II SA/Wa 133/22

II SA/Wa 133/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-05-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek /sprawozdawca/
Izabela Głowacka-Klimas
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
III OSK 2124/22 - Wyrok NSA z 2025-03-21
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1882
art. art. 101 ust. 1, 102
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Dz.U. 2015 poz 1236
par. 4  ust. 1 pkt 5
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości  uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia  zasadniczego.
Dz.U. 2021 poz 266
art. 6 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 maja 2022 r. sprawy ze skargi P.R. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę
Uzasadnienie
Komendant Główny Policji (zwany dalej KGP/Organem) rozkazem personalnym z dnia [...] października 2021 r. nr [...] po rozpatrzeniu raportu Pana P. R. (zwanego dalej Skarżącym) o przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, odmówił przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat - pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.
Raportem z dnia [...] czerwca 2021 r. Skarżący zwrócił się do KGP
o "zaliczenie do wysługi lat, bez okresu składkowego zatrudnienia w gospodarstwie rolnym u rodziców J. i J. R. w okresie od [...] marca 1993 r. do [...] listopada 1996 r.". Jednocześnie przedłożył wniosek o wydanie zaświadczenia z dnia [...] sierpnia 2017 r., postanowienie Burmistrza T. z dnia [...] sierpnia 2017 r. odmawiające wydania zaświadczenia potwierdzającego okres pracy wnioskodawcy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, oświadczenie wnioskodawcy
w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, zeznania świadków z dnia [...] września 2021 r. Pana W. W. i Pani G. W., zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały z dnia [...] czerwca 2021 r. Pana W. W. oraz Pani G. W.
Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. Skarżący przesłał zaświadczenia z dnia [...] lipca 2021 r. potwierdzające zameldowanie na pobyt stały Pana J. R.
od dnia [...] lipca 1947 r. oraz Pani J. R. od dnia [... marca 1953 r.
w miejscowości R., gmina [...].
Analizując sprawę Organ stwierdził, że praca Skarżącego była zwykłą pomocą zwyczajowo świadczoną przez dzieci rolników, które wychowywały się w warunkach wiejskich. Wskazał, że w czasie objętym wnioskiem o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego głównym obowiązkiem Skarżącego było pobieranie nauki. Praca w gospodarstwie rolnym rodziców z udziałem Skarżącego mogła się odbywać tylko w czasie wolnym od zajęć szkolnych. W ocenie Organu
to czy praca w gospodarstwie rolnym rodziców lub innej osoby bliskiej jest głównym zajęciem domownika jest istotne, bowiem nakład pracy, dyspozycyjność oraz zaangażowanie domownika w funkcjonowanie gospodarstwa rolnego decydują
o tym, że praca domownika jest niezbędną do utrzymania zdolności produkcyjnej gospodarstwa rolnego.
Organ powołał się aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą ocena pracy w gospodarstwie rolnym musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy, przy czym oceny tego, jakie strona wykonywała
w gospodarstwie rolnym oraz w jakim charakterze, należy dokonać także przy uwzględnieniu ilości osób je wykonujących oraz struktury i wielkości gospodarstwa.
Podstawowym trybem uzyskania potwierdzenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym jest zaświadczenie właściwego organu, wydane na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dopiero wyczerpanie procedury określonej w tym przepisie pozwala na skorzystanie z określonej w art. 3 ust. 3 powołanej ustawy możliwości udowodnienia okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących
w tym czasie na ternie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.
Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wobec braku zaświadczenia
z urzędu gminy o treści wskazanej w art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, należało oprzeć się przede wszystkim na przedstawionych przez stronę, zeznaniach świadków, zestawiając ich treść z pozostałą dokumentacją posiadaną przez organ.
Uznał, że treść zeznań świadków nie pozwalała Organowi na poczynienie wiążących ustaleń w zakresie faktycznego wykonywania przez odwołującego się stałej pracy w charakterze domownika. W ocenie Organu w takiej sytuacji treść zeznań świadków wskazanych przez wnioskodawcę powinna stanowić podstawowy dowód na potwierdzenie wykonywania przez niego omawianej pracy. Jego zdaniem zeznania świadków nie powinny budzić żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności i stwierdzonych w nich faktów, tym bardziej, że w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. wyraźnie wskazano, iż "okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione (...)". Udowodnienie natomiast musi uczynić istnienie określonych faktów pewnymi, nie zaś jedynie uprawdopodobnionymi. Zeznania świadków miały dowodzić nie tego, że Skarżący w bliżej nie określonych okresach (na przestrzeni kilku czy kilkunastu lat) był przez nich widywany na terenie gospodarstwa rolnego rodziców, czy też tego, że wykonywał tam jakiekolwiek czynności, ale – co istotne – miały stanowić podstawę do stwierdzenia, że czynności wykonywane były przez Skarżącego w szczegółowo określonych przez niego we wniosku okresach były pracą o charakterze stałym.
Organ analizując całość zebranej w przedmiotowej sprawie dokumentacji,
w oparciu o powyżej wskazane regulacje prawne stwierdził, iż brak jest dostatecznych dowodów świadczących o tym, że praca Skarżącego w gospodarstwie rolnym miała charakter stały, a także by była niezbędna dla prowadzonego gospodarstwa rolnego jego rodziców.
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że w przedmiotowym gospodarstwie w okresie objętym żądaniem zamieszkiwało łącznie 6 osób - rodzice strony, Skarżący (urodzony w 1977 r.), siostra (urodzona w 1974 r.), brat (urodzony w 1991 r., a zatem niemający w omawianym okresie, ze względu na wiek, realnej możliwości pomocy w gospodarstwie) oraz dziadek (ok. lat 80). Państwo J.
i J. R. zajmowali się wyłącznie pracą w gospodarstwie, nie pracowali poza rolnictwem. Wszystkie wymagane w gospodarstwie czynności wykonywali rodzice wspierani, w zależności od potrzeb, pomocą sąsiadów i kuzynów, mieszkających poza omawianym gospodarstwem rolnym (np. w czasie nasilenia prac polowych
w okresie letnim). Wnioskodawca pomagał adekwatnie do swojego wieku
i możliwości. Gospodarstwo rolne składało się z 3 części, z czego 2 z nich oddalone były od zabudowań od 1,2 km do 1,8 km. Grunty orne zajmowały powierzchnię około 8 ha, łąki i pastwiska około 3 ha, las około 2,5 ha. Na gruntach ornych uprawiano zboża, len, buraki i ziemniaki. Na terenie gospodarstwa znajdowały się zabudowania mieszkalne (dom) i gospodarcze (obora, stodoła, 3 garaże). Łącznie przedmiotowe gospodarstwo rolne zajmowało powierzchnię około 13,40 ha. Ponadto Państwo R. dzierżawili pola i łąki od swoich kuzynów, jednak ani świadkowie ani wnioskodawca nie wskazali powierzchni tych gruntów.
Zbiory były przeznaczane zarówno na sprzedaż (zboża), jak i na paszę dla hodowanych zwierząt, tj. bydła (krowy od 3 do 6 sztuk, cielaki do 10 sztuk) i trzody chlewnej (od 20 do 40 sztuk). W gospodarstwie hodowany był również drób, tj. kury, kaczki, indyki i gęsi (nie została wskazana ilość zwierząt). Trawy z łąk i pastwisk przeznaczane były na paszę dla zwierząt. Bydło hodowane było w celu sprzedaży cielaków na opas, tuczników oraz uzyskanego mleka. Częstotliwość sprzedaży opasów była uzależniona od wagi i wieku zwierząt, których hodowla trwała od 1,5 roku do 2 lat. Gospodarstwo rolne było w znacznym stopniu zmechanizowane. Do prac używano maszyn rolniczych tj.: "ciągniki, kombajn zbożowy, urządzenia niezbędne do uprawy pola: pługi, brony, gruber, siewnik do zboża i nawozów, a także maszyny niezbędne do zbioru trawy przeznaczonej na paszę dla zwierząt tj. kosiarka rotacyjna, przewracarka do siana i zgrabiarka, przyczepa samozbierająca". Obsługą tych maszyn zajmował się Pan J. R. z pomocą wnioskodawcy. Natomiast obsługą ciągnika rolniczego strona zajmowała się od momentu uzyskania stosownych uprawnień, tj. od [...] grudnia 1994 r.
Uwzględniając powyższe Organ uznał, iż praca Państwa J. i J. R. w gospodarstwie rolnym miała charakter zawodowy.
Organ stwierdził, że w okresie, w którym Skarżący wskazał, iż pracował
w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, objęty był obowiązkiem szkolnym. Obowiązek edukacyjny wykonywany przez wnioskodawcę w określonych stałych porach dnia, stanowi argument wzmacniający twierdzenie o braku istotnego znaczenia czynności wykonywanych przez niego w tym gospodarstwie. Strona we wnioskowanym okresie uczęszczała bowiem do Liceum Ekonomicznego
w T., tym samym zakres zajęć szkolnych wypełniał jej znaczny czas (zajęcia szkolne najczęściej trwały od 5 do 7 godzin). Przy uwzględnieniu czasu niezbędnego do powrotu do miejsca, w którym zlokalizowane było gospodarstwo rolne powodowała, że strona obecna była w tym miejscu dopiero w godzinach popołudniowych. Biorąc pod uwagę konieczność poświęcenia czasu na naukę (np. odrabianie i przygotowywanie się do lekcji), a także czas niezbędny do wypoczynku (snu) i wykonania podstawowych czynności życiowych (np. posiłek), niemożliwym jest stałe wykonywanie jeszcze innych prac "w pełnym wymiarze".
W ocenie Organu złożone przez świadków zeznania wskazują, iż czynności wykonywane przez Skarżącego w gospodarstwie należącym do jego rodziców stanowiły pomoc zwyczajowo świadczoną przez dzieci w ramach rodzinnego podziału obowiązków. Z odebranych od świadków zeznań wynika, iż Skarżący niewątpliwie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, przy czym
w okresie nasilonych prac z większą intensywnością (głównie w okresie letnim), jednakże to rodzice strony zajmując się wyłącznie pracą w omawianym gospodarstwie rolnym wykonywali wszystkie czynności mające istotne znaczenie dla jego funkcjonowania. To praca rodziców wnioskodawcy była źródłem utrzymania całej rodziny Państwa R. W ocenie organu nie można stwierdzić, że Skarżący pracował w tym gospodarstwie w charakterze domownika w rozumieniu ustawy
z dnia 20 grudnia 1990 r.
Konkludując Organ stwierdził, iż brak jest podstawy do przyznania odwołującemu się prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący, zarzucając:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
ze stosunku służbowego,
- art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) poprzez uznanie przez Organ, iż zeznania dwóch świadków, zamieszkujących w sąsiedztwie gospodarstwa rolnego rodziców Skarżącego nie mogą stanowić dowodu potwierdzającego okres pracy w gospodarstwie rolnym,
- art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w zw. z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników
(Dz. U. z 2021 r. poz. 266) poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "domownik"
i uznanie, iż czynności wykonywane przez Skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców nie miały charakteru stałej pracy.
2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 7 i art. 77 § 1, 107 § 3 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej KPA) poprzez dokonanie sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym, w szczególności zeznań świadków W. W. i G. W. oraz wyjaśnień Skarżącego,
a także brak wskazania w sposób niebudzący wątpliwości w jakim zakresie Organ odmówił wiarygodności tym dowodom, a w jakim uznał je za wiarygodne, co skutkowało błędnym ustaleniem przez Organ, iż Skarżący świadczył jedynie doraźną pomoc w gospodarstwie rolnym rodziców,
- art. 10 § 1 KPA poprzez brak umożliwienia Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem rozkazu personalnego.
Skarżący twierdzi, że Organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, bowiem
w postępowaniu zarówno świadkowie, jak i Skarżący wskazali, że praca Skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców była świadczona w sposób stały. Pomimo tego Organ – bez prawidłowej analizy zeznań świadków – przyjął, że praca Skarżącego
w gospodarstwie w okresie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej mogła stanowić jedynie pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i miała charakter pracy doraźnej. Tymczasem świadkowie w sposób spójny i logiczny potwierdzili okoliczności wskazywane przez Skarżącego. Jednocześnie nadmienił, że Organ uznając dowody za niewiarygodne powinien posiadać takie dowody, z których wynikałyby fakty przeczące twierdzeniom Skarżącego i świadków.
Uznał, że Organ niezasadnie przyjął, iż brak wskazania przez Skarżącego
w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby w Policji informacji o pracy
w gospodarstwie rolnym rodziców stanowi o tym, iż nie wykonywał on pracy stałej. Skarżący w pisemnych wyjaśnieniach wytłumaczył brak wpisania tych informacji
w formularzu. Takiej informacji Skarżący nie musiał podawać, gdyż wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie rzutowało na możliwość przyjęcia go
do służby w Policji.
Jego zdaniem nie do przyjęcie jest stanowisko organu, że skoro Skarżący nie zgłosił faktu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w życiorysie oraz w kwestionariuszu osobowym, to tym samym jest to dowód świadczący przeciwko niemu. W dokumencie tym zawarte są podstawowe i skrótowe informacje dotyczące życia, a ponadto takie oświadczenie w życiorysie nie jest uwarunkowane i wymagane jakimkolwiek przepisem.
Jego zdaniem dokonana przez Organ ocena zeznań świadków i wyjaśnień Skarżącego jest wewnętrznie sprzeczna. Z jednej strony Organy nie uznał tych zeznań i wyjaśnień za wiarygodne, a z drugiej, oparł się na nich, ustalając, że Skarżący jedynie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa, nie zaś, że stale tam pracował. Podniósł, że Organ niezasadnie wskazał, iż zeznania świadków budzą wątpliwości ze względu na fakt, iż są one niemalże identyczne, nie biorąc pod uwagę szczegółowości skierowanych do świadków pytań. W jego ocenie zbliżone odpowiedzi świadków na tak zadane szczegółowe pytania świadczą o ich konsekwencji i spójności, a co za tym idzie o ich wiarygodności.
Podniósł, że oceniając znaczenie pracy Skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców Organ całkowicie pominął fakt nabycia przez Skarżącego uprawnień do obsługi ciągnika rolniczego, które Skarżący uzyskał 7 grudnia 1994 roku, wskazując w swoich pisemnych wyjaśnieniach, iż zrobił je z myślą i na potrzeby pracy
w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie Organ, uzasadniając decyzję, wskazał, iż "niezbędnym jest przy tym zaznaczenie, iż stała praca polega na systematyczności
i co najmniej gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo (...) Wymaga to nadto pewnego nastawienia psychicznego polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym". Jego zdaniem fakt ten świadczy o jego zaangażowaniu w pracę
w gospodarstwie, pozostawaniu w gotowości do świadczenia w nim pracy.
Uznał, że Organ, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pominął fakt, iż praca w gospodarstwie rolnym posiada swoją specyfikę. Czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym nie są powtarzalne przez cały rok, istnieją okresy wzmożonej pracy.
Podniósł, że Organ nie dokonał wszechstronnej analizy dowodów pod kątem odpowiedniego zakwalifikowania pracy Skarżącego. Praca Skarżącego
w gospodarstwie rolnym była świadczona codziennie lub prawie codziennie, systematycznie i zgodnie z potrzebami tego gospodarstwa wynikającymi z przyjętych kierunków produkcji roślinno-zwierzęcej. Wykonywane prace podyktowane były potrzebami i charakterem gospodarstwa rolnego. Produkcja w gospodarstwie była wielokierunkowa, dlatego też Skarżący mógł wykonywać powierzone mu przez rodziców czynności w czasie wolnym od obowiązkowych zajęć szkolnych.
Jego zdaniem Organ sprzecznie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, stwierdzając, iż czynności wykonywane przez Skarżącego stanowiły jedynie doraźną pomoc, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez Organ przepisów prawa materialnego, a to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze Skarżący rozwinął argumentację.
W związku z powyższym wnosił o uchylenie w całości rozkazu personalnego KGP z dnia [...] października 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji .
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest rozkaz personalny Organu z dnia [...] października 2021 r. odmawiający przyznania Skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat – pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej,
przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających
z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym
i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej "P.p.s.a.").
Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności
z prawem zaskarżonego rozkazu personalnego wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można Organowi skutecznie zarzucić, że przy rozstrzyganiu sprawy naruszył obowiązujące przepisy prawa.
W ocenie Sądu, w sprawie stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący, a interpretacja powołanych przez Organ przepisów materialnych jest prawidłowa.
Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o Policji, prawo do uposażenia powstaje
z dniem mianowania policjanta na stanowisko służbowe. Uposażenie policjanta składa się z uposażenia zasadniczego i z dodatków do uposażenia (art. 100). Wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat (art. 101 ust. 1). Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o Policji wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. W art. 102 ustawy o Policji upoważniono ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia, z uwzględnieniem rodzajów okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposobu jej dokumentowania oraz trybu postępowania w tych sprawach.
W wykonaniu tej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1236, z późn. zm.). Par 4 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające
ze stosunku służbowego. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy
w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), stanowi o zaliczeniu określonych okresów do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Wobec powyższego istotnym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie jest ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik w rozumieniu przepisów
o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin",
z którym ustawodawca związał możliwość zaliczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy. Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w powołanej ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., lecz ustawodawca odesłał w zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż praca policjanta
w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania (zob. powołane w zaskarżonym rozkazie personalnym orzeczenia).
Zgodnie z art. 6 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje
z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
W ocenie Sądu zbadania wymagało, czy Skarżący spełnił wszystkie wymogi, określone w przywołanych wyżej przepisach, pozwalające na uznanie go za domownika, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym.
W niniejszej sprawie koniecznym było podkreślenie, iż przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11). Ustawodawca jednoznacznie określił, że wliczeniu do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, podlegają wyłącznie okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, nie umożliwił natomiast wliczenia do wspomnianego stażu pracy okresów pomocy w gospodarstwie rolnym. Takiej doraźnej pomocy (w wykonywaniu typowych obowiązków domowych) nie należy utożsamiać z pracą w gospodarstwie rolnym czy też pracą w czasie ferii lub wakacji (por. np. A. Rzetecka - Gil, Komentarz do ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, LEX /el. 2008).
Zgodnie z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych ocena ewentualnej pracy w gospodarstwie rolnym musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy, przy czym oceny tego, jakie prace strona wykonywała
w gospodarstwie rolnym oraz w jakim charakterze, należy dokonać także przy uwzględnieniu ilości osób je wykonujących oraz struktury i wielkości gospodarstwa.
Definicję legalną "domownika" od dnia 1 stycznia 1983 r. wprowadziła ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych
i członków ich rodzin, a następnie od 1 stycznia 1991 r. w zmodyfikowanym brzmieniu, ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. pod pojęciem domownika określono osobę, która spełnia łącznie następujące warunki: jest członkiem rodziny rolnika lub inną osobą pracującą w gospodarstwie rolnym, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyła 16 lat, nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi jej główne źródło utrzymania (art. 2 pkt 2 ustawy).
Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że ilekroć w ustawie mowa jest o domowniku - rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Sąd zauważa, że ustawodawca w żadnym przepisie prawa nie zdefiniował pojęcia "stałej pracy". Charakter pomocy udzielanej rolnikowi przez bliską mu osobę należy zatem analizować indywidualnie, a tym samym na tle okoliczności konkretnej sprawy oceniać czy pomoc taką można uznać za "stałą pracę" w celu uzyskania omawianych uprawnień pracowniczych. Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek zabiegi agrotechniczne związane z prowadzoną produkcją rolną, realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego dane gospodarstwo rolne. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania osób bliskich rolnika i przyjmowania, że każde, nawet drobne prace wykonywane w gospodarstwie rolnym należy bezwzględnie uznawać za stałą pracę w takim gospodarstwie. Byłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób świadczących jakąkolwiek pomoc w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997 r. sygn. akt II UKN 318/97 - lex 3310
i z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II CSK 37/10 - lex 852536 oraz NSA z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 1234/13 - lex 1578853 i wyrok WSA w Warszawie
z dnia 22 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 5/13 - lex 1317090). W warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swym rodzicom czy dziadkom
w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że każde z nich może w przyszłości skorzystać z omawianego przywileju. Zakres pomocy świadczonej na rzecz rolnika nie może być zatem obojętny dla oceny czy pomoc ta może być uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Drobne czynności, systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie nie podlegają takiej kwalifikacji. O stałej pracy można mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa. Zatem przy ustaleniu stażu pracowniczego nie można uwzględniać każdej pomocy udzielanej rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla działalności prowadzonej przez rolnika. Doraźna pomoc, zwyczajowo świadczona przez członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, wpływającej na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych. W ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. i ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. mowa jest o pracy, a nie jedynie o pomocy świadczonej przez domownika. Celem tych aktów prawnych nie było stworzenie dodatkowych przywilejów dla wszystkich członków rodziny rolnika pomagających mu w jakikolwiek sposób w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.
W konsekwencji dokonując oceny, czy w danej sprawie osoba bliska rolnika rzeczywiście wykonywała stałą pracę w gospodarstwie rolnym należy przeanalizować charakter świadczonej pomocy oraz ustalić, kiedy i jakie konkretnie czynności wnioskodawca wykonywał w gospodarstwie oraz czy pomoc ta przez cały czas była świadczona w zakresie znaczącym dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego,
a także faktycznie pomagała rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czy z uwagi
na profil gospodarstwa, stopień jego zmechanizowania oraz liczbę członków rodziny rolnika i innych osób zatrudnianych w gospodarstwie rzeczywiście zachodziła potrzeba wykonywania przez wnioskodawcę pracy w deklarowanym przez niego rozmiarze.
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że w przedmiotowym gospodarstwie w okresie objętym żądaniem zamieszkiwało łącznie 6 osób - rodzice strony, wnioskodawca (urodzony w 1977 r.), siostra (urodzona w 1974 r.), brat (urodzony w 1991 r., a zatem niemający w omawianym okresie, ze względu na wiek, realnej możliwości pomocy w gospodarstwie) oraz dziadek (ok. lat 80). Państwo J. i J. R. zajmowali się wyłącznie pracą w gospodarstwie, nie pracowali poza rolnictwem. Wszystkie wymagane w gospodarstwie czynności wykonywali rodzice wspierani, w zależności od potrzeb, pomocą sąsiadów i kuzynów, mieszkających poza omawianym gospodarstwem rolnym (np. w czasie nasilenia prac polowych w okresie letnim). Wnioskodawca pomagał adekwatnie do swojego wieku
i możliwości.
Gospodarstwo rolne składało się z 3 części, z czego 2 z nich oddalone były od zabudowań od 1,2 km do 1,8 km. Grunty orne zajmowały powierzchnię około 8 ha, łąki i pastwiska około 3 ha, las około 2,5 ha. Na gruntach ornych uprawiano zboża, len, buraki i ziemniaki. Na terenie gospodarstwa znajdowały się zabudowania mieszkalne (dom) i gospodarcze (obora, stodoła, 3 garaże). Łącznie przedmiotowe gospodarstwo rolne zajmowało powierzchnię około 13,40 ha. Ponadto Państwo R. dzierżawili pola i łąki od swoich kuzynów, jednak ani świadkowie ani wnioskodawca nie wskazali powierzchni tych gruntów.
Zbiory były przeznaczane zarówno na sprzedaż (zboża), jak i na paszę dla hodowanych zwierząt, tj. bydła (krowy od 3 do 6 sztuk, cielaki do 10 sztuk) i trzody chlewnej (od 20 do 40 sztuk). W gospodarstwie hodowany był również drób, tj. kury, kaczki, indyki i gęsi (nie została wskazana ilość zwierząt). Trawy z łąk i pastwisk przeznaczane były na paszę dla zwierząt. Bydło hodowane było w celu sprzedaży cielaków na opas, tuczników oraz uzyskanego mleka. Częstotliwość sprzedaży opasów była uzależniona od wagi i wieku zwierząt, których hodowla trwała od 1,5 roku do 2 lat. Gospodarstwo rolne było w znacznym stopniu zmechanizowane. Do prac używano maszyn rolniczych tj.: "ciągniki, kombajn zbożowy, urządzenia niezbędne do uprawy pola: pługi, brony, gruber, siewnik do zboża i nawozów, a także maszyny niezbędne do zbioru trawy przeznaczonej na paszę dla zwierząt tj. kosiarka rotacyjna, przewracarka do siana i zgrabiarka, przyczepa samozbierająca". Obsługą tych maszyn zajmował się Pan J. R. z pomocą wnioskodawcy. Natomiast obsługą ciągnika rolniczego strona zajmowała się od momentu uzyskania stosownych uprawnień, tj. od [...] grudnia 1994 r.
Uwzględniając powyższe uznać należy, iż praca Państwa J. i J. R. w gospodarstwie rolnym miała charakter zawodowy.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że inne formy aktywności co do zasady nie wykluczają jeszcze możliwości jednoczesnego wykonywania przez domownika stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Praca w gospodarstwie rolnym nie musi stanowić jedynego zajęcia czy jedynego źródła utrzymania. Nawet codzienne przeznaczanie kilku godzin na naukę i dojazdy do pobliskiej szkoły nie pozbawia domownika możliwości wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Łączenie nauki w szkole z pacą w gospodarstwie rolnym nie może stanowić wyłącznej przeszkody do zaliczenia okresu wykonywania takiej pracy do stażu pracowniczego, o ile zostanie wykazane, że stała praca w gospodarstwie faktycznie była wykonywana. Istotne tym samym jest nie tylko to, czy wnioskodawca mógł potencjalnie połączyć naukę z jakąkolwiek pomocą świadczoną na rzecz rolnika, ale czy taką pomoc faktycznie w gospodarstwie rolnym wykonywał i czy pomoc tę można uznać za "stałą pracę" domownika rolnika.
Organ nie twierdził, że nauka i praca uniemożliwia co do zasady stałą pracę
w gospodarstwie rolnym. Obecność Skarżącego w szkole średniej stanowiła "zasadniczą część dnia strony", nadto uwzględniono pozostałe elementy związane
z wypoczynkiem, podróżami czy przygotowaniem się do zajęć.
Biorąc te okoliczności pod uwagę Organ zasadnie uznał, że nie ma podstaw do zaliczenia wskazanych w raporcie okresów do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego. Zeznania świadków, mające potwierdzać okresy i charakter pracy zainteresowanego w gospodarstwie rolnym, budzą wątpliwości co do ich wiarygodności co zostało wykazane w zaskarżonym rozkazie personalnym. Jest prawdopodobne, że Skarżący świadczył
w gospodarstwie rolnym jedynie pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci będących członkami rodziny rolnika, a nie stałą pracę w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika.
W ocenie Sądu to stanowisko Organu jest prawidłowe. Sąd podziela zapatrywanie Organu, że zeznania świadków były nazbyt ogólne i nieprecyzyjne,
a ponadto nie wynika z nich, aby praca Skarżącego w gospodarstwie faktycznie była świadczona w zakresie znaczącym.
Zdaniem Sądu Organ prowadził postępowanie z poszanowaniem zasad ogólnych k.p.a., w tym z poszanowaniem art. 8 i 9 k.p.a. Należy mieć na uwadze, że postępowanie o przyznanie prawa (do wzrostu uposażenia) jest wszczynane na wniosek strony. Ustawowy obowiązek podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) nie oznacza, że strona zwolniona jest od współdziałania z organem
w ustalaniu faktów i przedłożenia dowodów na ich potwierdzenie. W sprawach takich jak rozpatrywana inicjatywa dowodowa należy do strony, jeżeli jej zdaniem istnieją dowody potwierdzające okoliczności przez nią wskazywane, a nie wynikają one
z dokumentów zgromadzonych z urzędu przez organ. Skarżący poza negowaniem
ustaleń faktycznych w sprawie nie przejawił żadnej inicjatywy dowodowej. Sam fakt zaprzeczania przez Skarżącego wiarygodności materiału dowodowego nie oznacza, że Organ był zobligowany do poszukiwania dowodów potwierdzających stanowisko Skarżącego.
Sąd odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze związanych
z naruszeniem przepisów prawa materialnego uznał je za niezasadne. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika Skarżącego organ je właściwie zinterpretował na tle zebranego materiału dowodowego i ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu, które spełnia warunki określone w art. 107 § 3 k.p.a..
Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.