III OSK 2494/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-07
NSAAdministracyjneWysokansa
zakład karnykantynaskarga osadzonegobezczynność organuwłaściwość sądusąd administracyjnysąd powszechnyprawo karne wykonawcze

NSA oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA odrzucającego skargę osadzonego na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie zawyżania cen w kantynie, uznając sprawę za należącą do właściwości sądów powszechnych.

Skarżący, osadzony w zakładzie karnym, złożył skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie nierozpatrzenia jego skargi na zawyżanie cen w kantynie. WSA odrzucił skargę, uznając ją za niedopuszczalną w postępowaniu administracyjnosądowym. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że sprawy dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności, w tym kwestie związane z funkcjonowaniem kantyny, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R.S., osadzonego w zakładzie karnym, od postanowienia WSA w Gliwicach, które odrzuciło jego skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego. Bezczynność organu polegała na nierozpatrzeniu skargi osadzonego na zawyżanie cen towarów w kantynie więziennej. WSA uznał, że skarga nie mieści się w katalogu spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych, powołując się na przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) oraz Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.). Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że choć skazany ma prawo składać skargi na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), to w sprawach związanych z wykonywaniem kary pozbawienia wolności, w tym kwestii funkcjonowania kantyny, zastosowanie mają przepisy szczególne k.k.w. NSA stwierdził, że kompetencje do rozpoznania skargi na bezczynność dyrektora zakładu karnego w takich sprawach posiada sąd powszechny, a nie sąd administracyjny, zgodnie z art. 7 k.k.w. Sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli spraw uregulowanych przepisami k.k.w., które wyłączają właściwość sądów administracyjnych w tym zakresie. W konsekwencji, skarga kasacyjna została uznana za bezzasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, skarga taka nie podlega kontroli sądu administracyjnego.

Uzasadnienie

Sprawy związane z wykonywaniem kary pozbawienia wolności, w tym kwestie funkcjonowania kantyny, należą do właściwości sądów powszechnych na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego, a nie sądów administracyjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

k.k.w. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

k.k.w. art. 6 § 2

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

k.k.w. art. 7 § 1 i 2

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

k.k.w. art. 102 pkt 10

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1-9, § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8 i 9

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 1 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 221

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 221-223

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.k.w. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

k.k.w. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy

rozporządzenie art. § 6

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych

rozporządzenie art. § 8 ust. 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprawy dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności, w tym funkcjonowania kantyny, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Skarga na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie nierozpatrzenia skargi na zawyżanie cen w kantynie podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

kompetencję do rozpoznania skargi na bezczynność dyrektora zakładu karnego w sprawie rozpatrzenia skargi osadzonego (w związku z działaniem tego zakładu) posiada sąd powszechny, a nie sąd administracyjny. przepisy k.k.w. stanowią w tym zakresie lex specialis w stosunku do przepisów działu VIII k.p.a.

Skład orzekający

Mirosław Wincenciak

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości sądu w sprawach dotyczących skarg osadzonych w zakładach karnych na działania organów tych zakładów, w szczególności w kontekście funkcjonowania kantyn i procedur skargowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osadzonego w zakładzie karnym i jego skargi na działania organu wykonawczego. Może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych kategorii spraw administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy praw osadzonych w zakładach karnych i wyznacza granice jurysdykcji sądów administracyjnych w stosunku do spraw karnych wykonawczych, co jest istotne dla prawników procesowych.

Czy skarga na ceny w więziennej kantynie trafi do sądu administracyjnego? NSA wyjaśnia granice jurysdykcji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2494/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
III SAB/Gl 268/22 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2023-02-21
Skarżony organ
Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 § 2 i § 3 oraz art. 58 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 221
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 53
art. 1 § 1, art. 6 § 2, art. 7 § 1 i 2 i art.102 pkt 10
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt III SAB/Gl 268/22 o odrzuceniu skargi R.S. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi osadzonego postanawia oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 16 maja 2022 r. R.S., odbywający karę pozbawienia wolności, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w [...], polegającą na nierozpoznaniu złożonej przez skarżącego w dniu 17 stycznia 2022 r. skargi na bezprawne zawyżanie cen towarów sprzedawanych w kantynie tego Zakładu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt III SAB/Gl 268/22 odrzucił skargę.
W uzasadnieniu postanowienia powołał treść art. 3 § 2 pkt 1-9 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej w skrócie "p.p.s.a.") i wskazał, że merytoryczne badanie legalności aktów administracyjnych poddanych kognicji sądów administracyjnych jest możliwe jedynie wówczas, gdy skarga na nie jest dopuszczalna, tj. gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu określonej w w/w przepisach, dotyczy działalności organów administracji publicznej, skargę wniesie uprawniony podmiot po wyczerpaniu środków zaskarżenia, skarga spełnia wymogi formalne oraz zostanie złożona w terminie.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarga R.S. wniesiona w niniejszej sprawie nie mieści się w żadnej z wymienionych w art. 3 § 2 i § 3 p.p.s.a. kategorii czynności, a zatem nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Z treści skargi i statusu skarżącego wynika, że jest on niezadowolony z cen towarów sprzedawanych w kantynie Zakładu Karnego w [...], w którym odbywa karę pozbawienia wolności. Ta właśnie kwestia była bowiem przedmiotem jego skargi z dnia 17 stycznia 2022 r., co do rozpoznania której zarzucił organowi bezczynność.
Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 53 ze zm., dalej w skrócie "k.k.w."), wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności odbywa się, co do zasady, według przepisów tej ustawy. W świetle art. 6 § 2 k.k.w., skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Skazany, składając wniosek, skargę lub prośbę, jest obowiązany do uzasadnienia zawartych w niej żądań w stopniu umożliwiającym jej rozpoznanie, w szczególności do dołączenia odpowiednich dokumentów. Niezależenie od powyższego, składanie wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich rozpatrzenia oraz przedstawiania ich, w nieobecności innych osób, administracji zakładu karnego, kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich zostało uznane jako prawo skazanego na podstawie art. 102 pkt 10 k.k.w. Sposób załatwiania wniosków, skarg i próśb skazanych został określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 647, dalej w skrócie "rozporządzenie"). Rozporządzenie to kompleksowo reguluje kwestie związane z załatwianiem wniosków, skarg i próśb przez organy właściwe do ich rozpoznania, w szczególności poprzez określenie terminów ich załatwiania, stosowanego trybu, organów właściwych w tych sprawach oraz organów sprawujących nadzór nad jednostką, do której skierowano skargę. Z tego względu uzasadnionym jest przyjęcie, że w/w rozporządzenie jest aktem prawnym szczególnym wobec przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") z zakresu załatwiania spraw skarg i wniosków składanych przez osoby osadzone w zakładach karnych i aresztach śledczych. Ponadto skazany może również, na podstawie art. 7 § 1 i 2 k.k.w., zaskarżyć do sądu powszechnego decyzje organów postępowania wykonawczego, wymienionych w art. 2 pkt 3-6 i 10 k.k.w., w tym decyzje dyrektora zakładu karnego. Z akt sprawy wynika, że skarżący z tego trybu skorzystał.
Sąd pierwszej instancji zauważył także, iż rozpoznając przedmiotową sprawę nie można pominąć regulacji § 6 rozporządzenia, z którego wynika, że kierownik jednostki organizacyjnej załatwia, z uwzględnieniem zasad określonych w § 3-5, skargi skierowane w szczególności do sądów, prokuratur oraz innych organów władzy publicznej, instytucji albo organizacji społecznych, jeżeli zostały mu przekazane przez adresatów. O sposobie załatwienia przekazanych skarg zawiadamia się adresatów, do których skargi były skierowane, jeżeli zażądają takiego zawiadomienia. Na żądanie organów uprawnionych na podstawie odrębnych przepisów do załatwiania skarg w sprawach osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, kierownik jednostki organizacyjnej udziela tym organom wyjaśnień i informacji niezbędnych do załatwienia skarg, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz przepisów o ochronie danych osobowych. Wymienione przepisy stosuje się odpowiednio do próśb i wniosków. Wnioski, skargi i prośby, które nie wymagają zebrania dowodów, informacji lub przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz zbadania akt powinny być załatwione bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Chociaż z art. 6 § 2 i art. 7 § 1 k.k.w., ani też z przepisów rozporządzenia, nie wynika ograniczenie prawa skazanego do występowania ze skargami i wnioskami na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego, to jednak nie otwiera to drogi przed sądem administracyjnym do kontroli bezczynności organu w sprawach uregulowanych przepisami działu VIII k.p.a. (por. np. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 478/15, LEX 1956079; K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Wolters Kluwer 2014, uwagi 16-17).
W niniejszej sprawie skarżący przedmiotem skargi uczynił brak reakcji organu na skierowaną do niego skargę dotyczącą wzrostu cen towarów serwowanych w kantynie podległej mu placówki penitencjarnej. W tej kwestii Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił stanowisko organu, że w tej sprawie mają zastosowanie regulacje w/w rozporządzenia, bowiem skarga w istocie dotyczy okoliczności towarzyszących wykonywaniu kary, w tym przypadku – gastronomicznej obsługi osób osadzonych. Skoro zatem skarga odnosi się do sposobu załatwienia skargi osadzonego związanej z wykonywaniem kary, to w tym przypadku zastosowanie znajduje procedura unormowana w rozporządzeniu, a zatem kognicja sądów administracyjnych jest wyłączona. Obowiązujący stan prawny nie upoważnia do zakwalifikowania przedmiotowej skargi do spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., jak również żaden z powołanych przepisów k.k.w. nie stanowi o stosowaniu, w zakresie regulowanym rozporządzeniem, przepisów k.p.a. Jest to zwłaszcza istotne z punktu widzenia regulacji art. 1 § 2 k.k.w., zgodnie z którym w postępowaniu wykonawczym w kwestiach nieuregulowanych w niniejszym kodeksie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Tym samym skarga R.S. – jako niedopuszczalna – podlega odrzuceniu.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł R.S. Zaskarżając postanowienie w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, kiedy przedmiotem skargi jest sprawa o charakterze wskazanym w w/w przepisie;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 6 § 2 k.k.w., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że fakt przebywania skarżącego w zakładzie karnym i stosowanie przepisów k.k.w. wyłącza zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów k.p.a.;
- art. 221-223 k.p.a. i art. 102 pkt 10 k.k.w., poprzez ich niezastosowanie i pominięcie przy rozstrzyganiu w niniejszej sprawie;
co doprowadziło do pozbawienia skarżącego prawa do sądu.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach w celu merytorycznego rozpoznania skargi. Ponadto wniósł o przyznanie na rzecz swojego pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznając tego rodzaju sprawę na posiedzeniu niejawnym, orzeka w składzie jednego sędziego.
W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, bowiem postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli sprecyzowany został w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 oraz z 2017 r. poz. 935), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, 648, 768 i 935), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii przesądzenia dopuszczalności wniesienia – w okolicznościach tej sprawy – skargi do sądu administracyjnego na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w [...], polegającą na nierozpoznaniu złożonej przez R.S. skargi z dnia 17 stycznia 2022 r. na bezprawne zawyżanie cen towarów sprzedawanych w kantynie tego Zakładu.
Istota tej sprawy sprowadza się zasadniczo do dwóch kwestii. Po pierwsze, czy skarżącemu, przebywającemu w zakładzie karnym, przysługuje prawo składania do organu tego zakładu skargi w trybie Działu VIII k.p.a., czy też kwestia wniesienia skargi uregulowana jest w tym przypadku przepisami k.k.w. Po drugie, jak kształtuje się prawo do sądu w sprawie złożenia tego typu skargi w przypadku osoby osadzonej w zakładzie karnym.
Odnosząc się do pierwszej kwestii, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw normatywnych do uznania, że skazanemu (względnie tymczasowo aresztowanemu) nie przysługuje prawo zwrócenia się do organu postępowania wykonawczego ze skargą na podstawie art. 221-223 k.p.a. Przeciwny wniosek i uznanie, że skazanemu nie przysługiwałoby prawo złożenia takiej skargi, byłby sprzeczny z bezwzględnie obowiązującym charakterem norm prawnych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby na zasadzie lex specialis derogat legi generali przepis szczególny modyfikował zasady i tryb postępowania, także sądowego, w sprawie złożenia skargi w trybie Działu VIII k.p.a. w sytuacji, w której skarga skazanego kierowana jest do organu postępowania wykonawczego w rozumieniu Kodeksu karnego wykonawczego. Może to mieć uzasadnienie w specyfice stosunku karno-wykonawczego, jaki powstaje w związku z umieszczeniem w zakładzie karnym (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1875/23). Na gruncie k.k.w. prawo składania takich skarg uregulowane jest w art. 6 § 2 i art. 102 pkt 10 k.k.w.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc powyższe pod uwagę, nie jest zatem trafne stanowisko zmierzające do uznania, iż osoba pozbawiona wolności nie ma prawa do zastosowania procedury przewidzianej w art. 221 i następnych k.p.a. Skarżącemu kasacyjnie przysługuje prawo do złożenia skargi w trybie Działu VIII k.p.a., jednak realizacja tego uprawnienia następuje z uwzględnieniem przepisów szczególnych wynikających ze specyfiki postępowania karnego wykonawczego. Z Kodeksu karnego wykonawczego wprost wynika prawo skazanego do składania skarg kierowanych do organów postępowania wykonawczego, co oznacza, iż przepisy k.k.w. stanowią w tym zakresie lex specialis w stosunku do przepisów działu VIII k.p.a. Regulacje te mogą więc nie tylko uszczegóławiać tryb postępowania skargowego, ale także wprowadzać odstępstwa od zasad ogólnych.
Powyższe prowadzi do drugiej z w/w kwestii, tj. zasad realizacji prawa do sądu skazanego albo tymczasowo aresztowanego w sprawach bezczynności dyrektora zakładu karnego. Podkreślenia wymaga, iż dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, składanej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., zależy od tego, czy w danej sprawie dopuszczalna jest skarga na decyzje, postanowienia albo inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Innymi słowy, dopuszczalność skargi na bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postępowania jest pochodną dopuszczalności skargi na inny rodzaj działalności administracji publicznej. Zatem skarga na bezczynność albo przewlekłość nie jest dopuszczalna wówczas, gdy sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi na dany akt wskazany w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Sytuacja taka występuje w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 7 § 1 i 2 k.k.w., skazany może zaskarżyć do sądu decyzję organu wymienionego w art. 2 pkt 3-6 i 10 z powodu jej niezgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skargi rozpoznaje sąd właściwy zgodnie z art. 3. Z kolei w świetle art. 3 k.k.w., ustawodawca powierzył kontrolę sądową w sprawach karno-wykonawczych sądowi, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji (§ 1) oraz sądowi penitencjarnemu (§ 2). Powyższe regulacje prowadzą do wniosku, że kompetencję do rozpoznania skargi na bezczynność dyrektora zakładu karnego w sprawie rozpatrzenia skargi osadzonego (w związku z działaniem tego zakładu) posiada sąd powszechny, a nie sąd administracyjny. Sąd ten rozpatruje bowiem skargi na decyzje wydawane w postępowaniu wykonawczym. Wskazuje na to również art. 1 § 1 k.k.w., zgodnie z którym wykonywanie orzeczeń odbywa się według przepisów niniejszego kodeksu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Sprawa rozpatrzenia skargi na bezprawne zawyżanie cen towarów sprzedawanych w kantynie zakładu karnego jest zatem sprawą związaną z wykonywaniem orzeczeń, co wynika z art. 6 § 2 i art. 102 pkt 10 k.k.w. Żaden przepis nie ogranicza właściwości sądu powszechnego, ani też nie przekazuje do właściwości sądu administracyjnego spraw związanych z wykonywaniem orzeczeń. Konstatacji tej nie zmienia także brzmienie art. 7 § 1 k.k.w., statuujące prawo skarżącego do zaskarżenia "decyzji" organu postępowania wykonawczego. Decyzja w postępowaniu karnym wykonawczym jest rozumiana szeroko. W Kodeksie karnym wykonawczym można znaleźć przepisy, z których nie wynika wprost, że wymienione w nich czynności wymagają wydania decyzji, chociaż ich charakter jednoznacznie na to wskazuje, co w konsekwencji powoduje ich zaskarżalność w trybie art. 7 § 1 k.k.w., w sytuacji, gdy pozbawiają skazanych niektórych ich uprawnień (por. K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2016, s. 111-112). Potwierdza to analiza orzecznictwa sądów powszechnych, gdzie wskazuje się, że decyzją w znaczeniu art. 7 § 1 k.k.w. jest m.in. nieuwzględnienie wniosku skazanego o wydanie mu kserokopii oceny postępu w resocjalizacji, prognozy kryminologiczno-społecznej lub innego dokumentu sporządzonego przez wychowawcę zakładu karnego, znajdujących się w jego aktach osobowych (por. postanowienie SA w Krakowie z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II AKzw 1147/01, LEX nr 1163844). Wolą ustawodawcy, kompetencje do sprawowania kontroli działalności organów postępowania wykonawczego przypisano sądom powszechnym, tj.: sądom, które wydały orzeczenie karne w pierwszej instancji (art. 3 § 1 k.k.w.) lub sądom penitencjarnym (art. 3 § 2 k.k.w.). Kontrola ta inicjowana jest przez skazanego (tymczasowo aresztowanego) w drodze skargi wnoszonej w trybie określonym w art. 7 § 3 k.k.w., a w sprawach tych w/w sądy stosują przepisy Kodeksu karnego wykonawczego i Kodeksu postępowania karnego (postanowienia NSA z dnia: 12 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 746/08 i 20 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1875/23).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI