III OSK 2386/22

III OSK 2386/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Tadeusz Kiełkowski
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III SA/Gl 939/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-05-24
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par 2 pkt 4, art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 939/21 w sprawie ze skargi W. P. na zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia 6 czerwca 2021 r. nr Adm-051-367/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 24 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 939/21, na podstawie 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę W. P. na zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego [...] z 6 lipca 2021 r. nr Adm-051-367/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z 23 czerwca 2021 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego [...] (dalej zwany także "organem") o udzielenie informacji w trybie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r, poz. 2176, ze zm.; dalej: u.d.i.p.) przez odpowiedź na pytanie, czy sędzia Sądu Okręgowego [...] G. M. i Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] K. M. są spokrewnione, a jeśli tak to w jakim stopniu. Przedmiotem skargi uczyniono odpowiedź organu, który pismem z 6 lipca 2021 r. poinformował skarżącego, że nie posiada informacji objętej wnioskiem. Oddalając skargę Sąd I instancji uznał, że organ nie naruszył przepisów prawa, które wymagałoby stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności – pisma organu. Niewątpliwie Prezes Sądu Okręgowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Nie można jednak przyjmować, że organ ma obowiązek udzielenia informacji, której nie posiada. Nie można także zobowiązać kogokolwiek do udzielenia informacji, której nie ma, ponieważ zobowiązanie takie byłoby niewykonalne. Informacja publiczna musi odnosić się do sfery faktów, a nie do sfery przypuszczeń bądź informacji, których organ nie posiada. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu I instancji Prezes SO [...] prawidłowo i niezwłocznie udzielił skarżącemu odpowiedzi, wobec czego brak było podstaw do zobowiązania organu do udzielenia informacji zgodnej z oczekiwaniami skarżącego. Sąd dodał, że organ działając w ramach nadzoru administracyjnego ustalił, że między wskazanymi we wniosku osobami nie zachodzi stosunek pokrewieństwa o czym również poinformował skarżącego.
Skargę kasacyjną wniósł skarżący, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), tj.:
a) "art. 149 § 1 pkt 3" przez jego niezastosowanie, przez niestwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania,
b) art. 151 p.p.s.a. przez jego zastosowanie oraz oddalenie skargi W. P. z 20 lipca 2021 roku w sytuacji, gdy skarga była zasadna oraz zasługiwała na uwzględnienie.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię (pkt 2), tj.:
a) art. 2 ust. 1 u.d.i.p. w związku z przepisem art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w związku z przepisem art. 6 ust. 1 u.d.i.p., przez jego nieprawidłowe zastosowanie, a to dokonanie nieprawidłowej oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że informacja "czy sędzia Sądu Okręgowego [...] G. M. i Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] K. M. są spokrewnione, a jeśli tak to w jakim stopniu'' nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p.,
b) art. 3 ust. 2 u.d.i.p. przez jego niezastosowanie oraz niestwierdzenie, że Prezes Sądu Okręgowego [...] naruszył uprawnienie skarżącego do niezwłocznego uzyskania informacji publicznej zawierającej aktualną wiedzę w sprawach publicznych,
c) art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p. przez jego niezastosowanie oraz niestwierdzenie, że organ naruszył termin udostępnienia informacji publicznej, a także nie poinformował wnioskodawcy, że informacja publiczna nie może zostać udostępniona we wskazanym terminie,
d) art. 61 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie oraz niestwierdzenie, że nastąpiło ograniczenie prawa obywatela do uzyskiwania informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, a także o działalności jednostki organizacyjnej w zakresie, w jakim wykonuje ona zadania władzy publicznej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa radcowskiego świadczonego z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, nieopłaconych w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepis art. 189 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., stanowi, że jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Stwierdzenie, że istniały przesłanki do odrzucenia skargi zobowiązuje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i odrzucenia skargi, a zatem do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze formalnym. Oceny wystąpienia przesłanek odrzucenia skargi Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej. Jak bowiem wskazano w punkcie pierwszym uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, w świetle art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., jest dopuszczalne zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy, polegające na uchyleniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzuceniu skargi, nawet niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i nawet przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego. W rozpoznanej sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 189 p.p.s.a., zarówno z urzędu jak i z uwagi na podniesione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi.
Sąd pierwszej instancji przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zasadności skargi, zobowiązany był ustalić jej dopuszczalność. W myśl bowiem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skarga podlega odrzuceniu, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowało się stanowisko, wedle którego kwestionowanie stanowiska podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej dopuszczalne jest w drodze skargi na bezczynność tego podmiotu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej bądź w drodze skargi na decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Udostępnienie tejże informacji następuje w drodze czynności materialno-technicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r., III OSK 609/21). Stosownie do art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informacja publiczna "podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie", co oznacza, że do udostępnienia informacji publicznej zasadniczo nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej zostało zastrzeżone dla odmowy udostępnienia informacji oraz umorzenia postępowania o udostępnienie informacji publicznej – zob. art. 16 i 17 u.d.i.p. Jednocześnie dopuszczalność skargi na bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.) jest pochodną dopuszczalności skargi na decyzję, postanowienie albo inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a.) – tak NSA w postanowieniu z 11 maja 2021 r., III OSK 3265/21. W takim stanie rzeczy oceniając dopuszczalność skargi na bezczynność należy w pierwszej kolejności stwierdzić, czy bezczynność ta dotyczy wydania aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, tu: czynności udostępnienia informacji publicznej (szerzej zob. P. Iżycki, Zamknięcie drogi sądowej w sprawie bezczynności z zakresu dostępu do informacji publicznej [w:] "20 lat ustawy o dostępie do informacji publicznej – podsumowanie i perspektywy ustawowej regulacji prawa do informacji publicznej", red. M. Błachucki, G. Sibiga, Warszawa 2022, s. 510 i nast.). Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej czynnością z zakresu informacji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), jest czynność udostępnienia informacji publicznej.
Tymczasem w przedmiotowej skardze przedmiotem zaskarżenia uczyniono zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia 6 lipca 2021 r. nr Adm-051-367/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Pismo to nie stanowi decyzji administracyjnej, bowiem nie odmawia udostępnienia żądanej informacji. Zaskarżonym pismem Prezes SO [...] wyłącznie poinformował, że "Sąd Okręgowy [...] nie jest w posiadaniu informacji, o której mowa we wniosku". Pismo informujące o nieposiadaniu żądanej informacji publicznej nie stanowi aktu lub czynności, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. O ile bowiem czynność udostępnienia informacji następuje w realizacji konstytucyjnego prawa (uprawnienia) do informacji publicznej, o tyle pismo informujące o nieposiadaniu informacji stanowi wyłącznie oświadczenie wiedzy (a nie woli) podmiotu zobowiązanego, wskazujące na brak możliwości dokonania czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Istota tego pisma sprowadza się do stanowiska podmiotu, o którym mowa w art. 4 u.d.i.p., o braku możliwości dokonania przez ten podmiot czynności faktycznej, polegającej na udostępnieniu informacji publicznej. Stosownie bowiem do art. 4 ust. 3 u.d.i.p. "[o]bowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, będące w posiadaniu takich informacji". Wobec niewydania aktu lub niedokonania czynności wspomnianej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., brak jest substratu zaskarżenia umożliwiającego uczynienie wspomnianego pisma przedmiotem skargi do sądu. Zamiast tego, skarżący jest uprawniony do kwestionowania przed sądem administracyjnym stanowiska podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej w drodze skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skoro bowiem w ocenie strony skarżącej nie doszło do skutecznego udostępnienia posiadanej informacji publicznej, to w takiej sytuacji podmiot zobowiązany nie udostępniając informacji w terminie określonym w art. 13 u.d.i.p. znajdzie się w bezczynności.
Z powyższych wywodów wynika, że niedopuszczalna jest skarga na pismo podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, informujące o nieposiadaniu żądanej informacji. Z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 939/21 wynika, że Sąd ten rozpoznał skargę W. P. na zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego [...] z 6 lipca 2021 r. nr Adm-051-367/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Taka kwalifikacja przedmiotu sprawy wiązała Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. określającego granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny. Tym samym Sąd kasacyjny związany był przyjętym przez Sąd I instancji określeniem przedmiotu sprawy.
Powyższe ustalenia powodują, iż bezprzedmiotowe było odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 189 w zw. art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.