III OSK 2597/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Katowice od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność części uchwały Rady Miasta Katowice dotyczącej przyznania zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej za czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów do organu jednostki pomocniczej. Zdaniem Wojewody, taka regulacja przekraczała upoważnienie ustawowe wynikające z art. 35 ust. 3 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym (u.s.g.). WSA w Gliwicach podzielił stanowisko Wojewody, uznając, że zakres delegacji ustawowej nie obejmuje tworzenia przepisów dotyczących diet dla członków komisji wyborczych, a praca w takich komisjach ma charakter społeczny. NSA natomiast uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. przyznaje radzie gminy znaczną samodzielność w regulowaniu zasad i trybu wyborów do organów jednostek pomocniczych. W ocenie NSA, ustalanie diet dla członków komisji wyborczych jest dopuszczalnym elementem tego trybu, stanowiącym wynagrodzenie za konkretną pracę, a nie narusza zasady samodzielności samorządu terytorialnego ani konstytucyjnych zasad ustroju samorządowego. Sąd zwrócił uwagę na praktyczne problemy wynikające z braku chętnych do pełnienia funkcji w komisjach wyborczych na zasadzie wolontariatu, co mogło prowadzić do paraliżu funkcjonowania rad dzielnic. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania od Wojewody na rzecz Miasta Katowice.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie przez rady gmin diet dla członków komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych jako elementu trybu wyborczego, interpretacja zasady samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie prawa miejscowego, stosowanie zasady proporcjonalności w kontroli nadzoru nad samorządem.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o samorządzie gminnym i statutami jednostek pomocniczych. Interpretacja może być odmienna w przypadku innych aktów prawnych lub rodzajów wyborów.
Zagadnienia prawne (2)
Czy rada gminy, tworząc statut jednostki pomocniczej, ma upoważnienie ustawowe do uregulowania w nim kwestii przyznawania zryczałtowanych diet członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej za czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów do organu jednostki pomocniczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie upoważnienie. Art. 35 ust. 3 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym przyznaje radzie gminy szeroką samodzielność w regulowaniu zasad i trybu wyborów do organów jednostek pomocniczych, a ustalanie diet dla członków komisji wyborczych jest dopuszczalnym elementem tego trybu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. daje radzie gminy znaczną swobodę w kształtowaniu trybu wyborów do organów jednostek pomocniczych. Ustalanie diet dla członków komisji wyborczych stanowi wynagrodzenie za pracę i jest częścią procedury wyborczej, a nie narusza zasady samodzielności samorządu ani konstytucyjnych zasad ustroju samorządowego. Brak chętnych do pracy społecznej w komisjach dodatkowo uzasadnia możliwość przyznawania diet.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stwierdzające nieważność uchwały rady gminy w zakresie przyznania diet członkom komisji wyborczych było zgodne z zasadą proporcjonalności w kontroli administracyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nadzoru przekroczył kryterium proporcjonalności, wadliwie stwierdzając nieważność uchwały, która nie naruszała prawa w istotnym zakresie.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organ nadzoru znacząco przekroczył kryterium proporcjonalności, ponieważ rozstrzygnięcie nadzorcze wadliwie stwierdziło nieważność uchwały, która nie zawierała naruszenia prawa uzasadniającego ingerencję.
Przepisy (14)
Główne
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Samodzielność samorządu terytorialnego, w tym w zakresie stanowienia prawa, wymaga od ustawodawcy takiego określenia zakresu uregulowania, aby organy samorządu miały możliwość dostosowania go do lokalnych warunków.
Konstytucja RP art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące, co zakreśla szeroki zakres samodzielności.
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej. Daje to radzie gminy szeroką samodzielność regulacyjną w tym zakresie.
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Zakres delegacji ustawowej do regulacji trybu wyborów organów jednostki pomocniczej nie wymaga dodatkowego, szczegółowego upoważnienia ustawowego dla każdego elementu procedury, w tym ustalania diet.
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi przez NSA.
EKSL art. 3 § 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na własną odpowiedzialność i w interesie mieszkańców.
EKSL art. 4 § 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają, w zakresie określonym prawem, pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 8 § 3
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kontrola administracyjna społeczności lokalnych powinna być sprawowana z zachowaniem proporcji między zakresem interwencji a znaczeniem chronionych interesów, uwzględniając interesy społeczności.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego. Zakres delegacji ustawowej wyznacza działanie na podstawie i w granicach prawa.
u.s.g. art. 35 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej określa jej ustrój.
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dieta z tego przepisu ma charakter fakultatywny i stanowi rekompensatę za utracone zarobki, odróżniając się od diety członków komisji wyborczych będącej wynagrodzeniem za pracę.
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże strony i inne sądy, ale nie dotyczy to wyroków zapadłych w innych sprawach, nawet o podobnym stanie faktycznym.
P.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
P.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rada gminy ma upoważnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznawania diet członkom komisji wyborczych. • Ustalanie diet dla członków komisji wyborczych jest dopuszczalnym elementem trybu wyborczego do organów jednostek pomocniczych. • Organ nadzoru przekroczył kryterium proporcjonalności, wadliwie stwierdzając nieważność uchwały. • Samodzielność samorządu terytorialnego pozwala na szerokie uregulowanie trybu wyborów do organów jednostek pomocniczych.
Odrzucone argumenty
Regulacja przyznająca diety członkom komisji wyborczych przekracza upoważnienie ustawowe. • Praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i nie może być wynagradzana. • Wnioskowanie a maiori ad minus jest nieuprawnione w tej sprawie. • Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania (art. 170, 171 P.p.s.a.) poprzez niezastosowanie zasady związania prawomocnym orzeczeniem.
Godne uwagi sformułowania
Zakres delegacji ustawowej art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. nie obejmuje tworzenia przepisów dotyczących diet dla członków komisji wyborczych. • Wnioskowanie oparte na argumencie a maiori od minus jest nieuprawnione. • Organ samorządowy może podejmować jakiekolwiek działania władcze ze skutkiem prawnym, jedynie w przypadku, gdy przepis ustawy na to wyraźnie zezwala. • Jednostki samorządu terytorialnego są podmiotami zdecentralizowanymi, samodzielnymi, samorządnymi w swoich działaniach, ale w granicach obowiązującego powszechnie porządku prawnego, zatem nieautonomicznymi i niesuwerennymi poza państwowym porządkiem prawnym. • Praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny, a fakt wykonywania określonych czynności nie skutkuje nawiązaniem stosunku pracy z gminą. • Rada gminy korzysta ze znacznej samodzielności regulując procedurę wyborczą do organów jednostki pomocniczej gminy. • Nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku wyborów powszechnych w pełni dopuszczalne jest powołanie komisji wyborczych celem samego przeprowadzenia wyborów. • Społeczny charakter pracy członków w komisji wybiorczej w wyborach rad dzielnic jednostek pomocniczych w Katowicach doprowadził do paraliżu ich funkcjonowania. • Organ nadzoru znacząco przekroczył kryterium proporcjonalności.
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Artur Kuś
członek
Kazimierz Bandarzewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie przez rady gmin diet dla członków komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych jako elementu trybu wyborczego, interpretacja zasady samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie prawa miejscowego, stosowanie zasady proporcjonalności w kontroli nadzoru nad samorządem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o samorządzie gminnym i statutami jednostek pomocniczych. Interpretacja może być odmienna w przypadku innych aktów prawnych lub rodzajów wyborów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy praktycznego aspektu funkcjonowania samorządu lokalnego i wyborów do jednostek pomocniczych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i samorządowym. Wyjaśnia granice samodzielności samorządu w tworzeniu prawa miejscowego.
“Czy gmina może płacić za pracę w komisji wyborczej do rady dzielnicy? NSA wyjaśnia granice samodzielności samorządu.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.