III OSK 2364/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną fundacji, potwierdzając, że jest ona podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej fundacji P. od wyroku WSA w Warszawie, który zobowiązał fundację do udostępnienia informacji publicznej i stwierdził rażące naruszenie prawa przez bezczynność. Fundacja kwestionowała swój status jako podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że fundacja, mimo że nie jest własnością Skarbu Państwa, realizuje zadania publiczne i dysponuje majątkiem o charakterze publicznym, co czyni ją podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.
Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez fundację P. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA zobowiązał fundację do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej, stwierdził rażące naruszenie prawa przez bezczynność i wymierzył grzywnę. Fundacja w skardze kasacyjnej zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, kwestionując swój status jako podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej. Argumentowała, że nie wykonuje zadań publicznych ani nie gospodaruje środkami publicznymi. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że fundacje realizujące cele zgodne z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej, takie jak ochrona zdrowia, rozwój gospodarki czy kultury, wykonują zadania publiczne. Wskazał, że fundacja P., utworzona z inicjatywy spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa, z funduszem założycielskim w wysokości 97,5 mln zł i zobowiązaniem do corocznych wpłat, dysponuje majątkiem o charakterze publicznym i realizuje cele publiczne. W związku z tym, zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej, jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. NSA odrzucił zarzuty naruszenia przepisów postępowania, uznając je za nieskuteczne, a także zarzut naruszenia prawa materialnego z powodu wadliwej konstrukcji i próby kwestionowania ustaleń faktycznych pod pozorem naruszenia prawa materialnego. Sąd powołał się na wcześniejsze orzecznictwo NSA dotyczące statusu fundacji i konkretnie fundacji P. jako podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, fundacja taka jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.
Uzasadnienie
Fundacja realizująca cele zgodne z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej, takie jak ochrona zdrowia, rozwój gospodarki czy kultury, wykonuje zadania publiczne. Majątek fundacji, nawet jeśli nie jest własnością Skarbu Państwa, ale pochodzi od spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa i jest przeznaczony na realizację celów publicznych, ma charakter majątku publicznego. W związku z tym fundacja jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.d.i.p. art. 1 § ust. 1 i 4
Ustawa o dostępie do informacji publicznej
Ustawa ma zastosowanie do podmiotów wykonujących zadania publiczne.
u.d.i.p. art. 4 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o dostępie do informacji publicznej
Podmiotami zobowiązanymi do udostępniania informacji publicznej są inne osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, wykonujące zadania publiczne lub dysponujące majątkiem publicznym.
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1 i 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa kompetencje sądu w przypadku bezczynności organu.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.o.f. art. 1
Ustawa o fundacjach
Fundacja może być ustanowiona dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej.
u.o.f. art. 3 § ust. 2 i 3
Ustawa o fundacjach
Reguluje kwestie majątku fundacji i nadzoru nad jej działalnością.
u.f.p. art. 45
Ustawa o finansach publicznych
Definiuje pojęcie środków publicznych.
k.c. art. 888 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy darowizny, która może być podstawą wniesienia majątku do fundacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Fundacja realizuje zadania publiczne. Majątek fundacji ma charakter majątku publicznego. Fundacja jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.
Odrzucone argumenty
Fundacja nie jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Fundacja nie wykonuje zadań publicznych ani nie gospodaruje środkami publicznymi. Naruszenie przepisów postępowania przez WSA. Niewystarczające uzasadnienie wyroku WSA.
Godne uwagi sformułowania
majątek przekazany P. zachował charakter "majątku publicznego" Rząd RP (...) ma zapewniony władczy wpływ na funkcjonowanie P. podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Skład orzekający
Wojciech Jakimowicz
przewodniczący sprawozdawca
Małgorzata Pocztarek
sędzia
Dariusz Chaciński
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie statusu fundacji realizujących cele publiczne jako podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznej, nawet jeśli nie są one bezpośrednio własnością państwa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej fundacji, ale zasady interpretacji ustawy o dostępie do informacji publicznej mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dostępu do informacji publicznej w kontekście fundacji, które często działają na styku sektora publicznego i prywatnego. Wyjaśnia, kiedy takie podmioty podlegają kontroli publicznej.
“Czy fundacja powołana przez państwowe spółki musi ujawnić swoje finanse? NSA odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 2364/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Małgorzata Pocztarek
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 305/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-09-25
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
art. 45
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Dz.U. 1984 nr 21 poz 97
art. 3 ust. 2 i 3 w zw. z art. 888 § 1 k.c., art. 149 § 1 pkt 1 i 3,
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt: II SAB/Wa 305/19 w sprawie ze skargi M.W. na bezczynność P. z siedzibą w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 30 stycznia 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt: II SAB/Wa 305/19 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.W. na bezczynność "P." z siedzibą w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 30 stycznia 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej, w punkcie pierwszym zobowiązał "P." z siedzibą w W. do rozpoznania wniosku M.W. z dnia 30 stycznia 2018 r. w zakresie punktów: 1-4 i 6-8, w punkcie drugim stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie trzecim wymierzył organowi grzywnę, w punkcie czwartym oddalił skargę w pozostałym zakresie, w punkcie piątym zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2018 r., wysłanym za pośrednictwem poczty e-mail, M.W. wystąpiła do "P." z siedzibą w W. o udostępnienie:
1) treści umów, na podstawie których "P." (dalej P.) posiada tytuł prawny do lokalu, w którym ma swoją siedzibę;
2) treści dokumentów finansowych i księgowych (w szczególności faktur i rachunków) wystawionych w związku z zawarciem umów, o których mowa w pkt 1;
3) treści umów, zawartych przez P. w celu prowadzenia kampanii informacyjnej, na temat której członkowie statutowych władz P. wypowiadali się wraz z Prezesem Rady Ministrów na konferencji prasowej w dniu [..] września 2017 r.;
4) treści dokumentów finansowych i księgowych (w szczególności: faktur i rachunków) wystawionych w związku z zawarciem umów, o których mowa w pkt 3;
5) treści korespondencji prowadzonej z przedstawicielami organów władzy publicznej, względnie z posłami lub senatorami – od dnia ujawnienia P. w Krajowym Rejestrze Sądowym do dnia realizacji niniejszego wniosku;
6) listy rachunków bankowych posiadanych przez P.;
7) wykazu wpływów i wydatków na rachunki bankowe, o których mowa w pkt 6, na podstawie historii operacji – od dnia ujawnienia P. w Krajowym Rejestrze Sądowym do dnia realizacji niniejszego wniosku – na przykład w formie dokumentu wyeksportowanego z systemu bankowości elektronicznej;
8) zestawienia umów zawartych przez P. – od dnia ujawnienia P. w Krajowym Rejestrze Sądowym do dnia realizacji niniejszego wniosku – zawierającego co najmniej informację w zakresie: daty zawarcia umowy, przedmiotu umowy, podmiotu, z którym zawarto umowę (w tym numeru NIP, REGON lub KRS w przypadku przedsiębiorców), wartości przedmiotu umowy, okresu obowiązywania umowy;
9) treści uchwał statutowych organów P. - od dnia ujawnienia P. w Krajowym Rejestrze Sądowym do dnia realizacji niniejszego wniosku.
W dniu 31 stycznia 2018 r. P. powiadomiła wnioskującą o konieczności wskazania adresu zamieszkania "celem doręczenia orzeczenia".
W dniu 31 stycznia 2018 r. wnioskodawczyni wskazała, iż adres do korespondencji skarżącej znajduje się we wniosku o dostęp do informacji publicznej.
W dniu 31 stycznia 2018 r. P. poinformowała, że "dokumenty" zostaną przesłane na podany adres.
W dniu 15 lutego 2018 r. P. ponownie wezwała wnioskującą do wskazania adresu zamieszkania "celem doręczenia orzeczenia", informując, że na adres elektroniczny nie są doręczane orzeczenia w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W dniu 15 lutego 2018 r. wnioskodawczyni ponownie poinformowała P., iż adres do korespondencji znajduje się w nagłówku wniosku o dostęp do informacji publicznej.
W dniu 19 lutego 2018 r. P. ponowne powiadomiła o konieczności wskazania adresu zamieszkania (w terminie 7 dni) z informacją, że podany "adres do doręczeń" nie może być uznany za prawidłowy w świetle przepisów k.p.a.
W dniu 19 lutego 2018 r. wnioskodawczyni ponowne poinformowała P., że adres zamieszkania znajduje się w nagłówku wniosku o dostęp do informacji publicznej i wniosła o wysłanie decyzji na wskazany adres. W dniu 11 kwietnia 2018 r. poinformowała P. o nieotrzymaniu wnioskowanej informacji publicznej ani decyzji administracyjnej wraz z prośbą o niezwłoczne przesłanie żądanej informacji.
W dniu 18 kwietnia 2018 r. P. poinformowała skarżącą o przedłużeniu o 2 tygodnie terminu na udostępnienie żądanej informacji publicznej "z uwagi na konieczność przeanalizowania dużej liczby wnioskowanych dokumentów".
W dniu 4 maja 2018 r. wnioskodawczyni poinformowała P. o upływie terminu wyznaczonego w dniu 18 kwietnia 2018 r. wysyłając jednocześnie ponaglenie.
Pismem z dnia 29 marca 2019 r. wnioskodawczyni wystąpiła ze skargą na bezczynność P. w związku z nierozpoznaniem jej wniosku z dnia 30 stycznia 2018 r. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że P. powstała w 2016 r. z inicjatywy [..] jako wspólne przedsięwzięcie 17 spółek z udziałem Skarbu Państwa. W ocenie skarżącej biorąc pod uwagę powszechnie znane informacje dotyczące wpływu przedstawicieli organów władzy na ustanowienie P., jak i cele wyrażone w jej statucie i faktycznie podjęte inicjatywy, należy przyjąć, że państwo (przynajmniej częściowo) scedowało część swoich zadań na P. Skarżąca wskazała ponadto, że organ administracji publicznej władczo decyduje o obsadzie dwóch statutowych organów P., jak również o kształcie jej statutu. Uprawnienia te zresztą skutecznie realizuje, na co wskazuje kwerenda akt rejestrowych P. i zawarte w nich oświadczenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Skarżąca podkreśliła również, że wprawdzie majątek P., przeznaczony na jej działalność statutową, przekazany został w odpowiednich częściach przez spółki prawa handlowego, to nie sposób uznać go za w pełni prywatny. Biorąc pod uwagę sumę udziałów Skarbu Państwa w spółkach, będących fundatorami P., jak również obowiązujące zasady nadzoru nad działalnością takich podmiotów przez Prezesa Rady Ministrów lub poszczególnych ministrów, w ocenie skarżącej jest bezsprzeczne, że majątek P. ma charakter "majątku Skarbu Państwa" sensu stricto, o którym mowa w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie, fakt wykonywania przez P. części zadań publicznych "na prośbę" lub "na zlecenie" polskiego rządu każe uznać, że jest ona podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę P. wniosła o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie. W uzasadnieniu wskazała, że do chwili obecnej brak jest jednoznacznego i prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego obowiązek podpadania P. pod ustawę o dostępie do informacji publicznej, zaś P. uznaje, że nie jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. P. posiada cele statutowe, które nie mogą być utożsamiane z zadaniami publicznymi, zaś jej działania nie są działaniami delegowanymi władzy publicznej i nie zastępują działalności organów władzy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na wstępie wyjaśnił, że nie było podstaw do odrzucenia skargi z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia, a następnie uznał skargę za zasługującą na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że ocena zasadności skargi sądowoadministracyjnej w sprawie dotyczącej bezczynności w udzieleniu informacji publicznej zależy od ustalenia czy określony podmiot odpowiada cechom instytucji zobowiązanych mocą ustawy do ich udzielenia, a zatem czy jest to jeden z podmiotów wskazanych w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz od tego, czy informacja której skarżący żądał, posiada walory informacji publicznej. Sąd po przeprowadzeniu analizy akt sprawy oraz stosownych przepisów prawa, doszedł do wniosku, że Fundacja, wbrew jej stanowisku, jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, a żądanie objęte wnioskiem skarżącej jest informacją publiczną. Sąd wyjaśnił, że jest faktem powszechnie znanym, iż P. została utworzona z inicjatywy [..] przez 17 spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa w celu realizacji określonych zadań publicznych zapisanych w statucie Fundacji m.in. w celu promocji i ochrony wizerunku Rzeczypospolitej Polskiej oraz polskiej gospodarki. Zgodnie ze statutem Fundacji, Rząd RP, poprzez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz ministra właściwego do spraw energii, ma zapewniony władczy wpływ na funkcjonowanie Fundacji. Tylko za zgodą tych ministrów może nastąpić powołanie i odwołanie członków Zarządu Fundacji oraz Rady Fundacji, dokonanie zmian w statucie Fundacji, czy też postawienie Fundacji w stan likwidacji. Majątek Fundacji stanowi Fundusz Założycielski w kwocie 97,5 mln zł, na który składają się środki finansowe wniesione przez Fundatorów (spółki kontrolowane przez Skarb Państwa) do 30 grudnia 2016 r. Ponadto każdy z Fundatorów zobowiązał się do dokonywania przez 10 lat, począwszy od 2017 r., określonych corocznych wpłat na działalność statutową Fundacji. Majątek, którym dysponuje Fundacja nie jest wprawdzie "majątkiem publicznym" sensu stricto, albowiem nie jest własnością Państwa, lecz własnością Fundacji działającej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2018 r., poz. 1491). Nie są to też środki publiczne w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.). Jednak w sytuacji, gdy Państwo realizuje swoje zadania publiczne poprzez tworzenie takich podmiotów z wykorzystaniem środków finansowych pochodzących od spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa, to nie można uznać, że majątek, który został Fundacji przekazany, nie zachował charakteru "majątku publicznego".
Odnosząc się do kwestii ustalenia, czy żądane informacje stanowią informację publiczną, Sąd przyjął, że informacje, których ujawnienia domagała się skarżąca zawarte w punktach 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8 wniosku stanowią informację publiczną. Punkty 1, 3, 8 wniosku dotyczą treści umów dotyczących majątku publicznego. W zakresie punktów 2 i 4 wniosku Sąd stwierdził, że wystawione na podstawie umów, o których mowa powyżej, dokumenty finansowe i księgowe w szczególności (faktury i rachunki), posiadają walor informacji publicznej. Także punkt 6 i 7 wniosku dotyczył informacji publicznej, skoro bowiem Fundacja posiada środki pozyskane od spółek zarządzanych przez Skarb Państwa na cele publiczne, to dysponuje środkami publicznymi – majątkiem publicznym i powinna ujawnić listę rachunków bankowych, na których znajduje się majątek publiczny. Oceniając punkt 5 wniosku Sąd uznał, że dotyczy on wewnętrznej dokumentacji Fundacji, która nie podlega ujawnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Również informacja z punktu 9 wniosku nie może być ujawniona w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dokumenty tworzone przez organy władzy publicznej podczas procesu legislacyjnego stanowią, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, informacje o sprawach publicznych, a stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. "c" i "d", będąc rodzajem informacji dotyczącej sposobu stanowienia aktów publicznoprawnych i sposobu przyjmowania i załatwiania spraw, podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach w niej określonych. Skarżąca domagała się natomiast udostępnienia samych uchwał.
Sąd uznał, że bezczynność organu miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Fundacja nie podjęła żadnych działań zmierzających do udzielenia odpowiedzi na wniosek skarżącej z dnia 30 stycznia 2018 r. Sąd uwzględnił także wniosek skarżącej o wymierzenie grzywny, stwierdzając, że przyznanie od Fundacji na rzecz skarżącej grzywny ma na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła P. z siedzibą w W. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie wyroku i odrzucenie skargi ewentualnie uchylenie wyroku i oddalenie skargi na bezczynność, zasądzenie kosztów postępowania oraz zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej wykładni i odmowie zastosowania przepisów art. 61 ust. 1 i ust. 3, art. 51 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 i 4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej a to w zw. z art. 1 i 4 ustawy o fundacjach, art. 45 ustawy o finansach publicznych, art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o fundacjach w zw. z art. 888 § 1 k.c. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a statutu Fundacji (po nowelizacji) oraz § 12 aktu założycielskiego Fundacji z dnia [..] 11.2016 r. (Rep. [..]) a to w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 ew. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wadliwe uznanie, że P. jest podmiotem wykonującym zadania publiczne z wykorzystaniem środków publicznych i że majątek przekazany P. zachował charakter "majątku publicznego" oraz że Rząd RP, poprzez nieistniejącego ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa i ministra właściwego do spraw energii, ma zapewniony władczy wpływ na funkcjonowanie P., a w konsekwencji przez poprzez niezasadne uznanie, że P. jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej, podczas gdy P. jako odrębna osoba prawna nie wykonuje zadań lub funkcji publicznych i nie gospodaruje środkami publicznymi ("majątkiem publicznym") a jedynie środkami statutowymi jako podmiot obdarowany i obciążony poleceniem, nie podlega wpływowi Rządu RP na funkcjonowanie (podlega wyłącznie ustawowemu nadzorowi ze strony Ministra Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego), bowiem wybór członków pierwszego kadencyjnie Zarządu Fundacji nastąpił wyłącznie przez Fundatorów (bez zgody Ministra), nie zaspokaja potrzeb publicznych i nie jest organizacją pożytku publicznego i w konsekwencji P. nie może być uznana podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej na gruncie ustawy;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż P. pozostawała w bezczynności i bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w konsekwencji poprzez bezzasadne zobowiązanie P. do rozpoznania wniosku skarżącej we wskazanym zakresie podczas gdy P. nie jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej tym bardziej w sytuacji, gdy P. w oparciu o uzasadnione okoliczności i analizę prawną oraz argumenty uznawała i uznaje, że nie jest podmiotem obowiązanym do stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej, tym bardziej, że do chwili obecnej nie zostało prawomocnie przesądzone, iż P. jest podmiotem obowiązanym do stosowania tej ustawy a tym bardziej w dacie złożenia wniosku nie zapadło żadne rozstrzygnięcie sądowe potwierdzające obowiązek P. do stosowania tej ustawy;
3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 2 w zw. z art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niedokładną analizę materiału dowodowego i w konsekwencji wymierzenie grzywny w sytuacji, gdy P. w oparciu o uzasadnione okoliczności i analizę prawną oraz argumenty uznawał i uznaje, że nie jest podmiotem obowiązanym do stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej tym bardziej, że do chwili obecnej nie zostało prawomocnie przesądzone, iż P. jest podmiotem obowiązanym do stosowania tej ustawy a tym bardziej w dacie złożenia wniosku nie zapadło żadne rozstrzygnięcie sądowe potwierdzające obowiązek P. do stosowania tej ustawy;
4) w konsekwencji naruszenie art. 149 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne wymierzenie P. grzywny w wysokości 2000 zł;
5) art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewystarczające wyjaśnienie przyczyn stwierdzenia bezczynności zwłaszcza poprzez zupełny brak rozważań w kontekście postawionej hipotezy, jakoby majątek przekazany P. zachował charakter "majątku publicznego" i że Rząd RP poprzez ministra właściwego do spraw SP i ministra właściwego do spraw energii, ma zapewniony władczy wpływ na funkcjonowanie P. - w tym poprzez brak odniesienia faktycznego i prawnego do w/w zapatrywań a nadto poprzez zaniechanie rozważenia, czy wnioskodawca złożył do P. skuteczny i prawidłowy wniosek, pomimo kwestionowania tego faktu przez P. i w konsekwencji poprzez ogólnikowe i uzasadnienie wyroku, a przez to uniemożliwienie oceny toku rozumowania sądu, a w konsekwencji faktyczne udaremnienie kontroli instancyjnej orzeczenia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Strony w niniejszej sprawie zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny, że rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami wniesionej skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113). Uchybienia przepisom postępowania mogą być skutecznie podnoszone, jeśli jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie wykaże, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W ramach pierwszych trzech zarzutów skargi kasacyjnej podniesionych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej wskazano na naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 149 § 2 samodzielnie, jak i w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. Naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie upatruje w jego niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu, że P. pozostawała w bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym zobowiązaniu Fundacji do rozpoznania wniosku we wskazanym zakresie, podczas gdy P. nie jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Z kolei naruszenia art. 149 § 2 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie upatruje w niedokładnej analizie materiału dowodowego i w konsekwencji wymierzeniu grzywny w wysokości 2000 zł w sytuacji, gdy P. nie jest podmiotem obowiązanym do stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W odniesieniu do powyższych zarzutów wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że przepisy określające kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania, takie jak art. 146 § 1, art. 147, art. 149 § 1-2, art. 151, czy art. 145 § 1 p.p.s.a. mają charakter ogólny (blankietowy). Tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia któregoś z powyższych przepisów zobowiązana jest bezpośrednio powiązać ten zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Jeśli z wyroku wynika, że Sąd I instancji dopatrzył się podstaw do stwierdzenia bezczynności, to nie można Sądowi stwierdzającemu bezczynność organu zarzucić naruszenia przepisu, który dawał podstawę do takiego orzeczenia, gdyż takie rozstrzygnięcie jest właśnie zgodne z dyspozycją mającej zastosowanie w sprawie normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., I OSK 1499/10; wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2015 r., I OSK 2409/14; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., I OSK 1084/14). Naruszenie wymienionych wyżej przepisów ogólnych (blankietowych) jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym, których w skardze kasacyjnej bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. nie powołano. Zarówno kwestia bezczynności organu, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ pozostają w bezpośrednim związku z jego kompetencją do wydania w danej sprawie decyzji administracyjnej, postanowienia - zaskarżalnego do sądu administracyjnego, interpretacji czy innych aktów bądź podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zarzut skargi kasacyjnej nie może zatem ograniczać się do wskazania naruszenia art. 149 p.p.s.a. (ze sprecyzowaniem konkretnej jednostki redakcyjnej) bez powiązania z przepisami prawa przewidującymi możliwość podjęcia w określonej sprawie przez organ administracji czynności lub aktu (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2017 r., I OSK 887/16 oraz wyroki z dnia 17 kwietnia 2015 r., II OSK 2483/14, z dnia 7 maja 2014 r., I OSK 2595/13, z dnia 30 stycznia 2009 r., II OSK 931/08). Dla skutecznego podważenia stanowiska Sądu I instancji o zaistniałej bezczynności i jej charakterze w niniejszej sprawie, konieczne było przede wszystkim powiązanie zarzutów naruszenia odpowiednich przepisów p.p.s.a. z przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej: u.d.i.p., na podstawie których organ był zobowiązany do podjęcia określonych czynności. Wymogu tego skarga kasacyjna nie spełniła, co w realiach niniejszej sprawy dyskwalifikowało zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 149 § 2. Także bowiem art. 149 § 2 p.p.s.a. jest przepisem określającym kompetencje Sądu do wymierzenia grzywny oraz zasądzenia sumy pieniężnej, wyłącznie w przypadku, gdy doszło do bezczynności organu.
Nie mógł również odnieść skutku zarzut naruszenia przepisów art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. – przez "niedokładną analizę materiału dowodowego i w konsekwencji wymierzenie grzywny". Jedynym oparciem dla tego zarzutu jest stanowisko strony skarżącej kasacyjnie, że nie jest ona podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Zarzut ten nie został także wyjaśniony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Z argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika bowiem na czym polegać miała "niedokładna analiza materiału dowodowego". W związku z powyższą treścią i konstrukcją omawianego zarzutu należy przypomnieć, że według art. 133 § 1 p.p.s.a. "Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi". Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonego aktu lub czynności bądź rozpoznając skargę na bezczynność sąd ocenia zgodność zachowania organu z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., II OSK 795/07, LEX nr 483232). Podstawą orzekania sądu jest zatem materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 p.p.s.a.). Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład dowód z przesłuchania świadków. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11, LEX nr 1296049). Należy zwłaszcza odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11, LEX nr 1145067). Nie jest naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnej z przepisami postępowania oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny nawet, gdyby nie uwzględniało ono całości materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2008 r., II FSK 419/07, LEX nr 488560.). W ramach zarzutu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie można też skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności - również z punktu widzenia poprawności uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz innych dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez Sąd I instancji, z którą nie zgadza się skarżący (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 1350/11, LEX nr 1149159; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105). Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi zatem wówczas, gdy sąd wyda wyrok, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., I FSK 497/09, LEX nr 594014; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1645/09, LEX nr 746707; wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., II OSK 763/12, LEX nr 1219174). W realiach niniejszej sprawy Sąd I instancji analizując i oceniając znajdującą się w aktach dokumentację nie mógł zatem naruszyć art. 133 § 1 p.p.s.a. Skoro niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. to nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia powołanego w związku z nim art. 149 § 2 p.p.s.a., do którego naruszenia miałoby dojść w konsekwencji naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a.
Nieskuteczny okazał się również ostatni z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie przyczyn stwierdzenia bezczynności zwłaszcza poprzez zupełny brak rozważań w kontekście postawionej hipotezy, jakoby majątek przekazany P. zachował charakter "majątku publicznego" i że Rząd RP poprzez ministra właściwego do spraw SP i ministra właściwego do spraw energii, ma zapewniony władczy wpływ na funkcjonowanie P. - w tym poprzez brak odniesienia faktycznego i prawnego do w/w zapatrywań, a nadto poprzez zaniechanie rozważenia, czy wnioskodawca złożył do P. skuteczny i prawidłowy wniosek, pomimo kwestionowania tego faktu przez P. i w konsekwencji poprzez ogólnikowe uzasadnienie wyroku, a przez to uniemożliwienie oceny toku rozumowania sądu, a w konsekwencji faktyczne udaremnienie kontroli instancyjnej orzeczenia.
W odniesieniu do tego zarzutu należy mieć na uwadze, że art. 141 § 4 p.p.s.a. obliguje sąd do przedstawienia w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, przy czym zarzut naruszenia tego przepisu może osiągnąć skutek, gdy naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co w istocie oznacza, że uchybienie temu przepisowi uniemożliwia kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Wyrok sądu pierwszej instancji nie poddaje się kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami, a konstrukcja uzasadnienia sprawia, że zaskarżony wyrok, wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej. Odmienne stanowisko skarżącej kasacyjnie nie oznacza, że konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym.
Należy podkreślić, że podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez Sąd I instancji tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt: I FSK 1696/11; z dnia 16 sierpnia 2012 r., sygn. akt: II GSK 285/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GSK 2321/13). Funkcja uzasadnienia orzeczenia wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Podkreślenia też wymaga, że z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wynika dla sądu administracyjnego obowiązek szczegółowego omówienia w uzasadnieniu każdej okoliczności, czy każdego argumentu lub twierdzenia, jakie pojawiło się w badanej sprawie. Uzasadnienie wyroku ma być "zwięzłe", co należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny powinien się odnieść wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, aby nie czynić wywodu nadmiernie rozbudowanym, a przez to niejasnym (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1801/06).
Nieskuteczny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego.
Strona skarżąca kasacyjnie wskazuje na błędną wykładnię i odmowę zastosowania art. 61 ust. 1 i ust. 3, art. 51 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 i 4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej: u.d.i.p., w zw. z art. 1 i 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 2023 r., poz. 166), art. 45 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1634), art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o fundacjach w zw. z art. 888 § 1 k.c. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a statutu Fundacji (po nowelizacji) oraz § 12 aktu założycielskiego Fundacji z dnia [..] 11.2016 r. (Rep. [..]) w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 ew. 6 p.p.s.a.
W odniesieniu do tak skonstruowanego zarzutu naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej utworzył zbitkę przepisów - szeregu norm prawnych, które w jego ocenie miał naruszyć Sąd I instancji bez wskazania konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm. Taka metoda formułowania zarzutów została trafnie uznana w orzecznictwie za nieprawidłową (pogląd taki wielokrotnie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – por. np. wyroki NSA z dnia: 18 października 2011 r., II FSK 797/10; 13 września 2011 r., II FSK 593/10; 18 maja 2011 r., II FSK 62/10; 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo, 20 stycznia 2022 r., III FSK 2147/21; 14 lipca 2022 r., III OSK 1434/21). Analiza treści omawianego zarzutu, jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej także nie pozwala ustalić, w czym skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia poszczególnych powołanych w skardze kasacyjnej przepisów, uniemożliwiając tym samym odkodowanie intencji autora skargi kasacyjnej ani motywów skargi kasacyjnej. Nie wiadomo bowiem w istocie na czym miałaby polegać wadliwa wykładnia każdego z poszczególnych przepisów, a także nie wiadomo których z powołanych przepisów Sąd wadliwie nie zastosował. W taki sposób skonstruowany zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego nie poddawał się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Dodatkowo zauważyć trzeba, że zarzut naruszenia powołanej grupy przepisów (w tym niektórych "ewentualnie") powiązanych z regulacjami statutu oraz aktu założycielskiego Fundacji został uzasadniony kwestiami wprost dotyczącymi stanu faktycznego sprawy. Autor skargi kasacyjnej zarzuca bowiem wadliwą kwalifikację konkretnego podmiotu, tj. P. ze względu na okoliczności jej dotyczące, jako podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej. Tymczasem zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania (a tylko w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania możliwe jest skuteczne kwestionowanie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy) zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, bo okoliczności warunkujące status P. nie uzasadniają jej kwalifikacji jako podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię jest oczywiście chybiony, a zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa okoliczności faktycznych sprawy w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, lecz w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to zarzuty naruszenia prawa materialnego należy ocenić jako nieskuteczne (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).
Wszystkie powyższe okoliczności dyskwalifikują skuteczność zarzutu naruszenia prawa materialnego.
W ramach ogólnych uwag, także w kontekście podnoszonej w skardze kasacyjnej argumentacji o braku prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii uznania strony skarżącej kasacyjnie za podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, zasadne jest zwrócenie uwagi na prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądy dotyczące fundacji in genere, jak i wprost P. jako podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2022 r., sygn. akt: III OSK 4468/21 wyraził pogląd podzielany przez skład Sądu rozpoznający niniejszą sprawę, zgodnie z którym "Z ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2167) wynika, że "Fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami" (art. 1), przy czym "Fundacje mogą ustanawiać osoby fizyczne niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania bądź osoby prawne mające siedziby w Polsce lub za granicą" (art. 2 ust. 1). Na tym tle według kryterium m.in. celu fundacji wyróżnia się w doktrynie fundacje publiczne (użyteczności publicznej), które "tworzone są dla realizacji celów publicznych, służą dobru ogólnemu i bliżej niejednoznacznej liczbie osób" oraz fundacje prywatne, które służą "interesom lub dobru określonej grupy, np. rodziny". Podział ten nie jest tożsamy z podziałem fundacji na fundacje prawa prywatnego i fundacje prawa publicznego, dokonywanym według kryterium sposobu ich utworzenia, gdzie fundacje prawa prywatnego tworzone są w drodze czynności prywatnoprawnych, a fundacje prawa publicznego tworzone są aktem publicznoprawnym (ustawą, umową międzynarodową, aktem administracyjnym). Oznacza to, że również fundacja prawa prywatnego ma charakter fundacji publicznej. Obecnie w świetle art. 1 ustawy o fundacjach (wymóg celu społecznie lub gospodarczo uzasadnionego, zgodnego z podstawowymi interesami RP) tworzone mogą być wyłącznie fundacje publiczne (zob. M. Kasiński, Fundacje, w: M. Stahl (red.) Prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, Warszawa 2021, s. 340-341; por. też uchwała SN z dnia 31 marca 1998 r., III ZP 44/97, OSNP z 1998 r. Nr 16, poz. 472). W świetle powyższych uwag należy przyjąć, że normą prawną dającą podstawę do przyjęcia, że fundacje realizują zadania publiczne jest art. 1 ustawy o fundacjach. Ustawa używa wprawdzie ogólnego określenia "zgodne z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej cele społecznie lub gospodarczo użyteczne", jednakże jednocześnie wskazuje przykłady tych celów, jakimi są "ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami". W doktrynie podkreśla się, że są to cele, do których realizacji została powołana również administracja publiczna (zob. Z. Leoński, Zarys prawa administracyjnego, Warszawa 2004, s. 85). Są to w istocie podstawowe cele państwa, co wynika z przepisów Konstytucji (np. art. 5 - "Rzeczpospolita Polska (...) strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska (...)"; art. 6 - "Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju"; art. 68 ust. 3-4 - "Władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (...), władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku; władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska; art. 70 ust. 4 i 5 - "Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia"; "Zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie". Z art. 1 ustawy o fundacjach wynika zatem, że określa on normatywne zobowiązania fundacji do realizacji wytyczonych celu państwa, a aktywność taka odpowiada wyżej wskazanym określeniom zadań publicznych. Wobec powyższego Sąd I instancji przyjmując, że pojęcie zadań publicznych jest szersze od pojęcia zadań władzy publicznej i cechuje je "powszechność i użyteczność dla ogółu, a także sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji lub ustawie" dokonał prawidłowej wykładni tego pojęcia zawartego w treści art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Trafnie też przyjął, że "wystarczy, że dany podmiot wykonuje zadania publiczne, by uznać, że zobowiązany jest do udostępnienia informacji publicznych"".
Również w odniesieniu do P. Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał już stanowisko, że Fundacja ta jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Należy podzielić pogląd wyrażony w wyrokach NSA: z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt: III OSK 2493/21, z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt: III OSK 1077/21, z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1736/21, w który oceniając czy Fundacja jest podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "odnośnie do skarżącej Fundacji wśród społecznie użytecznych celów, dla których została utworzona, jej Statut wymienia m.in. promocję i ochronę wizerunku RP oraz polskiej gospodarki; inspirowanie oraz współtworzenie warunków do budowy wartości i rozwoju spółek z udziałem Skarbu Państwa oraz polskiej przedsiębiorczości, czy też wspieranie działalności z dziedziny edukacji, szkolnictwa oraz ochrony zdrowia. Tak ustalony cel niewątpliwie można określić mianem społecznego (publicznego). Na jego realizację w ramach Funduszu Założycielskiego, przeznaczono 97,5 mln złotych, na który składały się środki finansowe wniesione przez 17 Fundatorów - spółek kontrolowanych przez SP. Kolejnym, istotnym elementem przesądzającym uznanie Fundacji za podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, jest kwestia źródeł pozyskiwania dalszych środków pozwalających trwale realizować postawione w Statucie cele. W tym zakresie na uwagę zasługuje ujęte w § 4 ust. 2 Statutu zobowiązanie do dokonywania przez 10 lat począwszy od 2017 r. corocznych wpłat na działalność statutową Fundacji w określonych dla danego fundatora wysokościach. Powyższe świadczy o angażowaniu środków publicznych w kapitał Fundacji, a co za tym idzie - sposób jego wykorzystania nie może być wyłączony spod społecznej kontroli. Na podkreślenie zasługuje przy tym zapis § 4 ust. 3 Statutu, że majątek Fundacji stanowią też środki uzyskane z dotacji, grantów, subwencji, darowizn, spadków i zapisów oraz innego rodzaju przysporzeń majątkowych poczynionych na rzecz Fundacji przez krajowe i zagraniczne osoby fizyczne i prawne oraz inne podmioty, a także środki uzyskane ze zbiórek i imprez publicznych, odsetek bankowych oraz nieruchomości i ruchomości nabyte przez Fundację w toku jej działalności i środki z nich uzyskane. W świetle powyższego stwierdzić należy, że Fundacja jako dysponent środków publicznych przekazywanych przez 17 spółek, w których pozycję dominującą posiada Skarb Państwa, jest - stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. - podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej".
Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, która nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, co skutkowało jej oddaleniem w oparciu o art. 184 p.p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI