III OSK 2673/24

III OSK 2673/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 600/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-11
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 53 § 2b, art. 58 § 1 pkt 6, art. 149 § 1a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 37 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. 78 ust. 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2024 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/23 w sprawie ze skargi X.X. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania skargi z dnia 24 sierpnia 2021 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2024 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi X.X. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania skargi z dnia 24 sierpnia 2021 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych stwierdził, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności w sprawie rozpoznania skargi z dnia 24 sierpnia 2021 r. (pkt 1), stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), przyznał od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz X.X. sumę pieniężną w wysokości 500 złotych (pkt 3), a także zasądził od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego X.X. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 4).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
X.X. (dalej: "skarżący") w dniu 24 sierpnia 2021 r. złożył do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO", "organ") skargę na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych skarżącego przez Z.[...] SA.
W dniu 24 września 2021 r. został poinformowany przez organ o wszczęciu postępowania. W dniu 17 lutego 2022 r. został poinformowany przez organ o wezwaniu podmiotu do złożenia wyjaśnień w sprawie. W dniu 27 marca 2022 r. skarżący zwrócił się do organu z zapytaniem o status prowadzonej sprawy. W dniu 14 października 2022 r. skarżący otrzymał informację, że organ ponownie wezwał podmiot do złożenia wyjaśnień. W dniu 29 maja 2023 r. skarżący otrzymał kolejne pismo od organu z informacją, że zwrócił się on do podmiotu o złożenie dodatkowych wyjaśnień. W dniu 15 lipca 2023 r. skarżący złożył do organu wniosek o przyśpieszenie rozpatrzenia sprawy. W dniu 23 sierpnia 2023 r. skarżący otrzymał pismo od organu z informacją o zakończeniu zbierania materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji. Do dnia wniesienia skargi organ nie podjął już dalszych czynności w sprawie.
W piśmie z dnia 4 września 2023 r. X.X. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący w niniejszej sprawie dopełnił wymogów formalnych do złożenia skargi na bezczynność, wnosząc do organu ponaglenie zgodnie z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."). W skierowanym do organu piśmie z dnia 27 kwietnia 2023 r. (k. 86 akt administracyjnych) skarżący podniósł, że mija półtora roku od wniesienia skargi do organu i jest "zmęczony oczekiwaniem na decyzję". Wyrażoną w tym piśmie intencją skarżącego było więc niewątpliwie ponaglenie organu do jak najszybszego zakończenia sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Również w piśmie z 15 lipca 2023 r. skarżący wniósł o przyśpieszenie rozpatrzenia sprawy i wydanie decyzji. Wprawdzie istotnie skarżący zaznaczył, że w przypadku niewydania decyzji złoży do organu ponaglenie, ale z powyższego nie można wywodzić – jak czyni to organ – że istotą zarówno pisma z dnia 27 kwietnia 2023 r., jak i pisma z dnia 15 lipca 2023 r. nie było ponaglenie organu do wydania decyzji w sprawie. Z tych przyczyn Sąd nie uwzględnił wniosku organu o odrzucenie skargi.
Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi i odnosząc się do stanowiska organu, że trzymiesięczny termin z art. 78 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, zwane dalej: "rozporządzenie nr 2016/679", "RODO"), jest przepisem szczególnym względem uregulowań Kodeksu postepowania administracyjnego, a tym samym organ nie jest związany terminami załatwienia sprawy określonymi w k.p.a., a jedynie ma obowiązek informować stronę o podejmowanych czynnościach w jej sprawie w odstępach czasu nie przekraczających trzech miesięcy, należy wyjaśnić, że Sąd pierwszej instancji w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowiska tego nie podzielił.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2023 r., III OSK 5391/21), zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy, niż wskazane w treści tego artykułu. Takim przepisem szczególnym nie jest jednak art. 78 ust. 2 rozporządzenia nr 2016/679, nie określa on bowiem terminu załatwienia skargi przez organ nadzorczy. Termin trzech miesięcy, o jakim mowa w tym przepisie, odnosi się do wykonania przez organ nadzorczy obowiązku poinformowania strony, której dane dotyczą, o postępach i efektach rozpoznawania jej skargi, z jego upływem RODO łączy możliwość uruchomienia przez podmiot danych środków ochrony prawnej przed sądem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o ochronie danych osobowych, VIII kadencja, druk sejm. nr 2410, s. 27) w art. 62 ustawy wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym Prezes Urzędu, zawiadamiając strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, obowiązany jest również poinformować o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach. "Należy wskazać, że powołana regulacja uzupełnia art. 36 k.p.a. i służy zapewnieniu pełnego stosowania art. 78 ust. 2 Rozporządzenia, który stanowi, iż bez uszczerbku dla innych administracyjnych lub pozasądowych środków ochrony prawnej każda osoba, której dane dotyczą, ma prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem, jeżeli organ nadzorczy właściwy zgodnie z art. 55 i art. 56 Rozporządzenia nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował osoby, której dane dotyczą, w terminie trzech miesięcy o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej do organu nadzorczego. Przyjmując, iż zgodnie z k.p.a. rozpatrzenie sprawy szczególnie skomplikowanej powinno nastąpić nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, a o każdym przypadku jej niezałatwienia w terminie należy zawiadomić strony, przyjęto, iż powyższa regulacja projektu zapewni stronie postępowania, w terminie trzech miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, informację o postępach lub efektach rozpatrywania wniosku przed Prezesem Urzędu. Brak takiej informacji w terminie trzech miesięcy od dnia wszczęcia postępowania będzie dawał stronie prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W ocenie projektodawcy państwo członkowskie, wzmacniając ochronę danych osobowych, może w praktyce zobowiązać organ nadzorczy do informowania osób, których dane dotyczą, wcześniej niż po upływie trzech miesięcy, a okres wynikający z Rozporządzenia jest okresem maksymalnym". Zatem w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie również z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.), Prezes UODO na podstawie art. 62 ustawy, zawiadamiając o niezałatwieniu sprawy w terminie, jest obowiązany nie tylko wykonać obowiązki określone w art. 36 § 1 k.p.a. (powiadomienia strony o niedochowaniu terminu, podania przyczyn zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy), ale także poinformować strony o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach (zob. także I. Bogucka, Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, pod red. D. Lubasza, 2019 r.).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji termin trzech miesięcy wskazany w art. 78 ust. 1 rozporządzenia nr 2016/679 odnosi się do prawa żądania uruchomienia skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem (kontroli sądu administracyjnego poprzez skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania), jeżeli w tym terminie Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej zgodnie z art. 77.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący wniósł skargę na bezczynność po upływie terminu określonego w art. 78 ust. 2 rozporządzenia nr 2016/679. Sąd administracyjny, ustalając, czy organ pozostaje w bezczynności, bada natomiast, czy doszło do uchybienia terminów określonych w art. 35 k.p.a. Co istotne, dla stwierdzenia bezczynności nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności, jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, będą natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.").
Zdaniem WSA w Warszawie w rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. X.X. złożył do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych skargę na nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych osobowych. Skarga ta wpłynęła do organu w dniu 27 sierpnia 2021 r. Określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do załatwienia sprawy upłynął zatem w dniu 27 października 2021 r. Tymczasem organ wydał decyzję kończącą postępowanie administracyjne w tej sprawie w dniu 4 października 2023 r., tj. prawie 2 lata po upływie terminu. Organ nie wykonał także obowiązków wynikających z art. 36 § 1 k.p.a., bowiem na żadnym etapie postępowania nie powiadomił strony o niedochowaniu terminu, nie podał przyczyn zwłoki i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Za tego rodzaju powiadomienia nie mogą bowiem zostać uznane kierowane do skarżącego pisma z 24 września 2021 r., 17 lutego 2022 r., 14 października 2022 r., 29 maja 2023 r. oraz 22 sierpnia 2023 r.
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ pozostawał bezczynny w tej sprawie. W związku z powyższym Sąd w pkt 1 sentencji stwierdził, że organ pozostawał w bezczynności w rozpatrzeniu skargi skarżącego z 21 sierpnia 2021 r. Sąd uznał w pkt 2 sentencji wyroku, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżącego w pkt 3 sentencji wyroku sumy pieniężnej w wysokości 500 zł, co ma stanowić swego rodzaju rekompensatę za uciążliwości dla skarżącego związane z długotrwałym prowadzeniem przez organ postępowania, wielokrotnie przekraczającym prawem przewidziane terminy. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej jest niższa, niż wnioskowana przez skarżącego, jednak zdaniem Sądu jest ona adekwatna z punktu widzenia realizacji celów tej instytucji, w szczególności uwzględniając, że organ wydał ostatecznie decyzję administracyjną kończącą postępowanie w tej sprawie, w związku z czym brak jest konieczności podejmowania wobec organu działań o charakterze dyscyplinującym.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1) art. 53 § 2b w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a, w zw. z art. 37 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że w realiach niniejszej sprawy doszło do wyczerpania środków zaskarżenia w postaci złożenia ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a., które umożliwiało wniesienie skargi na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, podczas gdy skarżący, w piśmie z dnia 15 lipca 2023 r. jedynie zapowiedział złożenie ponaglenia, co doprowadziło do rozpoznania skargi skarżącego na bezczynność w sytuacji istnienia podstawy zobowiązującej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do jej odrzucenia;
2) art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 78 ust. 2 RODO poprzez błędne przyjęcie, że organ pozostawał bezczynny w rozpoznaniu wniosku skarżącego, która to bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa, podczas gdy nie można uznać, aby przekroczenie terminów rozpoznania niniejszej sprawy miało charakter kwalifikowany, bowiem organ nie uchylał się od jej rozpoznania i zakończył ją wydaniem decyzji w możliwie najkrótszym terminie;
3) art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 78 ust. 2 RODO poprzez uznanie, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniają przyznanie skarżącemu od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych sumy pieniężnej w wysokości 500 (słownie: pięćset) złotych, w sytuacji, gdy suma pieniężna jest nieadekwatna z punktu widzenia realizacji celu tego przepisu, w szczególności uwzględniając, że organ wydał decyzję administracyjną kończącą postępowanie w tej sprawie, a także że skarżący nie wykazał, aby w związku z nierozpoznaniem jego sprawy doświadczył jakichkolwiek dolegliwości.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości oraz rozpoznanie skargi skarżącego poprzez jej odrzucenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie organ wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także oświadczył, że zrzeka się rozprawy niniejszej sprawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonej w niej podstawy.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zostały postawione jedynie zarzuty naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 53 § 2b p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 37 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w realiach niniejszej sprawy doszło do wyczerpania środków zaskarżenia w postaci złożenia ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a., podczas gdy zdaniem skarżącego kasacyjnie skarżący w piśmie z 15 lipca 2023 r. jedynie zapowiedział złożenie ponaglenia, należy stwierdzić, że zarzut ten jest niezasadny.
W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). W sprawie ze skargi na bezczynność organu administracji lub przewlekłość postępowania takim środkiem zaskarżenia jest - po 1 czerwca 2017 r. - ponaglenie, o którym mowa w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.
Z treści przywołanych przepisów jasno wynika, że dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Warunek ten dotyczy zarówno skargi na bezczynność, jak i skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania środków zaskarżenia i umożliwia stronie skuteczne wniesienie skargi na bezczynność (zob. np. wyrok NSA z 29 października 2019 r., II OSK 2012/19). Także w poprzednim stanie prawnym (przed 1 czerwca 2017 r.) w piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmowano, że wniesienie skargi w przedmiocie bezczynności lub przewlekłości nie jest ograniczone żadnym terminem, ale musiało być poprzedzone zażaleniem (por. System Prawa Administracyjnego, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Tom 10, wyd. C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2014, s. 316). Wobec powyższego należy przyjąć, że warunkiem formalnym wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania jest uprzednie złożenie ponaglenia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie, które jest w tej kwestii jednolite, dla dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania istotne jest jedynie wyczerpanie tego trybu przez stronę, tj. wystarczające jest wykazanie, że złożyła ona stosowne ponaglenie (zażalenie) do organu wyższego stopnia. Nie ma znaczenia sposób rozstrzygnięcia w przedmiocie zażalenia (ponaglenia) wniesionego w trybie art. 37 § 1 k.p.a., w szczególności zaś to, czy zostało ono uwzględnione, a nawet to, czy organ wyższego stopnia wypowie się w sprawie (np. wyrok NSA z 13 października 2017 r., I OSK 512/17).
W niniejszej sprawie skarżący X.X. w dniu 15 lipca 2023 r. złożył pismo zatytułowane "Wniosek o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy" z podaniem numeru sprawy, w którym wskazał, że składa wniosek o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy. Co prawda w piśmie tym nie zawarto uzasadnienia żądania, a zgodnie z art. 37 § 2 k.p.a. ponaglenie zawiera uzasadnienie, ale nie oznacza to, że powyższy brak pisma powoduje, że nie ma ono charakteru ponaglenia. Organ prowadzący postępowanie miał obowiązek wezwać skarżącego w trybie art. 64 § 2 k.p.a. o uzupełnienie braków pisma, a jeśli miał wątpliwości co do charakteru pisma – o jego sprecyzowanie. Bezczynność organu również w tym zakresie nie powoduje bezskuteczności wniesionego ponaglenia, choćby było ono obarczone brakami. Nadto należy podnieść, że w aktach sprawy znajduje się również pismo skarżącego z dnia 27 kwietnia 2023 r., w którym wyraźnie oświadczył, że żąda "zakończenia rozpatrywania skargi", a treść pisma wskazuje na intencję wniesienia w sprawie ponaglenia w związku z bezczynnością organu.
W konkluzji należy stwierdzić, że skarżący wyczerpał środek zaskarżenia, jakim w niniejszej sprawie było ponaglenie, a w związku z tym brak było podstaw do odrzucenia skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Nie można się zgodzić ze skarżącym kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ustawodawca nie definiuje pojęcia "rażącego naruszenia prawa" przyjętego w art. 149 § 1a p.p.s.a., pozostawiając w tym zakresie swobodę interpretacyjną sądom administracyjnym. Z utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. - jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości w okolicznościach danej sprawy można stwierdzić, że w sposób oczywisty naruszono prawo. W przypadku przekroczenia przez organ wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy, o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie decyduje sam tylko przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności. Uznać należy, że bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce szczególnie w sytuacji, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające winę organu za tę bezczynność. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyroki NSA z 23 października 2013 r., I OSK 1181/13 i z 2 lipca 2015 r., I OSK 454/15). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji szczegółowo przeanalizował dokonywane czynności wskazując na okresy, w których żadne czynności nie były podejmowane, trwające od 2,5 miesiąca do ponad 7 miesięcy (dwukrotnie), co zrelacjonował na str. 7-8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Przedstawiony sposób procedowania organu wskazuje na oczywiste i rażące naruszenie zasady szybkości postępowania. Sąd odwoławczy podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji w całości. Omawiany zarzut skargi kasacyjnej jest zatem niezasadny.
Także zarzut naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. nie jest zasadny. Zgodnie z powyższą regulacją prawną Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, że art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. zostały prawidłowo zastosowane, a przyznana suma pieniężna nie jest są nadmiernie represyjna lub nieadekwatna do okoliczności sprawy, a w konsekwencji zbyt wysoka.
Rozstrzygnięcie przewidziane zatem w art. 149 § 2 p.p.s.a., tj. kwestia przyznania od organu sumy pieniężnej bądź wymierzenia organowi grzywny w razie stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości (albo zastosowania obu tych środków) pozostawiona została uznaniu sądu administracyjnego (uznaniu sędziowskiemu), a "ewentualna ingerencja sądu drugiej instancji w sferę dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej powinna być ograniczona do przypadków oczywistego, niebudzącego wątpliwości, przekroczenia granic uznania sędziowskiego". Z użytej w art. 149 § 2 p.p.s.a. formuły "może orzec" wynika, że sąd administracyjny jest uprawniony, a nie zobowiązany do przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej bądź wymierzenia organowi grzywny. Rozważając zastosowanie środków przewidzianych w art. 149 § 2 p.p.s.a. w konkretnej sprawie, sąd administracyjny powinien uwzględnić funkcje, jakie one pełnią. Grzywnie przypisuje się funkcję represyjną i prewencyjną - ma ona na celu zdyscyplinowanie organu. Natomiast suma pieniężna stanowi środek o charakterze kompensacyjnym w tym sensie, że ma zrekompensować stronie dolegliwości, niedogodności, negatywne przeżycia, na jakie została ona narażona wskutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Wysokość sumy pieniężnej została określona w dolnych granicach wynikających z art. 154 § 6 p.p.s.a. (500 zł), mimo, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, szczególnie drastycznego przypadku zwłoki organu w załatwieniu sprawy, potwierdzonego bardzo długimi okresami niepodejmowania żadnych czynności zmierzających do jej załatwienia. W toku postępowania organ nie przedstawił okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać.
Trudno mówić o skrajnym rygoryzmie Sądu, który określa środek kompensacyjny w dolnych dopuszczalnych granicach. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo miarkował wysokość zastosowanego środka. Przede wszystkim należy mieć na uwadze to, że wysokość sumy pieniężnej ustawodawca pozostawił do uznania sądu. Przytoczone w skardze kasacyjnej wyroki wydano w odmiennych sprawach i na podstawie różnych stanów faktycznych.
Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.