III OSK 2573/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Rady Miejskiej, uznając, że uchwała o wygaśnięciu mandatu radnego została podjęta bez wystarczających dowodów na zmianę jego miejsca zamieszkania.
Rada Miejska w G. stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego Ł. Z., argumentując utratę prawa wybieralności z powodu braku stałego zamieszkania na terenie gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność tej uchwały, uznając, że organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Rady, podzielając stanowisko WSA, że dowody zebrane przez organ nie były wystarczające do jednoznacznego stwierdzenia utraty prawa wybieralności przez radnego.
Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miejskiej w G. stwierdzającej wygaśnięcie mandatu radnego Ł. Z. z powodu utraty prawa wybieralności, co miało wynikać z braku stałego zamieszkania na terenie gminy. Rada oparła swoje ustalenia głównie na postanowieniu prokuratora dotyczącym umorzenia dochodzenia w sprawie wyłudzenia poświadczenia nieprawdy, które jednak nie przesądzało o miejscu zamieszkania radnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność uchwały, wskazując na wadliwość postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Radę. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ nie dokonał samodzielnych ustaleń i oparł się na dowodach z postępowania prokuratorskiego, które nie były wystarczające. W szczególności, Sąd zwrócił uwagę na fakt, że radny często przebywał w delegacjach, co utrudniało ustalenie jego centrum życiowego, a także na inne czynniki, takie jak miejsce zameldowania, rozliczanie podatków czy korzystanie z opieki medycznej w G. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Rady Miejskiej, oddalił ją. NSA uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały prawidłowo skonstruowane, a Rada nie wykazała, aby Sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne lub procesowe w sposób istotny wpływający na wynik sprawy. Sąd podkreślił, że ustalenie stałego miejsca zamieszkania wymaga analizy zarówno fizycznego przebywania, jak i zamiaru stałego pobytu, a dowody zebrane przez Radę były niewystarczające do jednoznacznego stwierdzenia utraty prawa wybieralności przez radnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, uchwała taka wymaga samodzielnego i dogłębnego postępowania dowodowego organu, który musi zebrać wystarczające dowody do jednoznacznego stwierdzenia utraty prawa wybieralności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego, opierając się głównie na ustaleniach prokuratora dotyczących innego przedmiotu. Brak samodzielnych ustaleń organu w zakresie miejsca zamieszkania radnego uniemożliwia prawidłowe stwierdzenie wygaśnięcia mandatu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
k. wyb. art. 383 § § 1 pkt 2 i § 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy
Przepis regulujący stwierdzanie wygaśnięcia mandatu radnego z powodu utraty prawa wybieralności.
k. wyb. art. 10 § § 1 pkt 3 lit. a
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy
Definicja czynnego prawa wyborczego do rady gminy, wymagająca stałego zamieszkiwania na obszarze gminy.
k. wyb. art. 11 § § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy
Przepis określający, że prawo wybieralności ma osoba mająca prawo wybierania.
k. wyb. art. 5 § pkt 9
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy
Definicja stałego zamieszkania, wymagająca wskazania adresu i zamiaru stałego pobytu.
Pomocnicze
k.c. art. 25
Kodeks cywilny
Definicja miejsca zamieszkania osoby fizycznej, która jest zbliżona do definicji stałego zamieszkania w Kodeksie wyborczym.
P.p.s.a. art. 147
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna do stwierdzenia nieważności uchwały przez WSA.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada związania NSA granicami skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub postępowania).
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego. Uchwała Rady opierała się głównie na dowodach zebranych w postępowaniu prokuratorskim, które nie były wystarczające do jednoznacznego ustalenia miejsca zamieszkania radnego. Zarzuty skargi kasacyjnej Rady Miejskiej nie zostały prawidłowo skonstruowane.
Odrzucone argumenty
Argumenty Rady Miejskiej dotyczące utraty prawa wybieralności przez radnego z powodu braku stałego zamieszkania. Zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego przez WSA podniesione w skardze kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania w przedmiotowej sprawie, opierając się jedynie na postanowieniu Prokuratora, które dotyczyło innego przedmiotu. Przedmiotowe postanowienie nie może stanowić wyłącznej przesłanki do uznania, że skarżący nie zamieszkuje w G. Niezbędne jest więc ustalenie centrum interesów życiowych skarżącego. Bez jednoznacznego wyjaśnienia stanu faktycznego, wydanie uchwały było przedwczesne. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej. O miejscu zamieszkania decydują dwie przesłanki faktyczne: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości pod wskazanym adresem (corpus, czynnik zewnętrzny) i zamiar stałego pobytu (animus, czynnik wewnętrzny).
Skład orzekający
Jerzy Stelmasiak
sędzia
Maciej Kobak
sędzia del. WSA
Małgorzata Masternak - Kubiak
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie miejsca zamieszkania dla celów wyborczych i samorządowych, prawidłowość postępowania dowodowego organów administracji przy stwierdzaniu wygaśnięcia mandatu radnego."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów Kodeksu wyborczego w kontekście utraty prawa wybieralności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu samorządu terytorialnego – mandatu radnego i kryteriów jego utraty, co jest istotne dla prawników i samorządowców. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe postępowanie dowodowe organów.
“Czy radny stracił mandat? Sąd wyjaśnia, jak udowodnić zmianę miejsca zamieszkania.”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 2573/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-05-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-02 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Stelmasiak Maciej Kobak Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6262 Radni 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Hasła tematyczne Samorząd terytorialny Sygn. powiązane II SA/Ol 398/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-07-18 Skarżony organ Rada Gminy Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 1277 art. 383 § 1 pkt 2 i § 2, art. 10 § 1 pkt 3 lit. a, art. 11 § 1 pkt 5 Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Maciej Kobak protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Miejskiej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 398/23 w sprawie ze skargi Ł. Z. na uchwałę Rady Miejskiej w G. z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 398/23, po rozpoznaniu skargi Ł. Z. na uchwałę Rady Miejskiej w G. z dnia 5 kwietnia 2023 r., nr [...], w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego - stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Rada Miejska w G. (dalej jako: "Rada", "organ"), działając na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 10 § 1 pkt 3 lit. a oraz art.11 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1277) – dalej: "Kodeks wyborczy", stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego Rady Miejskiej w G. Ł. Z. (dalej jako: "strona", "skarżący", "radny"), z powodu utraty prawa wybieralności. Zdaniem Rady, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie zamieszkuje w G. Jego centrum interesów życiowych (przede wszystkim rodzinnych i majątkowych), jest zlokalizowane w innej miejscowości, aniżeli miasto G., a więc poza granicami gminy, w której radny obecnie sprawuje mandat. Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł Ł. Z. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. W ocenie tego Sądu, organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania w przedmiotowej sprawie, opierając się jedynie na postanowieniu Prokuratora, które dotyczyło innego przedmiotu, a mianowicie: umorzenia dochodzenia w sprawie wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez radnego poprzez podanie nieprawdziwych danych odnośnie miejsca zamieszkania, funkcjonariuszowi publicznemu – Komisarzowi Wyborczemu i uzyskania w ten sposób biernego prawa wyborczego, co skutkowało zarejestrowaniem kandydatury skarżącego na radnego przez terytorialną komisję wyborczą w wyborach samorządowych w 2014 i 2018 oku, tj. o czyn z art. 272 K.k. – wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion przestępstwa (art. 17 § 1 pkt 2 K.p.k.). Zdaniem Sądu meriti, przedmiotowe postanowienie nie może stanowić wyłącznej przesłanki do uznania, że skarżący nie zamieszkuje w G. Postanowienie dotyczyło innego przedmiotu i Prokurator nie koncentrował się na ustaleniu miejsca zamieszkania strony, ale na wystąpieniu w sprawie przesłanek z art. 272 Kodeksu karnego i stwierdził, że czyn skarżącego nie zawiera znamion przestępstwa. W postanowieniu Prokurator stwierdził, że co do legalności posiadania przez skarżącego mandatu radnego, to kwestia ta nie leży w kompetencji organów ścigania i egzekwować ją mogą wyłącznie odpowiednie organy administracji publicznej. Organ tymczasem nie dokonał samodzielnych ustaleń odnośnie do miejsca stałego zamieszkiwania przez skarżącego. Odnosząc się do kwestii wskazanej przez Prokuratora, a dotyczącej relacji sąsiadów z obu adresów, tj. G. i O., Sąd Wojewódzki wskazał, że Prokurator sam stwierdził, iż z oświadczeń sąsiadów z O. wynika, że skarżący rzadko bywa w domu, jednak trzeba mieć tutaj na uwadze charakter jego pracy, który jako inżynier budowy często pracuje w delegacjach, co potwierdzili jego wcześniejsi pracodawcy. Powyższe ustalenia nie przesądzają w żaden sposób, że skarżący zamieszkuje w O. Podobnie rzadko bywa bowiem w G. Na rozprawie wskazał, że w delegacji przebywa 5 dni w tygodniu. W takiej sytuacji, nie sposób przesądzić, że mieszka w O. Jeśli tak rzadko bywa w domu, sąsiedzi mogą go nie znać, czy rzadko widywać. Niezbędne jest więc ustalenie centrum interesów życiowych skarżącego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie można a priori przyjąć, że radny zamieszkuje w O., bo tam mieszkają żona i dziecko, a mieszkanie stanowi własność strony. Jak wskazał sam skarżący, żona mieszka w O. ze względu na zatrudnienie na [...]. Przy tak częstych delegacjach strony, nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący nie mieszka w G. z tej tylko przyczyny, że żona i dziecko mieszkają w O. w mieszkaniu skarżącego. Prokurator stwierdził, że przekazane od operatora sieci telekomunikacyjnej dane również nie wskazują na zamieszkiwanie radnego w G. Mając na uwadze zasady doświadczenia życiowego, niewiarygodnym jest, aby osoba, która wskazuje dane miejsce jako swoje centrum życiowe, przebywała w nim jedynie kilka dni w miesiącu, a czasem wcale. Skarżący podnosił, że numer telefonu nie był zarejestrowany na niego i nie tylko on z niego korzystał. Karta zarejestrowana była na inną osobę. Charakter pracy skarżącego wymusza na nim przebywanie w miejscu zamieszkania kilka dni w miesiącu. Skarżący przebywa również u żony i dziecka. W ocenie Sądu meriti nie sposób też pominąć takich kwestii jak: miejsce zameldowania, deklaracja na dwie osoby w sprawie odpadów komunalnych, miejsce rozliczania się z podatków, lekarz rodzinny, co ma miejsce w G. Nie można przyjąć, że nie mają one znaczenia dla sprawy. Wręcz przeciwnie, wskazują, że miejscem zamieszkania strony jest G. Trudno przyjąć, aby strona korzystała z lekarza rodzinnego poza miejscem stałego zamieszkania, czy rozliczała się z podatków w innym mieście, niż zamieszkuje. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że skarżący już drugą kadencję jest radnym. Trudno przyjąć, aby już od 2014 r. nie zamieszkiwał w G. i nie zostało to wcześniej ustalone. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego bez jednoznacznego wyjaśnienia stanu faktycznego, wydanie uchwały było przedwczesne, wobec nieustalenia przez organ konstytutywnej okoliczności decydującej o posiadaniu czynnego i biernego prawa wyborczego przez skarżącego, czyli jego konkretnego miejsca zamieszkania w danym okresie. Chodzi o okres od dnia wyborów do zdarzenia faktycznego powodującego utratę prawa wybieralności. Z przywołanych przepisów, w tym zwłaszcza z brzmienia art. 383 § 2 oraz art. 383 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego wynika nadto, że rada stwierdza wygaśnięcie mandatu także w przypadku, gdy radny nie posiadał prawa wybieralności w dniu wyborów. Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 147 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Rada Miejska w G. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji, zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 233 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a., poprzez błędną ocenę stanu faktycznego w zakresie istotnych okoliczności sprawy, oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie ustaleń w oparciu o okoliczności nie znane skarżącemu w dacie podjęcia uchwały i nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy; - art. 383 § 1 pkt 2 oraz § 3 w zw. z art. 5 pkt 9, art. 10 § 1 pkt 3 lit, a i art. 11 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego przez błędną wykładnię i zastosowanie oraz przez nieustalenie stanu faktycznego w sprawie; - art. 244 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez uznanie, że ustalenia poczynione przez prokuratora zawarte w postanowieniu o umorzeniu śledztwa nie stanowią dowodu, skarżący nie zamieszkuje na stałe w G, podczas gdy przepis ten stanowi: "Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone." W oparciu o wskazane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego oddalającego skargę, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Pismem z dnia 24 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej. Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Mając na względzie wyżej opisany charakter zarzutów skargi kasacyjnej jak i ich uzasadnienie stwierdzić należy, że przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zostały prawidłowo skonstruowane, co determinuje ich dalsze rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tych zarzutów, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji nie może skutecznie nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (również jako konsekwencja błędnej wykładni tego prawa) w realiach danej sprawy może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12, LEX nr 1408530). Jeżeli zatem strona skarżąca kasacyjnie uważa, że dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może bowiem opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu. Błędne zastosowanie, (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Natomiast gdy strona nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, to jest zarzutami podniesionymi w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, to zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego ze względu na niewłaściwie ustalony stan faktyczny sprawy są co do zasady zarzutami nieskutecznymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I FSK 1092/12, LEX nr 1372071). Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia wskazać należy, że istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w czasie sprawowania mandatu radnego skarżący utracił prawo wybieralności. Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego prawo wybieralności (bierne prawo wyborcze) ma w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego osoba mająca prawo wybierania tych organów. Art. 10 § 1 pkt 3 lit. a Kodeksu wyborczego stanowi zaś, że prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) ma w wyborach do rady gminy - obywatel polski (...), który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy. W stosunku do skarżącego, utraty prawa wybieralności Rada Miejska upatruje w tym, że radny nie ma miejsca stałego zamieszkania na terenie Gminy G. Zgodnie zaś z art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego pod pojęciem stałego zamieszkania należy rozumieć zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu. Definicja ta nie różni się zasadniczo od pojęcia miejsca zamieszkania osoby fizycznej występującego w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem pod pojęciem miejsca zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Czynnikiem wyróżniającym definicję stałego zamieszkania w Kodeksie wyborczym od miejsca zamieszkania w Kodeksie cywilnym, jest – zgodnie z art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego - konieczność wskazania adresu. Kodeks wyborczy nie wiąże stałego zamieszkiwania z zameldowaniem dla potrzeb określenia praw wyborczych. Instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjno-porządkowy. Tym samym nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały, gdyż z czynnością zameldowania nie wiąże się nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2017 r. sygn. II OPS 2/17, ONSAiWSA 2018 r. nr 2, poz. 20). Tym niemniej w sytuacji, w której dana osoba jest zameldowana pod określonym adresem może to być jeden z dowodów wskazujących także na fakt jej zamieszkiwania pod tym adresem. O miejscu zamieszkania decydują dwie przesłanki faktyczne: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości pod wskazanym adresem (corpus, czynnik zewnętrzny) i zamiar stałego pobytu (animus, czynnik wewnętrzny). Jeśli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, powoduje to utratę miejsca zamieszkania. W orzecznictwie sądowym przeważa pogląd, że o zamieszkaniu pod wskazanym adresem w danej gminie można mówić wtedy, gdy okoliczności sprawy pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na sformułowanie wniosku, że w tym miejscu - w tej konkretnej miejscowości skupia się działalność osoby fizycznej oraz znajduje się jej centrum życiowe. Istotną rolę przy ustalaniu corpus odgrywa życie rodzinne. Faktyczne przebywanie w danym miejscu nie może być rozumiane jedynie jako pobyt wymuszony koniecznością wykonywania w niej swych obowiązków pracowniczych czy zarobkowych, ale musi mieć ono jednocześnie cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1412/18, LEX nr 2578012; wyrok NSA z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II OSK 3922/19, LEX nr 3059075). Drugi z elementów składowych pojęcia stałego miejsca zamieszkania, czyli animus ma charakter subiektywny i jest zależy od zamiaru stałego przebywania na terenie danej miejscowości. Zamiar ten musi być dostatecznie uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań w szczególności czynności prawnych, pracowniczych, czy rodzinnych (zob. M. Rulka, Brak stałego zamieszkania w dniu wyborów lub jego utrata w trakcie kadencji jako przesłanka stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2017 r., nr 4, s. 53-54). Nie budzi najmniejszej wątpliwości, że do wygaszenia mandatu radnego z powodu zmiany stałego miejsca zamieszkania jest uprawniona rada gminy. Organ ten może podjąć uchwałę o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego, ale tylko w przypadku, gdy występuje choćby jedna z przesłanek polegająca bądź na samym zamieszkiwaniu w sensie fizycznym, ale bez zamiaru stałego pobytu, bądź na samym zamiarze przebywania bez faktycznego zamieszkiwania. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez radę gminy powinno być dogłębne i w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśniać, że dana osoba będąca radnym przestała mieć miejsce stałego zamieszkania na terenie tej gminy, w której uzyskała mandat. Do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu konieczna jest pewność, że radny rzeczywiście utracił prawo wybieralności z powodu zmiany stałego miejsca zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 3922/19 wprost stwierdził, że uchwała w sprawie wygaszenia mandatu radnego powinna wskazywać okoliczności, które rada uznała za udowodnione oraz dowody, na których się oparła i przyczyny odmowy przypisania mocy dowodowej oświadczeniom czy dokumentom, które zostały pominięte przy dokonywaniu ustaleń. Uzasadnienie uchwały powinno być na tyle szczegółowe i przekonujące, aby możliwa była ocena motywacji towarzyszącej radzie przy podejmowaniu uchwały. Sankcja utraty mandatu radnego pochodzącego z wyborów powszechnych musi być zastosowana w sytuacji wystąpienia jednoznacznych i nie budzących wątpliwości przesłanek nakazujących wygaszenie takiego mandatu. Pogląd ten w tej sprawie w pełni podziela skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przechodząc do kontroli zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że Rada Miejska w G. podejmując zaskarżoną uchwałę uznała, że za brakiem zamieszkiwania skarżącego na terenie G. przemawiają przede wszystkim okoliczności ustalone przez Prokuratora w postępowaniu dotyczącym wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez podanie nieprawdziwych danych odnośnie miejsca zamieszkania do rejestru wyborców PKW, które to postępowanie ostatecznie zostało umorzone. Ustalenia poczynione w ww. postępowaniu dotyczyły przede wszystkim oceny oświadczeń osób trzecich, które najpierw podpisały oświadczenie o zamieszkiwaniu radnego pod adresem w G., a następnie oświadczyły, że go nie znały oraz osób, zamieszkujących w O. w sąsiedztwie radnego. Osoby te stwierdziły, że kojarzą radnego, że mieszka z żoną pod wskazanym adresem w O.. Oceniono również, gdzie radny świadczył pracę. Zweryfikowano też daty logowania telefonu, którego abonentem jest żona radnego, a którym posługuje się również sam radny. Wynika z nich, że spośród 334 analizowanych dni, w G. radny przebywał 25 dni. Nadto w ocenie Rady, w sprawie nie mają znaczenia podnoszone przez stronę argumenty typu: miejsce zameldowania, miejsce zamieszkania w dzieciństwie, miejscu ukończenia szkół, zapis do lekarza rodzinnego, wpis do rejestru wyborców, ani też miejsce opłacania podatków. Z twierdzeniami Rady zasadnie nie zgodził się Sąd pierwszej instancji uznając, że zaskarżona uchwała podjęta została bez przeprowadzenia przez Radę postępowania dowodowego i opierała się praktycznie wyłącznie na dowodach zebranych w postępowaniu prokuratorskim. Z taką oceną Sądu Wojewódzkiego należy się zgodzić, bowiem organ w istocie nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie i nie dokonał samodzielnych ustaleń odnośnie miejsca stałego zamieszkiwania przez skarżącego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd pierwszej instancji nie przesądził bowiem o tym czy skarżący faktycznie ma miejsce zamieszkania na terenie Gminy G., czy też nie, a jedynie stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne i nie budzące wątpliwości potwierdzenie lub zanegowanie tego faktu. Należy mieć bowiem na uwadze również twierdzenia samego skarżącego, do których nie odniósł się organ w zaskarżonej uchwale, a z których wynika m.in. kwestia rozliczania się z podatków na terenie Gminy G.. Jak trafnie wskazał Sąd meriti, nie sposób jest uznać, że dana osoba rozliczałaby się z podatków w innym mieście, niż w tym, które stanowi jej centrum życiowe i zawodowe. Nadto jak wynika z akt sprawy skarżący jako inżynier budowy często przebywał w delegacji, nawet po 5 dni w tygodniu, co samo w sobie świadczy o braku przebywania w miejscu zamieszkania w sposób ciągły. Okoliczności tych nie wyjaśniła Rada Miejska w swej uchwale, opierając się wyłącznie na ustaleniach postępowania prokuratorskiego. Nie sposób tym samym podzielić stanowiska Rady wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, a przyjęte tam ustalenia uznać należy za przedwczesne i przeprowadzone bez obiektywnego i rzetelnego postępowania dowodowego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI