III OSK 2469/21

III OSK 2469/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz /sprawozdawca/
Sławomir Pauter
Symbol z opisem
6196 Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Biura Ochrony Rządu
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1164/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-11-25
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone decyzje II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 132
art. 8a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1164/19 w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 marca 2019 r., nr 511/kadr/19 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M.Z. kwotę 874 (osiemset siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1164/19, oddalił skargę M.Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 marca 2019 r., nr 511/kadr/19 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 25 marca 2019 r., nr 511/kadr/19, wydaną na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r. poz. 132 ze zm., dalej "ustawa"), po rozpatrzeniu wniosku M.Z. z dnia 1 października 2017 r., odmówił wyłączenia stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.
W uzasadnieniu decyzji podał, że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Urzędzie Ochrony Państwa w dniu 1 lipca 1996 r. i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 15c ustawy. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przebiegu służby wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy od dnia 15 września 1979 r. do dnia 31 lipca 1990 r., tj. przez 10 lat, 10 miesięcy i 16 dni. Całkowity okres służby wynosi natomiast 16 lat, 9 miesięcy i 17 dni.
W ocenie organu, skoro zdecydowaną większość służby wnioskodawca pełnił na rzecz totalitarnego państwa - nie ma możliwości zastosowania wyłączenia, wynikającego z art. 8a ust. 1 ustawy. Minister podkreślił, że pierwsza z przesłanek powołana w art. 8a ustawy stanowi o krótkotrwałej służbie przed 31 lipca 1990 r.; oznacza to zarówno długość okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również stosunek czasu jej trwania do ogółu okresu służby - winien on wykazywać zdecydowaną przewagę tej drugiej. Tylko wówczas tę pierwszą można by bowiem uznać za "krótkotrwałą". W sytuacji gdy wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 10 lat, 10 miesięcy i 16 dni - co stanowi około 65% ogółu jego służby – to nie występuje krótkotrwałość, ani w ujęciu ogólnym, ani proporcjonalnym; tym samym nie została spełniona ta przesłanka. Biorąc pod uwagę, że obie przesłanki muszą być spełnione łącznie, brak choćby jednej z nich czyni bezzasadną analizę potencjalnego spełnienia drugiej. Dlatego też bak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy zgodnego z wnioskiem strony.
Z powyższą decyzją nie zgodził się wnioskodawca, która wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a."), uznał że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, prawidłowe jest stanowisko organu, co do istotnych uwarunkowań formalnych i faktycznych sprawy, gdy chodzi o ocenę, czy służba wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa może być uznana za krótkotrwałą. Jest to jeden z niezbędnych warunków zastosowania wyjątku, wskazanego art. 8a ustawy. Organ nie sformułował w uzasadnieniu zaskarżonego aktu szerszych rozważeń, jak - jego zdaniem - należy rozumieć pojęcie "krótkotrwała służba", w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy. Jednak - w realiach rozpoznawanej sprawy, gdzie większą część służby wnioskodawca pełnił na rzecz państwa totalitarnego, w rozumieniu art. 13 b ustawy (10 z 16 lat) - nie budzi wątpliwości, że nie można jej określić mianem "krótkotrwała". Danemu określeniu nie nadał bowiem prawodawca znaczenia szczególnego, które odbiegałoby od potocznego rozumienia użytych wyrazów (nie wprowadzono definicji legalnej, nadając słowom treść odmienną od zwykłej). W takiej sytuacji brak szerszych rozważań, jak organ rozumiał dane pojęcie, nie może mieć żadnego znaczenia w sprawie. Nie uchybiono więc przepisom postępowania, w zakresie obowiązku właściwego uzasadnienie orzeczenia. Tym niemniej Sąd pierwszej instancji wskazał, że w danym zakresie przychylił się do rozumienia pojęcia krótkotrwała służba, sformułowanego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2346/18, w którym wskazano, że pojęcie krótkotrwały, gdy odnosić go do okresu pracy (czy służby), nie oznacza zatrudnienia "tymczasowego", "doraźnego" czy "epizodycznego". Może obejmować okres nawet kilka lat. Jednak nie mieści się w nim świadczenie pracy przez ponad 10 lat (dokładnie - 10 lat 10 miesięcy i 16 dni), niezależnie od ogólnego okresu aktywności zawodowej danej osoby, czy nawet całego czasu funkcjonowania państwa totalitarnego, w rozumieniu ustawy. Trafnie, w ocenie WSA w Warszawie, wywiedziono w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, że warunek krótkotrwałej służby na rzecz totalitarnego państwa, musi występować łącznie z przesłanką rzetelnego jej pełnienia po 1990 r. (tak art. 8a ust. 1 pkt 2) oraz zaistnienia innych szczególnych okoliczności (tak zdanie wstępne). Przesądza o tym zastosowanie przez pracodawcę na końcu pkt 1 w art. 8 ust. 1 wyrazu "oraz", oznaczającego koniunkcję. Brak bowiem podstaw, aby przyjąć, jakoby użycie przez prawodawcę danego spójnika, mające konkretny skutek, nie odzwierciedlało jego faktycznych intencji, gdy chodzi o stanowioną normę prawną. W takiej sytuacji bezzasadne było prowadzenie postępowania w celu ustalenia czy zachodzą inne przesłanki dla zastosowania włączenia reguł ogólnych, w myśl art. 8a ust. 1 ustawy. Byłoby to sprzeczne z zasadą ekonomii postępowania, wyrażoną w art. 12 § 1 k.p.a. Organ nie był stąd obowiązany zajmować też stosownego stanowiska w danej kwestii w uzasadnieniu. Zarzuty zaś braku stosownych ustaleń w tym zakresie są bezzasadne. Wobec wskazanych uwarunkowań i wyrażonej w danej regulacji woli prawodawcy jest bez znaczenia wystąpienie innych przesłanek zastosowania wyjątku. Uzasadniając skarżony akt organ się do nich nie odnosił, co realizuje postulat ekonomii postępowania. Nie występuje bowiem w sprawie przesłanka krótkotrwałości służby, stanowiąca jeden niezbędnych z warunków zastosowania wyjątku - wskazany art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie mogły mieć także w sprawie znaczenia - podnoszone we wniosku, a następnie w skardze - okoliczności pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa - wnioskodawca przywołuje motywy patriotyczne. Wedle treści regulacji, tego rodzaju szczególne okoliczności mogłoby mieć - z woli prawodawcy - znaczenie wyłącznie przy krótkotrwałym pełnieniu służby – tak pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku, w zdaniu wstępnym art. 8 ust. 1 ustawy.
W rozpatrywanej sprawie nie znajduje też zastosowania - mająca charakter materialnoprawny, lecz zamieszczona w przepisach proceduralnych - norma art. 7a k.p.a. Wykładany przepis – art. 8a ust. 1 ustawy – stanowi bowiem regulację szczególną i określa w istocie zakres przywileju - wyłączenia ze stosowania zasad ogólnych. Nie dotyczy więc wprost nakładanych obowiązków ani ograniczenia czy odebrania uprawnień, w myśl dyspozycji wskazanego przepisu Kodeksu. Gdyby nawet norma ta mogła być zastosowana w danej sprawie to nie odnosi się ona do rozpatrywanego przypadku. Treść regulacji - w kontekście ustalonego stanu faktycznego - nie budzi bowiem wątpliwości.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się skarżący, wnosząc skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. art. 145 ust. 1 pkt 1 c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez
▪ odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na brak jednoznacznego wykazania w uzasadnieniu tejże decyzji, że skarżący kasacyjnie pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego przez okres 10 lat 10 miesięcy i 16 dni, gdyż organ nie przeanalizował i nie przedstawił swoich rozważań na ten temat w uzasadnieniu decyzji, a WSA w Warszawie nie zweryfikował tego czy mające miejsce w dniu 14 grudnia 1981 r. skazanie skarżącego kasacyjnie na terytorium Stanów Zjednoczonych na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a także odbywanie przez blisko cztery lata kary pozbawienia wolności, które zakończyło się zwolnieniem skarżącego kasacyjnie w wyniku wymiany szpiegów na moście Glienicke w dniu 11 czerwca 1985 r., co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, gdyż w świetle art. 13b ustawy, pełnienie służby w ściśle określonych tym przepisie instytucjach i formacjach pozwala uznać, że pełniona przez skarżącego kasacyjnie służba odbywała się na rzecz państwa totalitarnego, a przyjęcie, że odbywanie kary pozbawienia wolności poza granicami kraju nie stanowi służby w rozumieniu art. 13b ustawy w sposób znaczący zmniejsza długość okresu służby skarżącego kasacyjnie przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz proporcję czasu trwania służby przed tą datą do okresu służby po tym dniu;
▪ brak uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie przez organ sprawy nastąpiło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, tj. z pominięciem słusznego interesu skarżącego kasacyjnie, który to będąc wybrany do dalszego pełnienia obowiązków przez zmieniającą się władzę, a następnie przez szereg lat pełniąc służbę na rzecz III Rzeczypospolitej Polskiej, w tym jako Dyrektor Zarządu Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa, powierzone obowiązki wykonywał rzetelnie i z zaangażowaniem, wyróżniając się swoją postawą na tle innych funkcjonariuszy, uzyskując w toku służby awans na stopień generała brygady (1995 r.), mógł oczekiwać, że jego kariera przed 31 lipca 1990 r. nie będzie miała jakiegokolwiek negatywnego wpływu na otrzymywane przez niego świadczenia emerytalne;
▪ brak uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na niedokładne wyjaśnienie przez organ stanu faktycznego oraz brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w aspekcie przebiegu służby skarżącego kasacyjnie, jego postawy i osiągnięć w tym również na tle innych funkcjonariuszy;
▪ brak uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na nieuwzględnienie przez organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji faktu, że szczegółowa działalność skarżącego kasacyjnie w tym przedsięwzięcia operacyjne, w których uczestniczył lub którymi kierował są objęte klauzulą tajności, a zatem, że skarżący nie mógł powoływać się na dokładny przebieg służby w postępowaniu przed organem;
2. art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie miało miejsce naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy, co miało niewątpliwy wpływ na rozstrzygnięcie w tej sprawie;
3. art. 8a ust. 2 ustawy w związku z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie przez organ, że dla zastosowania instytucji wyłączenia przepisu art. 15c ustawy niezbędne jest zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy łącznie, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że dla zastosowania instytucji wyłączenia przepisu art. 15c ustawy wystarczające jest zaistnienie choćby jednej z przesłanek wskazanych w art. 8a ust. 1 ustawy;
4. art. 8a ust. 2 ustawy, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z zaistniałego stanu faktycznego, wynika, że skarżący kasacyjnie po dniu 12 września 1989 r. powierzone mu w ramach służby zadania i obowiązki wykonywał rzetelnie, a jego sytuacja stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, co oznaczałoby wyłączenie w stosunku do skarżącego kasacyjnie art. 15c ustawy;
5. art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z art. 7a § 1 k.p.a., poprzez błędną wykładnię klauzuli generalnej "krótkotrwałość służby", która z uwagi na swoją nieostrość i w konsekwencji wątpliwości co do jej treści nie została wyinterpretowana w sposób najbardziej korzystny dla skarżącego kasacyjnie, co by pozwalało uznać, że służba miała charakter krótkotrwały.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w zakresie wyznaczonym przez podstawy skargi kasacyjnej.
Analizując środek odwoławczy w powyższym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasługuje on na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej zgłoszone zostały zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania wiążą się jednak w sposób bezpośredni z zarzutami naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do podstawowej kwestii w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 8a ust. 1 ustawy i jego zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy.
Wskazać zatem należy, że art. 8a ustawy, będący podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (tj. służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia (ust. 1.). Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).
Nie budzi wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 8a ustawy ma charakter uznaniowy, a sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym mimo, że ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy organ ustalił i rozważył okoliczności faktyczne istotne z punktu widzenia przepisu prawa materialnego, który ma w sprawie zastosowanie. Jeżeli zaś pojawiają się wątpliwości dotyczące przepisu prawa materialnego, który stanowi podstawę prawną wydania decyzji uznaniowej to kontrola sądowa musi objąć w pełnym zakresie prawidłowość przeprowadzonej wykładni przepisów materialnoprawnych i wywiedzionej z nich normy materialnoprawnej. Stąd też zagadnieniem fundamentalnym jest dokonanie prawidłowej wykładani art. 8a ustawy.
Z treści art. 8a ust. 1 ustawy wynika, że wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy może być zastosowane do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, czyli pełniących "służbę na rzecz totalitarnego państwa". Konieczne jest zatem ustalenie zarówno treści tego pojęcia na tle unormowań ustawy, jak i charakteru regulacji prawnych odnoszących się do tego pojęcia.
Służba, o której mowa w art. 13b ustawy, to "służba na rzecz totalitarnego państwa", którą ustawodawca definiuje jako "służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w ustawie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach" (art. 13b ust. 1 ustawy) oraz "służbę na etatach oraz w ramach szkoleń, kursów, a także oddelegowania w określonych instytucjach, wskazanych w ustawie (art. 13b ust. 2 ustawy)", chyba że służba ta rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r. bądź której obowiązek wynikał z przepisów o powszechnym obowiązku obrony (art. 13c ustawy).
Z powyższej definicji ustawowej wynika, że okolicznościami przesądzającymi o kwalifikacji służby danej osoby jako "służby na rzecz totalitarnego państwa" są wyłącznie ramy czasowe i miejsce pełnienia służby. Definicja ta, nie jest jednak ukierunkowana na objęcie restrykcyjnymi unormowaniami ustawy tych funkcjonariuszy, którzy wprawdzie pełnili służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej definicji, tj. w art. 13b ustawy, jednakże ich działalności nie można ocenić negatywnie z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego i chronionych przez to państwo praw słusznie nabytych do zaopatrzenia społecznego. Definicja ustawowa "służby na rzecz totalitarnego państwa" przedstawia się jako kryterium wyjściowe w analizie sytuacji prawnej indywidualnych funkcjonariuszy mające w istocie konstrukcję ustawowego domniemania o istnieniu podstawy prawnej do obejmowania wszystkich funkcjonariuszy pełniących służbę w czasie i miejscach wskazanych w art. 13b ustawy, restrykcyjnymi unormowaniami w zakresie ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, ale domniemanie to może być obalone w konkretnym stanie faktycznym m.in. z uwagi na charakter, rodzaj wykonywanych czynności, których nie można ocenić negatywnie.
Nie jest zatem wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa", lecz konieczne staje się również dążenie do ustalenia pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" znajdującej oparcie w przepisach tej ustawy odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego.
Samo pojęcie "państwa totalitarnego" ma jednoznacznie negatywne znaczenie. Oznacza to, że charakter taki ma również "służba na rzecz" takiego państwa. Przyjęcie, że zawarte w art. 13b w związku z art. 13c ustawy określenie: "służba na rzecz totalitarnego państwa" odwołujące się wyłącznie do ram czasowych i miejsc pełnienia służby miałoby być kryterium przesądzającym, że według ustawy sam fakt pełnienia służby w określonym czasie i miejscu bez względu na to, czy służba ta charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też ograniczała się do zwykłych, standardowych działań, czynności, które zawsze były i są podejmowane w każdej służbie publicznej, jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia standardów demokratycznego państwa prawnego, w tym zasadą równości wobec prawa.
Regulację zawartą w art. 8a ust. 1 ustawy należy zatem wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie. Stąd też treść art. 8a ust. 1 ustawy może stanowić podstawę do wyłączania restrykcyjnych unormowań tej ustawy w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, tj. decyzji administracyjnej rozstrzygającej konkretną sprawę indywidualnego podmiotu.
Jak wynika z treści art. 8a ust. 1 ustawy, ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków". Ustawodawca zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjmowania, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków".
Ponadto "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ poprzez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W konsekwencji, brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
Aby zatem ustalić, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, pomocniczą rolę mogą spełniać kryteria wskazane w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy. Niemniej jednak kryteria te powinny być oceniane przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
Dokonując wykładni kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." ze względu na bardzo wysoki stopień nieostrości tego pojęcia, nie można wskazać ogólnych, uniwersalnych cech, które mogłyby być wykorzystywane w każdym przypadku. Dlatego dokonując interpretacji tego pojęcia nie można poprzestać, jak tego chce organ, wyłącznie na wykładni językowej. Pojęcie to przy opisie różnych zjawisk czy wydarzeń, w zależności od kontekstu, może charakteryzować diametralnie różne okresy, od kilku dni, poprzez miesiące, a nawet lata. Skoro bowiem postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy dotyczy indywidualnej sprawy, to konieczność uwzględniania indywidualnej sytuacji określonego funkcjonariusza sprawia, że punktem odniesienia dla ustalenia "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r." powinien być cały okres służby pełnionej przez osobę, której dotyczy postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy i na tym tle należy oceniać, czy okres służby tej osoby przed dniem 31 lipca 1990 r. w stosunku do całego okresu służby nie spełnia tego kryterium. Podkreślić należy, że kryterium krótkotrwałości w realiach konkretnej sprawy może być uznane za spełnione również wówczas, gdy służba wyrażona była w latach.
Z kolei w odniesieniu do kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", należy stwierdzić, że kryterium to należy rozumieć w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Rzetelnie działanie to działanie, które powinien cechować normalne wykonywanie obowiązków przez każdego człowieka. Nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności wykonywania obowiązków, jeżeli brak dowodów na działanie nierzetelne, takich jak np. nagany czy inne przewidziane prawem sankcje negatywne będące reakcją na sposób działania określonej osoby. Dla stwierdzenia rzetelności działania nie jest konieczne legitymowanie się nagrodami czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, chociaż niewątpliwie nagrody takie i wyróżnienia mogą ugruntowywać w przekonaniu o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Dla oceny rzetelności tego rodzaju działań nie jest również konieczne wykazywanie działania z narażeniem zdrowia i życia, chociaż niewątpliwie również takie działania (ustawodawca posługuje się w tym przypadku zwrotem "w szczególności") mogą przemawiać za rzetelnością wykonywania zadań i obowiązków. Analiza art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy wykazuje, że wskazanie na "narażenie życia i zdrowia", po określeniu w art. 8a ust. 1 pkt 2 tej ustawy zasadniczego kryterium – "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków", nie zawęża "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" wyłącznie do służby pełnionej z narażeniem zdrowia i życia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" odnoszący się do generalnego kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r." stanowi dodatkowy element oceny sposobu wykonywania służby po wskazanej dacie, ukierunkowując organ na szczególne uwzględnienie sytuacji, w których rzetelności w wykonywanej służbie towarzyszyło właśnie realnie istniejące zagrożenie życia i zdrowia – w związku z pełnionymi rzetelnie zadaniami i obowiązkami. Zwrot ten nie wyklucza natomiast w żadnym wypadku konieczności oceny rzetelności wykonywania zadań i obowiązków służbowych w przypadku niestwierdzenia okoliczności faktycznego narażania zdrowia i życia. Nie bez przyczyny ustawodawca posługuje się pojęciem "rzetelności" pełnionej służby, co nie wyklucza zastosowania art. 8a ustawy do funkcjonariusza, który służbę pełnił nienagannie, lecz nie narażał zdrowia i życia. Nie sposób też przyjąć, że wolą ustawodawcy było zastosowanie tego przepisu jedynie wobec funkcjonariuszy wybitnie zasłużonych w służbie, bowiem wprost takiego kryterium ustawodawca nie wyartykułował. Zatem trudno zaakceptować pogląd, iż wolą ustawodawcy było wyjęcie z systemu ograniczenia przywilejów emerytalnych i rentowych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL jedynie funkcjonariuszy wybitnie zasłużonych, którzy narażali życie, utracili zdrowie lub legitymują się wybitnymi osiągnięciami w służbie, a bezwzględne pominięcie tych funkcjonariuszy, którzy krótko, epizodycznie na początku swojej kariery zawodowej, pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa, a następnie długotrwale rzetelnie wykonywali obowiązki służbowe, sądząc, iż sumienna służba spowoduje wypracowanie okresu uprawniającego do godziwej emerytury. Zaakceptowanie powyższego stanowiska godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Zasada ta jest wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności. Powinna ona uwzględniać indywidualne przypadki, które pozwalają na uwzględnienie szczególnej sytuacji danego podmiotu. Podnosi się w doktrynie, że "w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest bowiem demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości społecznej, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równego w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów" (P. Tuleja [w:] Konstytucja RP tom I Komentarz do art. 1-86, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 243). Zasada sprawiedliwości społecznej oznacza zatem nakaz formułowania przepisów prawa w taki sposób, aby uniemożliwiały one obywatelom ochronę słusznie nabytych praw lub uwzględniania przypadków, w których odebranie pewnych przywilejów byłoby uznane za oczywistą niesprawiedliwość. Przypomnieć nadto należy, że ustawa ma zastosowanie do osób, które przeszły już weryfikację funkcjonariuszy na początku lat dziewięćdziesiątych, co oznacza, że Rzeczpospolita Polska uznała, że ich dotychczasowa służba nie nosi znamion wskazujących na popełnienie w okresie Polski Ludowej czynów niegodnych.
W konkluzji należy stwierdzić, że zgodnie z wynikającą z treści art.8a ustawy normą materialnoprawną, organ badając, czy została ona spełniona przez wnioskodawcę powinien przede wszystkim zbadać, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, a pomocniczą rolę w ustaleniu czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pełnią dwa kryteria, tj. kryterium krótkotrwałej służby oraz kryterium rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków. Przy czym sam brak spełnienia któregoś z pomocniczych kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków". Jak podniesiono wcześniej, brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie podejmowane były wówczas w ramach służby publicznej, tj. służby na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji negatywnych.
Na tle wyżej przedstawionej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego należy uznać za uzasadniony.
Jak wyżej podano, ustawodawca w powołanym przepisie wskazał jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Oznacza to, że Minister, rozważając, czy w przypadku skarżącego norma materialnoprawna określona w art. 8a ust. 1 ustawy została przez niego spełniona, powinien przede wszystkim zbadać przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku, gdyż dwa kryteria, tj. kryterium krótkotrwałej służby oraz kryterium rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, pełnią jedynie pomocniczą rolę w ustaleniu, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. O ile ustawodawca stwierdził, że decyzja wydana na podstawie art. 8a ma charakter uznaniowy, to jednak kryteria dokonywania tego wyboru nie były oczywiste. Kryteriów takich nie wyrażają wprost unormowania ustawy, stąd też niezbędne było dokonanie wykładni tego przepisu, aby ustalić normę materialnoprawną w nim zawartą, a tym samym wskazać kryteria, przy zachowaniu których może być wydawana decyzja.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podzielił twierdzenie Ministra wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że okres służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa nie może być uznany za krótkotrwały, mimo że organ nie sformułował w uzasadnieniu zaskarżonego aktu szerszych rozważań, jak - jego zdaniem - należy rozumieć pojęcie "krótkotrwała służba". Sąd pierwszej instancji zgodził się, że w sytuacji gdy większą część służby skarżący pełnił na rzecz państwa totalitarnego, w rozumieniu art. 13b ustawy (10 z 16 lat) - nie budzi wątpliwości, że nie można jej określić mianem "krótkotrwała". Trafnie, w ocenie WSA w Warszawie, wywiedziono w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, że warunek krótkotrwałej służby na rzecz totalitarnego państwa, musi występować łącznie z przesłanką rzetelnego jej pełnienia po 1990 r. oraz zaistnienia innych szczególnych okoliczności. W takiej sytuacji bezzasadne było prowadzenie postępowania w celu ustalenia czy zachodzą inne przesłanki dla zastosowania włączenia reguł ogólnych, w myśl art. 8a ust. 1 ustawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym jest błędne. Nie odpowiada ono bowiem wykładni tego przepisu przedstawionej wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podkreślić należy, że niespełnienie któregokolwiek z kryteriów określonych w punktach 1 i 2 art. 8a ustawy nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków". Dla stwierdzenia jej zaistnienia koniecznym jest natomiast sprawdzenie, jaki był charakter służby funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa, tj. czy była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie były wówczas podejmowane w ramach służby publicznej, tj. służby na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji negatywnych. Organ, oceniając spełnianie przez skarżącego warunków do wydania wobec niego decyzji z art. 8a ust. 1 ustawy, powinien zbadać nie tylko występowanie okoliczności dotyczących krótkotrwałej służby i rzetelnego wykonywania zadań, ale również ocenić, w sytuacji gdy nie zostaną one spełnione, czy nie występują inne szczególne okoliczności pozwalające na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 8a ustawy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Minister, a za nim Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do charakteru służby skarżącego w okresie poprzedzającym 1990 r. oraz do służby, która nastąpiła już w wolnej Polsce.
Brak ustaleń koniecznych dla dokonania prawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy czyni uzasadnionym także zarzut naruszenia prawa procesowego, gdyż ani Sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonego aktu, ani organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący, obiektywny i wszechstronny wszystkich istotnych elementów sprawy. Z tej przyczyny podzielić należy zarzut skarżącego kasacyjnie, że organ na skutek dokonania błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające z naruszeniem podstawowych zasad jego prowadzenia wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co następnie doprowadziło do deficytów uzasadnienia decyzji i tym samym naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie tych przepisów bez wątpienia pozostaje w sprzeczności z wymogami państwa prawa i działania organu administracyjnego na podstawie prawa, tj. narusza przepisy art. 2 i 7 Konstytucji. W takiej sytuacji oddalenie skargi było nieuzasadnione.
Zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że organ nie sprostał wymogowi wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i dokładnego rozpatrzenia sprawy. Organ w ramach prowadzonego postępowania dowodowego ustalił (błędnie) jedynie okoliczności pozwalające na weryfikację kryterium krótkotrwałości służby. W tej kwestii organ nie przeanalizował czy czteroletni pobyt skarżącego kasacyjnie w zakładzie karnym na terenie Stanów Zjednoczonych, w którym odbywał karę dożywotniego pozbawienia wolności, powinien zaliczać się do czasu trwania jego służby. Organ całkowicie pominął przy tym okoliczności pozwalające na ocenę czy w sprawie skarżący kasacyjnie spełniał kryterium rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, jak również nie ocenił służby skarżącego pod kątem spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Faktem powszechnie znanym jest, że skarżący kasacyjnie po 1989 r. pełnił ważną rolę w tworzeniu nowoczesnych polskich służb specjalnych, zajmował najwyższe stanowiska w polskim wywiadzie, współpracował w ramach polskiego wywiadu ze służbami innych państw, przyczyniając się do wykrycia rosyjskich struktur wywiadowczych. W 1995 r. uzyskał stopień generała brygady, który został mu wręczony przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę. Ponadto w 2014 r. uzyskał Złoty Krzyż Zasługi za zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Do dzisiaj skarżący kasacyjnie pozostaje jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego wywiadu w historii. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący kasacyjnie pozytywnie przeszedł weryfikację, co stworzyło możliwość kontynuacji pełnienia służby w Rzeczypospolitej Polskiej. Organ jednak powyższych faktów, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczą o istnieniu w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku, nie rozważył, stwierdzając, że badanie tej przesłanki jest bezzasadne, tylko dlatego, że nie zostało spełnione kryterium krótkotrwałości służby. Przy czym niespełnienie któregokolwiek z kryteriów określonych w punktach 1 i 2 art. 8a ustawy nie wyłącza spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków".
Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna z uwagi na zarzut naruszenia prawa materialnego jest zasadna, zaś istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, co pozwoliło na zastosowanie w sprawie art. 188 P.p.s.a. i uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.
Organ administracji, rozpoznając ponownie sprawę, będąc związany przedstawioną wyżej wykładnią przepisów materialnoprawnych – na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 P.p.s.a. - zobowiązany jest jeszcze raz ustalić okoliczności dotyczące kryterium krótkotrwałości służby oraz rzetelności służby. Niezależnie od wyników tych ustaleń, organ zobowiązany będzie do zbadania, czy służba skarżącego kasacyjnie była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru. Nie można bowiem zakładać a priori, że każda osoba pełniąca służbę w formacjach i jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy działała na rzecz totalitarnego państwa. Tylko jednoznaczne ustalenia faktyczne w kwestii wykonywanych przez skarżącego kasacyjnie obowiązków służbowych (miejscu pełnienia służby, czasu pełnienia służby, zajmowanego stanowiska, zakresu czynności) w okresie wskazanym w informacji IPN o przebiegu służby, pozwoli na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Podkreślić należy, że informacja IPN ma jedynie charakter dokumentu urzędowego potwierdzającego fakt oraz okres służby w wymienionych w art. 13b ustawy instytucjach i formacjach. Powyższa informacja natomiast nie przesądza o tym, czy służba w tym okresie miała charakter realizacji zadań polegających na bezpośrednim zaangażowaniu w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru. Wnikliwa ocena przebiegu całej służby skarżącego w zestawieniu z czasem jej pełnienia przed 30 lipca 1990 r. powinna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy przypadek skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Koszty te wynoszą 874 złote. Na koszty te składają się koszty wynagrodzenia dla pełnomocnika skarżącego kasacyjnie za zastępstwo procesowe przed Sądem pierwszej instancji (480 zł), za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (360 zł) oraz zwrot kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictw (34 zł). Skarżącemu kasacyjnie nie przysługuje zwrot kosztów sądowych, gdyż na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. d P.p.s.a., zwolniony jest od ich ponoszenia.