III OSK 2540/22

III OSK 2540/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 3917/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-30
Skarżony organ
Rada Doskonałości Naukowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1789
art. 16, art. 18a, art. 20
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
Dz.U. 2021 poz 735
art. 8, art. 7, art.77 § 1, art.80, art. 107 § 3, art. 10, art.23 § 3, art. 145 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust.1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1, art. 151
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Poseniak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3917/21 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. D. na rzecz Rady Doskonałości Naukowej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3917/21 oddalił skargę M. D. (dalej skarżący, kandydat lub Habilitant) na decyzję Rady Doskonałości Naukowej (dalej organ lub RDN) z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, a jej zarzuty okazały się całkowicie bezpodstawne. Analizując skargę złożoną na decyzję i jej zarzuty, dotyczące postępowania w sprawie skarżącego, Sąd podzielił w pełni stanowisko organów, że postępowanie habilitacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo. Organy starannie udokumentowały każdy etap postępowania habilitacyjnego, opisany następnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że kluczowe znaczenie w sprawie ma fakt, że przedmiotem oceny RDN zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789 z późn. zm.) zwanej dalej u.s.n., były osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa kandydata. W tym zakresie RDN kierowała się recenzjami, sporządzonymi w toku postępowania habilitacyjnego, gdyż - jeżeli nie budzą one wątpliwości w szczególności, gdy mają charakter merytoryczny - są przyjmowane za wyznacznik treści dalszych czynności Rady. Tak właśnie stało się w sprawie niniejszej.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wskazał, że RDN uznała, że skarżący nie spełnia wymogu art. 16 u.s.n., gdyż jego osiągnięcia naukowe nie stanowią znacznego wkładu w rozwój dyscypliny pedagogika. Konkluzja ta wynika z dodatkowych recenzji, przedstawionych w toku postępowania przed RDN, sporządzonych przez prof. dr hab. T. H. oraz prof. E. S.. Obie recenzje są dla skarżącego niekorzystne i obalają zarzuty odwołania, również te, dotyczące kompetencji osób, wchodzących w skład Komisji habilitacyjnej w postępowaniu o nadanie skarżącemu stopnia doktora habilitowanego oraz braku zaproszenia go na obrady Komisji.
Odnosząc się zatem kolejno do zarzutów skargi, Sąd podzielił w pełni konkluzje ww. recenzentek i odnosząc się do zarzutu 1 (dotyczącego naruszenia art. 16 u.s.n. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżący nie wykazał się wniesieniem znacznego wkładu w rozwój dyscypliny naukowej pedagogiki, jak również, że nie wykazał się istotną aktywnością naukową) zauważa, że ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych potwierdza, że negatywne oceny recenzentów nie mogą być zaprzeczane wyjaśnieniami kandydata do tytułu czy do stopnia; opinie recenzentów są podstawową częścią materiału dowodowego w postępowaniach habilitacyjnych. Postępowanie dowodowe przed RDN (a poprzednio - Centralną Komisję ds. Stopni i Tytułów) ograniczone jest tylko do uzyskania opinii recenzentów. W tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano adekwatne orzecznictwo. Bez wątpienia postępowanie przed Sądem, a wcześniej - przed RDN - nie stwarza kandydatowi możliwości toczenia dyskusji na ten temat, nie może on kwestionować wystawionych wobec jego dorobku naukowego recenzji, nawet jeśli jest przekonany o ich nietrafności. W sprawie niniejszej członkowie Komisji habilitacyjnej negatywnie ocenili przedstawiony przez habilitanta dorobek, a sąd administracyjny nie ma możliwości kwestionowania ich poglądów ani wyrażenia własnej opinii na temat dorobku skarżącego.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z tej samej przyczyny nieuzasadniony jest zarzut nr 2 skargi, dotyczący naruszenia art. 18a oraz art. 20 u.s.n. poprzez wydanie decyzji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sposób arbitralny i stronniczy zarówno przez Komisję habilitacyjną jak również RDN, które to arbitralne podejście zostało powtórzone przez organ odwoławczy. W toku kontrolowanego postępowania zastosowano właściwe przepisy, a uzyskanie negatywnych recenzji nie świadczy o braku bezstronności recenzentów, lecz o konsekwentnie przez nich wyrażonej, negatywnej, ocenie spełniania przez habilitanta warunków do nadania mu stopnia naukowego doktora habilitowanego.
Odnosząc się sumarycznie do zarzutów skargi nr 4 do 7, tj. naruszenia art. 7, 10, 23 § 3, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) zwanej dalej K.p.a. Sąd stwierdził, że są one zupełnie bezpodstawne.
Zdaniem Sądu, w toku postępowania przed Komisją habilitacyjną ani przed RDN nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Materiał dowodowy w sprawie został zebrany adekwatnie do zadań organów, nałożonych na nie przez ustawodawcę w kontrolowanym postępowaniu. Organy wyjaśniły i rozpatrzyły całokształt okoliczności sprawy i zgromadzony materiał dowodowy, w zakresie przewidzianym przez ustawę. Organy nie mogły bowiem prowadzić postępowania szerzej, niż umożliwiają im to obowiązujące przepisy.
Ponadto wydane w sprawie uchwały zostały podjęte przez organy kolegialne, w głosowaniu tajnym, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Jak trafnie zauważył organ drugiej instancji, samo merytoryczne rozstrzygnięcie, w tym ocena recenzji, ich rzetelność i fachowość, mogła zostać wyrażona tylko w dyskusji i następnie głosowaniu nad treścią uchwały, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Prawidłowo też organ zaznaczył, że w postępowaniach, dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego, w zakresie nieuregulowanym w ustawie o stopniach naukowych i tytule naukowym, stosuje się tylko odpowiednio (a nie wprost) przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro zatem ww. ustawa zawiera szczególną regulację, nie ma podstaw do stosowania w tym zakresie przepisów kodeksów postępowania administracyjnego. Czynny udział skarżącego i możliwość wypowiadania się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w tym szczególnym postępowaniu, jakim jest postępowanie o nadanie stopnia naukowego, następuje poprzez udzielenie habilitantowi możliwości wniesienia odwołania, a następnie skargi do Sądu. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości kwestionowania i toczenia dyskusji na temat zasadności (lub bezzasadności) wniosków recenzji i uchwał organów kolegialnych.
W ocenie Sądu zaznaczenia wymaga, że zaproszenie habilitanta na posiedzenie Komisji jest wyjątkiem, a nie zasadą, Komisja nie musi się kierować w tym względzie nawet jego wprost sformułowanymi wnioskami o osobiste wysłuchanie. Również postępowanie przed RDN jest ograniczone do możliwości wniesienia środka zaskarżenia, ponadto bardzo ograniczone jest postępowanie dowodowe, w którym można przeprowadzić tylko ściśle określone środki dowodowe, w tym wypadku było to uzyskanie recenzji dwóch dodatkowych recenzentek (art. 35 ust. 3 u.s.n.) oraz stanowisko Sekcji (obecnie Zespołu).
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie mógł (z tych samych względów) zostać uznany za uzasadniony zarzut naruszenia art. 23 § 3 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewyłączenie od udziału w postępowaniu recenzentki prof. M. D.. Ponadto powołane przez skarżącego okoliczności, wywołujące wątpliwości co do jej bezstronności, nie są przekonujące i nie znajdują oparcia w stanie sprawy. Sąd wziął pod uwagę, że obie recenzje, sporządzone w wyniku wniesionego odwołania, są dla skarżącego niekorzystne. W postępowaniu przed wydaniem uchwały organu pierwszej instancji jedna recenzja była negatywna, druga recenzja warunkowo pozytywna, tylko trzecia recenzja była pozytywna. Zarzut więc, iż jedna z nich pochodziła od osoby nieobiektywnej, nie może się ostać; nie miałby on zresztą znaczenia w obliczu istnienia pozostałych negatywnych recenzji oraz negatywnych wyników głosowania przez organy kolegialne.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie znalazł też podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 8 K.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (zarzut 3 skargi). Ustawodawca przewidział szczegółowy przebieg postępowania i kryteria nadania stopnia naukowego - w tym wypadku - doktora habilitowanego. Równość wszystkich wobec prawa, przewidziana w art. 32 Konstytucji RP, nie oznacza równego prawa żądania nadania stopnia naukowego. A jeśli zaś chodzi o samo postępowanie w tym przedmiocie - jest one dla wszystkich kandydatów uregulowane jednolicie: każdy, kto spełnia przesłanki ustawowe, może ubiegać się o nadanie mu adekwatnego stopnia lub tytułu naukowego; musi jednak poddać się ocenie recenzentów, nie zawsze dla niego korzystnej. Sąd Administracyjny nie może jednak dokonywać oceny merytorycznej kandydata do stopnia lub tytułu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. D., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16 u.s.n. poprzez jego nieprawidłową wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżący nie wykazał się osiągnięciem naukowym które wnosi znaczny wkład w rozwój dyscypliny naukowej - pedagogiki, jak również, tym, iż skarżący nie wykazał się istotną aktywnością naukową, w szczególności opierając się na błędnym stwierdzeniu organu wskazujące, że recenzje sporządzone w toku postępowania habilitacyjnego nie budzą wątpliwości i mają charakter merytoryczny;
II. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
a) art. 18a oraz 20 u.s.n. poprzez wydanie decyzji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sposób arbitralny i stronniczy zarówno przez Komisję habilitacyjną jak również Radę Dyscypliny Pedagogika Uniwersytetu [...], które to arbitralne podejście zostało powtórzone przez RDN;
b) art. 8 K.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli;
c) art. 7, 77 § 1 K.p.a., art. 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez podjęcie zaskarżonej decyzji z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, brak należytego wyjaśnienia sprawy i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący;
d) art. 10 K.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;
e) art. 23 § 3 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewyłączenie od udziału w postępowaniu recenzentki prof. M. D., pomimo uprawdopodobnienia przez skarżącego, istnienie okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do jej bezstronności, a w konsekwencji naruszenie art. 145 § 1 pkt. 3 K.p.a. poprzez niezidentyfikowanie przesłanek do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją;
f) art. 145 § 1 ust. 1 oraz 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji oddalenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i nieuchylenie decyzji RDN.
III. sprzeczność ustaleń faktycznych/uzasadnienia z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną RDN wniosła o jej oddalenie w całości, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Pismem procesowym z dnia 23 października 2025 r. M. D. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; wyrok NSA z 26 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1842/08; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13; wyrok NSA z 17 lutego 2023 r. sygn. akt II GSK 1458/19; wyrok NSA z 1 marca 2023 r. sygn. akt I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Tym niemniej okoliczności danej sprawy mogą przemawiać za koniecznością rozpoznania w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Powyższe może mieć miejsce szczególnie wówczas, gdy prawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego determinuje zakres postępowania dowodowego, jakie winno zostać przeprowadzone przez organ administracji albo gdy interpretacja ta w inny sposób rzutuje na wywiązanie się przez organ z obowiązków o charakterze procesowym (wyrok NSA z 12 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 597/11. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 16 ust. 1 i ust. 2 u.s.n. i tym samym także nieprawidłowe jego zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący kasacyjnie nie wykazał się osiągnięciem naukowym które wnosi znaczny wkład w rozwój dyscypliny naukowej - pedagogiki, jak również brakiem wykazania istotnej aktywności naukowej, co wadliwie miało zostać ustalone na podstawie budzących wątpliwości i niemerytorycznych recenzji sporządzonych w toku postępowania habilitacyjnego.
Art. 16 ust. 1 u.s.n. określa, kto może być dopuszczony do postępowania habilitacyjnego. Niewątpliwie skarżący kasacyjnie został w tej sprawie dopuszczony do postępowania habilitacyjnego.
Z kolei art. 16 ust. 2 u.s.n. wskazuje, co może stanowić osiągnięcie naukowe lub artystyczne, uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora i stanowiące znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej. W istocie więc strona skarżąca kasacyjnie chciałabym, aby to sąd administracyjny dokonał oceny, czy jego dorobek naukowy stanowi osiągniecie naukowe w rozumieniu ww. przepisu.
Sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznej oceny dorobku naukowego osoby ubiegającej się o uzyskanie stopnia lub tytułu naukowego oraz jej osiągnięć naukowych. Sąd nie jest uprawniony do rozwiązywania merytorycznych sporów powstałych w świecie nauki. Kontrola sądu administracyjnego pierwszej instancji ogranicza się zatem jedynie do stwierdzenia, czy w postępowaniu przed RDN nie doszło do naruszenia norm postępowania wynikających z przepisów ustawy i statutu RDN, a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego sprowadza się do oceny, czy w granicach zarzutów skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok odpowiada prawu, czy też podlega uchyleniu. Taki pogląd prezentowany jest przez sądy administracyjne (por. wyrok NSA z 22 października 2024 r. sygn. akt III OSK 5059/21; wyrok NSA z 1 grudnia 2023 r. sygn. akt III OSK 2661/22; wyrok NSA z 30 września 2020 r. sygn. akt I OSK 496/20; wyrok NSA z 18 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1460/18; wyrok NSA z 1 września 2017 r. sygn. akt I OSK 148/17). Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje w tej sprawie ww. pogląd i uznaje go za własny.
Skarżący kasacyjnie zarzucając dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 16 ust. 2 u.s.n. nie wskazuje, na czym polegała owa błędna wykładnia, ani też jakiej należało poddać ten przepis interpretacji. Wskazuje, że katalog osiągnięć zawarty w ww. przepisie ma charakter otwarty, a tym samym RDN powinna dokonać całościowej oceny osiągnięć naukowych skarżącego kasacyjnie i dopiero na tej podstawie ustalić, czy osiągnięcia te stanowią istotny wkład w rozwój danej nauki.
Zgodnie z powoływanym już art. 16 ust. 2 u.s.n. osiągnięciami naukowymi uzyskanymi po otrzymaniu stopnia doktora i stanowiącymi znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej mogły być: 1) dzieło opublikowane w całości lub w zasadniczej części, albo cykl publikacji powiązanych tematycznie; 2) zrealizowane oryginalne osiągnięcie projektowe, konstrukcyjne, technologiczne lub artystyczne; 3) część pracy zbiorowej, jeżeli opracowanie wydzielonego zagadnienia jest indywidualnym wkładem osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego.
Sam habilitant wskazuje, co według niego stanowi osiągnięcie naukowe będące znacznym wkładem w rozwój nauki i w tej sprawie skarżący kasacyjnie jako Habilitant wskazał takie osiągniecie naukowe. Było nim zrealizowanie autorskiego projektu badawczo-wdrożeniowego obejmującego model Edukacyjnej Roli Języka oraz publikację dwóch monografii współautorskich opartych o ten model. Powołana w tej sprawie do przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego Komisja habilitacyjna także dokonała oceny, czy wskazane przez skarżącego kasacyjnie osiągniecia naukowe spełniają przesłankę znacznego wkładu w rozwój danej dyscypliny naukowej. Przy ocenie osiągnięć naukowych Habilitanta nie pominięto także pozostałych jego publikacji. Komisja habilitacyjna, a także Rada Dyscypliny Pedagogika Uniwersytetu [...] oraz Rada Doskonałości Naukowej uznały, że wskazane przez Habilitanta prace mające stanowić główne osiągniecia naukowe nie spełniają przesłanki znacznego wkładu w rozwój dyscypliny pedagogika, ani też pozostałe publikacje takiego wkładu nie stanowią.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 u.s.n. do postępowania w przedmiocie nadania stopnia doktora habilitowanego na gruncie przepisów tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i to tylko w zakresie w tej ustawie nieuregulowanym. W doktrynie powszechnie przyjmuje się, że "odpowiednie" zastosowanie przepisów oznacza, że przy rozważaniu, które przepisy regulujące postępowanie administracyjne będą miały zastosowanie wprost, które z odpowiednimi modyfikacjami, a które w ogóle nie będą miały zastosowania, należy wziąć pod uwagę cechy charakterystyczne postępowań w sprawach stopni naukowych i tytułu naukowego. Odpowiednie stosowanie K.p.a. w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora habilitowanego nie może w żaden sposób zmienić charakteru tych postępowań, ponieważ przy odpowiednim stosowaniu wszelkich przepisów prawa modyfikacji mogą podlegać jedynie przepisy odpowiednio stosowane, a nie przepisy, które mają być przez nie uzupełniane (por. J. Nowacki, Analogia legis, Warszawa 1966, s. 146; B. Adamiak, J. Borkowski, Zakład administracyjny w postępowaniu administracyjnym, "Studia Iuridica" 1996, nr 32, s. 23). Owa "odpowiedniość" obejmuje m.in. brak możliwości polemiki Habilitanta z Komisją habilitacyjną lub organami orzekającymi w przedmiocie nadania stopnia naukowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zdaje sobie sprawę z tego, że negatywna ocena spełnienia przez skarżącego kasacyjnie przesłanek do uzyskania kolejnego stopnia naukowego może być przez niego przyjmowana jako niesprawiedliwa, niezasadna lub krzywdząca. Dobrze ujął to Sąd Najwyższy w wyroku z 26 kwietnia 1996 r. sygn. akt III ARN 86/95 stwierdzając, że mimo stanowiska ocenianego, że recenzenci sporządzili niesprawiedliwe opinie, wadliwie dokonali oceny jego dorobku, uwypuklili okoliczności przemawiające na jego niekorzyść, a pominęli okoliczności pozytywne i nie podzielili poglądów zainteresowanego in merito uznając je za nietrafne lub nieudowodnione, nie stwarza to kandydatowi do awansu naukowego możliwości toczenia dyskusji na ten temat i nie może to prowadzić do dyskwalifikowania lub kwestionowania wystawionych przez recenzentów ocen w trakcie postępowania sądowego. Nie znaleziono dotychczas lepszego i uczciwszego sposobu prowadzenia postępowań kwalifikacyjnych niż te, w których powołuje się recenzentów, a głosowanie decyduje o ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy.
Tym samym w tej sprawie ani Sąd pierwszej instancji, ani też Naczelny Sąd Administracyjny nie mogą oceniać trafności stanowiska Komisji habilitacyjnej. Rzeczywiście, jak trafnie zauważył skarżący kasacyjnie, jedna recenzja sporządzona na potrzeby Komisji habilitacyjnej była pozytywna, jedna negatywna, a trzecia recenzja (sporządzona przez profesora A. Nalaskowskiego) zawierała szereg uwag krytycznych i kończyła się pozytywną konkluzją, ale tylko w zakresie dopuszczenia skarżącego kasacyjnie do dalszych etapów postępowania habilitacyjnego. W czasie posiedzenia Komisji habilitacyjnej (w dniu 14 maja 2021 r.) tak recenzenci, jak i członkowie tej Komisji wyrażali swoje stanowiska co do oceny spełnienia przez Habilitanta przesłanek uzasadniających nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego i w wyniku głosowania, w których 6 członków było przeciwnych nadaniu tego stopnia, a jednej członek za nadaniem, Komisja habilitacyjna wniosła do Rady Dyscypliny Pedagogika Uniwersytetu [...] o odmowę nadania tego stopnia. Ocena okoliczności, które spowodowały podjęcie takiej uchwały pozostaje poza oceną sądu administracyjnego. Jak przy tym wynika z protokołu odzwierciedlającego przebieg dyskusji, 6 członków Komisji wyraziło merytoryczne stanowiska dotyczące oceny dorobku naukowego Habilitanta. Poza zakresem kontroli sądu administracyjnego jest także ocena, która z recenzji (pozytywna lub negatywna) miała wpływ na stanowisko pozostałych członków Komisji i czy w ogóle występował jakikolwiek związek przyczynowy między recenzją konkretnego recenzenta a stanowiskiem pozostałych członków Komisji habilitacyjnej. Każdy z członków Komisji zajmował własne stanowisko i oceniał spełnienie przez kandydata przesłanek do uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zarzut naruszenia w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji art. 16 ust. 1 i ust. 2 u.s.n. nie jest zasadny.
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z 27 września 2024 r. sygn. akt III OSK 2890/22; wyrok NSA z 26 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1868/12; wyrok NSA z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 931/22). Strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała na jakikolwiek przepis postępowania sądowego, którego naruszenia zarzuca Sądowi pierwszej instancji. Wskazuje się wprawdzie na naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. ale bez jakiegokolwiek powiązania ich naruszenia z przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że sąd administracyjny nie orzeka na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ale na podstawie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie P.p.s.a. sąd administracyjny ocenia legalność postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie K.p.a. W związku z tym prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) powinien zawierać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, w powiązaniu z przepisami K.p.a., jak również innymi przepisami dotyczącymi postępowania, jeżeli takie przepisy w danej sprawie miały zastosowanie. Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie nie wiąże zarzutu naruszenia przepisów K.p.a. z przepisami P.p.s.a. to oznacza, że zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany został wadliwie, a stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zarzutami skargi kasacyjnej i nie może ich zmieniać ani poprawiać (por. wyrok NSA z 8 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1057/21; wyrok NSA z 25 maja 2020 r. I OSK 1239/19; wyrok NSA z 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1003/18).
Ponadto z treści tych zarzutów wynika, że strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji zaniechanie podjęcia czynności dowodowych dotyczących ustalania stanu faktycznego sprawy oraz podjęcie zaskarżonej decyzji z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy, zgromadzonego materiału dowodowego oraz braku należytego wyjaśnienia sprawy i nierozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Ustosunkowując się do tak sformułowanych zarzutów należy podnieść, że wojewódzkie sądy administracyjne nie prowadzą, co do zasady, żadnego postępowania dowodowego, ponieważ zakres ich kognicji obejmuje kontrolę organów administracji publicznej, a w tym m.in. kontrolę aktów wydawanych przez takie organy. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżony akt nie może zastępować organu kontrolowanego i ustalać stanu faktycznego danej sprawy. Jedynie wyjątkowo stosownie do treści art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tak przeprowadzany dowód nie służy jednak ustalaniu stanu faktycznego sprawy, ale kontroli, czy stan faktyczny ustalony przez organy administracji jest prawidłowy.
Nie poddaje się kontroli zaskarżony wyrok w zakresie zarzutu naruszenia art. 18a i art. 20 u.s.n. Art. 18a zawiera 13 ustępów, a art. 20 u.s.n. zawiera 10 ustępów. Ani zarzuty skargi kasacyjne, ani też jej uzasadnienie nie zawiera doprecyzowania tych zarzutów poprzez wskazanie na naruszenie konkretnego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny na skutek wniesienia skargi kasacyjnej nie przeprowadza ponownej kontroli zaskarżonej decyzji w takim samym zakresie jak Sąd pierwszej instancji, ale jedynie kontroluje zaskarżony wyrok i to w takim zakresie, w jakim wyznaczają to zarzuty skargi kasacyjnej. Tym samym brak precyzyjnego sformułowania zarzutu w skardze kasacyjnej uniemożliwia taką ocenę, a Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada kompetencji do poprawiania lub poprawnego formułowania zarzutów.
Także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie jest zasadny już z tej przyczyny, że strona skarżąca kasacyjnie nie wskazuje, na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu. Przepis ten reguluje konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Nie może odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą kasacyjnie skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 23 § 3 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie wyłączenie od udziału w postępowaniu recenzentki prof. M. D., pomimo - jak podnosi strona skarżąca kasacyjnie - uprawdopodobnienia zaistnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do jej bezstronności. Mimo oczywiście wadliwego powołania art. 23 § 3 K.p.a. (takiego przepisu nie zawiera Kodeks postępowania administracyjnego), w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się poprawnie na art. 24 § 3 K.p.a. jako podstawę do wyłączenia z udziału w Komisji habilitacyjnej prof. M. D.. Skarżący kasacyjnie podniósł, że sporządził krytyczną uwagę dotyczącą jednej publikacji autorstwa prof. D., a tym samym ma to wpływ na obiektywność tego recenzenta.
Sąd pierwszej instancji oceniając ten zarzut wskazał, że okoliczność ta nie znajduje ani uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy, ani też nie została przedstawiona w sposób przekonywujący. Sąd wskazał, że z trzech sporządzonych recenzji tylko w istocie jedna jest pozytywna i zanegowanie negatywnej recenzji sporządzonej przez prof. D. nie miało kluczowego znaczenia wobec stanowisk i głosowania przeprowadzonego zarówno przez Komisję habilitacyjną, jak i Radę Dyscypliny.
W okolicznościach tej sprawy ten kierunek wykładni Sądu pierwszej instancji nie jest wadliwy. Skarżący kasacyjnie nie wskazał, w jakiej publikacji przedstawił stanowisko odmienne od poglądu wyrażonego przez prof. D., czy był to cykl publikacji przedstawionych jako znaczny wkład Habilitanta w rozwój określonej dyscypliny, czy też inne publikacje Autora. Nie uprawdopodobnił, aby nastąpiło jakiekolwiek powiązanie w sporządzonej recenzji przez tego recenzenta z tak wyrażonym poglądem. Naczelny Sąd Administracyjny nie dokonując w jakikolwiek sposób oceny merytorycznej sporządzonych w toku postępowania przed Komisją habilitacyjną w tej sprawie recenzji, w tym recenzji sporządzonej przez prof. M. D. zauważa, że od strony formalnej recenzja ta została sporządzona w sposób rzetelny. W sposób precyzyjny wskazano na cechy pracy naukowej i zakres w jakim prace Habilitanta odpowiadają tym cechom. Więcej niż pozytywnie oceniono w tej recenzji pozostałą aktywność naukową Habilitanta.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przy tym, że w przeciwieństwie do funkcjonowania np. administracji, w nauce stawianie tez i wprowadzanie ich do dyskursu naukowego stanowi jej podstawową cechę. Każdy, kto zajmuje się nauką i ogłasza publikacje zawsze będzie zajmował stanowisko, które może zostać zaaprobowane przez część danego środowiska naukowego, a niezaaprobowane lub ocenione jako krytyczne przez pozostałych przedstawicieli uprawiających daną dyscyplinę naukową. Nie ma poglądów naukowych odpowiadających zapatrywaniom wszystkich przedstawicieli danej dziedzinie nauki, o ile nie są to podstawowe dla danej dyscypliny ustalenia. Bez stawiania odmiennych poglądów, a tym samym także i wyrażania poglądów krytycznych wobec innych poglądów, nie byłoby jakiegokolwiek rozwoju nauki. Tym samym tak sformułowany przez skarżącego kasacyjnie zarzut, jakim jest wyrażenie w jednej z publikacji krytycznego stanowiska wobec jednej z publikacji autorstwa prof. M. D. nie stanowi uprawdopodobnienia bezstronności tego recenzenta. Nie wskazuje skarżący kasacyjnie, aby prof. M. D. w jakikolwiek sposób ustosunkowała się do tej krytyki a nawet, aby z tym poglądem zapoznała się. Przyjęcie stanowiska skarżącego kasacyjnie skutkowałoby tym, że w zasadzie już na etapie ustalania recenzentów należałoby oceniać, czy w dorobku habilitanta nie znalazła się jakakolwiek publikacja, w której wyrażono odmienny (krytyczny) pogląd wobec poglądów przyszłych recenzentów. To zaś przeczyłoby samej istocie postępowania habilitacyjnego, w ramach którego ustala się, czy habilitant wniósł znaczący wkład w rozwój danej dyscypliny naukowej. Nie da się wnieść znaczącego wkładu w jej rozwój, jeżeli nie formułuje się żadnych nowych poglądów, które już z tej przyczyny że są nowe, będą odmienne od wcześniejszych stanowisk przedstawicieli danej dyscypliny.
Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje, że mogą zdarzyć się takie sytuacje, w których konflikt między habilitantem a recenzentem przekracza ramy oceny merytorycznej i staje się wręcz personalny. Jednak w tej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, a sam skarżący kasacyjnie nie podniósł żadnych okoliczności, które uprawdopodobniły zaistnienie takiej sytuacji.
Tym samym nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 ust. 1 (powinno być pkt 1) i 151 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji oddalenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i nieuchylenie decyzji Rady Doskonałości Naukowej. Przede wszystkim przepisy te wykluczają się wzajemnie. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Nie można skutecznie zarzucić naruszenia przepisu, którego w danej sprawie wojewódzki sąd administracyjny nie stosował. Ponadto art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. dodatkowo składa się z trzech liter zawierających odrębne normy kompetencyjne, co umknęło uwadze skarżącego kasacyjnie. Prawidłowe zredagowanie zarzutu kasacyjnego musi obejmować konkretny przepis, a nie jedynie wskazywać ogólnie na przepis, który powinien doprecyzować Sąd kasacyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zasadności zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. Skoro w tej sprawie trafnie - w zakresie oceny zaskarżonego wyroku objętego zarzutami skargi kasacyjnej – stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, to skutkiem tego ustalenia było oddalenie skargi na podstawie ww. przepisu.
Mając powyższe należy stwierdzić, że strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, aby jakiekolwiek naruszenie prawa przez Sąd pierwszej instancji zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. Koszty te obejmują wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).