III OSK 245/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-12-02
NSAochrona środowiskaWysokansa
odpadyprzemieszczanie odpadówpojazdyochrona środowiskatransportklasyfikacja odpadówspalony pojazdzagospodarowanie odpadówNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą kwalifikacji spalonego kombajnu jako odpadu, uznając, że jego stan techniczny wykraczał poza drobne naprawy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie GIOŚ wzywające do zagospodarowania spalonego kombajnu zbożowego. NSA rozpatrywał, czy pojazd ten stanowił odpad w rozumieniu przepisów. Sąd uznał, że stan techniczny pojazdu, uszkodzonego w wyniku pożaru, wykraczał poza drobne naprawy, co uzasadniało jego kwalifikację jako odpadu i nałożenie obowiązku zagospodarowania na skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną I.S. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Sprawa dotyczyła wezwania do zagospodarowania spalonego kombajnu zbożowego, który został ujawniony przez funkcjonariuszy celnych jako potencjalny odpad. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że pojazd ten, ze względu na uszkodzenia pożarowe i stan techniczny, kwalifikuje się jako odpad w rozumieniu ustawy o odpadach. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując prawidłowość ustaleń faktycznych oraz kwalifikację pojazdu jako odpadu. NSA, analizując przepisy krajowe i unijne (w tym orzecznictwo TSUE), a także wskazówki metodologiczne GIOŚ, uznał, że stan techniczny kombajnu, wynikający ze spalenia i obejmujący stopione przewody oraz akumulator, wykraczał poza definicję drobnych napraw. Dokumentacja fotograficzna, protokoły celne oraz umowy sprzedaży potwierdzały, że pojazd był uszkodzony i nie nadawał się do użytku zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem bez napraw przekraczających drobne. W związku z tym NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając prawidłowość zakwalifikowania pojazdu jako odpadu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, spalony kombajn zbożowy może być zakwalifikowany jako odpad, jeśli jego stan techniczny, wynikający np. z pożaru, wykracza poza drobne naprawy i uniemożliwia użytkowanie zgodne z pierwotnym przeznaczeniem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że stan techniczny pojazdu, uszkodzonego w wyniku pożaru, z widocznymi śladami stopienia przewodów i akumulatora, nie kwalifikuje się jako drobne naprawy. Dokumentacja potwierdzała uszkodzenia wykraczające poza naprawy drobne, co uzasadniało uznanie pojazdu za odpad.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 6

Ustawa o odpadach

Definicja odpadu obejmuje każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz się pozbywa, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Interpretacja pojęcia 'pozbycie się' uwzględnia cel dyrektywy i zasadę ostrożności.

u.m.p.o. art. 25 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów

Podstawa prawna do wezwania do zagospodarowania odpadu.

rozporządzenie 1013/2006 art. 24 § ust. 3

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przemieszczania odpadów

Procedury dotyczące przemieszczania odpadów, w tym wezwanie do zagospodarowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 156 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 84 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Stan techniczny kombajnu, wynikający ze spalenia, wykraczał poza drobne naprawy, co uzasadniało jego kwalifikację jako odpadu. Dokumentacja (protokoły celne, zdjęcia, umowy) potwierdzała uszkodzenia pojazdu uniemożliwiające jego użytkowanie bez znaczących napraw. Odpowiedzialność za zagospodarowanie odpadu spoczywała na skarżącym, ponieważ nie doszło do skutecznego przeniesienia odpowiedzialności.

Odrzucone argumenty

Pojazd nie stanowił odpadu w dacie przekroczenia polskiej granicy. Organ nie zebrał i nie ocenił materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Postanowienie organu było niewykonalne z uwagi na brak przedmiotu. Pojazd był towarem nabywanym w ramach działalności gospodarczej i mógł zostać ponownie wykorzystany.

Godne uwagi sformułowania

stan techniczny pojazdu potwierdza również dokumentacja fotograficzna naprawy, jakich wymagał kombajn, wykraczały poza drobne naprawy w rozumieniu powołanych wytycznych pozwala na przyjęcie, że status ten zachował po wprowadzeniu na terytorium Polski pojęcie 'pozbywać się' nie można interpretować w sposób zawężający

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

sprawozdawca

Maciej Kobak

członek

Piotr Korzeniowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwalifikacja pojazdów uszkodzonych (zwłaszcza po pożarze) jako odpadów w kontekście międzynarodowego przemieszczania, interpretacja pojęcia 'odpad' i 'pozbycie się' w świetle prawa UE i krajowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego uszkodzonego pojazdu. Ocena 'drobnych napraw' może być subiektywna i wymagać analizy konkretnych uszkodzeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy praktycznego zastosowania przepisów o odpadach do nietypowego przedmiotu (spalonego kombajnu) i pokazuje, jak szczegółowa analiza stanu technicznego może decydować o jego klasyfikacji prawnej.

Spalony kombajn na granicy: kiedy pojazd staje się odpadem?

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 245/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Maciej Kobak
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1085/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-05
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 701
art. 3 ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Maciej Kobak protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej I.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1085/22 w sprawie ze skargi I.S. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie wezwania do zagospodarowania odpadu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I.S. (dalej: skarżący) na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 1 kwietnia 2022 r. w przedmiocie wezwania do zagospodarowania odpadu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że 27 września 2019 r. Kierownik Oddziału Celnego w Chełmie - Delegatura w Lublinie poinformował Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, że w związku ze zgłoszeniem celnym z 26 września 2019 r. funkcjonariusze Oddziału Celnego w Chełmie ujawnili spalony kombajn zbożowy marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...], mogący stanowić odpad, zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r. poz. 701 ze zm.).
Postanowieniem z 2 czerwca 2020 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska wezwał skarżącego do zastosowania procedur określonych w art. 24 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. WE L 190 z 12 lipca 2006 r. ze zm., dalej: rozporządzenie 1013/2006), przez zagospodarowanie przedmiotowego pojazdu, wysłanego z terytorium Polski na terytorium Ukrainy, przez przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie właściwego organu na prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. Jako podstawę decyzji organ powołał art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz.U. z 2019 r., poz. 1162 ze zm.).
Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska uchylił własne postanowienie z 2 czerwca 2020 r. w części dotyczącej terminu jego wykonania, utrzymał w mocy własne postanowienie z 2 czerwca 2020 r. w pozostałym zakresie oraz określił termin wykonania postanowienia z 1 kwietnia 2022 r. jako nie dłuższy niż 30 dni od daty doręczenia postanowienia.
W ocenie organu nie budzi wątpliwości, że przedmiotowy pojazd jest odpadem. Zgodnie bowiem z protokołem z 26 września 2019 r. funkcjonariusze Oddziału Celnego w Chełmie stwierdzili uszkodzony kombajn w stanie rozmontowanym z widocznymi śladami spalenia, stopionymi przewodami i akumulatorem. Protokół został odczytany i podpisany bez wniesienia uwag przez agenta celnego reprezentującej skarżącego przed organami celnymi, zgodnie z upoważnieniem z 19 września 2019 r. Dodatkowo, informacje dotyczące stanu technicznego spornego pojazdu zawarte w protokole znajdują odzwierciedlenie w formularzu informacji o transgranicznym przemieszczaniu odpadów z 27 września 2019 r. oraz kopii formularza wniosku o przeprowadzenie oceny towaru z 29 września 2019 r. Stan techniczny pojazdu potwierdza również dokumentacja fotograficzna. Z umowy zawartej z przez skarżącego z niemieckim obywatelem w dniu 13 września 2019 r., jak również faktury Nr [...] z 19 września 2019 r., będącej potwierdzeniem sprzedaży pojazdu przez skarżącego na rzecz obywatela Ukrainy, wynika, że pojazd był sprzedawany w stanie uszkodzonym i posiada szkodę pożarową. Jest to istotna okoliczność mającą wpływ na sposób klasyfikacji pojazdu do kategorii odpadów. Zarówno sprzedający, jak i skarżący nie dokonali napraw pozwalających na przywrócenie pojazdowi walorów użytkowych.
Skarżący wniósł skargę na postanowienie z 1 kwietnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Oddalając skargę Sąd I instancji podzielił stanowisko organu w zakresie kwalifikacji prawnej przedmiotowego pojazdu jako odpadu. Podkreślił, że decydujące znaczenie dla uznania danego przedmiotu za odpad ma jego stan w dacie wprowadzenia na terytorium Polski. Dokumenty sprzedaży nie potwierdzają, że pojazd został sprzedany w celu demontażu na części, ale w dokumentach zawarto informacje potwierdzające, że pojazd był sprzedawany w stanie uszkodzonym i posiada szkodę pożarową. Istotne jest zatem, że w dacie międzynarodowego przemieszczenia pojazd nie mógł być uznany za zdatny do wykorzystania zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.
Zdaniem Sądu I instancji, organ prawidłowo zgromadził i rozpoznał materiał dowodowy sprawy. Zebrane dowody były wystarczające do stwierdzenia że pojazd został przemieszczony na terytorium Polski w stanie uszkodzonym, w wyniku pożaru i wymagał napraw przekraczających naprawy drobne. Uszkodzenia widoczne w dokumentacji fotograficznej, pomimo, że obrazują wyłącznie uszkodzenia zewnętrzne, stanowią podstawę do zaklasyfikowania pojazdu jako odpad. Przeprowadzanie dalszych dowodów na okoliczność stanu technicznego pojazdu nie było zatem konieczne.
Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania z uwagi na niewykonalność postanowienia oraz brak przymiotu strony postępowania przez skarżącego, Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący, jako posiadacz odpadu w postaci spornego kombajnu, powinien przekazać go do uprawnionego odbiorcy odpadów. Nabywca pojazdu (obywatel Ukrainy) nie prowadzi działalności w zakresie przetwarzania i zbierania odpadów. Skarżący nie może zatem dokonywać sprzedaży pojazdu na rzecz nabywcy. Odpowiedzialność za gospodarowanie pojazdem jako odpadem spoczywa nadal na skarżącym, pomimo sprzedaży pojazdu na rzecz obywatela Ukrainy 19 września 2019 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.
Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 oraz w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 80 w związku z art. 15 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) przez nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ w sposób wyczerpujący samodzielny uzupełnił i ocenił materiał dowodowy, podczas gdy nie miało to miejsca w przedmiotowej sprawie. "Organ odwoławczy" jedynie powielił swoje wcześniejsze ustalenia zawarte w postanowieniu z 2 czerwca 2020 r.
Po drugie, "art. 145 § 1" w związku z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów oraz w związku z art. 24 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1013/2006, polegającym na ich nieprawidłowym zastosowaniu i nieuprawnionym wezwaniu skarżącego do zagospodarowania odpadu, w sytuacji kiedy przedmiotowy pojazd nie stanowił odpadu w dacie przekroczenia polskiej granicy.
Po trzecie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. przez brak odniesienia przez Sąd I instancji do zarzutu dotyczącego wydania przez organ rozstrzygnięcia niewykonalnego z uwagi na brak przedmiotu.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach przez błędne powielenie ustaleń organu i przyjęcie, że pojazd stanowił odpad, podczas gdy pojazd ten to towar nabywany w oparciu o umowy cywilnoprawne w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i może zostać ponownie wykorzystany do pierwotnego celu.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 października 2022 r. oraz rozpoznanie skargi i uchylenie w całości postanowienia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 1 kwietnia 2022 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z 2 czerwca 2020 r.
Skarżący wniósł ponadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Zasadnicze znaczenie w tej sprawie ma kwalifikacja przedmiotowego pojazdu jako odpadu w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, zgodnie z którym przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Przepis ten stanowi implementację art. 3 pkt 1 dyrektywy nr 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz.Urz. UE L z 2008 r. poz. 312, s. 3). W pierwszej kolejności należy zatem odpowiedzieć na pytanie, czy zbywca pojazdu zamierzał się go pozbyć nie widząc dla niego innego zastosowania, tak jak to przyjął za organami Sąd I instancji. Jest to warunek konieczny dla przyjęcia, że skarżący w tej sprawie dokonał międzynarodowego przemieszczenia odpadu, ponieważ tylko przyjęcie, że pojazd ten w momencie zakupu był pojazdem wycofanym z eksploatacji (a więc odpadem), pozwala na przyjęcie, że status ten zachował po wprowadzeniu na terytorium Polski. Pojęcie "pozbycie się", które stanowi przesłankę do uznania za odpad, oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób niż nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwalifikowanie substancji lub przedmiotu jako "odpadów" wynika przede wszystkim z zachowania posiadacza i ze znaczenia terminu "pozbywać się" (wyrok z 4 lipca 2019 r., Tronex, C 624/17, EU:C:2019:564, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo). W odniesieniu do pojęcia "pozbywać się" z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że należy je interpretować z uwzględnieniem celu dyrektywy 2008/98, którym zgodnie z motywem 6 tej dyrektywy jest zmniejszenie negatywnych skutków wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Pojęcie to wymaga również wykładni w świetle art. 191 ust. 2 TFUE, który stanowi, że polityka Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadach ostrożności i działania zapobiegawczego. Wynika z tego, że wyrażenia "pozbywać się", a zatem i pojęcia "odpadów" w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2008/98, nie można interpretować w sposób zawężający. Pojęcie "pozbywać się" obejmuje zarówno "odzysk", jak i "unieszkodliwianie" danej substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 15 i 19 dyrektywy.
Z orzecznictwa TSUE wynika także, że to, czy dany przedmiot lub substancja stanowi "odpad" w rozumieniu dyrektywy 2008/98, należy ustalić w świetle wszystkich okoliczności, z uwzględnieniem celu tej dyrektywy i jej skuteczności, która nie powinna zostać naruszona. Oznaczone okoliczności mogą zatem stanowić wskazówkę występowania działania polegającego na pozbywaniu się, zamiaru pozbycia się lub zobowiązania do pozbycia się substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2008/98. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane. System nadzoru i gospodarowania ustanowiony dyrektywą 2008/98 ma bowiem na celu objęcie swoim zakresem wszystkich przedmiotów i substancji, których ich właściciel się pozbywa, nawet jeżeli mają one wartość handlową i są gromadzone z powodów handlowych do celów recyklingu, regeneracji lub ponownego wykorzystania (zob. podobnie wyroki: z 24 czerwca 2008 r., Commune de Mesquer, C 188/07, EU:C:2008:359, pkt 40; z 3 października 2013 r., Brady, C 113/12, EU:C:2013:627, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
W wyroku z 14 października 2020 r. w sprawie C-629/19 TSUE ponadto orzekł, że należy zwrócić szczególną uwagę, czy rozpatrywany przedmiot lub substancja nie są już przydatne dotychczasowemu właścicielowi, a więc czy przedmiot lub substancja stanowią obciążenie, którego posiadacz zamierza się pozbyć. Gdy taka sytuacja rzeczywiście ma miejsce, istnieje ryzyko, że posiadacz pozbędzie się danego przedmiotu lub substancji, które do niego należą, w sposób mogący szkodzić środowisku, w szczególności porzucając, wysypując lub unieszkodliwiając je w niekontrolowany sposób. Taki przedmiot lub substancja, wchodząc w zakres pojęcia "odpadów" w rozumieniu dyrektywy 2008/98, podlegają przepisom tej dyrektywy, co oznacza, że odzyskiwania lub unieszkodliwiania przedmiotu lub substancji należy dokonać bez zagrażania zdrowiu ludzkiemu oraz bez stosowania procesów lub metod, które mogłyby szkodzić środowisku. W związku z tym stopień prawdopodobieństwa ponownego wykorzystania towaru, substancji lub produktu bez wstępnego przetwarzania stanowi istotną przesłankę ich kwalifikacji jako odpad. Przepisy dyrektywy 2008/98 dotyczą bowiem zapewnienia, żeby czynności odzyskiwania i unieszkodliwiania odpadów były wprowadzane w życie bez zagrożenia dla zdrowia ludzkiego oraz bez stosowania procesów lub metod, które mogłyby szkodzić środowisku. Uwzględniając obowiązek dokonania wykładni rozszerzającej pojęcia "odpadów", należy uznać, że dotyczy jedynie sytuacji, w których ponowne wykorzystanie takiego towaru lub substancji jest nie tylko możliwe, ale i pewne, bez konieczności poddania w tym celu uprzedniemu procesowi odzyskiwania odpadów, o którym mowa w załączniku II do dyrektywy 2008/98. W kontekście tych rozważań TSUE konsekwentnie podkreśla, że to organy krajowe są właściwe do oceny okoliczności faktycznych rozpoznawanej przez nich sprawy i ustalenie, czy posiadacz przedmiotu lub substancji rzeczywiście miał zamiar ich "pozbycia się".
W świetle powyższych rozważań nie ulega zatem wątpliwości, że sformułowana wyżej definicja odpadu jest definicją szeroką i musi ulegać doprecyzowaniu na gruncie poszczególnych stanów faktycznych. Jak prawidłowo orzekł Sąd I instancji, w odniesieniu do sprowadzanych z zagranicy pojazdów, tego rodzaju doprecyzowanie mogą stanowić wskazówki metodyczne Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 3 kwietnia 2008 r. z korektami pkt 2 z 15 lipca 2008 r. oraz z 21 marca 2013 r. w sprawie uznawania pojazdów za odpad w transgranicznym przemieszczaniu odpadów. Wskazówki te zostały sporządzone przez wyspecjalizowany organ i wydane na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 porozumienia z 7 lutego 2007 r. pomiędzy Ministrem Finansów, Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej w sprawie współdziałania w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów oraz biorąc pod uwagę porozumienie z 26 lipca 2006 r. pomiędzy Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska, a Głównym Inspektorem Transportu Drogowego o współdziałaniu Inspekcji Ochrony Środowiska i Inspekcji Transportu Drogowego, w celu zapewnienia jednolitej interpretacji przepisów prawa krajowego, wspólnotowego i międzynarodowego w zakresie dotyczącym transgranicznego przemieszczania odpadów. Wskazówki te uwzględniają ponadto wspólną interpretację wszystkich państw członkowskich rozporządzenia Nr 1013/2006 w sprawie przemieszczania odpadów. Stąd też wskazówki metodologiczne mogą mieć istotne znaczenie dla wykładni definicji odpadu w związku z transgranicznym przemieszczaniem pojazdu, pomimo, że nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa. Jest to bowiem generalny akt stosowania prawa, który został wykorzystany jako wskazówka interpretacyjna.
Z wskazówek metodologicznych wynika, że transgranicznie przemieszczany pojazd wypełnia definicję "odpadu", określoną w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, jeżeli:
1. poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument własności pojazdu, z którego wynika, że nie nadaje się on do naprawy lub uległ kasacji ("Certificate of Destruction", "Damage Equal to the Value", "For Parts Only", "Non Rebuildable", "Non Repairable" itp.);
2. poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument pojazdu inny niż w pkt 1, a uszkodzony pojazd wymaga napraw wykraczających poza naprawy drobne określone w "Wytycznych korespondentów Nr 9 w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów";
3. z oświadczenia strony lub dokumentów (faktura) wynika, że zakupiła pojazd z przeznaczeniem na części;
4. przewożona jest część pojazdu lub pojedyncze części nie nadające się do bezpośredniego zamontowania w pojazdach oraz części wymontowane z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko – części te są wymienione w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu przedmiotów wyposażenia i części wymontowanych z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko (Dz.U. Nr 201, poz. 1666).
W tej sytuacji istotne znaczenie miało ustalenie, czy konieczne naprawy przedmiotowego pojazdu przekraczały drobne naprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pozostałe przesłanki wskazane we wskazówkach metodologicznych nie zostały spełnione. W dniu 8 lipca 2011 r. na posiedzeniu korespondentów unijnych dla rozporządzenia Nr 1013/2006, zostały uzgodnione wytyczne w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów. Wytyczne te zawierają ujednolicone stanowisko państw członkowskich co do sposobu, w jaki w rozumieniu wspólnym wszystkich państw członkowskich należy interpretować rozporządzenie Nr 1013/2006. Jak już wyżej wskazano, wytyczne korespondentów mogą stanowić istotną wskazówkę interpretacyjną w tego rodzaju sprawach. Z pkt 8 lit. e) wytycznych wynika, że pojazd używany klasyfikowany jest zazwyczaj jako odpad między innymi, gdy nie nadaje się do drobnych napraw lub posiada znacznie uszkodzone istotne części (np. w wyniku wypadku) lub jest pocięty na kawałki (np. na pół). Istotne przy kwalifikowaniu pojazdu jako odpadu może być również, że koszty naprawy przekraczają obecną wartość pojazdu (pkt 9 lit. d) wytycznych). Jako przykład drobnych napraw w wytycznych korespondentów wskazano bowiem pękniętą lub rozbitą przednią szybę, rozbite lampy przednie lub tylne, silnik wystawiony na działanie czynników atmosferycznych ze względu na brak maski, nieotwierające lub niezamykające się drzwi lub drzwi zdjęte z zawiasów (każda para drzwi dołączona do pojazdu), konieczność wymiany klocków hamulcowych, rozładowany akumulator lub jego brak, całkowicie zużyty bieżnik opon oraz uszkodzona nieistotna część pojazdu. Natomiast jak wynika z akt sprawy, przedmiotowy pojazd w dacie transgranicznego przemieszczenia był uszkodzony na skutek pożaru, co nie jest kwestionowane. Kwestionowane są natomiast skutki tego pożaru. Funkcjonariusze Oddziału Celnego w Chełmie stwierdzili uszkodzony kombajn w stanie rozmontowanym z widocznymi śladami spalenia, stopionymi przewodami i akumulatorem. Dodatkowo, informacje dotyczące stanu technicznego spornego pojazdu zawarte w protokole znajdują odzwierciedlenie w formularzu informacji o transgranicznym przemieszczaniu odpadów z 27 września 2019 r. oraz kopii formularza wniosku o przeprowadzenie oceny towaru z 29 września 2019 r. Stan techniczny pojazdu potwierdza również dokumentacja fotograficzna. Z umowy zawartej z przez skarżącego z niemieckim obywatelem w dniu 13 września 2019 r., jak również faktury Nr [...] z 19 września 2019 r., będącej potwierdzeniem sprzedaży pojazdu przez skarżącego na rzecz obywatela Ukrainy, wynika, że pojazd był sprzedawany w stanie uszkodzonym i posiada szkodę pożarową. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika były to istotne dowody pozwalające na zakwalifikowanie pojazdu do kategorii odpadów. Stwierdzone uszkodzenia prowadziły bowiem do wniosku, że naprawy, jakich wymagał kombajn, wykraczały poza drobne naprawy w rozumieniu powołanych wytycznych. Przedstawione wyżej dokumenty stanowiły wystarczający dowód do rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności w świetle tej oceny brak było podstaw do powoływania biegłego na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. Biegły taki mógł co najwyżej ustalić, jaki jest konieczny zakres napraw pojazdu oraz ich koszt, natomiast w świetle zebranych dowodów nie mógł skutecznie podważyć stwierdzenia, że wymagane naprawy miały charakter drobnych. W tej kategorii nie mieszczą się bowiem uszkodzenia pojazdu wywołane pożarem, który, jak wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, objął nie tylko karoserię pojazdu, ale również elementy wewnętrzne (kable, akumulator).
W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wszystkich zarzutów kasacyjnych, zarówno procesowych, jak i materialnych. Wbrew twierdzeniom skarżącego, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający i pozwalał na klasyfikację pojazdu jako odpad. Jednocześnie skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów przeciwnych, pomimo, że to skarżący z przeciwnych twierdzeń wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że przedmiot staje się odpadem z chwilą pozbycia się przez dotychczasowego posiadacza, ponieważ o tym, czy dana substancja lub przedmiot mogą być uznane za nieprzydatne w określonym miejscu lub czasie, decyduje ich dotychczasowy posiadacz. Prawidłowe jest przy tym stanowisko skarżącego, że umowa sprzedaży przedmiotu jest pozbyciem się tego przedmiotu przez sprzedającego w tym sensie, że przenosi własność na kupującego i nie można przyjąć, że w każdym przypadku pozbycie się pojazdu uszkodzonego na podstawie umowy sprzedaży jest pozbyciem się odpadu. Rodzaj i skala uszkodzeń mogą być przecież niewielkie. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w tej sprawie. Rodzaj uszkodzeń kombajnu pozwalał na przyjęcie, że zbywca tego pojazdu nie widział dla niego możliwości dalszego wykorzystania zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, a zatem bez przeprowadzenia napraw przekraczających znacznie tylko drobne naprawy w rozumieniu wytycznych korespondentów.
Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ zarzut ten został sformułowany jako konsekwencja błędnego uznania przedmiotowego kombajnu za odpad. Nie ulega wątpliwości, że w dacie międzynarodowego przemieszczenia odpadu skarżący był jego posiadaczem oraz nie doszło do skutecznego przeniesienia odpowiedzialności za gospodarowanie tym odpadem w świetle art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach. Kwestia skuteczności umowy sprzedaży tego odpadu jako konsekwencji jego nielegalnego międzynarodowego przemieszczenia, wykracza poza granice tej sprawy i właściwość sądów administracyjnych.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI