III OSK 2649/24

III OSK 2649/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Kazimierz Bandarzewski
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Po 72/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-07-04
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Artur Kuś Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Nina Muszyńska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II SAB/Po 72/24 w sprawie ze skargi M.K. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II SAB/Po 72/24, oddalił skargę M.K. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
M.K. wnioskiem z dnia 28 marca 2024 r. zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu o udostępnienie informacji publicznej w zakresie:
1. Na jakiej ustawowej podstawie prawnej tworzona jest lista osób uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych?
2. Kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia?
3. Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania Pańskiego urzędu w ciągu ostatnich 5 lat? Jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne?
4. Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki osobno dla każdej: przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce, rotawirusom u osób szczepionych na terenie działania Pańskiego urzędu?
5. Ile osób niezaszczepionych zachorowało i zmarło na ww. choroby na terenie działania Pańskiego urzędu?
6. Jak weryfikowany jest sposób przechowywania szczepionek w poszczególnych placówkach oraz kontrolowana jest ich data ważności. Ile dzieci otrzymało szczepionkę która była źle przechowywana, lub po terminie ważności?
7. Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Pańskiego urzędu?
8. Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania Pańskiego urzędu w ciągu ostatnich 5 lat?
9. Za ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie?
10. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczyny nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym?
11. W jaki sposób możemy ubiegać się o odszkodowanie za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia?
12. W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności.
13. Jakie są statystyki szczepień wykonanych u osób narodowości ukraińskiej za ostatnie 5 lat na terenie działania Pańskiego Urzędu?
14. Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca szczepienia ochronne? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie?
Ponadto wniósł o udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy dzieci szczepione zgodnie z kalendarzem szczepień są zdrowsze od dzieci nieszczepionych, oczekując uzasadnienia odpowiedzi stosownymi danymi liczbowymi.
Pismem z dnia 11 kwietnia 2024 r. organ udzielił odpowiedzi na złożony wniosek, informując, że:
• w odniesieniu do pkt. 1,2,10,12 i 14 wniosku oraz jego nienumerowanej części – żądane informacje nie mają charakteru informacji publicznej;
• w odniesieniu do pkt. 3 wniosku - w powiatowym rejestrze zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych, prowadzonym przez tutejszy organ, w ciągu ostatnich 5 lat zarejestrowano następującą liczbę ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP): 2019 - 6 NOP, 2020 - 1 NOP, 2021 - 23 NOP, 2022 - 9 NOP, 2023 - 1 NOP. Zgłoszone NOP spełniały kryteria odczynu poszczepiennego ciężkiego ustalone na potrzeby nadzoru epidemiologicznego w przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania, tj. zagrażały życiu i mogły wymagać hospitalizacji lub prowadzić do trwałego ubytku sprawności fizycznej lub umysłowej;
• w odniesieniu do pkt. 4, 5, 8 i 13 wniosku - organ nie dysponuje żądanymi informacjami;
• w odniesieniu do pkt. 6 wniosku – zgodnie z przepisami prawa szczepionki, jako produkty lecznicze pochodzenia biologicznego, powinny być przechowywane przez punkty szczepień w warunkach tzw. łańcucha chłodniczego w celu zachowania ich trwałości i zapobieżenia zmniejszeniu ich skuteczności. W ramach sprawowanego nadzoru organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadzają szczegółowe kontrole punktów szczepień, w trakcie których oceniane są m.in. warunki techniczne i rozwiązania organizacyjne służące monitorowaniu przechowywania szczepionek zgodnie z zaleceniami ich wytwórców. Jednocześnie wyjaśniam, że szczepionki, dla których upłynął określony przez producenta termin ważności powinny zostać niezwłocznie poddane zniszczeniu (utylizacji). Podawanie pacjentom szczepionek, dla których upłynął określony przez producenta termin ważności, zdarza się rzadko i z reguły jest wynikiem błędu ludzkiego (na przestrzeni lat 2022-2024 na terenie powiatu poznańskiego stwierdzono 3 takie przypadki);
• w odniesieniu do pkt. 7 wniosku - w ciągu ostatnich 5 lat tutejszy organ nie nałożył żadnej grzywny na lekarzy lub felczerów za niedopełnienie ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego;
• w odniesieniu do pkt. 9 i 11 wniosku - dysponentem Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych jest Rzecznik Praw Pacjenta. Wobec powyższego wszelkie pytania w tym zakresie należy kierować bezpośrednio do Biura Rzecznika Praw Pacjenta.
Zdaniem wnioskodawcy, organ udzielił "w nikłym stopniu odpowiedzi na pytania", dlatego też wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, podnosząc, że uzyskane odpowiedzi na złożony wniosek oraz odesłanie do publikacji są niewystarczające, aby móc mówić o zrealizowaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "P.p.s.a."), uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, całkowicie chybione są zarzuty naruszenia przepisów art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej "u.d.i.p."). Dokumenty włączone do akt sprawy oraz bezsporne stanowisko stron postępowania pozwala stwierdzić, że organ wypełnił obowiązek określony w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Przepis wymaga udostępniania informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Podanie udostępnienia informacji wpłynęło do organu w dniu 29 marca 2024 r. Odpowiedź organu na wniosek została doręczone skarżącemu 15 kwietnia 2024 r.
Brak jest również podstaw do formułowania stanowiska o naruszeniu art. 13 ust. 2 u.d.i.p. Przepis ten określa obowiązki organu jakie ciążą na nim w sytuacji, gdy oczekiwana informacja nie może być udzielona w terminie 14 dniu. Wówczas organ powinien powiadomić wnioskodawców w terminie 14 dni od daty złożenia wniosku o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Skoro skarżony organ udzielił odpowiedzi w terminie 14 dni od wpływu wniosku, to nie można stawiać zarzutu opóźnienia, czy też nieuzasadnionego opóźnienia, w udzieleniu informacji publicznej.
Podstaw faktycznych pozbawiony jest zarzut naruszenia art. 2 ust. 2, czy art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Organ nie przyjmował, że żądanie wniosku dotyczy informacji przetworzonej. Ponadto, z akt sprawy wynika jednoznacznie, że organ udzielił odpowiedzi na każde pytanie zawarte we wniosku, a przy tym na żadnym etapie załatwiania wniosku nie formułował obowiązku wykazania interesu faktycznego, czy prawnego w uzyskaniu informacji. Powodu do uwzględnienia skargi nie stanowi również argumentacja wskazująca na to, że organ "odesłał wnioskodawcę do publikacji". W świetle treści pisma organu jest to twierdzenie fałszywe. W żadnej części pisma z dnia 11 kwietnia 2024 r. nie jest zawarte odesłanie do jakichkolwiek publikacji. Co więcej, jako zgodne z prawem Sąd pierwszej instancji uznał stanowisko, że organ nie ma obowiązku wydawania decyzji w sytuacji, gdy podanie o udzielenie informacji obejmuje żądania udzielenia informacji, które nie są informacjami publicznymi.
WSA w Poznaniu wyjaśnił, że organ, który nie jest w posiadaniu żądanej informacji publicznej, nie ma obowiązku jej udostępnienia (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.). Nie ma również obowiązku wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Sąd podzielił stanowisko organu, że udostępnieniu nie podlega informacja, która nie jest informacją publiczną, ani informacja, która nie jest w posiadaniu danego organu. W trybie informacji publicznej należy udostępnić informacje i dokumenty będące w posiadaniu organu, przez niego wytworzone, przetwarzane lub mu przekazane, jeżeli zawierają żądaną we wniosku informację. W związku z tym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu nie był obowiązany do udziela informacji dotyczących zadań czy kompetencji innych organów administracji publicznej, jak również do sporządzenia opinii medycznych lub innych opinii eksperckich.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się skarżący, wnosząc skargę kasacyjną i domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji; rozpoznania sprawy na rozprawie oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: art. 13 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niezastosowanie dla oceny działania organu, skutkujące uznaniem, że organ udostępnił skarżącemu informacje publiczne, zgodnie z wnioskiem, podczas gdy organ administracji publicznej nie udzielił pełnych odpowiedzi na pytania.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Jako nieuzasadniony ocenić należy zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 13 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niezastosowanie.
W odniesieniu do powyższego zarzutu należy wskazać, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 P.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684). Biorąc nawet pod uwagę pogląd, że w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej możliwe jest również kwestionowanie niezastosowania określonego przepisu prawa, to strona skarżąca kasacyjnie powinna wskazać przepis, który uznaje za właściwy jako podstawę materialną rozstrzygnięcia i uzasadnić, dlaczego ten właśnie przepis powinien lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia, tj. dlaczego powinien być zastosowany. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w postaci pozytywnej, czyli zarzucenia zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, a także w postaci negatywnej, czyli zarzucenia niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana, wymaga należytej precyzji w konstruowaniu danego zarzutu kasacyjnego w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 3 października 2013 r., II FSK 1020/12). Niezastosowany przez sąd w procesie kontroli przepis prawa materialnego może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli w konkretnym stanie faktycznym istniały podstawy do dokonania subsumcji (zob. B. Dauter: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, teza 5, Lex 2013; wyrok NSA z dnia 16 marca 2011 r., II GSK 400/10, LEX nr 1080145).
Tymczasem uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera żadnego uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 13 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto jedynie ogólne stwierdzenia, że "udzielone przez organ odpowiedzi są niepełne, a więc organ pozostaje w bezczynności". Zarzut ten jest też o tyle niezrozumiały, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji stosował art. 13 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1 u.d.i.p. Odnośnie zaś art. 14 ust. 1 u.d.i.p. strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała dlaczego przepis ten powinien był być zastosowany. Co więcej, jak wynika z akt sprawy, zobowiązany do udzielenia informacji organ udostępnił ją w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem.
Zwrócić także należy uwagę, że o nieskuteczności zarzutu naruszenia art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. świadczy także to, że strona skarżąca kasacyjnie poprzez niezastosowanie przez WSA w Poznaniu art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy upatrując wadliwości działania Sądu w niewłaściwej ocenie treści konkretnego dokumentu i płynących stąd konsekwencjach, tj. ocenie odpowiedzi organu na wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej. Naruszenia wskazanych przepisów skarżący kasacyjnie upatruje bowiem w błędnym, w jego ocenie, przyjęciu przez WSA w Poznaniu, że organ udzielił pełnej i wystarczającej odpowiedzi na zadane przez niego pytania. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie (czy niezastosowanie) jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Dlatego też omawiany zarzut naruszenia art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. okazał się niezasadny również z tego powodu.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.