III OSK 2604/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Katowice od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta Katowice zmieniającej statut jednostki pomocniczej, w części dotyczącej przyznania zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej. Wojewoda oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku NSA z 2023 r., który dotyczył podobnej kwestii. WSA w Gliwicach uznał się za związany tym wyrokiem i oddalił skargę miasta. NSA uchylił jednak wyrok WSA, stwierdzając, że sprawa nie była tożsama z poprzednią, ponieważ dotyczyła innej uchwały rady miasta i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. Sąd podkreślił, że miasto miało prawo uregulować w statucie zasady i tryb wyborów do organów jednostki pomocniczej, w tym kwestię diet, co było niezbędne do przeprowadzenia wyborów, gdyż brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach uniemożliwiał ich funkcjonowanie. NSA uznał, że rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody było nadmierną ingerencją w samodzielność samorządu, naruszającą zasady konstytucyjne i Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zasądzając od Wojewody na rzecz Miasta Katowice zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie regulacji statutowych, w tym kwestii wyborów do jednostek pomocniczych i przyznawania diet. Wyjaśnienie zasad związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych do rad dzielnic i możliwości uregulowania diet w statucie. Interpretacja przepisów o samorządzie gminnym i EKSL.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany wcześniejszym prawomocnym wyrokiem NSA w sprawie dotyczącej podobnej regulacji w statucie jednostki pomocniczej, mimo że dotyczy ona innego rozstrzygnięcia nadzorczego i innej uchwały rady gminy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany wcześniejszym wyrokiem, jeśli sprawa nie jest tożsama pod względem przedmiotowym i podmiotowym, a dotyczy innego rozstrzygnięcia nadzorczego i innej uchwały rady gminy.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że tożsamość sprawy, która uzasadnia związanie prawomocnym orzeczeniem, musi obejmować zarówno elementy podmiotowe, jak i przedmiotowe. W tej sprawie, mimo tożsamości stron, przedmiot kontroli sądowej obejmował odrębne rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczące innej uchwały rady miasta, co wykluczało zastosowanie art. 170 P.p.s.a.
Czy rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznawania diet członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie, o ile nie narusza to przepisów prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 u.s.g. wskazuje katalog spraw, które statut jednostki pomocniczej ma regulować 'w szczególności', co oznacza, że dopuszczalne jest uregulowanie także innych kwestii, o ile dotyczą one jednostki pomocniczej i nie naruszają prawa. Kwestia zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej, w tym diet, mieści się w zakresie samodzielności statutowej gminy, a brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach uzasadnia możliwość przyznania zryczałtowanej diety.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, stwierdzające nieważność uchwały rady gminy w sprawie diet dla członków komisji wyborczych, stanowi nadmierną ingerencję w samodzielność samorządu terytorialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w tym przypadku rozstrzygnięcie nadzorcze stanowiło nadmierną ingerencję.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że ingerencja w sferę działania jednostek samorządu terytorialnego musi być zgodna z Konstytucją, określona przez ustawy i uzasadniona koniecznością ochrony wartości konstytucyjnych. W tej sprawie, brak możliwości uregulowania przez miasto kwestii diet uniemożliwił przeprowadzenie wyborów do rad dzielnic, co naruszało zasadę samodzielności samorządu i zasadę proporcjonalności wynikającą z EKSL.
Przepisy (12)
Główne
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Sąd pierwszej instancji wadliwie zastosował ten przepis, uznając, że sprawa była tożsama z poprzednią.
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania merytorycznego przez NSA po uchyleniu wyroku WSA.
u.s.g. art. 35 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej.
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Zakres regulacji statutów jednostek pomocniczych, w tym zasady i tryb wyborów organów.
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada samodzielności samorządu terytorialnego.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie prawomocnym orzeczeniem.
P.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi.
P.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.
P.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej i innych członków organów.
Konstytucja RP art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają organy stanowiące w granicach ustaw.
Konstytucja RP art. 35
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona mniejszości narodowych i etnicznych (zarzut naruszenia błędnie powiązany z zasadą równości).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sprawa nie była tożsama z poprzednią sprawą rozstrzygniętą przez NSA, co wykluczało związanie wcześniejszym wyrokiem. • Miasto Katowice miało prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej zasady i tryb wyborów organów, w tym kwestię diet dla członków komisji wyborczych. • Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stanowiło nadmierną ingerencję w samodzielność samorządu terytorialnego. • Brak możliwości przyznania diet uniemożliwił przeprowadzenie wyborów do rad dzielnic, co naruszało zasadę subsydiarności i aktywności obywatelskiej.
Odrzucone argumenty
Argument o naruszeniu art. 35 Konstytucji RP (błędnie powiązany z zasadą równości).
Godne uwagi sformułowania
"Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy." • "W doktrynie podnosi się, że art. 170 P.p.s.a. dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów." • "Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego rozumiana jako prawo do ustalania treści statutów w taki sposób, by najlepiej dostosować je do lokalnych potrzeb i oczekiwań." • "Praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny, a fakt wykonywania określonych czynności nie skutkuje nawiązaniem stosunku pracy z gminą." • "Wobec braku wyraźnej podstawy prawnej dla rady gminy do ustalenia diet dla członków komisji wyborczych działających w wyborach do organów jednostki pomocniczej, za niezgodny z prawem uznano przepis uchwały." • "Skoro wymóg społecznego udziału mieszkańców w komisjach wyborczych w wyborach do jednostek pomocniczych nie przyniósł żadnych efektów, a w szczególności mieszkańcy nie zgłosili się jako chętni do udziału w tych komisjach jako wolontariusze, to taka okoliczność dodatkowo uzasadnia stwierdzenie, że nie stanowiła naruszenia prawa regulacja przewidująca jednorazowe wynagrodzenie za pracę w takich komisjach wyborczych."
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Artur Kuś
członek
Kazimierz Bandarzewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie regulacji statutowych, w tym kwestii wyborów do jednostek pomocniczych i przyznawania diet. Wyjaśnienie zasad związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych do rad dzielnic i możliwości uregulowania diet w statucie. Interpretacja przepisów o samorządzie gminnym i EKSL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii samodzielności samorządu lokalnego i praktycznych problemów z przeprowadzeniem wyborów do jednostek pomocniczych, co może być interesujące dla prawników zajmujących się prawem samorządowym oraz dla samorządowców.
“Samorząd wygrywa z wojewodą: Miasto Katowice może ustalać diety dla komisji wyborczych do rad dzielnic.”
Sektor
samorząd terytorialny
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.