III OSK 2402/23

III OSK 2402/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 6/23 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2023-06-14
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 271 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 18 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 6/23 odrzucającego skargę K. C. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 237/22 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 14 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 6/23, wydanym w sprawie ze skargi K. C. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 237/22, na podstawie art. 280 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej zwanej p.p.s.a.) odrzucił skargę o wznowienie postępowania (pkt I) oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu (pkt II).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., w postaci nienależytej reprezentacji strony oraz niemożności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Strona brała aktywny udział w postępowaniu w pierwszej instancji, a w postępowaniu zażaleniowym była reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Sygnalizowane przez skarżącą mankamenty w zakresie braku fachowej wiedzy nie były, zdaniem Sądu, czynnikiem istotnym, albowiem okolicznością sporną pozostaje jedynie fakt uzupełnienia w terminie braków formalnych skargi przez wskazanie numeru PESEL. Ta z kolei kwestia została poddana ocenie przez NSA, który postanowieniem z 11 października 2022 r., sygn. akt III OZ 625/22, oddalił zażalenie skarżącej. Dalej Sąd wskazał, że trudno stwierdzić związek między powołaną przez stronę okolicznością otrzymania rzekomo wadliwych informacji od pracownika sekretariatu Wydziału Informacji Sądowej a pozbawieniem jej możności działania, gdyż tak opisana sytuacja nie została potwierdzona, zaś pozycja ustrojowa sekretariatu WIS wyklucza możliwość merytorycznej weryfikacji przez WIS składanych przez stronę pism procesowych. Końcowo Sąd wskazał, że skarżąca w piśmie stanowiącym wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, została pouczona o ciążących na niej obowiązkach i wynikających następstwach w przypadku ich niezrealizowania, a w konsekwencji nieuzupełnienie braku formalnego obciąża wyłącznie stronę.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie art. 280 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt IV SA/Wr 237/22) w konsekwencji błędnego przyjęcia, że w sprawie nie zaistniała przesłanka nienależytej reprezentacji skarżącej, podczas gdy brak pełnomocnika procesowego w sytuacji, w której strona nie ma dostatecznej wiedzy oraz kompetencji do prawidłowego sporządzania pism w postępowaniu sądowym (w tym w zakresie wymogów formalnych określonych w szczególności w art. 46 § 1 pkt 5 p.p.s.a.) należy ocenić jako tożsame z pojęciem braku należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a., a zatem może stanowić przyczynę nieważności postępowania powodującą konieczność jego wznowienia.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania przez jego wznowienie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu. Ponadto pełnomocnik skarżącej z urzędu wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pozbawienie możliwości obrony swych praw trzeba oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca nie była należycie reprezentowana w sytuacji, w której do czasu wydania postanowienia z 22 czerwca 2022 r. oraz w dniu otrzymania wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi nie ustanowiono dla niej w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu, co doprowadziło do odrzucenia skargi. Zdaniem skarżącej kasacyjnie nie sposób uznać, że nie posiadając odpowiedniej wiedzy była ona należycie reprezentowana.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzi też żadna z przesłanek z art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, kontrolując zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej.
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw.
Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 280 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania w konsekwencji błędnego przyjęcia, że w sprawie nie zaistniała przesłanka nienależytej reprezentacji skarżącej. Stosownie do drugiego ze wskazanych przepisów, można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności m.in. wtedy, gdy strona nie była należycie reprezentowana; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W świetle art. 271 pkt 2 p.p.s.a. brak pełnomocnika procesowego w sytuacji, w której strona nie ma dostatecznej wiedzy oraz kompetencji do prawidłowego sporządzania pism w postępowaniu sądowym, nie jest tożsamy z pojęciem braku należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim należy odróżnić przesłankę nienależytej reprezentacji strony od przesłanki pozbawienia strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Skoro zarzut skargi kasacyjnej koncentruje się wyłącznie na pierwszej z tych przesłanek, to Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej nie odnosi się do kwestii pozbawienia strony możności działania.
Nienależyta reprezentacja strony w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. może mieć miejsce tylko wtedy, gdy strona była reprezentowana przez pełnomocnika bądź przedstawiciela ustawowego, gdyż "reprezentacja" w ujęciu powyższego przepisu odwołuje się do przedstawicielstwa, a więc występowania w imieniu strony i ze skutkiem dla niej. Pojęcie "reprezentacji" na gruncie wykładni językowej nie obejmuje całokształtu czynności osobiście podejmowanych przez stronę postępowania, a więc i oceny, czy strona posiada dostateczną wiedzę oraz kompetencje do samodzielnego występowania w postępowaniu sądowym. Nie może tym odnieść skutku zarzut nienależytej reprezentacji polegający na nieustanowieniu pełnomocnika. Ustalenia tego nie zmienia argumentacja skargi kasacyjnej wskazująca na nienależytą reprezentację w sytuacji pominięcia czy niedopuszczenia do udziału w postępowaniu reprezentanta strony, albowiem w takiej sytuacji w dalszym ciągu mówimy o naruszeniach związanych z ustanowionym pełnomocnikiem. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z niewłaściwą reprezentacją strony postępowania, gdyż istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o prawidłowość braku ustanowienia pełnomocnika. Jednocześnie wbrew argumentacji skargi kasacyjnej okoliczność, czy stronie należało ustanowić pełnomocnika z urzędu, czy też nie, może być rozpoznawana jedynie w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy, a nie w ramach zarzutu stwierdzenia nieważności postępowania z powodu nienależytego umocowania pełnomocnika. W świetle poglądów doktryny i orzecznictwa, które NSA w składzie orzekającym podziela, nie można zarzucać nieprawidłowego umocowania pełnomocnika w sytuacji jego nieposiadania przez stronę na jakimkolwiek etapie postępowania (zob. postanowienie NSA z 7 lutego 2011 r., II FSK 2181/10, LEX nr 742342 z glosą T. Lewandowskiego, Glosa do postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2011 r., II FSK 2181/10, LEX/el. 2012, a także B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 183, pkt 26).
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.