III OSK 2371/21

Naczelny Sąd Administracyjny2021-06-23
NSAAdministracyjneWysokansa
informacja publicznadostęp do informacjisamorząd zawodowyadwokaturawynagrodzeniaNSAKonstytucja RPustawa o dostępie do informacji publicznej

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Naczelnej Rady Adwokackiej, potwierdzając, że wynagrodzenia członków samorządu zawodowego stanowią informację publiczną podlegającą udostępnieniu.

Stowarzyszenie domagało się udostępnienia informacji o wynagrodzeniach członków Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA). NRA odmówiła, twierdząc, że dane te nie są informacją publiczną. WSA zobowiązał NRA do rozpoznania wniosku, a NSA w wyroku oddalił skargę kasacyjną NRA. Sąd uznał, że wynagrodzenia członków samorządu zawodowego są informacją publiczną, niezależnie od tego, czy organ wykonuje zadania władzy publicznej.

Sprawa dotyczyła wniosku Stowarzyszenia o udostępnienie informacji publicznej w zakresie wynagrodzeń otrzymywanych przez członków Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) w 2017 roku. NRA odmówiła udostępnienia tych danych, argumentując, że nie stanowią one informacji publicznej, ponieważ adwokaci w ramach funkcji samorządowych nie wykonują władzy publicznej, a diety nie są finansowane ze środków publicznych. Stowarzyszenie wniosło skargę na bezczynność organu do WSA w Warszawie, który zobowiązał NRA do rozpoznania wniosku. WSA uznał, że wynagrodzenia członków organu samorządu zawodowego, wypłacane z majątku samorządu, stanowią informację publiczną. Naczelna Rada Adwokacka wniosła skargę kasacyjną, kwestionując wykładnię art. 61 ust. 1 Konstytucji RP przez WSA. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że dostęp do informacji o działalności organów samorządu zawodowego jest zrównany z dostępem do informacji o działalności organów władzy publicznej i nie jest uzależniony od kumulatywnego spełnienia przesłanek wykonywania zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem publicznym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wynagrodzenia członków organów samorządu zawodowego stanowią informację publiczną.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dostęp do informacji o działalności organów samorządu zawodowego jest zrównany z dostępem do informacji o działalności organów władzy publicznej i nie jest uzależniony od kumulatywnego wystąpienia przesłanek wykonywania zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (6)

Główne

Konstytucja RP art. 61 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Dostęp do informacji o działalności organów samorządu zawodowego jest zrównany z dostępem do informacji o działalności organów władzy publicznej i nie jest uzależniony od łącznego wystąpienia przesłanek wykonywania zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

u.d.i.p. art. 4 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Organ samorządu zawodowego jest zobowiązany do udostępniania informacji publicznej.

Pomocnicze

u.d.i.p. art. 6 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Informacje o majątku samorządu zawodowego, w tym wysokość wynagrodzeń członków, stanowią informację publiczną.

u.p.p.s.a. art. 149

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.o.a. art. 58

Ustawa - Prawo o adwokaturze

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wynagrodzenia członków organów samorządu zawodowego stanowią informację publiczną. Dostęp do informacji o działalności organów samorządu zawodowego jest zrównany z dostępem do informacji o działalności organów władzy publicznej.

Odrzucone argumenty

Wynagrodzenia członków organów samorządu zawodowego nie stanowią informacji publicznej, ponieważ organ nie wykonuje zadań władzy publicznej i nie gospodaruje mieniem publicznym.

Godne uwagi sformułowania

nie można zaakceptować takiej wykładni przepisu art. 61 Konstytucji RP, którą postuluje organ nie można zaakceptować takiej wykładni przepisu art. 61 Konstytucji RP, którą postuluje organ prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego

Skład orzekający

Ireneusz Dukiel

sprawozdawca

Jolanta Sikorska

członek

Małgorzata Masternak - Kubiak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska, że wynagrodzenia członków organów samorządów zawodowych są informacją publiczną, podlegającą ujawnieniu na mocy art. 61 Konstytucji RP."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji organu samorządu zawodowego, jakim jest Naczelna Rada Adwokacka, jednak jego argumentacja ma szersze zastosowanie do innych samorządów zawodowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dostępu do informacji publicznej w kontekście wynagrodzeń osób pełniących funkcje w samorządach zawodowych, co ma znaczenie dla transparentności działania tych organizacji.

Czy wynagrodzenia adwokatów w samorządzie to tajemnica? NSA: Informacja publiczna!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2371/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-06-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /sprawozdawca/
Jolanta Sikorska
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 213/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-10-17
II OSK 2371/21 - Wyrok NSA z 2023-05-05
II SA/Ol 461/21 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-07-06
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 149 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 2176
art. 4 ust. 3
Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak- Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 213/19, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na bezczynność Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 213/19, zobowiązał Naczelną Radę Adwokacką (dalej jako Rada, organ lub podmiot zobowiązany) do rozpoznania wniosku Stowarzyszenia [...] w W. (dalej jako Stowarzyszenie lub strona skarżąca) z dnia [...] grudnia 2018 r. w terminie [...] dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1), stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2) oraz zasądził od Rady na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3).
Wskazany wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu [...] grudnia 2018 r. strona skarżąca zwróciła się do Rady o udostępnienie informacji publicznych poprzez przesłanie w formie elektronicznej na adres: [...] danych o:
1) kwocie, jaką prezes Rady otrzymał w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
2) kwocie, jaką wiceprezes (wiceprezesi) Rady otrzymał (otrzymali) w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
3) kwocie, jaką sekretarz Rady otrzymał w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
4) kwocie, jaką otrzymali pozostali poszczególni członkowie prezydium Rady w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
5) kwocie, jaką rzecznik dyscyplinarny Rady otrzymał w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
6) kwocie, jaką zastępca (zastępcy) rzecznik dyscyplinarny Rady otrzymał (otrzymali) w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
7) kwocie, jaką kierownik szkolenia aplikantów otrzymał w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
8) kwocie, jaką zastępca (zastępcy) kierownika szkolenia aplikantów otrzymał (otrzymali) w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią;
9) kwocie, jaką otrzymali poszczególni opiekunowie roku na aplikacji w zamian za pełnienie swoich obowiązków w Radzie w 2017 r. z wyszczególnieniem jakie składniki wynagrodzenia składają się na nią.
W odpowiedzi z dnia [...] grudnia 2018 r. koordynator Rady do spraw dostępu do informacji publicznej wskazał, że zawnioskowane przez Stowarzyszenie dane nie stanowią informacji publicznej i z tej też przyczyny nie zostaną mu udostępnione. Przedstawiciel organu powołał się w tym zakresie na stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że diety członków samorządu zawodowego nie są finansowane ze środków publicznych, a adwokaci w ramach pełnionych funkcji samorządowych nie wykonują władzy publicznej. Umowy z nimi zawarte stanowią zaś dokumenty wewnętrzne.
Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że Stowarzyszenie nie ma obiektywnego interesu prawnego w uzyskaniu informacji o sprawach publicznych ważnych i interesujących dla ogółu, oraz że Rada nie może przetwarzać danych osób objętych wnioskiem ze względu na RODO.
W skardze na bezczynność wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
1) art. 61 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1330 ze zm., dalej u.d.i.p.) poprzez błędne zastosowanie, polegające na braku realizacji wniosku dotyczącego udostępnienia informacji o działalności organu samorządu zawodowego adwokatów, jakim jest Rada;
2) art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez błędne zastosowanie, polegające na braku udostępnienia informacji na wniosek;
3) art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez błędne zastosowanie, polegające na braku realizacji wniosku w ustawowym terminie.
Strona skarżąca podkreśliła, że Rada jako organ samorządu zawodowego jest zobowiązana do udzielenia zawnioskowanej informacji, zaś jej publiczny walor wynika z art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f) oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 lit c) u.d.i.p. Samorząd adwokacki realizuje bowiem zadania publiczne, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1184 ze zm., dalej u.p.o.a.), a nadto prawem do informacji publicznej objęte są na mocy Konstytucji RP również informacje o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego.
W związku z tym, że Rada, pomimo upływu ponad dwóch miesięcy od złożenia wniosku, w żaden sposób się do niego nie ustosunkowała, strona skarżąca wniosła o zobowiązanie jej do rozpoznania złożonego żądania oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Wystąpiła również o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na znaczny upływ czasu, brak jakiejkolwiek odpowiedzi, a także jego szczególną pozycję ukierunkowaną na kształtowanie kultury prawnej.
Ustosunkowując się do wniesionej skargi Rada wskazała, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, mogącym być rozpatrywanymi w kategoriach nadużycia prawa, udzieliła ona w dniu [...] grudnia 2018 r. odpowiedzi na złożony wniosek. Zgodnie zaś z jego treścią informacje o dietach samorządowych finansowanych ze składek adwokatów nie mają charakteru publicznego, zaś adwokaci pełniący funkcje samorządowe nie wykonują władzy publicznej. Rada zwróciła przy tym uwagę na kolizję dóbr, jakimi są prawo do informacji oraz prawo do ochrony danych osobowych, a nadto na praktykę rozpowszechnioną wśród innych organów m.in. Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego.
Z tych przyczyn Rada wniosła o oddalenie skargi oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. strona skarżąca odniosła się do udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, a nadto rozszerzyła katalog zarzutów, podnosząc dodatkowo, że organ naruszył:
1) art. 61 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f) oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c) u.d.i.p., poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że informacje będące przedmiotem wniosku, a dotyczące kwot wypłacanych członkom Rady, nie stanowią informacji publicznej;
2) art. 14 ust. 1 u.d.i.p. poprzez błędne zastosowanie i udzielenie odpowiedzi na wniosek na inny adres e-mail niż wskazano we wniosku;
3) art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 u.d.i.p., poprzez błędne zastosowanie i ograniczenie dostępności informacji ze względu na ochronę prywatności osoby fizycznej bez wydania w tym zakresie decyzji odmownej.
Strona skarżąca podkreśliła, że odpowiedź organu na wniosek została jej faktycznie przesłana, ale na inny niż podano adres e-mailowy, co stanowi o nieprawidłowym działaniu organu. Nie ma on również racji twierdząc, że wnioskowane informacje pozbawione są waloru publicznego, gdyż nawet powołane przez niego na poparcie tej tezy orzeczenie sądu administracyjnego zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny, który przy tym zwrócił uwagę, że informacje o dietach samorządowym stanowią informację publiczną i podlegają ujawnieniu.
Strona skarżąca podkreśliła również, że sygnalizowane przez organ przeszkody związane z koniecznością ochrony danych osobowych, jeśli nie dotyczą osób pełniących funkcje publiczne, winny co najwyżej zostać wyrażone w formie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Takie rozstrzygnięcie nie zostało zaś wydane w niniejszej sprawie.
Na uzupełnienie argumentacji o rażącym charakterze bezczynności organu strona skarżąca powołała zaś lekceważące podejście do nałożonych na niego obowiązków informacyjnych oraz lakoniczne i nieprecyzyjne formułowanie swojego stanowiska, pozbawionego jakichkolwiek podstaw zwłaszcza w zakresie dostrzeganego nadużycia prawa do informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż podmiot zobowiązany pozostaje w bezczynności.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ani Konstytucja RP ani ustawa o dostępie do informacji publicznej, przewidując możliwość pozyskania danych na temat działalności organów samorządu zawodowego, nie wymagają, aby organy te wykonywały zadania władzy publicznej oraz gospodarowały mieniem komunalnym bądź majątkiem Skarbu Państwa. Warunek ten jest bowiem przypisany do innego rodzaju podmiotów, co wynika z zastosowanej stylistyki przepisów. Oznacza to więc, że dostęp do informacji o działalności samorządów zawodowych odbywa się na takich samych zasadach jak do informacji o działalności organów władzy publicznej, tj. bez konieczności wykazywania, że mają one związek z wykonywaniem zadań publicznych bądź korzystaniem z mienia komunalnego lub majątku Skarbu Państwa.
W kontekście niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji uznał, że Rada jako organ samorządu zawodowego wykonuje w pewnym zakresie zadania publiczne i jest ona zobowiązana do udostępniania informacji publicznych. Pozycja ustrojowa Rady, sprowadzająca się do sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego jakim jest adwokatura wskazuje, że pełnienie funkcji jej członka, w tym członka jej prezydium, nie jest objęte sferą niepubliczną (prywatną). Członkowie tego organu dostają wynagrodzenie za pełnienie obowiązków, które jest wypłacane z majątku samorządu zawodowego. Jego wysokość jest zatem informacją publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. d) u.d.i.p. jako wiedza o majątku samorządu zawodowego. Wiąże się ona bowiem bezpośrednio z funkcjonowaniem i trybem działania tego samorządu. Rada miała zatem obowiązek udostępnienia żądanych przez stronę skarżącą informacji, albo – w przypadku stwierdzenia wystąpienia przeszkód prawnych – odmowy ich udzielenia. Odmowa taka winna jednak przybrać formę decyzji, a ta nie została w niniejszej sprawie wydana, gdyż organ ograniczył się wyłącznie do zawiadomienia strony, że zawnioskowane przez nią informacje nie miały publicznego waloru. Uzasadnia to zatem zarzut bezczynności organu.
Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 149 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), zobowiązał Radę do rozpatrzenia wniosku strony skarżącej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz zasądził na rzecz strony skarżącej należne koszty postępowania sądowego. Sąd wojewódzki przyjął jednocześnie, że stwierdzona w sprawie bezczynność nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zachowanie podmiotu zobowiązanego świadczyło o błędnym zinterpretowaniu prawa i nie miało cech lekceważącego traktowania obowiązków ustawowych.
Z wydanym wyrokiem nie zgodziła się Rada, która w wywiedzionej skardze kasacyjnej zakwestionowała go w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z przepisu tego nie sposób wywieść, że dostęp do omawianych informacji uzależniony jest od kumulatywnego spełnienia przez organ samorządu zawodowego dwóch przesłanek, tj. wykonywania zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
Uzasadniając tak sformułowany zarzut podmiot zobowiązany wskazał, że wykładnia logiczna art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, z uwzględnieniem założenia racjonalnego prawodawcy, prowadzi do odmiennych wniosków aniżeli przyjął to Sąd pierwszej instancji. Regulacja ta rozróżnia bowiem dwa rodzaje podmiotów: te, które mają nieograniczony obowiązek udostępniania informacji publicznej (art. 61 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz te, które zobligowane są do udzielania informacji w zakresie, w jakim wykonują zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (art. 61 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP). Gdyby ustawodawca chciał zaliczyć organy samorządu zawodowego do pierwszej z wymienionych kategorii, z pewnością by to uczynił. Skoro jednak zostały one zaliczone do grupy podmiotów, o których mowa w art. 61 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP, to nieracjonalnym byłoby założenie, że mają one nieograniczony obowiązek udostępniania informacji publicznej, podczas gdy inne jednostki organizacyjne winne są to czynić tylko w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej i gospodarowania majątkiem publicznym.
Przyjęta przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia powołanego przepisu miała zatem wpływ na treść zapadłego orzeczenia, którym nałożono na Radę obowiązek udostępnienia informacji publicznej, podczas gdy nie wykonuje ona żadnych zadań władzy publicznej ani nie gospodaruje majątkiem publicznym.
Z tych powodów Rada wniosła o zmianę zakwestionowanego wyroku poprzez oddalenie wniesionej skargi na bezczynność.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Stowarzyszenie wskazało, że z postawionym zarzutem organu nie sposób się zgodzić. Rada, podobnie jak inne organy adwokatury, jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej, co wynika wprost z treści art. 4 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p. i co nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym. Realizuje ona również zadania publiczne związane z reprezentacją osób wykonujących zawód zaufania publicznej i sprawuje pieczę nad prawidłowym jego wykonywanie. Kwestionowanie zatem jej statusu na gruncie regulacji konstytucyjnej, z przytoczeniem częściowo tylko to potwierdzającego stanowiska jednego z przedstawicieli nauki, a bez wzięcia pod uwagę przepisów rangi ustawowej, nie może prowadzić do zawężenia jej obowiązków w sferze dostępu do informacji publicznej.
Dlatego też Stowarzyszenie wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej jako nieznajdującej uzasadnionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl przepisu art. 182 § 2 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 u.p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna przychyliła się do niego, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 183 § 1 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia żadnej z wad wymienionych w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., a nadto w związku z niezaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 189 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi, dochodząc do przekonania, że nie są one usprawiedliwione.
Organ wnosząc skargę kasacyjną powołał się wyłącznie na naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że organy samorządu zawodowego zobowiązane są do udostępniania informacji publicznej bez konieczności łącznego spełnienia przesłanek wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Przepis ten stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
W literaturze przedmiotu podkreśla się, że wskazany przepis może przysparzać trudności interpretacyjnych w odniesieniu do ustaleniu zakresu prawa dostępu do informacji publicznej o działalności samorządów zawodowych. Wyrazem tego są dwa rozbieżne stanowiska, z których pierwsze przyjmuje, że organy samorządu zawodowego są objęte obowiązkiem udostępniania informacji o prowadzonej działalności tylko w tym jej zakresie, w jakim polega ona na wykonywaniu władzy publicznej i gospodarowaniu mieniem komunalnym lub majątkiem państwowym. Z kolei druga koncepcja zakłada, że ograniczenie, o którym mowa, dotyczy wyłącznie "innych osób i jednostek organizacyjnych", wymienionych w art. 61 ust. 1 zd. 2 in fine Konstytucji RP, co oznacza, że organy samorządu zawodowego, podobnie jak organy władzy publicznej, mają obowiązek udostępniania informacji w całym zakresie prowadzonej przez siebie działalności. Za taką interpretacją przemawia użycie w tym zdaniu sformułowania "a także", wyraźnie rozróżniającego tę ostatnią kategorię podmiotów w kontekście zakresowo pojmowanego obowiązku udostępnienia informacji publicznej (zob. W. Sokolewicz, K. Wojtyczek [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 61, uwaga 24; B. Banaszak [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, art. 61, Nb 15).
Trzeba jednak podkreślić, że przywołane poglądy mają charakter rozważań teoretycznych i zostały sformułowane wyłącznie przez przedstawicieli nauki prawa. Rada, powołując się na nie, nie wzięła jednak pod uwagę, że stanowisko praktyki (sądów administracyjnych), co do zakresu zastosowania art. 61 ust. 1 Konstytucji RP nie jest już tak zróżnicowane, a wręcz przeciwnie, wydaje się być w zasadzie jednolite. W orzecznictwie sądów administracyjnych przejmuje się mianowicie, że uwzględniając charakter prawa dostępu do informacji publicznej, a także mając na uwadze wartości leżące u jego podstaw, nie można zaakceptować takiej wykładni przepisu art. 61 Konstytucji RP, którą postuluje organ. Regulacja zdania drugiego art. 61 ust. 1 Konstytucji RP nie daje bowiem podstaw do uznania, że zachodzi konieczność kumulatywnego wystąpienia elementu wykonywania "zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa" przy ocenie dostępu do informacji o działalności organów samorządu zawodowego. Trafnie dostrzega się przy tym, że dostęp do informacji o działalności organów samorządu zawodowego uregulowany został w pierwszej części zdania drugiego ust. 1 art. 61 Konstytucji RP, a użyty w tej części zwrot "prawo to obejmuje również" wyraźnie wskazuje na intencję ustawodawcy zrównania problematyki dostępu do informacji o działalności organów samorządu zawodowego z dostępem do informacji o działalności organów władzy publicznej. Natomiast znajdująca się w końcowej części tego zdania regulacja odnosząca się do innych osób oraz jednostek organizacyjnych, jednoznacznie wskazuje na jej wyodrębnienie od unormowań odnoszących się do organów samorządu gospodarczego i zawodowego.
Powyższy pogląd wynika nie tylko z przywołanych przez Sąd pierwszej instancji orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 3415/15, oraz z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 334/16, ale jest on również prezentowany konsekwentnie w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2534/16, z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 394/16, oraz z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1984/16 (orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji należało przyjąć, że zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP była prawidłowa i dopuszczalna, tak w zakresie uznania, że organy samorządu zawodowego są zobligowane do udostępniania informacji publicznej w ogóle, jak i w odniesieniu do tego, że dostęp ten nie jest uzależniony od łącznego wystąpienia przesłanek: wykonywania zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
Warto także zauważyć, że choć art. 61 Konstytucji RP stanowi najwyższej rangi normę prawną statuującą prawo do informacji publicznej, to postępowanie w przedmiocie jej udostępnienia regulowane jest już przez ustawę zwykłą, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu przez ich regulaminy. Sąd pierwszej instancji, kontrolując stosowanie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, w szczególności jej art. 4 ust. 1 pkt 2, odniósł się do kwestii wykonywania przez Radę zadań publicznych, dochodząc do przekonania, że pełnienie funkcji członka Rady i otrzymywanie z tego tytułu wynagrodzenia nie jest objęte sferą prywatną, lecz pozostaje w związku z realizacją ustawowych kompetencji samorządu zawodowego, wynikających z art. 58 u.p.o.a. w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Przyjęte stanowisko Sądu wojewódzkiego, w kontekście zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p., nie było jednak przedmiotem zarzutu kasacyjnego, przez co odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do tej części zaskarżonego orzeczenia okazało się niemożliwe, albowiem pozostawało ono poza granicami niniejszej sprawy.
Reasumując należało stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, gdyż podniesiony w niej zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był więc do oddalenia skargi kasacyjnej, o czym na podstawie art. 184 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI