III OSK 2493/23

III OSK 2493/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 887/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-05-16
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 108 2 ust. pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.C 2007 nr 303 poz 1 art. 24 i art. 41
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01).
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 887/22 w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Rektora [...] z dnia 4 października 2022 r., nr 08/DR/22/L/SA/A.O w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. prostuje oczywistą omyłkę w rubrum wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 887/22 w ten sposób, że zamiast słów "na decyzję Rektora [...]" wpisuje "na decyzję Rektora [...]", 2. oddala skargę kasacyjną, 3. zasądza od S.S na rzecz Rektora [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 887/22, oddalił skargę S.S. (dalej: "skarżąca") na decyzję "Rektora [...]" w [...] z dnia 4 października 2022 r., nr 08/DR/22/L/SA/A.O, w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją Komisji Rekrutacyjnej Wydziału [...] z 7 września 2022 r. skarżąca została przyjęta na I rok studiów stacjonarnych Wydziału [...] (dalej: "Uczelnia") na kierunek lekarski. W dniu 10 września 2021 r. skarżąca zawarła z Uczelnią umowę o usługi edukacyjne.
Pismem z dnia 13 października 2021 r. skarżąca złożyła podanie o przyznanie jej indywidualnej organizacji studiów, dołączając orzeczenie z 29 grudnia 2020 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Tego samego dnia przyznano skarżącej indywidualną organizację studiów. W dniu 10 marca 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o zmianę trybu studiów ze stacjonarnego na niestacjonarny. Wniosek strony został uwzględniony.
W dniu 11 maja 2022 r. skarżąca przystąpiła do zaliczenia warunkowego, w trakcie którego prowadzący zarzucił jej korzystanie z telefonu komórkowego. W związku z powyższym zdarzeniem zaliczenie wobec niej zostało przerwane, a skarżąca została wyproszona z sali.
Tego samego dnia skarżąca złożyła wniosek do Dziekana Wydziału [...] (dalej: "Dziekan" lub "organ I instancji") o unieważnienie zaliczenia warunkowego wobec wszystkich zdających, wyznaczenie nowego terminu dla wszystkich oraz nowego kursu przygotowującego tak, aby każdy podchodzący do egzaminu miał równe szanse. Ewentualnie prosiła o ocenę połowy pracy, którą zdążyła napisać, biorąc pod uwagę brak uczestnictwa w kursie, a przede wszystkim brak zagadnień do egzaminu. Skarżąca wskazała, że posiadanie telefonu było konieczne z uwagi na jej stan zdrowia. Faktycznie skorzystała z telefonu, gdyż egzamin się przedłużał, a ona zawiadomiła męża, który zaczął się niepokoić o jej stan zdrowia.
Dziekan rozstrzygnięciem z 12 maja 2021 r. nie wyraził zgody na unieważnienie zaliczenia.
Decyzją z 13 lipca 2022 r., nr 209/S/2022/L, Dziekan skreślił skarżącą z listy studentów roku akademickiego 2021/2022 studiów niestacjonarnych Wydziału Nauk Medycznych z dniem 11 maja 2022 r., z powodu nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu anatomia i w konsekwencji nieuzyskania zaliczenia 1 semestru studiów. W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji powołał § 13 ust. 3 pkt a Regulaminu Studiów [...] z dnia 1 października 2021 r. (dalej: "Regulamin Studiów"), z którego wynika, że student może zostać skreślony z listy studentów wobec nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w przewidzianym terminie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca 11 maja 2022 r. przystąpiła do zaliczenia, lecz z uwagi na zachowanie naruszające postanowienia Regulaminu Studiów (§ 24 ust. 2), tj. korzystanie w trakcie egzaminu z urządzenia elektronicznego umożliwiającego porozumiewanie się z innymi osobami na odległość - egzamin wobec niej został przerwany, a w konsekwencji niezaliczony. Ponadto skarżąca nie uzyskała również zaliczenia z przedmiotu język łaciński, z którego zajęcia odbywały się w semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022. Skarżąca, pomimo nieuzyskania zaliczenia w ustalonym terminie, nie złożyła podania o wpis warunkowy.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Rektor [...] (dalej: "organ odwoławczy" lub "Rektor") decyzją z 4 października 2022 r., nr 08/DR/22/L/SA/A.O, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Rektor wskazał, iż obowiązujący na Uczelni Regulamin Studiów w sposób jednoznaczny określa prawa i obowiązki studentów. Co zaś dotyczy posiadania telefonu w trakcie egzaminu, organ przywołał § 24 ust. 2 Regulaminu Studiów, z którego wynika zakaz korzystania w trakcie egzaminu z urządzenia elektronicznego umożliwiającego porozumiewanie się z innymi osobami na odległość, organ stwierdził, że Uczelnia jak i pracownicy nigdy nie zostali poinformowani przez skarżącą o tym, że musi ona mieć zawsze przy sobie telefon komórkowy. Skarżąca poinformowała Dziekana jedynie o swej chorobie, a nadto o konieczności posiadania przy sobie lekarstw i zastrzyków (i w sytuacji tego wymagającej, konieczności ich podania). Dziekan, zgodnie z prośbą skarżącej, poinformował o powyższej okoliczności wszystkich Kierowników Katedr. W czasie zaliczenia warunkowego z anatomii w dniu 11 maja 2022 r. skarżąca używała telefonu komórkowego bez żadnego związku ze swym stanem zdrowia (tak więc argument jakoby skarżąca musiała go mieć przy sobie na wypadek zdrowotnej sytuacji kryzysowej jest zupełnie chybiony). Co więcej, przed przystąpieniem do egzaminu skarżąca nie poinformowała przeprowadzającego egzamin, że z uwagi na swój stan zdrowia prosi o umożliwienie posiadania jej telefonu komórkowego na sali egzaminacyjnej. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca na początku roku akademickiego została mailem poinformowana, że osoba niepełnosprawna, która pragnie skorzystać z jakiejkolwiek formy pomocy, winna zgłosić się do Biura Osób Niepełnosprawnych. Skarżąca kontakt ten nawiązała dopiero po otrzymaniu pisma z odmową unieważnienia zaliczenia z anatomii z 11 maja 2022 r.
Organ nie zgodził się też z twierdzeniami skarżącej, że Dziekan przyznał, że celowo działa na jej niekorzyść, gdyż nie znajdują żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym. Wręcz przeciwnie, zdaniem Rektora, z okoliczności sprawy wynika chęć pomocy skarżącej i wola polubownego rozwiązania zaistniałych problemów, o czym świadczy przystąpienie do rozmów Dziekana ze skarżącą, przy udziale pracownika Biura Osób Niepełnosprawnych. Wbrew twierdzeniom skarżącej, to ona na spotkaniach z pracownikami Uczelni prezentowała postawę roszczeniową i nieprzejednaną, uciekając się do szantażu. Skarżącej zaproponowano możliwość przystąpienia do zaliczenia komisyjnego z anatomii, lecz ta odmówiła, wskazując, że forma ustna egzaminu jej nie odpowiada. Z uwagi na brak zaliczenia semestru I z anatomii skarżąca nie została dopuszczona do egzaminu z anatomii (poproszono ją o opuszczenie sali).
Rektor nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, jakoby brak zaliczenia z języka łacińskiego w roku akademickim 2021/2022 spowodowany był niezorganizowaniem zajęć przez Dziekana. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca nie uczęszczała na zajęcia z języka łacińskiego, o czym Dziekana poinformował prowadzący zajęcia. W czasie spotkania z Dziekanem strona stwierdziła, że zajęcia rozpoczynają się o 8 rano i z uwagi na tak wczesną porę nie jest w stanie w nich uczestniczyć. Nie była zainteresowana zaproponowaną jej możliwością zmiany grupy (zajęcia innej grupy odbywały się w weekendy, o godzinie 11). W konsekwencji skarżąca nie uzyskała zaliczenia z przedmiotu język łaciński (zarówno w I jak i II semestrze), nie złożyła wniosku o wpis warunkowy.
Konkludując Rektor wskazał, że zgodnie z Regulaminem Studiów student zobowiązany jest do uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z obowiązującym go planem i programem kształcenia, składania zaliczeń i egzaminów, odbywania praktyk i spełnienia innych wymogów przewidzianych w planie studiów. Wszystkie przedmioty przewidziane planem studiów kończą się egzaminem lub zaliczeniem. Zaliczenie przedmiotu student powinien uzyskać w terminie ustalonym w ramach sesji zaliczeniowo-egzaminacyjnej. Okresem zaliczeniowym jest semestr. Warunkiem zaliczenia semestru jest zaliczenie zajęć dydaktycznych, praktyk i innych obowiązków przewidzianych jako obowiązkowe w planie studiów. Skarżąca nie uzyskała zaliczenia z przedmiotu anatomia. Przerwanie wobec skarżącej egzaminu 11 maja 2022 r. było uzasadnione, wobec naruszenia obowiązującego na Uczelni Regulaminu. Z uwagi na powyższe, wobec braku zaliczenia semestru letniego w roku akademickim 2021/2022, skreślenie skarżącej z listy studentów w trybie § 13 ust. 3 pkt a Regulaminu było uzasadnione.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który przywołanym na wstępie wyrokiem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r.. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że stosownie do § 13 ust. 3 lit. a Regulaminu studenta można skreślić z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Konsekwencje naruszenia wymienionych obowiązków studenta wskazane zostały także w art. 108 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 574, dalej: "P.s.w.n.").
W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżąca w czasie zaliczenia warunkowego z anatomii 11 maja 2022 r. korzystała z telefonu komórkowego, czym naruszyła § 24 ust. 2 Regulaminu. Stosownie do treści § 24 ust. 3 Regulaminu wyproszono ją z sali i nie zaliczono jej tego przedmiotu. Skarżąca korzystała z telefonu bez związku ze swoim stanem zdrowia, a jedynie z obawy o dyskomfort męża. Słusznie też zaznaczył organ, że skarżąca została wyproszona z uwagi na korzystanie z telefonu, a nie z uwagi na jego posiadanie. Ponadto skarżąca powinna znać treść Regulaminu i wiedzieć, że w wypadku jego naruszenia należy liczyć się z określonymi konsekwencjami. Sąd zgodził się przy tym z organami, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na to, że informowała władze Uczelni o konieczności posiadania telefonu na wypadek zdrowotnej sytuacji kryzysowej.
Również materiał dowodowy zebrany w sprawie ponad wszelką wątpliwość wskazuje, że okoliczności przebiegu zaliczenia warunkowego z 11 maja 2022 r. nie mają związku z zaniedbaniem Uczelni wobec skarżącej i nieprzestrzeganiem wobec niej praw przysługujących osobom w jej stanie zdrowia. W związku z niepełnosprawnością skarżącej umożliwiono jej chociażby skorzystanie z indywidualnej organizacji studiów. Wobec braku zaliczenia z anatomii, organ zaproponował skarżącej przystąpienie do egzaminu komisyjnego w formie ustnej, jednak skarżąca z tego nie skorzystała. Te okoliczności wskazują na zasadność skreślenia skarżącej z listy studentów.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ma racji strona skarżąca twierdząc, że informacja o niezaliczeniu przedmiotu została jej przekazana na tyle późno (wobec złożenia przez skarżącą odwołania od odmowy unieważnienia egzaminu), że została ona praktycznie pozbawiona możliwości podjęcia działań naprawczych, co w rezultacie poskutkowało nadużyciem przez organ przysługującej mu możliwości swobodnego decydowania o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Po pierwsze, Dziekan rozstrzygnięciem z 12 maja 2021 r. nie wyraził zgody na unieważnienia zaliczenia z 11 maja 2022 r. Po drugie błędne jest stanowisko skarżącej, z którego wynika, że żyła w przeświadczeniu, że posiada zaliczenie z anatomii, z uwagi na informacje uzyskane na Eduportalu. Z przedłożonego przez stronę wydruku tego portalu wynika, że przy przedmiocie anatomia - wykłady (semestr I) brak jest pozytywnej oceny.
Sąd nie uznał również zarzutów niepowiadomienia skarżącej przez Dziekana o wszczęciu postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że między brakiem zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a treścią decyzji zachodził jakikolwiek związek przyczynowy. Takiego związku skarżąca nie wykazała również w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Sąd z urzędu również takiego związku się nie dopatrzył. Strona korespondowała z organem i przedkładała swoje stanowisko w sprawie zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i postępowania odwoławczego.
W powyższych okolicznościach sprawy, zdaniem Sądu, organ miał pełne podstawy do tego, aby wydać decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów z przyczyn wskazanych w art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. i § 13 ust. 3 lit. a Regulaminu i nie przekroczył przy tym granic uznania administracyjnego, a wydana decyzja nie nosi znamion dowolności, jeśli się zważy na motywy działania organu, które zostały w zaskarżonej decyzji przekonująco wyjaśnione. W ramach autonomii przysługującej uczelni wyższej, organ podjął decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów, uwzględniając dotychczasowy tok studiów oraz obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne, tj. ustawowe i wewnętrzne.
Na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając wyrokowi:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji Rektora i decyzji Dziekana w całości mimo, iż wydano je z naruszeniem prawa materialnego tj.:
i. art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. w zw. z § 13 ust. 3 pkt a Regulaminu Studiów, przez wydanie decyzji administracyjnej o skreśleniu skarżącej z listy studentów podczas gdy decyzja ta ma charakter fakultatywny (tj. "student może być skreślony z listy studentów"), a nadto w sytuacji, gdy okoliczności związane z niezaliczeniem przedmiotu anatomia pozostawały niewyjaśnione, a sama informacja o niezaliczeniu przedmiotu została skarżącej przekazana na tyle późno (wobec złożenia przez skarżącą odwołania od odmowy unieważnienia egzaminu), że została ona praktycznie pozbawiona możliwości podjęcia jakichkolwiek działań naprawczych, co w rezultacie poskutkowało nadużyciem przez organ przysługujących mu możliwości swobodnego decydowania o skreśleniu skarżącej z listy studentów;
ii. art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. przez nieuzasadnione przyjęcie, że istnieją przesłanki do skreślenia skarżącej z listy studentów, wobec stwierdzenia, iż nie uzyskała zaliczenia semestru, podczas gdy w rzeczywistości uniemożliwiano jej wykonywanie obowiązków i uprawnień studenta, była nieregulaminowo i nierówno traktowana, bezpodstawnie odmówiono jej przeprowadzenia egzaminu komisyjnego w innej formie niż forma ustna, a ponadto wprowadzono ją w błąd odnośnie charakteru egzaminu przeprowadzonego 11 maja 2022 r., a także bezzasadnie uniemożliwiono skarżącej ukończenie tego egzaminu;
iii. art. 1, art. 3, art. 4, art. 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1169), art. 24 i art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) oraz art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady równego traktowania, niedostosowania organizacji studiów do potrzeb skarżącej w związku z jej niepełnosprawnością,
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji Rektora i Dziekana w całości, mimo że zapadły one w postępowaniu prowadzonym przez organ z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.;
i. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w szczególności zaniechanie zebrania materiału dowodowego w sposób całościowy i rzetelny, co poskutkowało nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy przejawiające się w niepełnym zbadaniu okoliczności związanych z:
a. unieważnieniem egzaminu skarżącej z anatomii w dniu 11 maja 2022 r.;
b. koniecznością posiadania przez skarżącą przy sobie telefonu komórkowego w celu kontaktu z mężem w sytuacji nagłego pogorszenia się stanu zdrowia;
c. złożenia odwołania przez skarżącą w dniu 25 maja 2022 r. od decyzji Dziekana z dnia 12 maja 2022 (indywidualnej decyzji w sprawach studenta), na które to odwołanie skarżąca nie otrzymała odpowiedzi uznając, że zostało one uwzględnione, poprzez milczącą zgodę;
d. uznaniowością organu, przejawiającą się w dowolnym i rozszerzającym interpretowaniu pojęcia władztwa administracyjnego (tj. wyrażającego się w przyznaniu organowi "swobody w podejmowaniu decyzji dotyczącej skreślenia studenta z listy studentów"), co skutkowało niezasadnym wydaniem decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów;
e. pominięciu, że organ dopuścił się naruszenia § 12 ust. 6-10 Regulaminu Studiów, poprzez jego niezastosowanie i nieudzielenie odpowiedzi rozstrzygnięcia (brak rozstrzygnięcia) na złożone przez skarżącą odwołanie z dnia 25 maja 2022 r.,
f. błędnym uznaniu, że skarżąca dopuściła się naruszenia § 24 ust. 2 Regulaminu Studiów, podczas gdy jak (zostanie wyjaśnione w dalszej treści odwołania) skarżąca miała uzasadnione potrzeby posiadania przy sobie telefonu komórkowego podczas egzaminu w dniu 11 maja 2022 r.
- a w rezultacie przez uznanie decyzji obu instancji za prawidłowe, pomimo że zostały one wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, na skutek nieprzeprowadzenia przez organy właściwego postępowania dowodowego, mającego na celu pełne i wszechstronne wyjaśnienie sprawy,
b) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niewzięcie pod uwagę faktów znanych władzom Uczelni, a mianowicie dotyczących objawów związanych z chorobą skarżącej, które były przekazywane pracownikom Uczelni w tym o konieczności posiadania przez skarżącą telefonu,
c) art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. polegający na niewysłaniu skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów Uczelni oraz niepoinformowania jej o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem ostatecznej decyzji o skreśleniu z listy studentów, czego skutkiem było ograniczenie prawa skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu;
d) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez brak w uzasadnieniu decyzji Dziekana wskazania dowodów, na jakich się oparł oraz brak w decyzji Rektora wskazania, dlaczego odmówił wiarygodności okolicznościom podnoszonym przez skarżącą w odwołaniu z dnia 25 maja 2022 r., a wymagającym dalszego wyjaśnienia, przez co decyzja Rektora nadal oparta została na błędnym ustaleniu faktycznym,
e) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez pominięcie przez WSA, iż w uzasadnieniu decyzji Rektora, jak i decyzji Dziekana, organ nie uzasadnił, dlaczego uczynił użytek z fakultatywności ("może skreślić"), a ograniczył się jedynie do podniesienia zajścia przesłanek ku skreśleniu, co miało wpływ na utrzymanie tych decyzji w mocy, choć należało je uchylić,
- które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie w konsekwencji, iż argumenty decyzji Rektora są trafne i oddalenie skargi,
f) art. 141 § 4 p.p.s.a polegające na niedokładnym zbadaniu sprawy oraz niepełnym i błędnym ustaleniu stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi, przy równoczesnym bezkrytycznym przyjęciu ustaleń organów jako prawidłowych oraz nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku, co skutkowało oddaleniem skargi, w szczególności niewskazaniu w uzasadnieniu skarżonego wyroku, dlaczego WSA:
i. jednostronnie przyjął twierdzenia organu za prawdziwe, zupełnie marginalizując twierdzenia skarżącej,
ii. odmówił wiarygodności twierdzeniom skarżącej odnośnie rzekomego korzystania przez nią z telefonu podczas egzaminu z przedmiotu anatomia z dnia 11 maja 2022 r., zupełnie przy tym nie biorąc pod uwagę sytuacji zdrowotnej skarżącej oraz wpływu choroby na jej funkcjonowanie,
iii. przyjął, że fakultatywna możliwość skreślenia w listy studentów został przez organ należycie uzasadniona podczas gdy okoliczności sprawy, zawierające wiele wątpliwości, które powinny skłonić organ do rozważenia czy skreślenie z listy studentów w okolicznościach niniejszej sprawy jest uzasadnione,
iv. pominął kwestię niepełnosprawności skarżącej, która to uniemożliwia jej przeprowadzenie egzaminu komisyjnego w formie ustnej.
Wobec powyższych zarzutów skarząa kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, w oparciu o art. 188 p.p.s.a. o rozpoznanie skargi i uchylenie obu zaskarżonych decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Dodatkowo zawnioskowała o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzekła się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy p.p.s.a., gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zostały postawione zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również zarzuty naruszenia prawa materialnego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy poddać ocenie zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do najdalej sięgającego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia powyższego przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga na decyzję organu w przedmiocie skreślenia z listy studentów nie zasługiwała w niniejszej sprawie na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach czyni go więc w pełni poddającym się kontroli instancyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Z wywodów Sądu pierwszej instancji wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jakie przyjął znaczenie norm prawnych stosowanych w niniejszej sprawie, a także co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Sąd pierwszej instancji ocenił stanowisko skarżącej nie mając przy tym bezwzględnego obowiązku odnoszenia się osobno do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności czy też niezasadności zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., II FSK 2204/11, LEX nr 1351331). Z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd administracyjny pierwszej instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Jeżeli wyczerpujące przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zamyka zagadnienie stanu prawnego sprawy, to tym bardziej zbędne jest ustosunkowanie się do tych argumentów skargi, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej, której prawidłowość interpretacji i zastosowania przez organ stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 marca 2025 r., III OSK 273/22). Przedstawiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym. Zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można natomiast kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy stanowiącego podstawę tejże oceny, co w istocie stara się czynić skarżąca kasacyjnie. Omawiany zarzut skargi kasacyjnej jest zatem bezzasadny.
Kolejne zarzuty naruszenia przepisów postępowania koncentrują się na naruszeniu art. 7 k.p.a. statuującego zasadę prawdy obiektywnej oraz powiązanych z powyższą zasadą przepisów art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zarzuty powyższe koncentrują się na niepełnym zebraniu i rozważeniu materiału dowodowego. Należy podnieść, że zakres postępowania wyjaśniającego w postępowaniu administracyjnym jest determinowany przez podstawę prawną rozstrzygnięcia, które w niniejszej sprawie znajdowało oparcie w art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. Zgodnie z powyższym przepisem student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu z listy studentów oznacza, że organ uczelni, orzekając w konkretnej sprawie, może, ale nie musi, skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednak dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2011 r., I OSK 2006/10, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 maja 2014 r., II SA/Ol 376/14). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia - w tej sprawie rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów. Dominujące jest stanowisko judykatury, według którego ocenie sądu nie podlegają kryteria słuszności czy celowości podjętego rozstrzygnięcia. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 108 ust. 3 P.s.w.n.).
W niniejszej sprawie okolicznością faktyczną determinującą spełnienie przesłanki "nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie" było nieuzyskanie zaliczenia z przedmiotu anatomia, a to z uwagi na korzystanie w czasie zaliczenia warunkowego w dniu 11 maja 2022 r. z telefonu komórkowego. Należy podkreślić, że skarżąca tej okoliczności nie kwestionowała, a w piśmie z 11 maja 2022 r. przyznała, że skorzystała z telefonu w celu uspokojenia męża. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji skonstatował, że fakt skorzystania przez skarżącą z telefonu pozostawał bez związku z jej stanem zdrowia (str. 14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Paragraf 24 Regulaminu Studiów z 1 października 2021 r. stanowiącego Załącznik nr 1 do uchwały Senatu nr 2/02/04/2021 z 6 kwietnia 2021 r. stanowi, że zakazane jest wnoszenie, posiadanie i korzystanie przez studenta podczas zaliczenia lub egzaminów z urządzeń elektronicznych umożliwiających porozumiewanie się z innymi osobami na odległość. Stwierdzenie wnoszenia, posiadania i korzystania przez studenta podczas zaliczenia lub egzaminów z tych urządzeń skutkuje wyproszeniem z sali i niezaliczeniem zaliczenia lub egzaminu. Na mocy ślubowania student jest obowiązany do zapoznania się z obowiązkami wynikającymi w szczególności z regulacji wewnętrznych uczelni. Stan faktyczny sprawy wskazuje jednoznacznie, że skarżąca skorzystała w czasie zaliczenia z telefonu komórkowego bez uzasadnionej potrzeby, związanej ze swoim stanem zdrowia. Podnoszone przez nią w skardze kasacyjnej argumenty są bezzasadne i nie mogą mieć wpływu na ocenę zaistniałej sytuacji z punktu widzenia naruszenia obowiązków studenta wynikających z przytoczonych regulacji Regulaminu Studiów. Jak trafnie podnosi organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, z materiału dowodowego nie wynika, aby wobec skarżącej uległ wyłączeniu § 24 ust. 2 Regulaminu Studiów. Należy podkreślić, że z uwagi na przedłożenie przez skarżącą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności została jej przyznana indywidualna organizacja studiów. Nie obejmowała ona jednak wyłączenia stosowania § 24 ust. 2 ani § 28 ust. 8 Regulaminu Studiów.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż działania organu nie były dowolne, postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, a ustalenia faktyczne poczynione przez organ nie wykraczają poza ramy swobodnej oceny dowodów. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. i realizuje w związku z tym sformułowaną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania.
Z kolei formułując zarzut naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. należy podnieść, że skarżąca kasacyjnie nie wykazała, w jaki sposób wskazane uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym jest mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji byłby (mógłby być) inny (por. wyrok NSA z 12 marca 2025 r., II GSK 1888/21). Nadto omawiany zarzut skargi kasacyjnej został niestarannie skonstruowany, gdyż powołany w nim art. 10 k.p.a. składa się z trzech paragrafów o różnej treści normatywnej. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Warunek przytoczenia podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd drugiej instancji do domyślania się, który przepis prawa autor skargi kasacyjnej miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający sądowi kasacyjnemu dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia (por. wyrok NSA z 4 marca 2025 r., III OSK 7233/21).
Z powyższych przyczyn zarzuty naruszenia przepisów postępowania należało uznać za bezzasadne. To z kolei powoduje, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jako podstawa rozstrzygnięcia należy uznać za prawidłowy.
Wobec powyższego nie jest zasadny także zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n., gdyż postępowanie wyjaśniające dało podstawy do ustalenia istnienia przesłanki skreślenia skarżącej z listy studentów. Jak już była wyżej mowa z uwagi na uznaniowy charakter decyzji, ocenie sądu nie podlegają kryteria słuszności czy celowości podjętego rozstrzygnięcia. Nie są trafne zarzuty skarżącej kasacyjnie odnoszące się do egzaminu z dnia 11 maja 2022 r., jak również zarzuty nierównego traktowania. Zgodnie z § 28 ust. 8 Regulaminu Studiów egzamin komisyjny jest przeprowadzany w formie ustnej, a inna forma egzaminu jest dopuszczalna tylko w uzasadnionych przypadkach lub gdy wymaga tego formuła przedmiotu. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała, z jakich przyczyn zmiana formy egzaminu miałaby być uzasadniona. Rację ma organ podnosząc, że każdy egzamin wiąże się ze stresem dla większości studentów, szczególnie na tak wymagającym kierunku jak lekarski.
Nie jest zasadny także zarzut naruszenia zasady równego traktowania i niedostosowania organizacji studiów do potrzeb skarżącej w związku z jej niepełnosprawnością. Przede wszystkim powyższy zarzut został niestarannie skonstruowany, gdyż powołane w nim przepisy art. 4 i 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r., składają się z licznych ustępów o różnorodnej treści normatywnej. To samo dotyczy art. 24 i art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01) (Dz.U.UE C z dnia 14 grudnia 2007 r.) Nadto art. 24 Karty Praw Podstawowych UE dotyczy praw dziecka, a art. 41 prawa do dobrej administracji. Zarzut naruszenia powyższych przepisów nie znalazł rozwinięcia w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych.
Nadto zgromadzony materiał dowodowy w żaden sposób nie wskazuje na okoliczności, które mogłyby uzasadniać zarzut naruszenia zasady równego traktowania. Jak już była mowa, z uwagi na przedłożenie przez skarżącą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności została jej przyznana indywidualna organizacja studiów oraz zapewniono jej stały kontakt z pracownikiem Biura Osób Niepełnosprawnych.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania.
Oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Sądu pierwszej instancji sprostowano na zasadzie art. 156 § 3 p.p.s.a., gdyż przedmiotem skargi była decyzja Rektora [...] z dnia 4 października 2022 r., nr 08/DR/22/L/SA/A.O, nie zaś decyzja Rektora [...] o powyższych dacie i numerze.
Zgodnie z § 1 pkt 1 zarządzeniem Rektora nr 328/WST/2022 z 2 listopada 2022 r., w sprawie zmiany nazwy Uczelni, [...] dopiero z dniem 2 listopada 2022 r., zmieniła nazwę na: [...], a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji.