III OSK 2586/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-23
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo miejscowekonsultacje społeczneuchwała rady gminypublikacja aktówvacatio legisprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjneakt normatywnygmina

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Rady Gminy, potwierdzając, że uchwała o konsultacjach społecznych jest aktem prawa miejscowego podlegającym publikacji.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Gminy Chełmiec w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw. Sąd I instancji stwierdził jej nieważność, uznając ją za akt prawa miejscowego, który nie został opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Rada Gminy wniosła skargę kasacyjną, argumentując, że uchwała nie jest aktem prawa miejscowego z powodu braku cechy abstrakcyjności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że uchwała, mimo jednorazowego charakteru, zawiera normy prawne dotyczące uprawnień mieszkańców i jako taka jest aktem prawa miejscowego, podlegającym obowiązkowi publikacji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Rady Gminy Chełmiec od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy z dnia 3 czerwca 2016 r. nr XVIII/354/2016 w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw. Sąd I instancji uznał, że uchwała ta jest aktem prawa miejscowego, który powinien zostać opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, a jej wejście w życie nastąpiło z naruszeniem przepisów, ponieważ nie zachowano wymaganego vacatio legis. Rada Gminy w skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi I instancji błędną kwalifikację uchwały jako aktu prawa miejscowego, argumentując brak cechy abstrakcyjności. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując przepisy Konstytucji RP i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i własne, potwierdził stanowisko Sądu I instancji. Sąd podkreślił, że o kwalifikacji aktu jako prawa miejscowego decyduje to, czy jest on źródłem praw i obowiązków dla jednostki, a nie wyłącznie jego abstrakcyjny i generalny charakter. Uchwała dotycząca konsultacji społecznych, nawet jednorazowych, zawiera normy prawne określające uprawnienia mieszkańców, którzy nie są podmiotami hierarchicznie podporządkowanymi gminie, co przesądza o jej charakterze jako aktu prawa miejscowego. W związku z tym, obowiązek publikacji i zachowania vacatio legis był wymagany. Sąd oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała taka jest aktem prawa miejscowego, ponieważ zawiera normy prawne określające uprawnienia pewnej kategorii podmiotów (mieszkańców) wobec gminy, a nie jest aktem prawa wewnętrznego.

Uzasadnienie

Uchwała rady gminy, która zawiera normy prawne określające uprawnienia lub obowiązki dla określonej kategorii podmiotów (mieszkańców), jest aktem prawa miejscowego, nawet jeśli dotyczy jednorazowego wydarzenia. Kluczowe jest to, czy stanowi źródło praw i obowiązków dla jednostki, a nie tylko jej abstrakcyjny i generalny charakter.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

Konstytucja RP art. 88 § 1-2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na ich obszarze działania, które podlegają ogłoszeniu.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza nieważność aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej w całości lub części, jeżeli stwierdzi ich niezgodność z prawem.

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna w całości lub części.

u.o.a.n. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Akty normatywne podlegają ogłoszeniu.

u.o.a.n. art. 4 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Akty normatywne wchodzą w życie po upływie terminu ogłoszenia, chyba że ustawa stanowi inaczej.

u.o.a.n. art. 13 § 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Dziennik urzędowy jednostki samorządu terytorialnego jest organem publikacyjnym dla aktów prawa miejscowego.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 93 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepisy aktów prawa wewnętrznego nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów.

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje orzeczenie na podstawie akt stanu cywilnego i innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

u.s.g. art. 35 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Rada gminy może organizować konsultacje z mieszkańcami gminy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała rady gminy dotycząca konsultacji społecznych jest aktem prawa miejscowego, ponieważ zawiera normy prawne określające uprawnienia mieszkańców. Akt prawa miejscowego podlega obowiązkowi publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym i musi zachować vacatio legis. Brak cechy abstrakcyjności nie wyklucza kwalifikacji uchwały jako aktu prawa miejscowego, jeśli kształtuje ona sytuację prawną jednostki. Niewydanie rozstrzygnięcia nadzorczego nie oznacza zgodności uchwały z prawem.

Odrzucone argumenty

Uchwała o konsultacjach społecznych nie jest aktem prawa miejscowego z powodu braku cechy abstrakcyjności. Uchwała nie podlega publikacji w dzienniku urzędowym, ponieważ jest aktem prawa wewnętrznego. Brak rozstrzygnięcia nadzorczego oznacza, że uchwała jest zgodna z prawem.

Godne uwagi sformułowania

konstytucyjna regulacja źródeł prawa - zarówno powszechnie obowiązującego jak i wewnętrznego - odnosi się do aktów normatywnych, tj. do aktów prawnych, które ustanawiają normy prawne materialna koncepcja aktu normatywnego. Aktem normatywnym jest akt ustanawiający normy prawne o charakterze generalnym i abstrakcyjnym Generalność oznacza, że adresat określonej normy prawnej jest określony przez wskazanie określonej cechy lub cech rodzajowych. abstrakcyjność "dotyczy przedmiotu normy określającego należne zachowanie się adresata. Przedmiotem normy prawnej winna być klasa zachowań się, nie zaś konkretne zachowanie się adresata. Konsekwencją abstrakcyjności normy jest (...) - to, że nie ulega umorzeniu czy «skonsumowaniu» poprzez jednorazowe zastosowanie" dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter zawartych w nim norm i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów. kluczowy dla klasyfikacji danego aktu prawnego jako aktu prawa powszechnie obowiązującego nie jest jego abstrakcyjny i generalny charakter, a to, czy akt ten jest źródłem praw i obowiązków dla jednostki. mieszkańcy gminy biorący udział w konsultacjach społecznych nie są podmiotami hierarchicznie podporządkowanymi wobec jednostki samorządu terytorialnego, wobec czego źródła ich uprawnienia do wzięcia udziału w konsultacjach nie może stanowić akt prawa wewnętrznego.

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący sprawozdawca

Przemysław Szustakiewicz

członek

Ireneusz Dukiel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że uchwały dotyczące konsultacji społecznych, nawet jednorazowe, są aktami prawa miejscowego podlegającymi publikacji i vacatio legis, oraz że brak cechy abstrakcyjności nie wyklucza takiej kwalifikacji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady gminy w sprawie konsultacji społecznych, ale jego argumentacja ma szersze zastosowanie do kwalifikacji aktów prawa miejscowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii publikacji aktów prawa miejscowego i ich charakteru, co jest istotne dla samorządów i obywateli. Wyjaśnia, dlaczego nawet jednorazowe uchwały muszą być publikowane.

Czy uchwała o konsultacjach społecznych musi być opublikowana? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2586/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel
Przemysław Szustakiewicz
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6260 Statut
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1665/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-05-23
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel Protokolant: starszy sekretarz sądowy Maria Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Gminy Chełmiec od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1665/21 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego w Nowym Sączu na uchwałę Rady Gminy Chełmiec z dnia 3 czerwca 2016 r. nr XVIII/354/2016 w przedmiocie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 23 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1665/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Nowym Sączu na uchwałę Rady Gminy Chełmiec z 3 czerwca 2016 r. nr XVIII/354/2016 w przedmiocie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną uchwałą Rada Gminy Chełmiec (dalej także jako "organ") postanowiła o przeprowadzeniu w okresie od 1 lipca 2016 roku do 30 września 2016 r. konsultacji społecznych z mieszkańcami Gminy Chełmiec. W § 6 uchwały wskazano, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Sąd podzielił stanowisko skarżącego Prokuratora, że doszło do naruszenia zasad ogłaszania aktów normatywnych przez zaniechanie opublikowania zaskarżonej uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym i przyjęcie, że zaskarżona uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia, podczas gdy jako akt prawa miejscowego podlegała ona ogłoszeniu we wskazanym organie publikacyjnym i mogła wejść w życie najwcześniej 14 dni od dnia jej ogłoszenia. Zdaniem WSA w Krakowie, zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2022 r., poz. 583, dalej jako "u.s.g."). Uchwałę w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw, podjętą na podstawie art. 35 ust. 1 u.s.g., należało zakwalifikować jako akt prawa miejscowego. Zasady i tryb przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami gminy tworzą zespół norm adresowanych do mieszkańców, które określają uprawnienia i obowiązki mieszkańców, a nie poszczególnych osób. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie prezentowany był pogląd, że mimo jednorazowego zastosowania określone akty są aktami prawa miejscowego, jeżeli zawierają normy prawne, z których wynikają uprawnienia lub obowiązki dla określonej kategorii podmiotów.
Zdaniem Sądu fakt, że zaskarżona uchwała dotyczy jednorazowych konsultacji w wymienionych sołectwach, nie uzasadnia przyjęcia, że nie jest aktem prawa miejscowego, ponieważ zawiera ona normy prawne w postaci zasad i trybu przeprowadzenia tych konsultacji określające uprawnienia pewnej kategorii podmiotów wyróżniających się wskazaną cechą. W tym przypadku adresatem tych norm są mieszkańcy sołectw, a więc podmioty określone przez wskazanie cechy w postaci zamieszkiwania na danym terenie, nie zaś określonych z imienia, czy nazwy. Zatem treść i zakres przedmiotowej uchwały przesądzają jej charakter, jako aktu prawa miejscowego, dlatego że zawiera normy skierowane do podmiotów zewnętrznych wobec Gminy oraz regulacje o charakterze normatywnym, określające uprawnionych do udziału w konsultacjach.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu I instancji warunkiem wejścia w życie zaskarżonej uchwały było jej ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym, zgodnie z art. 88 ust. 1-2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych (Dz.U. 2019, poz. 1461). Brak publikacji powyższego aktu we właściwym trybie stanowi istotne, kwalifikowane naruszenie prawa stanowiące podstawę do stwierdzenia jego nieważności. Ponadto za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, ponieważ zaskarżona uchwała weszła w życie z dniem jej podjęcia, podczas gdy powinna wejść w życie co najmniej po upływie czternastu dni od dnia jej ogłoszenia.
Skargę kasacyjną wniosła Rada Gminy Chełmiec, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), tj.:
a) art. 146 § 1 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. w wyniku niewzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w dokumentach, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że uchwała Rady Gminy Chełmiec z 3 czerwca 2016 r., nr XVII1/354/2016 stanowi akt prawa miejscowego zawierający normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym i przez ten fakt podlega publikacji, podczas gdy zaskarżona uchwała jest pozbawiona cechy abstrakcyjności,
b) art. 147 § 1 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że uchwała Rady Gminy Chełmiec z 3 czerwca 2016 r. nr XVI11/354/2016 jest nieważna,
Ponadto organ zarzucił naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 2), tj.:
c) art. 88 ust. 1-2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt. 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych przez błędne przyjęcie przez Sąd I Instancji, że uchwała Rady Gminy Chełmiec z 3 czerwca 2016r. nr X\/l 11/354/2016 powinna być jako akt prawa miejscowego opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego, podczas gdy zaskarżona uchwała nie podlega publikacji z uwagi na brak elementu jej abstrakcyjności.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W przypadku "uwzględnienia jedynie zarzutu z pkt 3) powyżej" wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że Sąd nie rozpoznał wnikliwie skargi, a ponadto stwierdzając nieważność zaskarżonej uchwały w całości powielił w uzasadnieniu błędne argumenty prawne używane przez Prokuratora w skardze. Zaskarżona uchwała została przekazana do Wydziału Prawnego Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, który to organ w trybie nadzoru nie wnosił żadnych uwag i nie wydał rozstrzygnięcia nadzorczego. Jakkolwiek ustawodawca nie przedstawia definicji legalnej aktu prawa miejscowego, to jednak w orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjmuje się, że taki charakter mają akty normatywne, w których ujęto normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi skierowane do adresatów w celu wskazania określonego sposobu zachowania się w postaci nakazu, zakazu lub uprawnienia. W ocenie organu Sąd I Instancji błędnie zakwalifikował zaskarżoną uchwałę jako akt prawa miejscowego, albowiem uchwała podjęta przez Radę Gminy Chełmiec pozbawiona jest drugiej z wyżej wymienionych cech, a mianowicie cechy abstrakcyjności. Cecha abstrakcyjności wyraża się tym, że norma prawna będzie wielokrotnie stosowana, o ile tylko zaistnieją przesłanki faktyczne warunkujące jej zastosowanie. Tymczasem kwestionowana uchwała Rady Gminy Chełmiec określa zasady i tryb przeprowadzenia konsultacji dotyczących projektów statutów sołectw. Moc obowiązywania tego aktu ustała po zakończeniu jednorazowych konsultacji w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw. Na podstawie podjętej uchwały nie ma możliwości przeprowadzenia ponownie konsultacji w tej samej sprawie. Wobec tego w ocenie organu brak było podstaw do zastosowania w przedmiotowej uchwale trybu wejścia w życie określonego w art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zaskarżona uchwała Rady Gminy Chełmiec z 3 czerwca 2016 r. nr XVIII/354/2016 w przedmiocie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw jest aktem prawa miejscowego, czy też podlega ona kwalifikacji jako akt prawa wewnętrznego. Bezsporne w sprawie pozostaje bowiem, że konsekwencją uznania danego aktu za akt prawa miejscowego jest obowiązek jego ogłoszenia przed wejściem aktu w życie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zachowania wymaganego vacatio legis (art. 4 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych).
Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP "Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa". Akt prawa miejscowego jest aktem prawa powszechnie obowiązującego. Stanowi on źródło norm prawnych dla jednostek, a więc podmiotów niepodporządkowanych hierarchicznie wobec podmiotu wydającego dany akt. Uchwała rady gminy stanowiąca źródło prawa powszechnego zawiera normy prawne: nakazy, zakazy, uprawnienia, będąc podstawą działań administracji wobec obywateli i innych podmiotów prawa. W opozycji do powyższego, ingerować w sytuację prawną jednostek nie mogą akty prawa wewnętrznego, o których mowa w art. 93 Konstytucji RP. Akty te mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu te akty.
O prawnej kwalifikacji danego aktu rozstrzyga rodzaj norm prawnych w nim zawartych. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zauważa się, że "konstytucyjna regulacja źródeł prawa - zarówno powszechnie obowiązującego jak i wewnętrznego - odnosi się do aktów normatywnych, tj. do aktów prawnych, które ustanawiają normy prawne (zob. wyrok z 10 czerwca 2003 r., sygn. SK 37/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 53). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtowała się materialna koncepcja aktu normatywnego. Aktem normatywnym jest akt ustanawiający normy prawne o charakterze generalnym i abstrakcyjnym (zob. np.: orzeczenie z 7 czerwca 1989 r., sygn. U 15/88, OTK w 1989 r., poz. 10; wyroki z: 16 listopada 2011 r., sygn. SK 45/09, OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 97; 3 lipca 2012 r., sygn. K 22/09, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 74). Generalność oznacza, że adresat określonej normy prawnej jest określony przez wskazanie określonej cechy lub cech rodzajowych. Natomiast abstrakcyjność "dotyczy przedmiotu normy określającego należne zachowanie się adresata. Przedmiotem normy prawnej winna być klasa zachowań się, nie zaś konkretne zachowanie się adresata. Konsekwencją abstrakcyjności normy jest (...) - to, że nie ulega umorzeniu czy «skonsumowaniu» poprzez jednorazowe zastosowanie" (zob. postanowienie z 14 grudnia 1999 r., sygn. U 7/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 170)" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 lutego 2015 r., SK 50/13).
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 grudnia 2011 r., II OSK 1562/11 wskazał, że "dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter zawartych w nim norm i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów. Jeżeli zatem uchwała zawiera przynajmniej jedną normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to w sprawie możemy mieć do czynienia z aktem prawa miejscowego, który podlega obowiązkowi publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Rozstrzygającym zatem dla powyższej kwalifikacji jest ocena norm zawartych w uchwale (...)". Stanowisko to zostało podzielone także w innych orzeczeniach NSA (zob. wyroki NSA: z 11 września 2012 r., II OSK 1818/12, z 25 września 2019 r., II OSK 2678/17).
Co do zasady, akt prawa miejscowego jest dla jednostki źródłem norm o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Niemniej akcentowana w orzecznictwie sądów administracyjnych abstrakcyjność i generalność aktów jest wyłącznie cechą typowego aktu prawa powszechnego. W systemie prawa znane są jednak przykłady wyjątków od zasady, zaś brak jednej z ww. cech nie oznacza, iż pozbawienie normy prawnej jednej z tych cech przesądza, iż nie mamy do czynienia z aktem prawa powszechnego (tu: aktem prawa miejscowego). Abstrakcyjność i generalność jest ogólnym wyznacznikiem aktu normatywnego jako takiego. Wystąpienie tych cech nie przesądza jednak o kwalifikacji aktu jako przynależnego do kategorii źródła prawa powszechnego lub prawa wewnętrznego. Trzeba zauważyć, z jednej strony, że także akty prawa wewnętrznego mogą mieć charakter abstrakcyjny i generalny, stanowiąc źródło obowiązków kierowanych do pracowników lub organów podporządkowanych, w nieokreślonej kategorii spraw. Tego typu wewnętrznym aktem abstrakcyjnym i generalnym są różnego rodzaju wewnętrzne regulaminy danego urzędu, w ramach którego kreowane są normy kierowane do nieograniczonego kręgu pracowników w powtarzalnych sprawach. Z drugiej strony, wszelkie akty prawa powszechnego wyjątkowo mogą regulować jednostkowe stosunki prawne, tj. takie o charakterze konkretnym. Jest to sytuacja nietypowa, niemniej spotykana w systemie prawnym. Dzieje się tak również w przypadku podstawowego aktu prawa powszechnego, jakim jest ustawa. Tytułem przykładu należy wskazać na art. 1 ust. 3 ustawy z 30 maja 1996 r. o uposażeniu byłego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 207), regulujący stosunek prawny konkretnej osoby – ostatniego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Podobny charakter prawny mają postanowienia rozporządzeń w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu noszenia broni i przemieszczania jej w stanie rozładowanym, zawierając normę o charakterze jednocześnie abstrakcyjnym (zakaz noszenia broni przez wszystkie osoby znajdujące się w danym miejscu i czasie) i konkretnym (data i miejsce zakazu) – przykładowo rozporządzenie MSWiA z 6 listopada 2019 r., Dz. U. poz. 2176. Również podejmowane na podstawie ustaw samorządowych przepisy porządkowe kwalifikowane są jako akt prawa powszechnego, pomimo iż często regulują obowiązki mieszkańców związane z jednostkowymi sytuacjami, takimi jak susza lub powódź.
Mając powyższe na uwadze, kluczowy dla klasyfikacji danego aktu prawnego jako aktu prawa powszechnie obowiązującego nie jest jego abstrakcyjny i generalny charakter, a to, czy akt ten jest źródłem praw i obowiązków dla jednostki. W przypadku odpowiedzi pozytywnej każda uchwała rady gminy, nawet regulująca prawa i obowiązki mieszkańca w ramach konkretnego wydarzenia, jest źródłem prawa powszechnego.
Wykładnia ta jest wręcz wymagana przez postanowienia ustawy zasadniczej, bowiem katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego ma charakter zamknięty (art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Jednocześnie tylko akty prawa powszechnego mogą stanowić dla jednostki źródło norm prawnych, w opozycji do aktów prawa wewnętrznego, które w żaden sposób nie mogą wpływać na sytuację jednostki, przykładowo modyfikując sposób rozumienia innych aktów prawnych. Wyraźnie wynika to z ustępu drugiego art. 93 Konstytucji RP, wedle którego to przepisu akty prawa wewnętrznego nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. Przepis ten należy odnosić nie tylko do "decyzji" rozumianych jako decyzje administracyjne, a do wszystkich rozstrzygnięć władzy publicznej, a nawet szerzej, jako źródeł działań podejmowanych przez administrację wobec jednostki. Takie rozumienie pojęcia aktu prawa wewnętrznego potwierdza analiza orzecznictwa TK. W wyroku z 28 października 2014 r., K 8/14, Trybunał Konstytucyjny uznał, że "Postanowienia aktu wewnętrznie obowiązującego nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec podmiotów indywidualnych (np. obywateli, cudzoziemców, osób prawnych). Przy czym termin "decyzja" jako pojęcie konstytucyjne należy rozumieć szeroko jako każdy indywidualny i konkretny akt prawny, który będzie kształtował sytuację prawną wskazanych podmiotów. Prawodawca, chcąc unormować sytuację prawną obywateli, musi uczynić to w drodze aktu normatywnego, stanowiącego źródło prawa powszechnie obowiązującego. Zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji źródłami tymi są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a na obszarze działania organów, które je ustanowiły - także akty prawa miejscowego. Ponadto są nimi także rozporządzenia z mocą ustawy wydawane przez prezydenta w czasie stanu wojennego (art. 234 Konstytucji). Konstytucja nie przewiduje możliwości wydawania decyzji wobec podmiotów indywidualnych na podstawie przepisów zarządzenia".
Wymóg ten ma dla jednostki charakter gwarancyjny, bowiem uniemożliwia organom władzy publicznej regulację praw i obowiązków jednostki w drodze aktu prawa wewnętrznego, w odniesieniu do którego nie obowiązuje zamknięty katalog źródeł prawa, podmiotów uprawnionych do ustanawiania tych aktów, czy też wymóg ogłoszenia aktu normatywnego.
Odnosząc te rozważania do okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania zawarte w zaskarżonym wyroku. Rację ma Sąd I instancji, że mimo jednorazowego zastosowania określone akty są aktami prawa miejscowego, jeżeli zawierają normy prawne, z których wynikają uprawnienia lub obowiązki dla określonej kategorii podmiotów. Fakt, że zaskarżona uchwała dotyczy jednorazowych konsultacji w wymienionych sołectwach, nie uzasadnia przyjęcia, że nie jest aktem prawa miejscowego, ponieważ zawiera ona normy prawne w postaci zasad i trybu przeprowadzenia tych konsultacji określające uprawnienia pewnej kategorii podmiotów wyróżniających się wskazaną cechą. To treść i zakres przedmiotowej uchwały przesądzają o jej charakterze, jako aktu prawa miejscowego, dlatego że zawiera normy skierowane do podmiotów zewnętrznych wobec gminy oraz regulacje o charakterze normatywnym, określające uprawnionych do udziału w konsultacjach. W ocenie NSA nie można zgodzić się z argumentacją przedstawioną w skardze kasacyjnej, bowiem uznanie, iż pozbawienie uchwały cechy abstrakcyjności przesądza o kwalifikacji uchwały jako aktu prawa wewnętrznego, naruszałoby zamknięty charakter konstytucyjnego katalogu źródeł prawa powszechnego. Nie ulega wątpliwości, że mieszkańcy gminy biorący udział w konsultacjach społecznych nie są podmiotami hierarchicznie podporządkowanymi wobec jednostki samorządu terytorialnego, wobec czego źródła ich uprawnienia do wzięcia udziału w konsultacjach nie może stanowić akt prawa wewnętrznego.
Odnosząc się do stanowiska Rady Gminy Chełmiec trzeba także wskazać, że bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż organ nadzoru nie wnosił żadnych uwag i nie wydał rozstrzygnięcia nadzorczego wobec zaskarżonej uchwały. Art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. stanowi, że przesłanką nieważności uchwały organu gminy jest jej istotna sprzeczność z prawem. Niewydanie rozstrzygnięcia nadzorczego nie stanowi podstawy do wywodzenia niewzruszalnego domniemania zgodności uchwały z prawem, do czego sprowadzałoby się uwzględnienie stanowiska skarżącego kasacyjnie organu. Upływ 30-dniowego terminu do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego wywołuje tylko ten skutek, iż w miejsce organu nadzoru właściwy do stwierdzenia nieważności uchwały staje się sąd administracyjny (art. 93 ust. 1 u.s.g.).
Uwzględniając powyższe rozważania, bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 88 ust. 1-2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt. 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych przez błędne przyjęcie przez Sąd I Instancji, że zaskarżona uchwała Rady Gminy Chełmiec powinna być jako akt prawa miejscowego opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego. W konsekwencji powyższej argumentacji nietrafny okazał się także zarzut naruszenia przepisu wynikowego, tj. art. 147 § 1 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że uchwała Rady Gminy Chełmiec z 3 czerwca 2016 r. nr XVI11/354/2016 jest nieważna.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 146 § 1 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 i art. 3 § 1 i § 2 pkt. 1 p.p.s.a. należy wskazać, że Sąd I instancji wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego, zaś wynik sprawy okazał się dla organu niekorzystny biorąc pod uwagę argumentację prawną przedstawioną przez Sąd I instancji. Podważenie tejże argumentacji nie może jednak nastąpić w ramach zarzutu naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania przed sądem administracyjnym.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI