III OSK 2587/24

III OSK 2587/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący sprawozdawca/
Kazimierz Bandarzewski
Mirosław Wincenciak
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Powszechny obowiązek obrony
Sygn. powiązane
II SA/Rz 104/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-06-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 8 lipca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: asystent sędziego Marita Sukiennik-Sikora po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 104/24 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Dowódcy [...] Brygady [...] z 14 listopada 2023 r. nr 206 w przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 104/24 oddalił skargę M.G. (dalej: "skarżąca",) na decyzję Dowódcy [...] Brygady [...] z 14 listopada 2023 r. nr 206 przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Decyzją z 8 sierpnia 2023 r., Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w [...], orzekł o zwolnieniu skarżącej z dniem 8 sierpnia 2023 r. z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (szkolenia specjalistycznego) przed upływem czasu jej trwania i przeniesieniu do rezerwy pasywnej.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca przybyła do Jednostki Wojskowej Nr [...] w N. 31 października 2022 r. celem pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Od 8 listopada 2022 r. do 10 czerwca 2023 r. przebywała nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim (214 dni kalendarzowych). W związku z powyższym nie uczestniczyła w szkoleniu specjalistycznym w jednostce wojskowej, co oznacza, że nie nabyła w tym czasie umiejętności przydatnych dla Sił Zbrojnych. Organ stwierdził, że nie jest zasadne dalsze utrzymywanie takiego
żołnierza w strukturach jednostki wojskowej i wypłacanie mu uposażenia oraz innych należności pieniężnych, ponieważ naraża to Skarb Państwa na straty finansowe. Ponadto wyjaśnił, że Dobrowolna Zasadnicza Służba Wojskowa ma na celu przeszkolenie wojskowe jak największej ilości żołnierzy oraz zwiększenie liczebności Sił Zbrojnych, natomiast żołnierz przebywający na długotrwałym zwolnieniu nie realizuje wskazanych celów. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co zostało uzasadnione ważnym interesem społecznym, jakim jest zapobiegnięcie dalszym stratom finansowym Skarbu Państwa i obniżaniu morale pozostałych żołnierzy.
Decyzją z 14 listopada 2023 r., Dowódca [...] Brygady [...], na podstawie art. 127 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze. zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 128 ust. 2 pkt 1 i ust. 4, art. 146 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r. poz. 2305 ze zm. dalej: "u.o.o.") oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 1078; dalej: "rozporządzenie"), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji wskazał, że skarżąca po rozpoczęciu służby w Jednostce Wojskowej w [...] 31 października 2022 r. po zaledwie ośmiu dniach udała się na długotrwałe zwolnienie lekarskie (tj. 214 dni kalendarzowe), przez co nie realizowała szkolenia specjalistycznego i była niedyspozycyjna. Organ wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 2 pkt 1 u.o.o., żołnierza, o którym mowa w ust. 1, można zwolnić ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania w przypadku zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych. Z kolei w myśl art. 146 ust. 1
pkt 1 i ust. 2 u.o.o., dobrowolna zasadnicza służba wojskowa może zostać przerwana w każdym czasie z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych. W ocenie organu odwoławczego, z przepisów tych wprost wynika, że dowódca jednostki wojskowej, w której pełni służbę żołnierz dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, może zwolnić go ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania w przypadku zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych oraz przerwać dobrowolną zasadniczą służbę wojskową w każdym czasie z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych. Organ zaznaczył, że w cytowanych przepisach nie wskazano kryteriów jakimi powinien się kierować dowódca jednostki wojskowej przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Ustawodawca pozostawia to ocenie Dowódcy, który dokonuje oceny na podstawie stanu faktycznego w konkretnym indywidualnym przypadku.
Organ odwoławczy zauważył ponadto, że ustawa o obronie Ojczyzny zawiera
w art. 2 pkt 22 definicję legalną "potrzeb Sił Zbrojnych", przez którą należy rozumieć celowość m.in. realizacji zadań służbowych przez żołnierzy. Podkreślił, że skarżąca przebywała nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim przez 214 dni kalendarzowych, zaś w trakcie zwolnienia lekarskiego nie realizowała zadań służbowych, czym wypełniła przesłankę do zwolnienia ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania w przypadku zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
1) art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 8 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie jej interesów przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a przede wszystkim pozbawienie możliwości zarobkowania oraz należnych jej
świadczeń z tytułu ciąży i macierzyństwa;
2) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego zebrania oraz rozpoznania materiału
dowodowego, w szczególności dokumentacji medycznej Skarżącej oraz zaniechanie wysłuchania jej;
3) art. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z
art. 32 Konstytucji, poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego zebrania oraz rozpoznania materiału dowodowego;
4) art. 10 k.p.a., poprzez niezapewnienie możliwości czynnego udziału poprzez bezpośrednie przesłuchanie;
5) § 18 rozporządzenia, poprzez zwolnienie z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, pomimo braku podstaw faktycznych i prawnych do wydania takiej decyzji i nieposiadania orzeczenia o niezdolności Skarżącej do pełnienia służby wojskowej;
5) art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 108 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 3 u.o.o., art. 128 ust. 2 pkt 1 u.o.o. i ust. 4, art. 146 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.o.o., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że dalsze pozostawanie skarżącej w dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej nie jest celowe z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych. W ramach potrzeb Sił Zbrojnych uwzględnia się celowość m.in. realizacji zadań służbowych przez żołnierzy i zwolnienia ze stanowiska służbowego. W ocenie Sądu I instancji podany przez organ powód zwolnienia mieści się w zakresie przesłanki potrzeb Sił Zbrojnych, w ramach której ocenia się celowość powołania do służby, realizacji zadań służbowych przez żołnierzy, czy też zwolnienia ze stanowiska służbowego. Sąd podzielił ocenę organów, że utrzymywanie w strukturach
dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej żołnierza, który pełnił służbę jedynie przez
8 dni a tym samym nie został przeszkolony i nie nabył umiejętności wymaganych w strukturach Sił Zbrojnych nie jest celowe z punktu widzenia potrzeb Sił Zbrojnych w rozumieniu art. 2 pkt 2 u.o.o. Tym samym w ocenie Sądu organy wykazały przesłankę do zwolnienia skarżącej z dobrowolnej zasadniczej służy wojskowej, o której mowa w art. 128 ust. 2 pkt 1 u.o.o.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd I instancji stwierdził, że kwestia dotycząca niezakończonego postępowania przed wojskową komisją lekarską nie miała wpływu
na wynik sprawy. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 1 pkt 4 u.o.o. ustalenie przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby wojskowej stanowi podstawę do obligatoryjnego zwolnienia ze służby wojskowej. Jest to odrębna przesłanka do zwolnienia ze służby wojskowej niezależnie od podstawy, wymienionej
w art. 128 ust. 2 pkt 1 u.o.o., dotyczącej potrzeb Sił Zbrojnych. Ustawodawca w art.
128 ust. 1 u.o.o. wskazał 14 przypadków obligatoryjnego zwolnienia ze służby wojskowej, w tym przypadek ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby wojskowej. Niezależnie od tego w art. 128 ust. 2 u.o.o. określił 7 przypadków, uprawniających organ do zwolnienia ze służby wojskowej. Każda z przesłanek wymienionych w art. 128 ust. 1 pkt 1-14 oraz w art. 128 ust. 1 pkt 1-7 jest przesłanką samodzielną w tym znaczeniu, że jej wykazanie stanowi wystarczającą podstawę do zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej. Powyższe potwierdza również treść § 18
ust. 1 rozporządzenia w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, zgodnie
z którym, dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej lub z dniem, w którym decyzja stanowiąca podstawę zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej stała się ostateczna albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, określając dzień zwolnienia z tej służby. Okolicznościami stanowiącymi podstawę zwolnienia są przypadki, wymienione w art. 128 ust. 1 i ust. 2 u.o.o. Zatem również § 18 ww. rozporządzenia wskazuje, że zwolnienie z dobrowolnej zasadniczej służby następuje w razie uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej lub min. zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia. Zdaniem Sądu I instancji użycie w § 18 ww. rozporządzenia spójnika "lub" oznacza, że okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia stanowią przesłankę samodzielną zwolnienia ze służby, niezależnie od uprawomocnienia się orzeczenia komisji lekarskiej.
Sąd ocenił również, że argumentacja skargi dotycząca naruszenia zasady równości poprzez nierówne traktowanie kobiet żołnierzy, znajdujących się na kontraktach/umowach oraz kobiet pełniących dobrowolną zasadniczą służbę
wojskową nie jest zasadna. Sąd I instancji wskazał, że ochrona związana z ciążą została przewidziana wobec kobiet będących żołnierzami zawodowymi, w szczególności w art. 284 u.o.o., które są związane z wojskiem stosunkiem służbowym, rodzącym z tego tytułu określone prawa i obowiązki. Sąd zwrócił uwagę, że ustawodawca odmiennie uregulował statusu żołnierzy zawodowych i żołnierzy pełniących zasadniczą służbę wojskową w tym dobrowolną, mając na uwadze odmienne warunki pełnienia służby wojskowej. Podkreślił, że do zawodowej służby wojskowej można powołać osoby spełniające warunki określone w art. 187 u.o.o. Z kolei powołanie żołnierza, który pełni dobrowolną zasadniczą służbę wojskową na stanowisko etatowe do zawodowej służby wojskowej, które wiązałoby się z
uzyskaniem ochrony związanej z rodzicielstwem jest możliwe w przypadku gdy przebieg tej służby wskazuje na szczególne zaangażowanie tego żołnierza, uwzględniając jego wniosek i potrzeby Sił Zbrojnych (tak art. 147 u.o.o.). W ocenie Sądu I instancji w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka przebiegu służby wskazującego na szczególne zaangażowanie żołnierza, o której mowa w art. 147 u.o.o. Skarżąca zasadniczą służbę wojskową pełniła w rzeczywistości przez 8 dni, tym samym nie odbyła szkolenia specjalistycznego, połączonego z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym, które jest podstawowym celem pełnienia dobrowolnej służby wojskowej, wymienionym w art. 143 ust. 2 pkt 2 u.o.o. Zdaniem Sadu I instancji postulowanie przez skarżącą, że winna była zostać objęta ochroną prawną związaną z rodzicielstwem, która przewidziana jest dla żołnierzy zawodowych w okolicznościach niniejszej sprawy jest niezasadne.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając naruszenie:
I. przepisów postępowania tj.:
1. art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), art.
1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 dalej: "p.u.s.a.") poprzez wadliwe wykonanie swego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem oraz art. 151 p.p.s.a., które polegało na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu było stwierdzenie naruszenia art. 2 pkt 3 u.o.o., art. 128 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 u.o.o. oraz art. 146 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.o.o oraz § 18 rozporządzenia, co miało wpływ na wynik sprawy;
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z
art. 151 p.p.s.a. skutkujące:
a. rozstrzygnięciem sprawy przez Sąd I instancji bez wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz
b. przyjęciem przez Sąd I instancji stanu faktycznego ustalonego przez organy
c. administracyjne niezgodnie z obowiązującą procedurą administracyjną, a
więc niedokonaniem przez Sąd I instancji prawidłowej kontroli decyzji organu administracyjnego, a przez to zaakceptowaniem naruszenia przez ten organ
przepisów art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co spowodowało ustalenie stanu sprawy niezgodnie
ze stanem rzeczywistym, tj. przyjęciem, że:
d. istniały uzasadnione podstawy - podyktowane potrzebami Sił Zbrojnych - do zwolnienia skarżącej z zasadniczej dobrowolnej służby wojskowej, a to rzekome narażanie Skarbu Państwa na straty finansowe czy obniżanie morale pozostałych żołnierzy Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej; co w konsekwencji
doprowadziło do nieuwzględnienia skargi, pomimo iż powinna zostać uwzględniona;
e. po stronie skarżącej zachodzą przesłanki uzasadniające wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, podczas gdy
brak było orzeczenia stosownego organu w przedmiocie niezdolności skarżącej do służby wojskowej;
3. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c. polegające na zastosowaniu przez Sąd oczywiście błędnych kryteriów oceny dowodów oraz przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów przejawiające się w naruszeniu obowiązku
wyprowadzenia z materiału dowodowego wniosków logicznych i spójnych;
4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do stanowiska skarżącej wyrażonego w skardze a to dyskryminowania skarżącej oraz naruszenia art. 32 Konstytucji;
II. prawa materialnego tj.:
1. art. 2 pkt 3 u.o.o. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa polegającym na podpisaniu przedmiotowej decyzji przez osobę nieupoważnioną, co skutkowało nieważnością decyzji;
2. art. 128 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 u.o.o. oraz art. 146 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.o.o, poprzez uznanie przez Sąd, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej z zasadniczej służby wojskowej podczas, gdy w prawidłowa subsumcja prowadzi do odmiennych wniosków, a szczególności świadczy
o braku istnienia potrzeb Sił Zbrojnych, które to wskazywałyby na niecelowość utrzymywania skarżącej w strukturach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej;
3. § 18 rozporządzenia poprzez przyjęcie przez Sąd, że brak wydania wobec skarżącej decyzji o niezdolności odwołującej się do pełnienia służby wojskowej, nie stanowi braku podstaw faktycznych i prawnych do wydania w przedmiotowej w sprawie decyzji podczas, gdy orzeczenie w niniejszej sprawie jest kluczowe do stwierdzenia istnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie skarżącej z odbywania zasadniczej dobrowolnej służby wojskowej.
Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w całości co do istoty sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, powiększonych o opłatę skarbową uiszczoną od pełnomocnictwa.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
1. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych
uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie zarówno prawa procesowego jak i prawa materialnego.
2. Istota sprawy sprowadza się do kontroli wyroku Sądu I instancji, który oddalił skargę w przedmiocie zwolnienia skarżącej z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów, iż podstawą zwolnienia skarżącej była przesłanka "zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych". Z kolei zdaniem skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji błędnie przyjął, iż takie przesłanki w niniejszej sprawie zachodziły.
Podkreślić należy, że zarówno stosunek służbowy żołnierzy zawodowych, jak i stosunek służbowy żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi są stosunkami administracyjnoprawnymi. Dokonując oceny prawnego charakteru zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w literaturze przyjmuje się, iż w przypadkach, gdy ustawodawca upoważnił organ administracji do rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy jednostki, natomiast nie wskazał wyraźnie formy prawnej działania organu, należy kierować się tzw. domniemaniem rozstrzygnięcia sprawy w formie decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Lublinie z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Lu 326/24). Zwolnienie żołnierza z zasadniczej służby wojskowej stanowi niewątpliwie akt wywołujący skutki w sferze zewnętrznej, albowiem zmienia sytuację prawną żołnierza.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba na przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
Główną podstawą prawną zwolnienia ze służby skarżącej był art. 128 ust. 2 pkt 1 u.o.o., zgodnie z którym żołnierza pełniącego służbę wojskową można zwolnić ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania w przypadku "zaistnienia potrzeb
Sił Zbrojnych". Z brzmienia tego przepisu wynika, że:
a) jest to fakultatywna przesłanka zwolnienia ze służby (por. zwrot "można" a
nie użycie zwrotu "zwalnia się");
b) dotyczy "żołnierza", czyli osoby pełniącej czynną służbę wojskową (por. art.
3 pkt 39 u.o.o.) w tym dobrowolną zasadniczą służbę wojskową;
c) jest przesłanką nieostrą, wymagającą szczegółowego uzasadnienia w przypadku jej zastosowania.
W orzecznictwie wskazuje się, że potrzeby wojska i szczególne okoliczności mogą wpływać na realizację celów kadrowych. Nie można jednak zaakceptować działań, które stanowią nadużycie prawa przez wadliwe gromadzenie i oceną materiału dowodowego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 280/24).
Podkreślić trzeba, że skoro w u.o.o. kwestia zwolnienia ze służby żołnierza w oparciu o przesłankę "zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych" pozostawiona została uznaniu dowódcy danej jednostki wojskowej, to ciąży na nim obowiązek wyczerpującego uzasadnienia dokonanego wyboru rozstrzygnięcia, polegającego na przedstawieniu oraz udowodnieniu konkretnych faktów świadczących jednoznacznie o niecelowości pozostawienia danego żołnierza w służbie, przy jednoczesnej wnikliwej i wszechstronnej ocenie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W tym się przejawia właśnie działanie w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne polega, bowiem na przyznaniu organom administracji publicznej możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych rozwiązań, przy czym wybór ten nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale jest ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie. Organ działając w ramach uznania musi pozostawać w zgodzie z zadaniami, celami i kryteriami swojego działania, a także mieć na względzie zasady ogólne postępowania administracyjnego, tj. każdorazowo musi dokonać ustalenia hierarchii między ochroną indywidualnego słusznego interesu obywatela, a interesem publicznym. Sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony i wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2010 r., sygn. sygn. akt I OSK 130/10). Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia.
Dodatkowo w § 18 ust. 1 rozporządzenia, wskazuje się, że: "Dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej lub z dniem, w którym decyzja stanowiąca podstawę zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej stała się ostateczna albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, określając dzień zwolnienia z tej służby". Zdaniem NSA, Sad I instancji dokonał prawidłowej interpretacji tego przepisu, wskazując, że "(...) użycie w § 18 ww. rozporządzenia spójnika "lub" oznacza, że okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia stanowią przesłankę samodzielną zwolnienia ze służby, niezależnie od uprawomocnienia się orzeczenia komisji lekarskiej". Zatem dowódca jednostki wojskowej zwalnia (i jest to przesłanka obligatoryjna) żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w trzech przypadkach:
a) z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej;
b) z dniem, w którym decyzja stanowiąca podstawę zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej stała się ostateczna;
c) z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, określając dzień zwolnienia z tej służby.
3. Stan faktyczny niniejszej spraw ustalony przez Sąd I instancji nie budził wątpliwości, gdyż skarżąca:
- przybyła do Jednostki Wojskowej w N. 31 października 2022 r. celem pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej;
- od 8 listopada 2022 r. do 10 czerwca 2023 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim (w sumie 214 dni kalendarzowych);
- pełniła dobrowolną zasadniczą służbę wojskową tylko przez 8 dni a przez kolejne 214 dni kalendarzowych przebywała na zwolnieniu lekarskim;
- nie uczestniczyła w szkoleniu specjalistycznym w jednostce wojskowej, nie nabyła w tym czasie umiejętności przydatnych dla Sił Zbrojnych.
Zdaniem NSA, argumenty organów, które podzielił Sąd I instancji, które to z
kolei uzasadniały zwolnienie ze służby z powodu "zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych" były przekonywujące i odpowiednio uargumentowane. Uznano bowiem, że: a) nie jest zasadne dalsze utrzymywanie takiego żołnierza w strukturach jednostki wojskowej i wypłacanie mu uposażenia oraz innych należności pieniężnych, gdyż naraża to Skarb Państwa na straty finansowe, b) dobrowolna zasadnicza służba wojskowa ma na celu przeszkolenie wojskowe jak największej ilości żołnierzy oraz zwiększenie liczebności Sił Zbrojnych, c) żołnierz przebywający na długotrwałym zwolnieniu (241 dni) nie realizuje wskazanych wyżej celów; d) służba wojskowa tylko 8 dni nie powoduje nabycia pełni umiejętności wymaganych w strukturach Sił Zbrojnych. Argumenty wskazane przez organ nie były zatem dowolne, lecz wskazywały na konkretne potrzeby Sił Zbrojnych.
Podkreślić trzeba, że skarżąca podjęła czynną "dobrowolną zasadniczą służbę wojskową", która jest jednym z rodzajów czynnej służby wojskowej. Zgodnie bowiem
z art. 130 u.o.o., czynna służba wojskowa polega na pełnieniu: 1) zasadniczej służby wojskowej; 2) terytorialnej służby wojskowej; 3) służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy; 4) zawodowej służby wojskowej; 5) służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zatem ustawodawca odmiennie uregulował między innymi statusu żołnierzy zawodowych i żołnierzy pełniących zasadniczą służbę wojskową w tym służbę dobrowolną, mając na uwadze odmienne warunki pełnienia służby wojskowej i odmienne cele służące wyszkoleniu poszczególnych grup żołnierzy.
Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest pełniona przez okres do 12 miesięcy (art. 143 ust. 1 u.o.o.). W jej czasie realizuje się: 1) szkolenie podstawowe
w wymiarze do 28 dni zakończone przysięgą wojskową i wydaniem książeczki wojskowej; 2) szkolenie specjalistyczne połączone z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym albo w trakcie kształcenia, o którym mowa w art. 95 ust. 4, w wymiarze do 11 miesięcy (art. 143 ust. 2 u.o.o.).
W przepisach dotyczących dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej brak jest szczególnej ochrony stosunku służbowego w sytuacji innej usprawiedliwionej nieobecności żołnierza na służbie. Należy bowiem podkreślić, że odmienność dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej od pozostałych jej rodzajów, a szczególnie od zawodowej służby wojskowej. Osoba odbywająca dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, o ile pozostawała w zatrudnieniu przed jej rozpoczęciem, jest chroniona w swoim macierzystym zakładzie pracy i nadal jest pracownikiem, tyle, że
przebywającym na urlopie bezpłatnym (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 774/24). Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa może zostać przerwana w każdym czasie: a) z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych; b) na wniosek osoby odbywającej służbę (por. art. 146 ust. 1 u.o.o.).
Biorąc pod uwagę wskazane przepisy, zdaniem NSA, nie można podzielić zarzutów skargi kasacyjnej wskazujące na stosowanie wobec żołnierza- kobiety w ciąży "mobbingu i dyskryminacji", czy "nieprzychylnego traktowania w związku z ciążą" oraz argumentu skarżącej wskazującego na to, że w okresie ciąży mogłaby pełnić pracę biurową w wojsku a w związku z tym nie musiała być zwolniona ze służby.
Przypomnieć należy, że ustawodawca odrębnie uregulował "dobrowolną zasadniczą służbę wojskową" i "zawodową służbę wojskową". Inny jest okres trwania (12 miesięcy w służbie dobrowolnej i powołanie na czas nieokreślony w służbie zawodowej). Inne są również prawa i obowiązki takich żołnierzy. To z kolei uzasadnia ich odmienne traktowanie a w związku z tym, zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji czyni całkowicie bezzasadnym. Przypomnieć trzeba, że zasada równego traktowania oznacza, że w każdym przypadku podmioty należące do tej samej kategorii muszą być traktowane równo, a podmioty należące do istotnie różnych kategorii mogą być traktowane różnie. Zdecydowanie różnią się zatem osoby należące do kategorii "żołnierzy zawodowych" od żołnierzy odbywających służbę "dobrowolną". Przykładowo można wskazać, że żołnierzowi zawodowemu:
- przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu opiekuńczego i zwolnienie od zajęć służbowych z powodu działania siły wyższej, w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli natychmiastowa obecność tego żołnierza jest niezbędna, na zasadach i w wymiarze określonych w przepisach ustawy Kodeks pracy z zastrzeżeniem art. 285 (art. 284 ust. 1 u.o.o.);
- kobiecie będącej w ciąży lub karmiącej dziecko piersią: 1) nie powierza się obowiązków w wymiarze przekraczającym 40 godzin służby w tygodniu i w porze nocnej; 2) nie deleguje się poza miejsce pełnienia służby - bez zgody żołnierza zawodowego - kobiety; 3) nie powierza się wykonywania zadań służbowych uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 176 § 2 ustawy Kodeks pracy (art. 284 ust. 2 u.o.o.);
- kobieta karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw wliczanych do czasu służby; w przypadku karmienia więcej niż jednego dziecka żołnierz zawodowy - kobieta ma prawo do dwóch 45-minutowych przerw; przerwy na karmienie mogą być na wniosek żołnierza zawodowego - kobiety udzielane łącznie (art. 284 ust. 3 u.o.o.);
- sprawującego opiekę nad dzieckiem do lat 4, pozostającego w związku małżeńskim z innym żołnierzem, nie deleguje się bez jego zgody poza miejsce pełnienia zawodowej służby wojskowej w tym samym czasie co współmałżonka (art. 284 ust. 3 u.o.o.) i przepis ten stosuje się również do żołnierza zawodowego samotnie wychowującego dziecko do lat 4 (art. 284 ust. 4- 5 u.o.o.);
- przysługuje urlop bezpłatny na okres ciąży i połogu (art. 285 u.o.o.), urlop wychowawczy (art. 286 u.o.o.);
- żołnierza zawodowego (kobietę) zwalnia się ze sprawdzaniu sprawności fizycznej w okresie ciąży lub karmienia dziecka piersią (por. art. 332 ust. 6 u.o.o.);
- jeżeli zwolnienie lekarskie obejmuje okres, w którym żołnierz zawodowy jest zwolniony od zajęć służbowych z powodu (...) choroby przypadającej w czasie ciąży
to zachowuje on prawo do 100% uposażenia (por. art. 451 ust. 3 pkt 4 u.o.o.);
- osoby pełniące służbę w jednostce zmilitaryzowanej mogą być wyznaczane przez kierownika jednostki na inne stanowiska służby, niż zajmowały w dniu powołania do tej służby, ale nie dotyczy to kobiet w ciąży oraz osób przebywających na urlopach związanych z rodzicielstwem (por. art. 610 ust. 3 pkt 1 u.o.o.);
- obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają (...) kobiety w ciąży i w okresie 6 miesięcy po porodzie oraz osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8, jeżeli tej opieki nie można powierzyć innej osobie (por. art. 625 ust. 1 pkt 6 u.o.o.).
Wskazane, przykładowe prawa i obowiązki żołnierzy (kobiet w ciąży) dotyczą zatem innej kategorii osób - żołnierzy zawodowych. To, że zdaniem skarżącej również żołnierze (kobiety w ciąży) będące w dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej powinny być tak samo traktowane, stanowi jedynie polemikę z istniejącymi w tym zakresie rozwiązaniami prawnymi. De lege lata nie można uznać, że rodzaj służby wojskowej nie może różnicować praw kobiet w ciąży. W skardze kasacyjnej skarżąca formułuje zatem raczej postulaty de lege ferenda wskazując na konieczność ujednolicenia zasad związanych z prawami żołnierzy (kobiet w ciąży) bez względu na rodzaj odbywanej służby wojskiej.
Rację mają organy i Sąd I instancji, że skoro skarżąca przebywała nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim przez 214 dni kalendarzowych to w trakcie zwolnienia lekarskiego nie realizowała żadnych zadań służbowych. Skarżąca była na dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej jedynie 8 dni a przypomnieć trzeba, że dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest pełniona przez okres do 12 miesięcy. Samo początkowe "szkolenie podstawowe" w czasie pełnienia dobrowolnej
zasadniczej służby wojskowej realizuje się w wymiarze 28 dni i jest kończone
przysięgą wojskową i wydaniem książeczki wojskowej (por. art. 143 ust. 2 pkt 1 u.o.o.). Celem szkolenia podstawowego żołnierzy jest ich przygotowanie do osiągnięcia następujących standardów: opanowanie podstawowej wiedzy i umiejętności umożlwiających realizację zadań, opanowanie podstaw bojowego zachowania się i indywidualnego działania w zależności od sposobu oddziaływania przeciwnika, przygotowanie do realizacji zadań ogniowych z wykorzystaniem etatowej broni strzeleckiej.
Nie ulega wątpliwości, że służba wojskowa w przeciwieństwie do stosunku
pracy charakteryzuje się tym, że jest szczególnym rodzajem służby publicznej, która polega określonym rygorom, ograniczeniom, nakazom i zakazom. Dyspozycyjność w wojsku jest jednym z podstawowych elementów stosunku prawnego i jako ściśle powiązana z charakterem zadań powierzonych tej formacji, nie może być od nich rozdzielona. Służby zmilitaryzowane wykonują, bowiem, specyficzne zadania na niezwykle ważnym polu, jakim jest bezpieczeństwo państwa.
Tym samym wszelkie zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na wadliwość wyroku Sądu I instancji są niezasadne. W szczególności bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd administracyjny pierwszej instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Jeżeli wyczerpujące przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zamyka zagadnienie stanu prawnego sprawy, to tym bardziej zbędne jest ustosunkowanie się do tych argumentów skargi, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej, której prawidłowość interpretacji i zastosowania przez organ stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 273/22).
4. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut wskazujący na naruszenia § 18 rozporządzenia "(...) poprzez przyjęcie przez sąd, że brak wydania wobec
skarżącej decyzji o niezdolności odwołującej się do pełnienia służby wojskowej, nie stanowi braku podstaw faktycznych - i prawnych do wydania w przedmiotowej w sprawie decyzji podczas, gdy orzeczenie w niniejszej sprawie jest kluczowe do stwierdzenia istnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie skarżącej z odbywania zasadniczej dobrowolnej służby wojskowej". Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że użycie w § 18 rozporządzenia spójnika "lub" oznacza, że okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia stanowią przesłankę samodzielną zwolnienia ze służby, niezależnie od uprawomocnienia się orzeczenia komisji lekarskiej.
5. Niezrozumiały i nieuzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na to, że "(...) przedmiotowa decyzja została podpisana przez osobę nieuprawnioną". Z uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wynika, o którą decyzję chodzi (organu I czy II instancji), który i kogo podpis jest kwestionowany. Zarzut ten nie zawiera praktycznie żadnego uzasadnienia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt III OSK 288/22). Zarzut w żaden sposób nieuzasadniony nie podaje się kontroli instancyjnej (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2025 r., sygn. akt II FSK 861/23).
6. Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej wszystkie zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia,
co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.