III OSK 2598/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Katowice od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta Katowice z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie zmian Statutu Dzielnicy [...], dotyczącej przyznania zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej. WSA uznał, że sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1793/22, który dotyczył poprzedniej wersji statutu i uchwały. Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za błędny, stwierdzając, że poprzedni wyrok nie wiązał w tej sprawie, ponieważ dotyczyła ona innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. NSA podkreślił, że zasada związania prawomocnym wyrokiem musi być stosowana z ostrożnością, a tożsamość sprawy wymaga analizy elementów podmiotowych i przedmiotowych. W ocenie NSA, Miasto Katowice miało prawo uregulować w statucie kwestię diet dla członków komisji wyborczych, a ingerencja Wojewody była nadmierna i naruszała zasadę samodzielności samorządu terytorialnego. Sąd wskazał, że brak możliwości przyznania diet doprowadził do braku przeprowadzenia wyborów do rad dzielnic. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zasądzając od Wojewody na rzecz Miasta Katowice zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWażność zasady związania prawomocnym wyrokiem w kontekście tożsamości sprawy, prawo samorządu do samodzielności statutowej, możliwość przyznawania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych w gminach i interpretacji przepisów u.s.g. oraz Konstytucji RP i EKSL.
Zagadnienia prawne (3)
Czy prawomocne orzeczenie NSA w sprawie dotyczącej uchwały w sprawie statutu jednostki pomocniczej wiąże sąd w innej sprawie, w której przedmiotem kontroli jest inna uchwała i inne rozstrzygnięcie nadzorcze, mimo tożsamości stron?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawomocne orzeczenie wiąże tylko w zakresie tożsamości sprawy, rozumianej jako elementy podmiotowe i przedmiotowe. Różna uchwała i inne rozstrzygnięcie nadzorcze oznaczają inną sprawę.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zasada związania prawomocnym wyrokiem (art. 170 P.p.s.a.) wymaga tożsamości sprawy. W tej sytuacji, mimo tożsamości stron, przedmiotem kontroli była inna uchwała i inne rozstrzygnięcie nadzorcze niż w sprawie zakończonej poprzednim wyrokiem NSA, co wykluczało związanie mocą poprzedniego orzeczenia.
Czy rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznania diet członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej do organów jednostki pomocniczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie, a ingerencja Wojewody w tym zakresie była nadmierna.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 u.s.g. (delegacja do tworzenia statutów jednostek pomocniczych) ma charakter otwarty ('w szczególności'), a zakres regulacji statutowej obejmuje zasady i tryb wyborów. Brak wyraźnego zakazu w ustawie oraz potrzeba zapewnienia funkcjonowania jednostek pomocniczych uzasadniają możliwość przyznania diet jako rekompensaty za pracę w komisjach wyborczych, co nie narusza zasady samodzielności samorządu.
Czy ingerencja Wojewody w uchwałę rady gminy w sprawie diet dla członków komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej była proporcjonalna i zgodna z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ingerencja Wojewody była nadmierna i naruszała zasadę samodzielności samorządu.
Uzasadnienie
NSA odwołał się do art. 165 ust. 2 Konstytucji RP i Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, podkreślając, że samodzielność samorządu obejmuje samodzielność statutową. Ingerencja w sferę działania jednostek samorządu musi być zgodna z prawem i uzasadniona. Wojewoda, stosując rozszerzającą wykładnię przepisów, nadmiernie ingerował w kompetencje rady gminy.
Przepisy (18)
Główne
u.s.g. art. 35 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulacje dotyczące m.in. nazwy, obszaru, zasad i trybu wyborów organów, organizacji i zadań organów, zakresu zadań przekazywanych przez gminę oraz kontroli i nadzoru.
u.s.g. art. 35 § ust. 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Delegacja do tworzenia statutów jednostek pomocniczych ma charakter otwarty ('w szczególności'), co oznacza możliwość regulowania także innych kwestii dotyczących jednostki pomocniczej, o ile nie naruszają prawa.
u.s.g. art. 35 § ust. 3 pkt 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulację zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej.
Konstytucja RP art. 165 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Statuuje zasadę samodzielności samorządu terytorialnego, która obejmuje m.in. samodzielność statutową.
Konstytucja RP art. 169 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § ust. 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców.
EKSL art. 4 § ust. 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają - w zakresie określonym prawem - pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § ust. 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne i mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy, centralny lub regionalny, jedynie w zakresie przewidzianym prawem.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca dotyczy tożsamości stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
P.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA może rozpoznać skargę kasacyjną merytorycznie, jeśli istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
P.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej NSA może uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy.
P.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej NSA uchyla zaskarżony wyrok i uchyla rozstrzygnięcie nadzorcze.
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy/osiedla/sołeckiej.
Konstytucja RP art. 3 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, a także strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska.
Konstytucja RP art. 4 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 4 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy jest zobowiązany do przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.
EKSL art. 8 § ust. 3
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kontrola administracyjna społeczności lokalnych powinna być sprawowana z zachowaniem proporcji między zakresem interwencji ze strony organu kontroli a znaczeniem interesów, które ma on chronić.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez WSA art. 170 i 171 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie zasady związania prawomocnym wyrokiem, gdyż sprawa nie była tożsama z poprzednio rozstrzygniętą. • Naruszenie przez WSA prawa materialnego (art. 35 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.s.g., art. 37b u.s.g., art. 165 ust. 2 Konstytucji RP, EKSL) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że Miasto Katowice nie miało uprawnień do uregulowania w statucie diet dla członków komisji wyborczych. • Nadmierna ingerencja Wojewody Śląskiego w samodzielność samorządu terytorialnego.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 35 Konstytucji RP (dotyczący ochrony mniejszości narodowych) jako niezasadny.
Godne uwagi sformułowania
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe... • Zasada związania prawomocnym wyrokiem musi być stosowana z dużą ostrożnością... • Samodzielność samorządu w aspekcie negatywnym oznacza wolność od arbitralnej ingerencji ze strony innych organów władzy publicznej. • Wykładnia art. 35 ust. 3 u.s.g. ma charakter otwarty ('w szczególności'). • Praca w komisjach wyborczych stanowi istotną część trybu przeprowadzenia wyborów, a żaden przepis nie zakazuje, aby regulacja w tym zakresie nie mogła obejmować wydatkowania środków publicznych obejmujących w istocie przeprowadzenie samych wyborów.
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Artur Kuś
członek
Kazimierz Bandarzewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność zasady związania prawomocnym wyrokiem w kontekście tożsamości sprawy, prawo samorządu do samodzielności statutowej, możliwość przyznawania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych w gminach i interpretacji przepisów u.s.g. oraz Konstytucji RP i EKSL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady samodzielności samorządu terytorialnego i praktycznych aspektów funkcjonowania jednostek pomocniczych, w tym kwestii finansowania pracy w komisjach wyborczych, co może być interesujące dla prawników i samorządowców.
“Samorząd wygrywa z Wojewodą: Diety dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic są legalne!”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.