III OSK 2467/24

III OSK 2467/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Mariusz Kotulski
Wojciech Jakimowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
IV SAB/Wr 71/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-06-27
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18 par 1-3, art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku P. P. o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od rozpoznania skarg kasacyjnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SAB/Wr 71/24 w sprawie ze skargi P. P. na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji w L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 27 listopada 2023 r. oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. P. (dalej także jako: skarżący) na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji w L. (dalej także jako: organ) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 27 listopada 2023 r., w punkcie I wyroku z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SAB/Wr 71/24 zobowiązał organ do załatwienia punktu 3 wniosku skarżącego z dnia 27 listopada 2023 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, w punkcie II stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu punktu 3 wniosku skarżącego z dnia 27 listopada 2023 r., a bezczynność ta nie ma miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w punkcie III oddalił dalej idącą skargę.
Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wywiódł zarówno skarżący, jak i Komendant Miejski Policji w L.
Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 17 marca 2025 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 27 czerwca 2025 r. sprawę ze skarg kasacyjnych skarżącego oraz organu od wyroku Sądu I instancji z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SAB/Wr 71/24 i jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz, jako przewodniczący oraz sprawozdawca, sędzia NSA Ewa Kwiecińska oraz delegowany sędzia WSA Mariusz Kotulski, a także sędzia zastępca: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek.
Pismem z dnia 26 maja 2025 r. skarżący wniósł, na podstawie art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący jako okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego Przemysława Szustakiewicza w danej sprawie, podał publicznie oraz jednoznacznie wyrażane przez niego poglądy na temat wykorzystywania informacji publicznej dla celów, które sędzia ten kwalifikuje jako prywatne, sprzeczne z przeznaczeniem ustawy o dostępie do informacji publicznej lub stanowiące jej nadużycie. Jak wskazał skarżący, kwestia ta ma bezpośredni i kluczowy związek z przedmiotem niniejszego postępowania, w którym kwestia "prywatnego celu" lub "nadużycia" jest relewantna dla sprawy, gdyż skarżącemu zarzucana jest próba wykorzystania informacji publicznej w celach prywatnych.
Skarżący powołał się na wywiad udzielony przez sędziego Przemysława Szustakiewicza portalowi Prawo.pl, opublikowany w dniu 15 maja 2020 r. pod tytułem "Dostęp do informacji publicznej skłania do nadużycia prawa" i wskazał, że publicznie przedstawione w nim przez sędziego kategoryczne i szczegółowe stanowisko w kwestii stanowiącej oś sporu w niniejszej sprawie, wyrażone jeszcze przed zapoznaniem się ze specyfiką niniejszego przypadku, materiałem dowodowym i pełną argumentacją stron, rodzi uzasadnioną obawę, że sędzia ten może podchodzić do oceny wniosku z góry ukształtowanym, negatywnym (lub pozytywnym – w zależności od perspektywy) nastawieniem. W ocenie skarżącego wyrażone przez sędziego poglądy, że pozyskanie informacji w określonych celach (np. prywatnych, procesowych) stanowi "nadużycie", które "ośmiesza ustawę" i "szkodzi jej", są na tyle jednoznaczne i wartościujące, że mogą rzutować na ocenę konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy.
Skarżący przywołał także tezę z artykułu naukowego pt. "Aktywność naukowa sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego a wymóg bezstronności" (J. Chlebny, W. Chróścielewski, Aktywność naukowa sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego a wymóg bezstronności, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2024, nr 6-7, s. 20), zgodnie z którą "wyłączenie sędziego może nastąpić także wówczas, gdy sporządzona ekspertyza lub opinia powstała w związku z pracą na uczelni. Podstawą do wyłączenia sędziego jest bowiem nie tylko świadczenie usług na rzecz strony, lecz także wykonywanie jakichkolwiek innych usług związanych ze sprawą". Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie skarżącego art. 18 § 1 pkt 5 in fine ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi wyłącza możliwość rozpoznania sprawy także przez sędziego, którego usługi były "związane ze sprawą". Skarżący dodał, że w ww. artykule wskazano wprost, że "W pewnych okolicznościach za przesłankę wyłączenia sędziego może zostać uznana publikacja wrażająca jego pogląd mający znaczenie dla wyniku sprawy". Skarżący przywołał także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2024 r., sygn. akt II GZ 134/23, na mocy którego uwzględniono wniosek o wyłączenie sędziego, który po wyznaczeniu go do rozpoznania sprawy opublikował artykuł zawierający wypowiedzi odnoszące się bezpośrednio do tej sprawy.
Zdaniem skarżącego istnieje zatem ryzyko, że sędzia Przemysław Szustakiewicz, mając tak sprecyzowane i publicznie zadeklarowane poglądy, nie będzie w stanie dokonać w pełni obiektywnej wszechstronnej oceny argumentów skarżącego.
W odpowiedzi na wniosek skarżącego organ wniósł o jego oddalenie wskazując, że podnoszona przez skarżącego argumentacja świadczy o tym, że stanowi ona subiektywne przekonanie skarżącego o istnieniu okoliczności, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Bezzasadne jest zdaniem skarżącego powoływanie się na publiczną wypowiedź sędziego sprzed 5 lat i twierdzenie, że potwierdza to stronnicze nastawienie do sprawy.
W dniu 28 maja 2025 r. sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz oświadczył w formie pisemnej, że po jego stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyłączające sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy, jak i nie istnieją inne okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie (art. 19 powołanej ustawy).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).
Biorąc pod uwagę oświadczenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza oraz to, że skarżący nie wskazał okoliczności wywołujących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem, wniosek P. P. o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki do wyłączenia sędziego nie może stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, okoliczność orzekania przez niego w innych, podobnych sprawach, czy też każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia. Podkreślenia bowiem wymaga, że w przywołanym przez skarżącego wywiadzie sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie wyraził jedynie pogląd na temat zjawiska nadużycia prawa do informacji, nie odnosząc go do żadnej konkretnej sprawy, a już na pewno nie tej, co do której wyłączenia od orzekania żąda skarżący. Przyjęcie, że sędzia podlegałby wyłączeniu od rozpoznania sprawy z powodów wskazywanych przez skarżącego byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, z dnia 23 kwietnia 2025 r., III FSK 1010/23, z dnia 29 czerwca 2022 r., I FSK 782/21; z dnia 6 czerwca 2023 r., I OSK 3184/19; z dnia 25 lipca 2023 r., I OSK 1126/23; z dnia 24 października 2023 r., II FSK 951/23; z dnia 19 grudnia 2023 r., III FSK 3732/21; z dnia 12 czerwca 2024 r., III FSK 1217/23; a także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2011 r., II CSK 182/11; z dnia 14 listopada 2019 r., III CO 112/19).
W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę treść złożonego do akt sprawy oświadczenia sędziego, nie jest możliwe uwzględnienie zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania wyłączenia sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, o czym postanowiono w oparciu o art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a.