III OSK 2580/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-11
NSAAdministracyjneWysokansa
ograniczenie działalności gospodarczejosoby pełniące funkcje publicznedyrektor szkołypełnomocnictwoCEIDGrozstrzygnięcie nadzorczesamorząd województwaodwołanie ze stanowiska

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę Województwa na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając, że samo bycie pełnomocnikiem w CEIDG nie narusza zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

Sprawa dotyczyła odwołania dyrektora Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego ze stanowiska z powodu rzekomego naruszenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Wojewoda stwierdził nieważność uchwały Zarządu Województwa o odwołaniu, a WSA uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody. NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że samo figurowanie w CEIDG jako pełnomocnik żony nie jest wystarczające do stwierdzenia naruszenia zakazu, jeśli nie wykazano faktycznego wykonywania czynności pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, które stwierdzało nieważność uchwały Zarządu Województwa o odwołaniu dyrektora Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego. Podstawą odwołania było naruszenie ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, w szczególności poprzez prowadzenie działalności gospodarczej lub bycie pełnomocnikiem w takiej działalności. Sąd I instancji uznał, że wpis do CEIDG jako pełnomocnik żony, nawet obejmujący czynności takie jak zmiana wpisu czy wykreślenie działalności, stanowił naruszenie zakazu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA, stwierdzając, że samo figurowanie w CEIDG jako pełnomocnik nie jest wystarczające do stwierdzenia naruszenia zakazu. NSA podkreślił, że organ nadzorczy musi wykazać faktyczne wykonywanie czynności pełnomocnika, a nie tylko samo udzielenie pełnomocnictwa. Wpis do rejestru ma charakter deklaratoryjny i nie przesądza o aktywności pełnomocnika. W związku z tym, że Wojewoda nie wykazał faktycznego działania J. M. jako pełnomocnika swojej żony, NSA uznał, że nie doszło do naruszenia zakazu, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę Województwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo figurowanie w CEIDG jako pełnomocnik nie jest wystarczające do stwierdzenia naruszenia zakazu. Organ nadzorczy musi wykazać faktyczne wykonywanie czynności objętych pełnomocnictwem.

Uzasadnienie

NSA uznał, że wpis do CEIDG ma charakter deklaratoryjny i nie przesądza o aktywności pełnomocnika. Organ musi udowodnić faktyczne działania, a nie tylko potencjalną możliwość ich podjęcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.o.p.d.g. art. 4 § pkt 6

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne

u.o.p.d.g. art. 2 § pkt 6b

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne

Pomocnicze

u.s.w. art. 41 § ust. 2 pkt 6

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa

u.s.w. art. 82 § ust. 1

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 95 § § 2

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Samo figurowanie w CEIDG jako pełnomocnik nie jest wystarczające do stwierdzenia naruszenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Organ nadzorczy musi wykazać faktyczne wykonywanie czynności objętych pełnomocnictwem, a nie tylko samo udzielenie pełnomocnictwa. Wpis do CEIDG ma charakter deklaratoryjny i nie przesądza o aktywności pełnomocnika.

Odrzucone argumenty

Argument WSA, że samo bycie pełnomocnikiem w CEIDG, nawet z uprawnieniami do zmian we wpisie, stanowi naruszenie zakazu. Argument WSA, że wpis do CEIDG i potencjalna możliwość podejmowania czynności naruszających zakaz wystarczają do stwierdzenia naruszenia.

Godne uwagi sformułowania

Okoliczność udzielenia pełnomocnictwa nie przesądza jeszcze, że umocowany reprezentował mocodawcę i podejmował w jego imieniu jakieś działania. Aby stwierdzić, czy pełnomocnik jest lub był aktywny i wykonywał faktycznie czynności objęte zakresem przedmiotowym pełnomocnictwa, organ musi te okoliczności wykazać odpowiednimi dowodami. Kwestia potencjalnej możliwości podejmowania czynności naruszających zakaz nie prowadzi do złamania zakazu opisanego w powołanym wyżej przepisie.

Skład orzekający

Hanna Knysiak - Sudyka

sprawozdawca

Rafał Stasikowski

członek

Tamara Dziełakowska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów dotyczących zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, w szczególności w kontekście bycia pełnomocnikiem w CEIDG."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której kluczowe jest wykazanie faktycznego działania, a nie tylko formalnego umocowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z ograniczeniami dla osób pełniących funkcje publiczne i stanowi istotny precedens interpretacyjny dla podobnych przypadków.

Czy bycie pełnomocnikiem w CEIDG to już prowadzenie działalności? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2580/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
6413 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące województwa; skargi organów samorządu województwa na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Go 281/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-07-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 106 poz 679
art. 4 pkt 6, art. 2 pkt 6b
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant: asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Go 281/22 w sprawie ze skargi Województwa [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Zarządu Województwa [...] z dnia [...] lutego 2022 r. w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego "[...]" w [...] 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od Województwa [...] na rzecz Wojewody [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 13 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Go 281/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Województwa Lubuskiego na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Zarządu Województwa Lubuskiego z dnia [...] r. w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G., uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze (pkt I), a także zasądził od Wojewody Lubuskiego na rzecz skarżącego Województwa Lubuskiego kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Uchwałą z dnia [...] r. nr [...] Zarząd Województwa Lubuskiego odwołał J. M. ze stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G. W podstawie prawnej uchwały wskazano przepisy art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1668 ze zm., zwana dalej: "u.s.w.") w związku z art. 2 pkt 6b i art. 4 pkt 6 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2019 r. poz. 2399 ze zm. – w wersji obowiązującej w dacie podjęcia tej uchwały, zwana dalej: "u.o.p.d.g.").
W uzasadnieniu projektu uchwały wskazano, że dnia 10 lutego 2022 r. stwierdzono, iż w CEIDG zarejestrowana jest działalność gospodarcza pod nazwą J. M. Firma [...], przy czym działalność ma status aktywny od 1 sierpnia 2001 r. J. M. figuruje jako pełnomocnik we wpisie w CEIDG dla aktywnej działalności gospodarczej pod nazwą B. K. 1. Gabinet [...] 2. Gabinet [...]. Ustalono również, że adres korespondencyjny działalności B. K. jest tożsamy z adresem zamieszkania J. M. - jest to nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności tych osób. Ponadto w Internecie dostępne są strony internetowe (profile w serwisach informujących/reklamujących przedsiębiorstwa) zawierające dane firmy J. M. Firma [...], przy czym na stronach tych były podane aktualne dane kontaktowe (numer telefonu komórkowego J. M. oraz adres e-mail). W dniu 11 lutego 2022 r. Ł. P. – Wicemarszałek Województwa Lubuskiego połączył się telefonicznie z J. M., którym potwierdził istnienie firmy [...] i pełnienie funkcji pełnomocnika w firmie B. K. Gabinet [...] 2. Gabinet [...] oraz zadeklarował możliwość podania się w związku tym faktem do dymisji.
W tym stanie rzeczy Zarząd Województwa Lubuskiego stwierdził, że J. M. w okresie pełnienia funkcji prowadził – i być może dalej prowadzi - działalność gospodarczą w sposób zorganizowany i ciągły, polegający na świadczeniu odpłamych usług [...] oraz pełni funkcję pełnomocnika dla działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę. Jako że w świetle art. 2 pkt 6b u.o.p.d.g. ustawa wprowadza ograniczenia w działalności gospodarczej przez m.in. kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, a poprzez działalność gospodarczą, w świetle art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. rozumieć należy m.in. prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzanie taką działalnością lub bycie przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności, odwołanie J. M. było konieczne, o czym stanowi art. 5 ust. 2 u.o.p.d.g.
Wojewoda Lubuski wszczął postępowanie nadzorcze i zwrócił się do Zarządu Województwa Lubuskiego o przesłanie dokumentów stanowiących podstawę dla podjęcia uchwały. Organ ten przesłał Wojewodzie pismo wyjaśniające motywy podjętej uchwały, do którego załączono dokumenty w postaci m.in. projektu uchwały z uzasadnieniem, wydruków z CEIDG, notatki służbowej oraz wydruków stron internetowych.
Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Lubuski na podstawie art. 82 ust. 1 u.s.w. stwierdził nieważność wskazanej wyżej uchwały Zarządu Województwa Lubuskiego z dnia [...] r. [...].
Na powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze Województwo Lubuskie wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubuski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że należy się zgodzić ze stanowiskiem Wojewody wyrażonym w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym iż ocena, w jakim zakresie dana osoba prowadzi działalność gospodarczą, traktowaną jako przesłanka naruszenia zakazu przewidzianego w art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g., nie może opierać się jedynie na wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, lecz należy brać pod uwagę dowody pozwalające na ustalenie rzeczywistego stanu rzeczy. Rozpoczęcie działalności gospodarczej i faktyczne jej wykonywanie nie polega na zgłoszeniu tej działalności do ewidencji, lecz na podjęciu czynności mieszczących się w ustawowej definicji działalności gospodarczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt wpisania J. M. do ewidencji działalności gospodarczej, a następnie do CEIDG od 1 sierpnia 2001 r.
Sąd I instancji podkreślił, że w okolicznościach niniejszej sprawy domniemanie to - tzn., iż w okresie sprawowania funkcji dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G. J. M. faktycznie wykonywał działalność gospodarczą – zostało obalone. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Z. G. z dnia [...] r. wynika, iż na dzień [...] r. J. M., na podstawie informacji i ewidencji posiadanych w bazach danych urzędu, nie jest czynnym przedsiębiorcą i jest zarejestrowany jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. W aktach tych znajduje się również informacja oraz zaświadczenie z Głównego Urzędu Statystycznego potwierdzająca zakończenie przez J. M. działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą Gabinet [...] J. M. z dniem [...] r. (tzn. w przeddzień objęcia przez niego po raz pierwszy stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G.) oraz skreślenia z REGON z dniem [...] r.
Sąd I instancji odnosząc się z kolei do zawartych w aktach administracyjnych sprawy oraz załączonych do skargi (i objętych zawartym w skardze wnioskiem dowodowym) wydruków z komercyjnych wyszukiwarek internetowych przedsiębiorców, zrzutów z ekranu mapy Google czy serwisu PKT wskazał, iż nie stanowią one dokumentów, z których można by wywodzić wiążące skutki prawne. Wiarygodności części z nich (np. fotografii i wpisów w serwisie mapy Google) nie sposób w ogóle zweryfikować.
Jeśli chodzi natomiast o drugą z wynikających z art. 2 pkt 6b w związku z art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. materialnoprawnych przesłanek odwołania J. M. ze stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G., tzn. kwestię jego statusu jako pełnomocnika przedsiębiorcy – swojej małżonki B. K., co zostało ujawnione w CEIDG, to w ocenie Sądu przesłanka ta została w niniejszej sprawie spełniona.
W niniejszej sprawie Wojewoda stwierdził w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym, iż skoro pełnomocnictwo udzielone uczestnikowi obejmowało czynności takie jak: zmianę wpisu, wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej, wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG, prowadzenie spraw za pośrednictwem punktu kontaktowego, to znaczy, że w ocenie organu nadzoru dotyczyło ono jedynie czynności o charakterze technicznym, formalnym, co nie może być utożsamiane z pełnomocnictwem do prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto w ocenie Sądu należy zgodzić się z argumentacją zawartą w skardze, iż nawet pełnomocnictwo obejmujące takie czynności, jak to wynika w niniejszej sprawie z wypisu z CEIDG, rodzi daleko idące skutki dla przedsiębiorcy w sferze wykonywanej przez niego działalności gospodarczej. Pełnomocnik umocowany do takich czynności jak wyżej wymienione, może bowiem nie tylko dokonać zmiany przedmiotu tej działalności, zawiesić jej wykonywanie, ale nawet wykreślić wpis w CEIDG. Trudno uznać takie pełnomocnictwo za udzielone do czynności jedynie o charakterze technicznym.
W świetle powyższego uznać należy, iż J. M., pozostając pełnomocnikiem przedsiębiorcy – swojej małżonki B. K. w trakcie zajmowania stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G., naruszył zakaz określony w art. 2 pkt 6b w związku z art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. W konsekwencji uchwała Zarządu Województwa Lubuskiego z dnia [...] r. nr [...] została wydana prawidłowo i była zgodna z prawem. Tym samym Wojewoda Lubuski jako organ nadzoru, stwierdzając nieważność tej uchwały, naruszył art. 82 ust. 1 u.s.w. w związku ze wskazanymi wyżej przepisami u.o.p.d.g. Z powyższych względów zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze, jako wydane z naruszeniem prawa należało uchylić.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Wojewoda Lubuski, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 4 pkt 6 w zw. z art. 2 pkt 6b u.o.p.d.g. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że dla naruszenia zakazu bycia przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej innej osoby obejmującego osoby pełniące funkcje publiczne w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji, wystarczający jest sam fakt bycia pełnomocnikiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, nie ma znaczenia charakter pełnomocnictwa, nieistotne jest czy pełnomocnik podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą uczestniczył bezpośrednio w zarządzaniu tą działalnością i miał bezpośredni wpływ na czynności podejmowane w ramach prowadzenia działalności gospodarczej i czy w ogóle pełnomocnik podjął jakiekolwiek działania na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, podczas gdy zakaz ten nie może być interpretowany rozszerzająco i obejmuje wyłącznie zakaz bycia przedstawicielem i pełnomocnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej, zaś pełnomocnictwo dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej dotyczyć musi uprawnienia pełnomocnika do dokonywania w imieniu mocodawcy czynności polegających na nabywaniu praw, zaciąganiu zobowiązań czy dokonywania innych czynności, immanentnie związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, a pełnomocnik na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa musi podjąć czynności faktyczne, których podjęcie zobowiązany jest wykazać odpowiednimi dowodami organ odwołujący, a czego Zarząd Województwa Lubuskiego przed podjęciem uchwały nr [...] nie stwierdził,
2) w skutek powyższego - naruszenie art. 4 pkt 6 w zw. z art. 2 pkt 6b u.o.p.d.g. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że Pan J. M. naruszył wyrażony w art. 4 pkt 6 w zw. z art. 2 pkt 6b ww. ustawy zakaz bycia przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej przez inną osobę, w konsekwencji czego zgodne z prawem było odwołanie go przez Zarząd Województwa Lubuskiego ze stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi Województwa Lubuskiego na rozstrzygnięcie nadzorcze poprzez jej oddalenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Jednocześnie zrzekł się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Województwo Lubuskie wniosło o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną wyłącznie na naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe niezastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Tym samym należy przyjąć, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje ustaleń stanu faktycznego przyjętych przez sąd pierwszej instancji.
Sąd pierwszej instancji wyraził pogląd, że dla spełnienia przesłanki z art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. wystarczający jest sam fakt bycia pełnomocnikiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Nadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nawet pełnomocnictwo obejmujące takie czynności, jak to wynika w niniejszej sprawie z wypisu z CEIDO, rodzi daleko idące skutki dla przedsiębiorcy w sferze wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, gdyż pełnomocnik może nie tylko dokonać zmiany przedmiotu działalności, zawiesić jej wykonywanie, a nawet wykreślić wpis w CEIDG. W związku z powyższym – zdaniem Sądu pierwszej instancji - fakt, że J. M. był pełnomocnikiem przedsiębiorcy – B. K. w trakcie zajmowania stanowiska dyrektora C. K. Z. i U. "[...]" w Z. G., przesądza o spełnieniu przesłanki naruszenia zakazu określonego w art. 2 pkt 6b w związku z art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g.
Powyższe stanowisko zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest błędne. Należy podnieść, że bezsporne jest, że J. M. w czasie pełnienia wskazanej funkcji figurował w CEIDG jako pełnomocnik dla działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą B. K. 1. Gabinet [...]. 2 Gabinet [...]. Udzielone pełnomocnictwo obejmowało takie czynności, jak zmiana wpisu, wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG, prowadzenie spraw za pośrednictwem punktu kontaktowego. W dniu [...] r. J. M. złożył pisemne oświadczenie, że nie sprawował funkcji przedstawiciela czy też pełnomocnika swojej żony w prowadzeniu jej działalności gospodarczej.
Zgodnie z art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. osoby wymienione w art. 1 i 2 tej ustawy, w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji, o których mowa w tych przepisach, nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności; nie dotyczy to działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego, a także pełnienia funkcji członka zarządu na podstawie umowy o świadczenie usług zarządzania, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1907).
Wykładnia powyższego przepisu dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest częściowo błędna, co skutkowało jego niewłaściwym zastosowaniem. Przede wszystkim należy podnieść, że naruszenie reguł wykładni stanowi odmienna interpretacja dwóch norm prawnych znajdujących się w jednym przepisie. Dyspozycja przepisu art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. obejmuje cztery rozłączne i niezależne od siebie stany faktyczne. Zakazane jest bowiem osobom pełniącym funkcje publiczne:
- prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek,
- prowadzenie działalności gospodarczej wspólnie z innymi osobami,
- zarządzanie działalnością gospodarczą,
- bycie przedstawicielem i pełnomocnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej.
W odniesieniu do wszystkich wymienionych wyżej stanów faktycznych istotne jest przesądzenie rzeczywistego wykonywania określonych czynności, pozwalających na przyjęcie spełnienia określonej przesłanki.
W realiach niniejszej sprawy, z uwagi na zarzuty skargi kasacyjnej, należy skoncentrować się wyłącznie na ostatnim zakazie – obejmującym bycie przedstawicielem i pełnomocnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej Przedstawicielstwo, zgodnie z art. 95 § 2 k.c., polega na umocowaniu do dokonania czynności prawnej w imieniu innego podmiotu ze skutkiem prawnym bezpośrednio dla reprezentowanego. Podstawą przedstawicielstwa jest więc umocowanie, czyli uprawnienie do działania w imieniu reprezentowanego z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niego. Umocowanie do działania w cudzym imieniu może odnosić się do czynności prawnych jednostronnych lub dwustronnych (umów). Przedstawicielstwo może być czynne i bierne. Czynne przedstawicielstwo obejmuje umocowanie do składania oświadczeń woli, bierne zaś do przyjmowania (odbierania) oświadczeń woli (por. P. Nazaruk [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. Ciszewski Jerzy, Warszawa 2019, teza 2 do art. 95; K. Piasecki, Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2003, komentarz do art. 95 k.c.). Źródłem umocowania do działania w cudzym imieniu może być jednostronne oświadczenie woli reprezentowanego (przy pełnomocnictwie, prokurze) oraz inne zdarzenie prawne niż oświadczenie reprezentowanego (przedstawicielstwo ustawowe). W orzecznictwie na tle art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g. zaprezentowano pogląd, że skoro pełnomocnictwo jest jednostronną czynnością prawną, pełnomocnik jest tylko upoważniony, a nie zobowiązany do działania w imieniu mocodawcy. Może bowiem zdarzyć się, że osoba wskazana w dokumencie pełnomocnictwa jako pełnomocnik, nie będzie nawet miała wiedzy o powyższym. Okoliczność udzielenia pełnomocnictwa nie przesądza jeszcze, że umocowany reprezentował mocodawcę i podejmował w jego imieniu jakieś działania. Aby stwierdzić, czy pełnomocnik jest lub był aktywny i wykonywał faktycznie czynności objęte zakresem przedmiotowym pełnomocnictwa, organ musi te okoliczności wykazać odpowiednimi dowodami (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 maja 2019 r., III SA/Lu 110/19). Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny podziela.
Skoro organ (Zarząd Województwa Lubuskiego) stwierdził, że J. M. naruszył powyższy zakaz działając jako pełnomocnik swojej żony, prowadzącej działalność gospodarczą, to powinien w tym zakresie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i zgromadzić odpowiednie dowody potwierdzające przyjętą tezę. Powyższa okoliczność nie została wystarczająco wyjaśniona i udokumentowana. Okoliczność udzielenia pełnomocnictwa nie przesądza jeszcze o tym, że umocowany reprezentował mocodawcę i podejmował w jego imieniu jakieś działania, a powyższe zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego byłoby konieczne do przyjęcia, że została spełniona przesłanka z art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g.
Z samego wpisu do CEIDG nie wynika, czy J. M. wykonywał jakiekolwiek czynności objęte pełnomocnictwem. Sam wpis w rejestrze nie przesądza o podejmowaniu przez osobę ujawnioną jako pełnomocnik czynności w ramach udzielonego pełnomocnictwa. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny i rodzi jedynie określone domniemanie. Istnienie określonego wpisu w CEIDG nie wyklucza możliwości przeprowadzenia przeciwdowodu, m.in. w celu wykazania rzeczywistego zaprzestania prowadzenia lub zawieszenia wykonywania działalności jako przedsiębiorcy czy też pełnomocnika przedsiębiorcy, pomimo braku odpowiedniego wpisu w ewidencji (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 246/13; wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK1237/14 wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1074/17).
Zatem aby stwierdzić, czy pełnomocnik jest lub był aktywny i wykonywał faktycznie czynności objęte zakresem przedmiotowym pełnomocnictwa, organ musi te okoliczności wykazać odpowiednimi dowodami. Nietrafne jest zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji przyjmujące, że dla spełnienia ustawowej przesłanki wystarczający jest sam wpis o udzieleniu pełnomocnictwa w CEIDG. Istotne znaczenie w prawidłowej wykładni ziszczenia się dyspozycji art. 4 pkt 6 u.o.p.d.g., a w konsekwencji zaistnienia podstawy do odwołania takiej osoby, ma rzeczywista jej działalność wyczerpująca powyższy zakaz. Kwestia potencjalnej możliwości podejmowania czynności naruszających zakaz nie prowadzi do złamania zakazu opisanego w powołanym wyżej przepisie.
Zarzuty skargi kasacyjnej są zatem uzasadnione, co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji, uznając że sprawa jest należycie wyjaśniona do rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI