III OSK 2689/22

III OSK 2689/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /przewodniczący/
Paweł Mierzejewski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III SA/Gl 198/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-08-09
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 198/22 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 4 stycznia 2022 r. nr SS.417.3.1.2022 w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 198/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] (dalej jako "Dziekan") z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie ze skargi J.S. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] (dalej jako "Rektor") z dnia 4 stycznia 2022 r. nr SS.417.3.1.2022 w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że z uzasadnienia decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji wynika, że skarżąca w dniu 28 października 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2021/2022, w którym przedstawiła swoją sytuację materialną. Z oświadczenia skarżącej wynikało również, że wcześniej studiowała przez okres dłuższy niż 72 miesiące. Okres studiowania organ pierwszej zrównał z okresem, w którym skarżącej przysługiwało stypendium socjalne niezależnie od tego, czy to stypendium skarżąca rzeczywiście pobierała, czy też nie. Następnie organ przytoczył treść art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478) stwierdzając, że upłynął już sześcioletni okres, przez który skarżąca mogła pobierać świadczenie socjalne. Okres ten biegł od daty złożenia ślubowania przez studenta, biegł również w czasie urlopu studenta, a w przypadku przerwania studiów i podjęcia na nowo, biegł dalej. Żadna z tych okoliczności nie spowodowała, że termin rozpoczął swój bieg na nowo. Z kolei w przypadku zakończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów magisterskich okresy studiowania podlegały sumowaniu.
Sąd pierwszej instancji wskazał dalej, że nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Dziekana, skarżąca złożyła odwołanie do Rektora. Rozpatrując odwołanie skarżącej, Rektor utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Wskazał, że jej miesięczny dochód uzasadnia przyznanie stypendium socjalnego. Organ ustalił jednak, że okresy, w których skarżąca posiadała status studenta przedstawiały się następująco: - 1 października 1995 r. – 18 lutego 2003 r. na kierunku historia, - 1 października 2003 r. – 22 października 2004 r. na kierunku historia, - 11 października 2006 r. – 15 marca 2007 r. na kierunku historia, - 1 października 2001 r. – 21 lutego 2002 r. na kierunku filologia polska, - 1 października 2018 r. – 20 września 2021 r. – bez podania kierunku, - 1 października 2020 r. – brak daty granicznej - na kierunku filozofia. Organ zsumował te okresy, wyjąwszy te, które się dublowały i stwierdził, że skarżąca studiuje 144 miesiąc. Rektor powołał się na te same przepisy, co organ pierwszej instancji wskazując dodatkowo na § 10 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów oraz stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego i wynikający z nich sposób liczenia sześcioletniego okresu, przez który przysługują studentom świadczenia. W oparciu o powyższe uznał stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe.
Odnosząc się zaś do twierdzeń skarżącej o korzystnym dla niej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ stwierdził, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrok wiąże w danej sprawie. W związku z tym, że poprzedni wyrok dotyczył roku akademickiego 2020/2021, organ nie był nim związany przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o stypendium na rok 2021/2022.
Skarżąca wywiodła skargę od powyższego rozstrzygnięcia domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną wykładnię i uznanie, że stypendium nie przysługuje po upływie 6 lat posiadania statusu studenta, podczas gdy przepis ten ogranicza okres pobierania świadczeń do 6 lat, a nie odnosi się do samego faktu bycia studentem. Uzasadniając skargę skarżąca powołała się na ugruntowaną jej zdaniem linię orzeczniczą sądów administracyjnych, w tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydany w sprawie o sygnaturze III SA/Gl 309/21, z których wynika, że istotne znaczenie ma fakt pobierania świadczenia, a nie tylko fakt posiadania statusu studenta. Skarżąca nie przekroczyła okresu pobierania świadczeń socjalnych. Przytoczyła nadto obszerne fragmenty orzeczeń sądowych potwierdzających jej stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie.
Uwzględniając skargę i uchylając wydane w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej: "P.p.s.a.", Sad pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie został ustalony wyczerpująco stan faktyczny sprawy w zakresie dotyczącym okresów, przez które skarżąca pobierała stypendium socjalne. Dla porządku Sąd meriti podkreślił, że wyrok wydany ze skargi skarżącej w sprawie stypendium socjalnego za poprzedni rok akademicki nie jest jeszcze prawomocny.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawą z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232) przepisy regulujące okresy, na które może zostać przyznane stypendium zostały znowelizowane. Zgodnie jednak z art. 16 ustawy nowelizującej do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z tych względów do oceny wniosku strony o przyznanie stypendium socjalnego znalazły zastosowanie przepisy dotychczasowe. Sąd pierwszej instancji zauważył, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zawarte w tym przepisie pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium. Nadto jak stanowi art. 87 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, zaś w art. 88 ustawy wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego. Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 ustawy właściwe dla tego rodzaju stypendium. Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie będą mu już przysługiwać. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu jego pobierania. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (przywołano wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20; w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. III SA/Kr 638/20; Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20; Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20 oraz w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 356/20). Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, powinien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub zostało mu ono przyznane. Zgodnie z treścią art. 92 ust. 1 ustawy stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki. Rok akademicki wprawdzie nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym (trwa od 1 października jednego roku do 30 września kolejnego roku kalendarzowego), jednak również trwa 12 miesięcy. Zatem fakt, że świadczenia są wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy nie ma znaczenia dla liczenia okresów, w których przysługują studentowi świadczenia. Wprawdzie ustawodawca nie wskazał wyraźnie, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat akademickich, lecz nie oznacza to, że chodzi w tym przypadku o lata kalendarzowe, a już zwłaszcza, że liczą się tylko te miesiące w trakcie roku akademickiego, w których są wypłacane świadczenia. W ocenie Sądu meriti przepisy ustawy odwołują się do konstrukcji roku akademickiego lub semestru studiów, na jaki prawo do świadczenia jest przyznawane, nie roku kalendarzowego (przywołano. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21).
Finalnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni stan faktyczny, w szczególności ustali, przez jaki okres skarżąca już pobierała stypendium. Następnie tak poczynione ustalenia oceni przez pryzmat przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stosując ich wykładnię wynikającą z niniejszego wyroku.
Rektor wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez uznanie, że w przypadku świadczenia pomocy materialnej, jakim jest stypendium socjalne, ograniczenie jego przyznania może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy student pobierał stypendium przez okres 6 lat, podczas gdy - zdaniem organu - należyta wykładnia i zastosowanie tego przepisu prowadzą do wniosku, że okres 6 lat, o którym mowa w tym przepisie oznacza okres, w którym studentowi przysługiwała możliwość ubiegania się o to świadczenie w ramach studiów.
Z uwagi na powyższy zarzut Rektor wniósł o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi w całości oraz zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Względnie, w przypadku uznania zaistnienia podstaw w tym zakresie, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Jednocześnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy oraz wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pisma Ministerstwa Edukacji i Nauki (Departamentu Szkolnictwa Wyższego z dnia 24 marca 2021 r. na fakt zasadności przyjętej przez Rektora wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie podnosząc, że stanowisko uczelni jak i Ministerstwa pozostaje błędne i nie jest w żaden sposób wiążące.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego usprawiedliwionej podstawy nie zawiera.
Kontrola zaskarżonego wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji obejmuje ocenę stanu prawnego na datę wydania zaskarżonej decyzji – w dniu 4 stycznia 2022 r. Ma to znaczenie, ponieważ art. 93 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, którego wykładnię przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji zakwestionowano w skardze kasacyjnej, został w istotnym zakresie znowelizowany z dniem 18 grudnia 2021 r. na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232). Organy orzekające w sprawie przyjęły za materialnoprawną podstawę rozstrzygania treść art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r. Zgodnie zaś z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2232) do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 (czyli ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym) w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
Przedstawiony w petitum skargi kasacyjnej zarzut dotyczy definiowania terminu 6 lat wynikającego z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu, obowiązującą w dacie wydania w tej sprawie zaskarżonej decyzji, świadczenia wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora. Przepis art. 359 ust. 1 ustawy stanowi zaś, że stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że wyżej opisany okres 6-letni odnosi się do okresu otrzymywania stypendium (świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy), a nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez przyjęcie, że okres 6-letni, o którym mowa w tym przepisie, dotyczy okresu pobierania stypendium. Prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wymagało złożonych zabiegów interpretacyjnych i w pełni dopuszczalnym było powołanie się na wykładnię językową. Przy tej wykładni pojęcie "przysługiwać" – wobec braku nadania temu terminowi odrębnego znaczenia na gruncie omawianej ustawy – należy interpretować zgodnie z potocznym (powszechnie przyjętym) rozumieniem. Pojęcie to oznacza "przypadać komuś w udziale; należeć się z tytułu ustawy, prawa, przywileju; skorzystać z przysługującego prawa (por. Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 1007). Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lipca 2023 r. (sygn. akt III OSK 641/22) sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w ww. przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, jedynie student może ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Warunki ubiegania się o stypendium socjalne określa art. 91 ustawy. Oznacza to, że aby stypendium to przysługiwało studentowi, musi on nie tylko posiadać status studenta, ale także złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla tej kategorii pomocy finansowej. W związku z powyższym, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium socjalne) i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można przy tym zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2/22). Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, został powiązany w stanie prawnym obowiązującym na datę wydania w tej sprawie decyzji przez organ bezpośrednio z posiadaniem statusu studenta, a nie z okresem pobierania świadczenia stypendialnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4741/21; 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4519/21; 12 grudnia 2021 r., sygn. akt 4519/21; 28 października 2021 r., sygn. akt III OSK 4256/21; 3 listopada 2021 r., sygn. akt III 4304/21; 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21 oraz 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3978/21).
Tym samym uznać należało, że także w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można było powiązać początku 6-letniego okresu z momentem rozpoczęcia studiów przez skarżącą ubiegającą się o przyznanie świadczenia. Skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy.
Zaproponowana przez skarżącego kasacyjnie Rektora interpretacja, wsparta opiniami Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w tym załączoną do skargi kasacyjnej opinią z dnia 24 marca 2021 r., i ukierunkowana w istocie na mobilizowanie studentów do sprawnej realizacji procesu studiowania, nie może uzasadniać automatycznego przyjęcia, że w każdej sytuacji upływ 6-letniego okresu studiowania musiałby oznaczać pozbawienie możliwości uzyskania stypendium. Jest to tylko jedna z przyczyn, które mogą uzasadnić przyznanie stypendium osobie, która studiuje nawet dłużej niż 6 lat. Zauważyć w tym miejscu należy, że istnieją kierunki studiów, w których normalny cykl studiowania obejmuje właśnie 6 lat i wówczas jakakolwiek przerwa w toku tych studiów wyłączyłaby studenta z możliwości uzyskania stypendium.
Przedstawiona powyżej wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk sejmowy nr 2446 z dnia 5 kwietnia 2018 r., s. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie należy zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.
W tym miejscu podkreślić nadto należy, że stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki. Rok akademicki wprawdzie nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym (trwa od 1 października jednego roku do 30 września kolejnego roku kalendarzowego), jednak również trwa 12 miesięcy. Zatem fakt, że świadczenia są wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy nie ma znaczenia dla liczenia okresów, w których przysługują studentowi świadczenia. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232) nie wskazał wyraźnie, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat akademickich. Nie oznacza to jednak, że chodzi w tym przypadku o lata kalendarzowe, a już zwłaszcza, że liczą się tylko te miesiące w trakcie roku akademickiego, w których są wypłacane świadczenia. W ocenie Sądu przepisy ustawy odwołują się do konstrukcji roku akademickiego lub semestru studiów, na jaki prawo do świadczenia jest przyznawane, nie roku kalendarzowego (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21).
W realiach rozpatrywanej sprawy, wobec odmowy przyznania skarżącej stypendium socjalnego na rok akademicki 2021/2022, Sąd pierwszej instancji stwierdzając naruszenie przez organy orzekające przepisów prawa materialnego prawidłowo orzekł o uchyleniu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, zaś skarżąca nie zażądała jej przeprowadzenia.
Organ pierwszej instancji rozpoznając sprawę ponownie i będąc związany, z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a., przedstawioną wykładnią przepisów zobowiązany jest jeszcze raz przeprowadzić postępowanie w tej sprawie, w szczególności ustalić prawidłowo jej stan faktyczny. Rozstrzygając sprawę organ pierwszej instancji powinien nadto zastosować prawidłowe przepisy prawa materialnego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2232) do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 (czyli ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym) w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 (a zatem tego roku akademickiego, którego również dotyczył wniosek skarżącej o przyznanie stypendium socjalnego) stosuje się przepisy ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu dotychczasowym.