bowiem podnosi, że z jednej strony organ stwierdził, że nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie i ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów, a z drugiej strony organ ma ustalić status danej osoby w świetle art. 4 ust. 1 u.d.o.a. Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnej stanowisko Sądu pierwszej instancji nie jest wadliwe. Organ prowadząc postępowanie w zakresie ustalenia, czy dana osoba posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i bazuje na materiałach archiwalnych, ponieważ działalność opozycyjna dotyczy okresu od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu ustala więc istotne w sprawie okoliczności na podstawie dokumentów obejmujących ww. okres czasu. Tym samym Prezes Urzędu stwierdza czy dana osoba posiada lub nie posiada ww. status na podstawie dowodów dotyczących okoliczności mających miejsce wiele lat temu. Nie może organ tworzyć nowych dokumentów mających potwierdzać ten status. Jak jednak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku organ ten ma obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego danej sprawy. Tym samym Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu ma obowiązek gromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie, czy w okresie od 1956 r. do końca lipca 1990 r. spełniała przesłanki uznania jej za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sąd pierwszej instancji nie dokonał wadliwej wykładni art. 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.d.o.a. i nie stwierdził, aby Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu nie mógł prowadzić postępowania dowodowego celem ustalenia, czy rzeczywiście danej osobie przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny ją oddalił.
W odniesieniu do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach 250 i nast. P.p.s.a. Zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.