III OSK 180/23

III OSK 180/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Małgorzata Pocztarek
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 193/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-16
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. J. o wyłączenie sędziego delegowanego WSA Macieja Kobaka od rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 193/22 w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 28 grudnia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 193/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. J. (dalej także jako: skarżący) na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 28 grudnia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący.
Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2024 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 23 października 2024 r. sprawę ze skargi kasacyjnej skarżącego od wyroku Sądu I instancji z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 193/22 i jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, jako przewodniczący, sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak oraz delegowany sędzia WSA Maciej Kobak, a także sędzia zastępca: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek.
Pismem z dnia 23 sierpnia 2024 r. skarżący wniósł, na podstawie art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o wyłączenie sędziego delegowanego WSA Macieja Kobaka od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że zgodnie z Konstytucją RP nominacji sędziów, a więc wskazania ich siedziby i obszaru właściwości może dokonać wyłącznie Prezydent RP, a skoro powołanie przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego polega na wskazaniu miejsca i obszaru właściwości sędziego, to dokonanie jakiejkolwiek zmiany w tym zakresie wymaga zgody Prezydenta RP. Tymczasem, jak wskazał skarżący, "przepisy ustawy zwykłej" dopuszczają zmianę obszaru właściwości sędziego i jego siedziby przez organy inne niż Prezydent RP, mimo że w Konstytucji RP jest on jedynym organem uprawnionym do nominacji sędziego. Zdaniem skarżącego delegacja oznacza bowiem zmianę zakresu wskazanej przez Prezydenta RP nominacji, czyli siedziby i obszaru właściwości sędziego, przy czym bez znaczenia jest to, czy zmiana ta jest dokonywana jedynie czasowo, jak i to kto dokonuje tej zmiany. Skarżący podkreślił, że istota jego zarzutu sprowadza się do tego, że zmiany tej nie dokonuje Prezydent RP. W związku z powyższym skarżący wskazał, że nie neguje samej instytucji "delegowania", ale zarzuca, iż jest ona dokonywana na podstawie decyzji organów nieuprawnionych do tego w świetle Konstytucji RP, a konsekwencją powyższego jest to, że strona korzystająca z uprawnień wskazanych w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej nie ma gwarancji rozpoznania jej sprawy przez osobę nominowaną do właściwego Sądu przez Prezydenta RP. W ocenie skarżącego pozbawia to stronę prawa do "właściwego Sądu", co z kolei jest naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Co więcej, zdaniem skarżącego o powyższym naruszeniu świadczy także dokonywanie delegacji sędziów do wyższych instancji z pominięciem wymogów ustawowych awansu zawodowego.
W dniu 20 września 2024 r. sędzia delegowany WSA Maciej Kobak oświadczył w formie pisemnej, że nie zachodzą po jego stronie żadne przesłanki przewidziane w art. 18 § 1, § 2, § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyłączające sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy, jak i nie istnieją inne okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie (art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego delegowanego WSA Macieja Kobaka od orzekania w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).
Biorąc pod uwagę oświadczenie sędziego delegowanego WSA Macieja Kobaka oraz to, że skarżący nie wskazał okoliczności wywołujących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem, wniosek M. J. o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki do wyłączenia sędziego nie mogą stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, ustrojowe podstawy delegowania sędziów wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności sędziego delegowanego WSA Macieja Kobaka w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy.
W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę treść złożonego do akt sprawy oświadczenia sędziego, nie jest możliwe uwzględnienie zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania wyłączenia sędziego delegowanego WSA Macieja Kobaka, o czym postanowiono w oparciu o art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a.