III OSK 2576/23

III OSK 2576/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Teresa Zyglewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 423/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 149 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. i J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 423/23 w sprawie ze skargi W.K. i J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 4 października 2018 r., nr SKO.PW/4000/910/2018 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie naruszenia stosunków wodnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 423/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę W.K. i J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce (dalej: SKO, Kolegium, organ) z 4 października 2018 r., nr SKO.PW/4000/910/2018 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie naruszenia stosunków wodnych.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodzili się W.K. i J.K. (dalej: skarżący kasacyjnie) i w skardze kasacyjnej zarzucili zaskarżonemu wyrokowi w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję SKO, pomimo, że skarga powinna zostać uwzględniona, albowiem organ prowadził postępowanie w sposób wadliwy, a mianowicie skarga została oddalona, mimo że organ administracji faktycznie nienależycie przeprowadził postępowanie co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, albowiem SKO doszło do przekonania, że w niniejszej sprawie pomimo tego, że doszło do pobudowania budynku inwentarskiego przez H.K. oraz W.K. (dalej: uczestnicy postępowania) z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego (posadowienie "rusztu" na rzędnej 121,44 m zamiast 120,90 m), to ta okoliczność nie ma żadnego istotnego wpływu na przebieg postępowania zakończonego decyzją SKO w Ostrołęce z 28 lutego 2014 r., nr SKO.PW.4000/4025/2013, a które ustalenia zostały oparte właśnie na ustaleniach poczynionych w ww. postępowaniu, w tym oparło się na opinii biegłego inż. M. B., którą to biegły wydał bez posiadania wiedzy na temat tego, że budynek inwentarski wybudowany przez uczestników postępowania został posadowiony o ponad pół metra wyżej niż wynikało to z projektu budowalnego, przy czym nie można zatem przyjąć automatycznie, jak uczynił to organ, a za nim Sąd I instancji, że dowody, które zostały zgromadzone w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją SKO w Ostrołęce z 28 lutego 2014 r., są obecnie wciąż aktualne, albowiem w tamtym stanie faktycznym, posiadając wiedzę na tamten moment, biegły nie wiedział (nie mógł wiedzieć), że budynek został pobudowany wyżej niż powinien zostać pobudowany (o 54 cm wyżej niż zakładał to projekt budowlany);
2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję SKO, pomimo, że skarga powinna zostać uwzględniona, albowiem organ nie uwzględnił wniosków dowodowych złożonych w piśmie z 17 lipca 2018 r. przez pełnomocnika skarżących o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu melioracji i gospodarki wodnej, przesłuchania w charakterze świadka Ł.K., A.J., B.K. oraz przesłuchania w charakterze stron W.K. i J.K. wobec uznania, że w sprawie był już przeprowadzony dowód z opinii biegłego, a odnośnie do pozostałych dowodów bez podania jakichkolwiek przyczyn, podczas gdy nawet jeśli w sprawie została wydana już opinia biegłego, to została ona wydana przed wydaniem ostatecznej decyzji kończącej postępowanie, którego wznowienia dotyczy niniejsze postępowanie, a więc została wydana przez biegłego bez wiedzy, że budynek inwentarski został pobudowany wyżej niż powinien zostać pobudowany (o 54 cm wyżej niż zakładał to projekt budowlany), a wniosek o dowód z opinii biegłego wprost odnosił się do "nowych" okoliczności w sprawie, natomiast wnioski dotyczące przesłuchania świadków oraz stron umożliwiłyby zobrazowanie w postępowaniu sytuacji "w terenie", tj. uzyskanie przez organ informacji, czy doszło do zmiany stosunków wodnych, a jeśli tak, to kiedy to nastąpiło, a przecież zgodnie z art. 7 k.p.a., na SKO ciążył obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a ani organ nie podjął jednak jakichkolwiek czynności w sprawie, a Sąd I instancji taki stan rzeczy zaaprobował, a gdy strona złożyła wnioski dowodowe, ww. organ w sposób bezpodstawny się do nich nie przychylił, więc sprawa została rozpoznana wyłącznie na materiale dowodowym (faktycznie tylko opinii biegłego), który został zgromadzony w sprawie, zakończonej ostateczną decyzją, w trakcie której nie było przecież wiadomo, że doszło do pobudowania budynku inwentarskiego przez uczestników postępowania z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego, tj. posadowienia "rusztu" na rzędnej 121,44 m zamiast 120,90 m;
3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z naruszeniem art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję SKO, pomimo, że skarga powinna zostać uwzględniona, albowiem w niniejszej sprawie wydane zostały decyzje z 17 sierpnia 2018 r. oraz z 28 lutego 2014 r., pomimo, że doszło do stwierdzenia, iż w ww. sprawie, zakończonej ostateczną decyzją, wyszła na jaw nowa okoliczność faktyczna, nieznana w momencie wydawania decyzji z 28 lutego 2014 r., a która w ocenie skarżących jest również okolicznością istotną, a więc wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (pobudowanie budynku inwentarskiego przez uczestników postępowania z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego, tj. posadowienie "rusztu" na rzędnej 121,44 m zamiast 120,90 m, przy czym organ, a za nim Sąd I instancji, uznał następnie (faktycznie bez przeprowadzenia postępowania wznowieniowego, co do rozstrzygnięcia istoty sprawy), że ww. okoliczność nie miała żadnego wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy;
4. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję SKO, pomimo, że skarga powinna zostać uwzględniona, albowiem w realiach niniejszej sprawy wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy powinna zostać wydana decyzja o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu jej do ponownego rozpoznania, albowiem decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z 17 sierpnia 2018 r., nr SKO.PW/4000/670/2018 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z 28 lutego 2014 r. nr SKO.PW.4000/4025/2013 i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżących od Kolegium zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego niezbędnych do celowego dochodzenia ich praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący oświadczyli, że zrzekają się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawili argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
W ocenie skarżących kasacyjnie w niniejszej sprawie, wbrew stanowisku prezentowanemu przez Sąd I instancji, doszło do nieprzeprowadzenia (lub nienależytego przeprowadzenia) postępowania, co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, wszak SKO stwierdziło, że w sprawie ujawniła się nowa okoliczność nieznana organowi w momencie wydawania decyzji (pobudowanie budynku gospodarskiego z istotnymi odstępstwami od projektu budowalnego), niemniej nie miała ona wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Z takim stanowiskiem skarżący kasacyjnie się nie zgodzili.
Według skarżących nie może być wątpliwości co do tego, iż w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w postaci pobudowania budynku inwentarskiego z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego (posadowienie "rusztu" na rzędnej 121,44 m zamiast 120,90 m). Przedmiotowa okoliczność jest nie tylko nową okolicznością w sprawie, ale ma również charakter kluczowej. Z niezrozumiałych dla skarżących przyczyn, tak Sąd I instancji, jak i Kolegium, ustalając wpływ tej przesłanki na możliwość innego rozstrzygnięcia sprawy, postanowiło wyłącznie odwoływać się do wszystkich okoliczności w sprawie, które zostały ustalone przed wyjściem na jaw tej "nowej" okoliczności. Organ, a co zaaprobował Sąd meriti, oparł się bowiem, wydając decyzję z 17 sierpnia 2018 r., a następnie z 4 października 2018 r., wyłącznie na ustaleniach poczynionych w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją SKO z 28 lutego 2014 r., nr SKO.PW.4000/4025/2013. Przede wszystkim SKO oparło się w tym zakresie na opinii biegłego inż. M.B., którą to biegły wydał bez posiadania wiedzy na temat tego, że budynek inwentarski wybudowany przez uczestników postępowania został posadowiony o ponad pół metra wyżej niż powinien.
Podkreślono, że skarżący nie twierdzą, iż sama opinia biegłego inż. M.B. jest błędna, lecz wskazują przede wszystkim, że została ona wydana w innych realiach, niż obecnie są znane czy też były znane na chwilę złożenia przez nich wniosku. Wszak biegły nie mógł wiedzieć i faktycznie nie wiedział, że budynek został pobudowany wyżej niż powinien zostać pobudowany (o 54 cm wyżej niż zakładał to projekt budowlany), a więc nie uwzględnił tej okoliczności w opinii. Skarżący kasacyjnie zauważyli, że biegły w wydanej opinii nie brał pod uwagę okoliczności dotyczącej nieprawidłowego pobudowania budynku, koncentrował się więc wyłącznie na zmianie stosunków wodnych, zakładając że budynek został pobudowany prawidłowo. Biegły wydawał opinię, będąc przeświadczonym o tym, że budynek został prawidłowo pobudowany i w takich realiach wydał opinię. Okazało się jednak, że budynek nie został prawidłowo pobudowany i wpływ tego nieprawidłowego pobudowania budynku na stosunki wodne powinien zostać zbadany w niniejszym postępowaniu. Tego jednak organ, a w ślad za nim Sąd I instancji nie chciał dostrzec, albowiem najpierw organ nie podjął żadnych działań mających na celu ustalenie aktualnego stanu faktycznego sprawy, potem nie uwzględnił wniosków dowodowych złożonych przez pełnomocnika, a ostatecznie wydając decyzję wyłącznie w oparciu o stan faktyczny sprawy znany organowi już na etapie postępowania, które SKO zakończyło decyzją z 28 lutego 2014 r. W ocenie skarżących kasacyjnie nie można przyjąć automatycznie, jak uczyniło to SKO, a także Sąd I instancji, że dowody, które zostały zgromadzone w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją SKO w Ostrołęce z 28 lutego 2014 r., są obecnie wciąż aktualne, albowiem w tamtym stanie faktycznym, posiadając wiedzę na tamten moment, biegły np. nie wiedział, że budynek został pobudowany wyżej niż powinien zostać pobudowany (o 54 cm wyżej niż zakładał to projekt budowlany). Materiał dowodowy powinien zostać zgromadzony w taki sposób, aby uwzględniał wszelkie "nowości" w sprawie.
Następnie zauważono, że w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał precyzyjne wytyczne dla Sądu I instancji, które winny zostać uwzględnione podczas ponownego rozpatrywania sprawy, Sąd meriti miał dokładnie przeanalizować wydaną w sprawie opinię biegłego z zakresu melioracji wodnych i konkluzje z niej wynikające, a także miał uwzględnić treść wyroku NSA z 16 stycznia 2018 r. (sygn. akt II OSK 1676/17) i jego uzasadnienie. W ocenie skarżących, Sąd I instancji winien był dojść do przekonania nie tylko o tym, że w niniejszej sprawie faktycznie występują okoliczności będące podstawą do wznowienia postępowania, konkluzja tej analizy w przedmiocie opinii wydanej przez biegłego winna doprowadzić Sąd I instancji do tego, że wnioski wynikające z tej opinii odnosiły się do okoliczności aktualnych na dzień jej wydania, a nie okoliczności aktualnych na dzień zainicjowania przez skarżących kasacyjnie postępowania wnioskiem o wznowienie postępowania.
Podkreślono, że skarżący niejako zmuszeni zostali do sformułowania wniosków dowodowych w sprawie, albowiem organ nie podjął jakichkolwiek działań, które prowadziłyby do ustalenia stanu faktycznego. Organ stwierdził, że w sprawie był już przeprowadzony dowód z opinii biegłego, a odnośnie do pozostałych dowodów bez podania jakichkolwiek przyczyn. Taka argumentacja SKO zupełnie nie przekonuje, co więcej, nie sposób uznać, że takie działanie organu zasługuje na aprobatę Sądu I instancji bowiem, w ocenie skarżących kasacyjnie, złożony przez nich wniosek był zasadny. Faktem jest, że w sprawie została wydana już opinia biegłego, lecz została ona wydana przed wydaniem ostatecznej decyzji, kończącej postępowanie, którego wznowienia dotyczy niniejsze postępowanie. Skarżący kasacyjnie wskazali, że pierwotna opinia została wydana przez biegłego bez wiedzy, że budynek inwentarski został pobudowany wyżej niż powinien zostać pobudowany (o 54 cm wyżej niż zakładał to projekt budowlany). Wniosek dowodowy dotyczący opinii biegłego odnosił się zatem do "nowych" okoliczności w sprawie. Ta okoliczność winna mieć wobec tego wypływ na rozstrzygnięcie wydane przez Sąd I instancji. Zauważono, że zasadność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w nowych okolicznościach sprawy wynika wprost z orzecznictwa sądów administracyjnych.
Odnosząc się do ustaleń poczynionych przez Sąd administracyjny wskazano, że winien on dostrzec, iż organ nie podjął jakichkolwiek czynności dowodowych w sprawie, a gdy strona złożyła wnioski dowodowe, w sposób bezpodstawny się do nich nie przychylił. Organ rozpoznał zaś sprawę wyłącznie na materiale dowodowym (faktycznie tylko opinii biegłego), który został zgromadzony w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, w trakcie której nie było wiadomo, że doszło do pobudowania budynku inwentarskiego przez uczestników postępowania z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego, tj. posadowienia "rusztu" na rzędnej 121,44 m zamiast 120,90 m. Z tych przyczyn, zdaniem skarżących kasacyjnie, trzeba jednoznacznie stwierdzić, iż nieuwzględnienie wniosków dowodowych stanowiło faktycznie o tym, że stan sprawy nie został należycie ustalony, a SKO nie mogło przeprowadzić rzeczywistego postępowania w zakresie oceny tego, czy rozstrzygnięta ostatecznie sprawa decyzją SKO z 28 lutego 2018 r. powinna być rozstrzygnięta w inny sposób z uwagi na ujawnione nowe okoliczności w sprawie. W ocenie skarżących kasacyjnie, takie działanie nie powinno zasługiwać na aprobatę Sądu.
Konkludując skarżący kasacyjnie podnieśli, że Sąd I instancji oddalił skargę pomimo tego, że w niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji o odmowie uchylenia decyzji SKO w Ostrołęce z 28 lutego 2014 r., nr SKO.PW.4000/4025/2013, w sytuacji gdy w ww. sprawie, zakończonej ostateczną decyzją, wyszła na jaw nowa okoliczność faktyczna, nieznana organowi w momencie wydawania decyzji z 28 lutego 2014 r., która w ocenie skarżących stanowiła istotną okoliczność, a więc w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. SKO uznało jednak, że ww. okoliczność nie miała żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, a Sąd meriti pomimo tego, że o tej okoliczności miał wiedzę, to postanowił oddalić skargę skarżących.
W ocenie skarżących kasacyjnie, w sprawie pojawiła się przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a została ona potwierdzona wprost w decyzji Kolegium, wobec stwierdzenia organu, że wyszła na jaw niezgodność budowy budynku inwentarskiego z projektem budowlanym, która została uznana z całą pewnością za nową okoliczność faktyczną nieznaną organowi w momencie wydawania decyzji. Niemniej, SKO odmówiło uchylenia ostatecznej decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., a więc stwierdziło, iż przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie wystąpiła w sprawie, a w ślad za organem - Sąd I instancji oddalił skargę złożoną w sprawie. Takie stanowisko zdaniem skarżących kasacyjnie nie zasługuje na aprobatę. Brak przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ całkowicie uniemożliwia zrozumienie przez stronę, czy w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., czy też nie wystąpiła (decyzja z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.), a może wystąpiła, ale nie miała ona wpływu. Postępowanie organu podważa zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a.
W ocenie skarżących konieczne zasadnym było również podniesienie zarzutu naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W realiach niniejszej sprawy winno zostać wydane rozstrzygnięcie o konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy, a nie winno zostać wydane rozstrzygnięcie o oddaleniu skargi. Tymczasem tak organ, jak i Sąd I instancji faktycznie powielają treść wcześniejszej opinii, uznając wszelkie zarzuty skarżących za nieuzasadnione, pomimo tego, że opinia została wydana w realiach, które nie są już aktualne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 k.p.a. Zdaniem skarżących kasacyjnie skarga została oddalona pomimo tego, że organ administracji nienależycie przeprowadził postępowanie co do istoty sprawy.
Zgodnie z treścią art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Z przepisu tego wynika więc, że przedmiotem postępowania rozpoznawczego, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. jest ustalenie istnienia podstaw wznowienia postępowania oraz - w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy będącej przedmiotem weryfikowanej decyzji ostatecznej. Pierwszym więc elementem postępowania prowadzonego w oparciu o art. 149 § 2 k.p.a. jest ustalenie istnienia podstaw wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaakceptował stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w sprawie nie ziściły się przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Brak pozytywnego wyniku ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanki wznowieniowej skutkował niemożnością prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie rozstrzygnięcia istoty sprawy. Podkreślenia wymaga, że omawiany zarzut skargi kasacyjnej kwestionuje jedynie kwestie związane z rozstrzygnięciem istoty sprawy, co czyni go niezasadnym.
Ponadto zwrócić należy uwagę, że sprawa ta była już przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 17 stycznia 2023 r., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2019 r., wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/WA 3366/18 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na mocy art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny przy ponownym rozpoznawaniu danej sprawy jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. W tym sensie orzeczenie NSA może pośrednio wiązać Sąd I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy co do oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2017 r., sygn. akt I FSK 230/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1427/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1793/12). Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Przy czym granice te są wyznaczane przez stanowisko sądu kasacyjnego wyrażone w zakresie wykładni i stosowania prawa oraz - wbrew literalnemu odczytaniu art. 190 p.p.s.a. - w stosunku do oceny ustaleń faktycznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 18/23).
Podkreślić należy, że odstąpienie od wykładni dokonanej w wyroku sądu kasacyjnego jest sytuacją wyjątkową i może dotyczyć tylko następujących przypadków: 1) jeżeli stan faktyczny sprawy, który został ustalony w wyniku jej ponownego rozpoznania, uległ zmianie w taki sposób, że w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji należy stosować inną podstawę prawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 342/05; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1311/07), 2) jeżeli przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy zmienił się stan prawny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 342/05), 3) jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w uchwale w składzie siedmiu sędziów stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego w orzeczeniu sądu kasacyjnego odnoszącego się do konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2008 r., I FSP 1/08, ONSAiWSA 2008, Nr 5, poz. 75; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 127/11).
W wydanym w granicach niniejszej sprawy wyroku z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1702/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził konieczność dokładnego przeanalizowania wydanej w sprawie opinii biegłego z zakresu melioracji wodnych i konkluzji z niej wynikających oraz uwzględnienia treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1676/17 i jego uzasadnienia.
W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w uzasadnieniu wyroku NSA sygn. akt 1676/17 wskazano, że kwestia legalności budowy na działce sąsiadów, to jest na działce H.K. i W.K. nie jest przedmiotem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie obowiązującego wówczas art. 29 ust. 1 Prawa wodnego. Przesłanką nałożenia obowiązków, o których mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywołują szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. Podkreślono, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z 28 lutego 2014 r. była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 961/14. Kontrola ta dotyczyła legalności decyzji przez pryzmat zastosowania i wykładni art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego, a także właściwych przepisów postępowania, na podstawie których organ ustalił stan faktyczny sprawy. Skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu podkreślono, że brak jest związku przyczynowego między odstępstwem od warunków pozwolenia na budowę, a odmową wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2023 r. wskazał na konieczność uwzględnienia treści art. 170 i 171 p.p.s.a., to jest na związanie i zakres tego związania prawomocnymi wyrokami sądów wydanymi w sprawie.
Z tego punktu widzenia istotne jest zwrócenie uwagi na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II OSK 1676/17, w którym stwierdzono, że opinia naukowa, w której wyrażony został określony pogląd, analiza lub stanowisko jej autora, nie mieści się w pojęciu "okoliczność faktyczna" lub "środek dowodowy" w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a.
W kontekście powyższych uwag zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że z opinii biegłego M.B. wynika, iż działania uczestników postępowania spowodowane zabudową, nie mają wpływu na kierunek przepływu i stanu wód na działce skarżących kasacyjnie. Wszelkie działania polegające na zmianie ukształtowania terenu przez skarżących nie wpłynęły szkodliwie na grunty sąsiednie. Wywody skarżących kasacyjnie, że budynek na działce sąsiedniej został pobudowany z odstępstwami od warunków zabudowy nie ma więc znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem nie jest to istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, nieznana organowi, który wydał decyzję. Budowa i lokalizacja tego budynku była bowiem przedmiotem opinii biegłego wydanej w sprawie.
Powyższe rozważania wskazują na niezasadność zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zakresie nieuwzględnienia wniosków dowodowych skarżących kasacyjnie, w tym wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu melioracji i gospodarki wodnej.
Zagadnienie to było przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 czerwca 2023 r., w którym stwierdzono, że stanowisko skarżących kasacyjne, co do przeprowadzenia kolejnej opinii biegłego stoi w sprzeczności z uzasadnieniem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1676/17. W taki sam sposób, jako nieuprawniony należy ocenić zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, co do budowy budynku na działce sąsiedniej niezgodnie z pozwoleniem na budowę.
Zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na treść art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W konsekwencji powyższych rozważań jako niezasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem w sprawie nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Zasadnie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, co wskazuje na niezasadność zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw prawnych została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.