III OSK 2640/22

III OSK 2640/22 - Postanowienie S NSA
Data orzeczenia
2025-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariola Kowalska /przewodniczący/
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /sprawozdawca/
Dorota Dąbek
Tomasz Smoleń
Anna Ostrowska
Symbol z opisem
6480
Sygn. powiązane
II SA/Wa 519/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-07-27
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono wniosek
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (sprawozdawca) NSA Anna Ostrowska NSA Dorota Dąbek NSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Fundacji [...] z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Artura Kusia oraz sędziego NSA Rafała Stasikowskiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 519/22 w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w W. na decyzję Szefa Kancelarii Prezydenta RP z dnia 3 lutego 2022 r. nr BSK ZOP.0605.235.2021 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odrzucić wniosek.
Uzasadnienie
Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 519/22, który po rozpoznaniu skargi Fundacji [...] z siedzibą w W. uchylił decyzję Szefa Kancelarii Prezydenta RP w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.
Zarządzeniem z 4 września 2025 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczyła termin rozprawy w powyższej sprawie na 26 listopada 2025 r. w składzie: sędzia NSA Artur Kuś (sprawozdawca), sędzia NSA Rafał Stasikowski, sędzia del. WSA Maciej Kobak.
Wnioskiem z 6 października 2025 r. Fundacja [...] z siedzibą w W. (dalej: Fundacja), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła na podstawie art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267, dalej: p.u.s.a.) o stwierdzenie braku spełnienia przez sędziego NSA Artura Kusia oraz sędziego NSA Rafała Stasikowskiego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących ich powołaniu i postępowania po powołaniu.
Fundacja wniosła o przeprowadzenie dowodu:
a) z treści uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr 1128/2023 z dnia 14 grudnia 2023 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Izbie Ogólnoadministracyjnej, ogłoszonej w Monitorze Polskim z 2022 r. pod poz. 1047 dla wykazania faktu, że sędzia NSA Artur Kuś nie spełnia wymogów niezależności i bezstronności;
b) z treści uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr 531/2018 z dnia 8 listopada 2018 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na dwa stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Izbie Ogólnoadministracyjnej, ogłoszonej w Monitorze Polskim z 2018 r. pod poz. 14 - dla wykazania faktu, że sędzia NSA Rafał Stasikowski nie spełnia wymogów niezależności i bezstronności;
c) z treści artykułu prasowego "Zawrotna kariera prezesa od Ziobry. W kilkanaście miesięcy z sądu rejonowego do NSA" autorstwa Marcina Pietraszewskiego, opublikowanego 28 marca 2019 r. - dla wykazania faktu, że sędzia NSA Rafał Stasikowski nie spełnia wymogów niezależności i bezstronności;
d) z treści artykułu prasowego ""To bydlak", "qtasina", "Amerykańce nas mośkami wydupcyć chcą" – oto język sędziów z Kasty/Antykasty" autorstwa Magdaleny Gałczyńskiej i Mariusza Jałoszewskiego, opublikowanego 17 maja 2022 r. – dla wykazania faktu, że sędzia NSA Rafał Stasikowski nie spełnia wymogów niezależności i bezstronności;
e) z treści artykułu "Rzecznik dyscyplinarny NSA bada sprawę dwóch sędziów. Mieli działać w grupie "Kasta"" z dnia 26 sierpnia 2019 r. – dla wykazania faktu, że sędzia NSA Rafał Stasikowski nie spełnia wymogów niezależności i bezstronności.
W uzasadnieniu wniosku Fundacja wskazała, że sędzia Artur Kuś i sędzia Rafał Stasikowski zostali powołani na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Europejski Trybunał Praw Człowieka w swoim orzecznictwie wskazuje, że orzekanie przez osoby powołane na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej ustawy stanowi naruszenie prawa do sądu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 EKPC (por. wyrok Wielkiej Izby ETPC z dnia 1 grudnia 2020 r., skarga nr 26374/18, Gudmundur Andri Astradsson przeciwko Islandii oraz wyroki ETPC: z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce; z dnia 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; z dnia 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce oraz z dnia 16 czerwca 2022 r., skarga nr 39650/10 w sprawie Żurek przeciwko Polsce). Nadto wskazano, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznaje, że złożenie wniosku o powołanie sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. oznacza, że orzeczenia sądowe wydane z udziałem takiego sędziego stanowią naruszenie prawa do sądu gwarantowanego przez art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 KPP oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. wyroki Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości UE: z dnia 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18 AK przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2019:982; z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C-487/19, postępowanie zainicjowane przez W.Ż., EU:C:2021:798; z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B., C.D., E.F., G.H. i I.J. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2021:153, a w jego wykonaniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r., II GOK 2/18 i wyroki tego Sądu II GOK 3/18 do II GOK 20/18 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2021 r., III PSKP 13/21). Dodatkowo powołano się na uchwałę połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020 nr 2, poz. 1 i OSNC 202 nr 4, poz. 34).
Fundacja wskazała, że obejmowanie różnych funkcji i awanse zawodowe sędziego NSA Rafała Stasikowskiego wywołały kontrowersje, zarówno wśród opinii publicznej, jak i w środowisku sędziowskim. Dodatkowo z materiałów prasowych wynikać miało, że sędzia ten miał być uczestnikiem konwersacji "Kasta/Antykasta" i działań dyskredytujących innych sędziów. Jednocześnie fakty te są znane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, ponieważ były już przedmiotem analizy w kontekście rozpoznawania wniosku o niespełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt III OSK 467/23 (postanowienie NSA z 11 grudnia 2023 r., III OSK 467/23). Fundacja przytoczyła obszerne fragmenty z uzasadnienia niniejszego postanowienia NSA.
Fundacja zaznaczyła, że jest skarżącą w sprawie i wielokrotnie publicznie wskazywała na to, że wprowadzane w ostatnich latach nowelizacje dotyczące funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości stoją w sprzeczności ze standardami wynikającymi z Konstytucji RP, EKPC oraz prawa unijnego.
Dodatkowo Fundacja wskazała, że w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Szefa Kancelarii Prezydenta RP w zakresie odmowy udostępnienia informacji publicznych, w tym postanowienia Prezydenta RP, a sporem objęta jest też kwestia nałożenia na ten dokument klauzuli tajności. Zatem sprawa ta w rzeczywistości dotyczy działania Prezydenta RP, czyli organu, który uczestniczył w powołaniu sędziów objętych wnioskiem w ramach procedury, która nie dawała gwarancji niezawisłości i bezstronności i stała w sprzeczności z standardami międzynarodowymi i konstytucyjnymi. Jednocześnie zachodzi tożsamość personalna piastuna urzędu Prezydenta RP z okresu powołania sędziów na urząd i wydawania dokumentów, które są objęte niniejszym postępowaniem. Dodatkowo piastun urzędu Prezydenta RP wywodził się z tego samego środowiska politycznego co ówczesny Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny i inni przedstawiciele władzy wykonawczej. W ocenie Fundacji okoliczności te powinny być wzięte pod uwagę w kontekście istnienia uzasadnionych wątpliwości co do tego, czy spełnione zostały warunki i gwarancje do postrzegania sędziów NSA – także w oczach zewnętrznego obserwatora – jako bezstronnych i niezawisłych w realiach niniejszej sprawy. Okoliczności te mogą bowiem dawać asumpt do przypuszczenia, że względem Fundacji [...] – jako skarżącego w sprawie, a z drugiej strony do Szefa Kancelarii Prezydenta RP (czy szerzej Prezydenta RP) - sędziowie mogliby przejawiać jakieś nastawienie.
Na posiedzeniu 20 października 2025 r. sędzia Artur Kuś wniósł o odrzucenie wniosku, natomiast sędzia Rafał Stasikowski uznał wniosek za wysoce abstrakcyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniosek podlega odrzuceniu.
Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), wszedł w życie przepis art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.; dalej także "p.u.s.a."), przewidujący możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a.). Wskazana regulacja wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - powiązaną ściśle z okolicznościami jego powołania i postępowania po powołaniu na stanowisko, a także reguluje postępowanie w tej materii. Co istotne, jest to postępowanie odrębne od postępowania o wyłączenie sędziego regulowanego art. 18-24 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej także: "p.p.s.a."), o czym przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22. Ponadto wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 p.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:
1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1;
2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
Przepis art. 5a § 5 p.u.s.a. wskazuje, że kluczowym wymogiem formalnym wniosku jest przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Poprzez "okoliczności uzasadniające żądanie" należy rozumieć okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego oraz okoliczności dotyczące postępowania sędziego po powołaniu, a także okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy. Przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, ponieważ właśnie te okoliczności stanowią o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a p.u.s.a. Jako brak formalny należy traktować nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na stanowisko i jego postępowaniem po powołaniu, a także okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie.
Wniosek, który nie spełnia powyższych kryteriów podlega odrzuceniu bez wzywania do usunięcia braków formalnych, o czym przesądza art. 5a § 6 p.u.s.a.
W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należy wskazać, że Fundacja w jednym wniosku domaga się wyłączenia dwóch sędziów od rozpoznania sprawy o sygn. akt III OSK 2640/22, przy czym wniosek ten został tak skonstruowany, że nie oddzielono wyraźnie które wskazane przez wnioskodawcę okoliczności dotyczą którego z sędziów.
Przedstawiona w uzasadnieniu wniosku argumentacja w większości zdaje się być skierowana w stosunku do osoby sędziego Rafała Stasikowskiego, a jedynie niewielka część uzasadnienia zdaje się dotyczyć obu sędziów objętych wnioskiem. Taka konstrukcja wniosku oraz jego uzasadnienia powoduje, że w gruncie rzeczy we wniosku nie sformułowano konkretnych spersonalizowanych zarzutów niespełnienia wymogów określonych w art. 5a § 1 p.u.s.a.
Z tego powodu wniosek ten należy uznać za niespełniający przytoczonych powyżej wymogów wynikających z art. 5a § 6 p.u.s.a. Wniosek z art. 5a p.p.s.a. powinien bowiem być wnioskiem spersonalizowanym, co oznacza, że nie jest rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego samodzielne dopasowywanie argumentacji strony do poszczególnych sędziów, objętych jednym wnioskiem.
Nadto należy podkreślić, że w uzasadnieniu sygnalizowanej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 - nawiązującej także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20 - wskazano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. W treści analizowanego w niniejszej sprawie wniosku Fundacja nie przywołała żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu kwestionowanych sędziów na zajmowane stanowisko, poza wspomnianym faktem udziału przy nominacji Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym kształcie. Nie przedstawiła też żadnych "okoliczności towarzyszących ich powołaniu i ich postępowaniu po powołaniu", o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a.
Nie można skutecznie wszcząć postępowania o przeprowadzenie tzw. "testu niezawisłości" w przypadku, gdy Fundacja w złożonym wniosku powołuje się jedynie na swoją subiektywną obawę co do nieposiadania przez sędziego cech bezstronności i niezawisłości z powodu nominacji przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Tego rodzaju okoliczność nie może zostać uznana za dowód, o którym mowa w art. 5a § 5 pkt 2 p.u.s.a.
Za taki dowód nie może zostać również uznany fakt powołania sędziego przez Prezydenta RP. Zgodnie z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej. Ustrojowo brak jest podstaw, aby fakt powołania sędziego przez Prezydenta stanowił dowód "przejawiania jakiegoś nastawienia" przez określonego sędziego w sprawie, w której stroną jest Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Także powoływanie się przez Fundację na okoliczności dotyczące sędziego Rafała Stasikowskiego, które zostały wzięte pod uwagę przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt III OSK 467/23, nie wyczerpuje wymogów stawianych wnioskowi, o którym mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a. Faktem jest, że NSA rozpoznając wniosek strony w sprawie o sygn. akt III OSK 467/23, orzekł o wyłączeniu sędziego Rafała Stasikowskiego od rozpoznania powyższej sprawy, jednakże w rozpoznawanym wniosku Fundacja nie precyzuje wyraźnie wniosków, jakie jej zdaniem miałyby wynikać z przytoczenia tego obszernego fragmentu wcześniejszego orzeczenia w niniejszej sprawie, w szczególności zaś nie wskazuje, że te okoliczności faktyczne uwzględnione przez NSA w sprawie o sygn. akt III OSK 467/23 w jej indywidualnym kontekście przedmiotowym, niejako automatycznie miałyby zostać przeniesione na oceną w rozpoznawanej sprawie.
Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że obowiązkiem formalnym strony domagającej się wyłączenia sędziego na podstawie art. 5a § 1 p.u.s.a. jest zindywidualizowane wykazanie, jakie konkretne okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego i jego postępowaniu po powołaniu w kontekście okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy przemawiają za uznaniem, że w konkretnej sprawie nie spełnia on wymogów niezawisłości i bezstronności. Samo powołanie się na orzeczenie NSA, wydane w innej sprawie, bez skonkretyzowania jak zaistniałe okoliczności faktyczne, w ocenie strony, przekładają się na rozstrzygnięcie w sprawie, w której składa wniosek, nie czyni zadość wymogom personalizacji i konkretyzacji, o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a., co oznacza, że wniosek nie spełnia wymogu określnego w art. 5 § 5 pkt 2 p.u.s.a.
Za dowód odnoszący się do postępowania sędziego po powołaniu nie może też zostać uznane samo powołanie się przez wnioskodawcę na fakt orzekania jako sędzia NSA pomimo orzeczeń ETPC oraz TSUE. Nie można bowiem nie zauważać uwarunkowań wynikających z konstytucyjnego statusu sędziów powołanych na podstawie art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Akt powołania skutkuje, po pierwsze, ustanowieniem danej osoby sędzią, zaś po wtóre, powierzeniem danemu sędziemu władzy sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Wobec tego nie można systemowo oddzielić okoliczności bycia sędzią od realizowania funkcji orzeczniczych (zob. J. Pawlikowska, S. Stębelski, Długotrwała przeszkoda w rozpoznaniu sprawy jako przeszkoda w podejmowaniu czynności w danym składzie orzekającym. Uwagi na tle wybranych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, PiP 2025/7/89-106).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle ustawowych wymogów formalnych wniosku, sformułowanych przez prawodawcę w kontekście kryteriów przeprowadzania wnioskowanego testu niezawisłości i bezstronności, doprecyzowanych również przywołanymi uchwałami NSA i SN, rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek Fundacji nie spełnia przewidzianych prawem wymogów formalnych.
Z tego powodu, w oparciu o treść art. 5a § 4 p.u.s.a. w zw. z art. 175 p.p.s.a. oraz art. 5a § 5 i 6 p.u.s.a., wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności w stosunku do sędziego Artura Kusia oraz sędziego Rafała Stasikowskiego, wyznaczonych do składu orzekającego w sprawie, podlegał odrzuceniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w sentencji.