III OSK 5149/21

III OSK 5149/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2148/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-04
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 319
art. 4
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2148/20 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 14 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2148/20, oddalił skargę E. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 14 sierpnia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia 6 marca 2020 r. skarżący zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "IPN") o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji".
Prezes IPN-u decyzją z dnia 25 czerwca 2020 r. odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że w zasobach archiwalnych odnalezione zostały dokumenty m.in.: mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dotyczący skarżącego oraz zapisy ewidencyjne.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezes IPN-u, decyzją z dnia 14 sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 25 czerwca 2020 r. Organ podzielił w całości stanowisko wcześniej zaprezentowane w wydanej decyzji, że w archiwach IPN-u niewątpliwie odnaleziono dokumenty dotyczące skarżącego, tj. mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dotyczący skarżącego oraz zapisy ewidencyjne.
Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu podniesiono, że organ w sposób jednoznaczny ustalił, iż w archiwach IPN-u odnalezione zostały dokumenty dotyczące skarżącego, tj. mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]", w którym znajduje się m.in. napisane i podpisane przez skarżącego zobowiązanie do współpracy z dnia 8 stycznia 1982 r., a także własnoręcznie podpisane przez skarżącego zobowiązanie o zachowaniu w tajemnicy treści rozmowy z dnia 7 stycznia 1982 r., w której został pozyskany jako tajny współpracownik SB oraz prośba skarżącego o zawieszenie współpracy na okres 2 lat. Ponadto, w zasobach archiwalnych odnalezione zostały zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego, które szczegółowo zostały opisane w zaskarżonej decyzji i Sąd meriti ustalenia te przyjął jako własne. W ocenie Sądu rozpoznającego skargę odnalezione w archiwum dokumenty dawały podstawę Prezesowi IPN-u do uznania, że spełniają one kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, bowiem zostały wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Wobec tego niezasadny okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, że organ orzekając w przedmiotowej sprawie nie wziął po uwagę m. in. zeznań świadków, tj. funkcjonariusza SB J. K., (który miał pozyskać skarżącego do współpracy) i jego przełożonego, złożonych przed Sądem Okręgowym w C. II Wydział Karny (sygn. sprawy [...]), Sąd Wojewódzki stwierdził, że są one nieuzasadnione. Sąd ten wyjaśnił, że w postepowaniu prowadzonym w oparciu o art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów.
Zatem, mając na względzie powyższe, ze względu na ograniczony zakres działania Prezesa IPN-u w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ nie mógł oceniać ani analizować dowodów w postaci zeznań np. świadków ujawnionych w postepowaniu przed Sądem Okręgowym w C., czy dokumentów przedkładanych przez samego skarżącego i w tym względzie Sąd pierwszej instancji przyznał rację organowi. Sąd dostrzegł natomiast – analizując dokładnie przedstawione racje w uzasadnieniu skargi – że z jednej strony w IPN-ie znajdują się dokumenty m.in. własnoręcznie podpisane zobowiązanie do współpracy, prośba o zawieszenie współpracy, zapisy ewidencyjne, a z drugiej strony w prawomocnie zakończonym postępowaniu sądowym z zeznań świadków wynika, że "współpracy" skarżącego z SB nie było, a wszelkie notatki i raporty były "wytworzone" przez funkcjonariuszy SB i były "brane z sufitu", niemniej w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie bada się prawdziwości dokumentów i treści w nich zawartych, a jedynie informuje o treści materiałów znajdujących się w zasobach IPN-u. Ujawnione rozbieżności, co do faktów współpracy z SB (bądź braku współpracy z SB) mogą - zdaniem Sądu meriti - zostać rozstrzygnięte w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym w oparciu o ustawę z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 306). Wówczas to właściwy Sąd lustracyjny mając szerokie możliwości dowodowe jest w stanie wyjaśnić sytuację danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa, w szczególności Sąd może ocenić wiarygodność dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN-u (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Za całkowicie niezasadne Sąd rozpoznający skargę uznał zarzuty dotyczące tego, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie sfałszowanych dokumentów. Skarżący nie przedstawił żadnego orzeczenia sądu, który potwierdzałby, że dokumenty na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, zostały sfałszowane. Sam fakt, że w postępowaniu sądowym o zadośćuczynienie ujawnione zostały zeznania świadków, które w pewnym stopniu podważają prawdziwość odnalezionych w archiwum dokumentów nie jest wystarczającą podstawą do stawiania takiego zarzutu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a." orzeczono jak w sentencji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł E. M. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, poprzez jego błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 1 P.p.s.a.,
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji naruszenia zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony (art. 7 § 1 K.p.a.), niezgromadzenie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy (art. 7 K.p.a.), które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowały błędnym uznaniem przez WSA, że skarżący nie spełnia wymagań określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi (art. 188 P.p.s.a.), względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który go wydał (art. 185 § 1 P.p.s.a.),
2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej w kwocie 17 zł od pełnomocnictwa udzielonego w sprawie,
3) na zasadzie art. 176 § 2 P.p.s.a - o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73). Ustawa o działaczach opozycji, a w szczególności zawarta w niej preambuła wskazuje, że jej celem jest przyznanie szczególnego statusu działacza opozycji osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956-1989 w działalność antykomunistyczną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. Przepisy tej ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzenia tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Zatem tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w przepisach ustawy o działaczach opozycji mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych.
Przechodząc do rozpoznania podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazać należy, że zgodnie z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego rola w ramach postępowania sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 pkt 2 ww. ustawy cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 115/21, LEX nr 3192796; wyrok NSA z 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, LEX nr 2761308; wyrok NSA z 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824) i w pełni akceptuje go w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny.
Istota problemu w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny dokumentów odnalezionych w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej wskazujących na fakt rejestracji skarżącego jako tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Problematyczna okazała się ich ocena z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jako dokumentów wytworzonych "przy udziale" skarżącego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że odnalezione zapisy w kartotekach i dziennikach dotyczące skarżącego nie zostały "wytworzone przez" skarżącego, lecz przez funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa. Analizując ten problem w pierwszej kolejności należy zauważyć, że różnica stanowisk skarżącego kasacyjnie i Sądu pierwszej instancji, (a wcześniej organu administracji wydającego zaskarżoną decyzję) wynika tak naprawdę z odmiennego podejścia do archiwalnych dokumentów dawnej służby bezpieczeństwa państwa. Sąd Wojewódzki i organ administracji, założyli – co do zasady - ich wiarygodność, a tym samym wysnuli wniosek, że skarżący był tajnym współpracownikiem, co oznacza, że znajdujące się w archiwum karty ewidencyjne w kartotekach i dziennikach rejestracyjnych powstały: "przy jego udziale". Z kolei skarżący kasacyjne podał w wątpliwość wiarygodność odnalezionej dokumentacji i uznał, że nie została wytworzona przy jego udziale. Zauważyć jednak należy, że przy takim założeniu, jakie zaprezentował skarżący kasacyjnie, to dokumenty wskazujące na fakt rejestracji danej osoby jako tajnego informatora, przy braku innych dokumentów "wytworzonych przez niego" (przykładowo pisemnych donosów, pokwitowań odbioru pieniędzy, zobowiązania do współpracy itp.) nigdy nie podpadałyby pod definicję "dokumentów wytworzonych przy udziale", o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Badanie związku ich wytworzenia przy udziale skarżącego, podkreślając jednocześnie niemożność zbadania, czy skarżący rzeczywiście był tajnym współpracownikiem, w istocie są niewykonalne. Nie można bowiem zbadać udziału skarżącego w wytworzeniu dokumentacji ewidencyjnej bez ustalenia, czy rejestracja jako tajnego informatora była rzeczywista, czy pozorna. Organ na okoliczność ustalenia związku ich wytworzenia "przy udziale skarżącego" musiałby tak naprawdę przeprowadzić postępowanie zbliżone do postępowania lustracyjnego uregulowanego w ustawie z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 1633). Brak takiej możliwości w ustawie o działaczach opozycji wskazuje, że ustawodawca na potrzeby uzyskania statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej założył wiarygodność zgromadzonej w archiwach dokumentacji organów bezpieczeństwa państwa (oczywiście tej odnoszącej się do "czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji"). Zatem samo zaprzeczanie współpracy z organami bezpieczeństwa państwa pomimo adnotacji zawartych w kartotekach ewidencyjnych, dziennikach rejestracyjnych, karcie ewidencyjnej, czy Zintegrowanym Systemie Kartotek Operacyjnych nie może przenosić ciężaru dowodowego w sprawie na organ, gdyż ten nie ma nawet możliwości ich zweryfikowania pod kątem wiarygodności w ramach postępowania przewidzianego w ustawie o działaczach opozycji. Zauważyć też należy, że przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wiąże się z wieloma przywilejami określonymi w ustawie. Ustawodawca zatem założył, że status ten otrzymać mogą wyłącznie takie osoby co do których w archiwum IPN nie ma jakiegokolwiek śladu, czy nawet prawdopodobieństwa współpracy w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Stąd określenie w ustawie, że chodzi o dokumenty wytworzone "przez nią" (osobę) lub właśnie "przy jej udziale". Dlatego też w tym ostatnim pojęciu mieszczą się i dzienniki rejestracyjne, i kartoteki, i wszelkie pomoce ewidencyjne organów bezpieczeństwa państwa w których odnotowano fakt rejestracji danej osoby w charakterze tajnego współpracownika lub pomocnika.
Powyższy kierunek wykładni art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji potwierdza zmiana ustawy o działaczach opozycji wprowadzona ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 992) dalej: "nowela z 2019", mocą której do art. 4 dodano ustęp 2 o treści: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Podobną zmianę nowelą z 2019 wprowadzono w ustawie o IPN, gdzie po art. 30 dodano ust. 2a w brzmieniu: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Zatem w aktualnym stanie prawnym nie ma już wątpliwości jak rozumieć sformułowanie zawarte w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji (w dacie wydawania decyzji był to art. 4 pkt 2) odnoszące się do: "dokumentów wytworzonych przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika (...)". Świadczy zresztą o tym uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Druk nr 3270 Sejm VIII Kadencji – opubl. na stronie internetowej sejm.gov.pl), w którym w odniesieniu do zmiany w ustawie o działaczach opozycji wskazano, że pozwoli ona uniknąć "wątpliwości interpretacyjnych dotyczących klasyfikowania dokumentów odnoszących się do udziału wnioskodawcy w wytworzeniu dokumentów". Należy jednak zauważyć, że zmiany te służyły przyjęciu wypracowanego wcześniej w orzecznictwie stanowiska, zarówno co do traktowania dokumentów pochodzących z urządzeń ewidencyjnych organów bezpieczeństwa państwa jako wytworzonych "przy udziale" osoby ubiegającej się o status działacza opozycyjnego, jak i w kwestii niemożności badania materialnej wiarygodności zachowanych dokumentów w ramach postępowania prowadzonego w oparciu o ustawę o działaczach opozycji. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. II OSK 820/18 (LEX nr 2632855): "obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu jest wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.". Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN wyłącznie do odzwierciedlenia stanu archiwum. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. III OSK 893/21, LEX nr 3304288; z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt III OSK 1513/21, LEX nr 3435539; z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 2129/21, LEX nr 3592870).
Wobec powyższego należało uznać, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyłożył normę zawartą w przepisie art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, a sam fakt odnalezienia dokumentacji wskazującej na zarejestrowanie skarżącego w charakterze tajnego współpracownika obligował Prezesa IPN do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia spełnienia warunków dla uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a i w zw. z art. 7 K.p.a. Przepisy powołane w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania regulują podstawy rozpoznania skargi (jej oddalenia - art. 151 P.p.s.a. i uwzględnienia z uwagi na naruszenie przez organy przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), oraz obowiązków organów dotyczących administracyjnego postępowania wyjaśniającego (m.in. art. 7 K.p.a.).
Z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny uwzględnia skargę w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć zatem miejsce w sytuacji, gdy sądowa kontrola wykaże naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu o naruszenie, które skutkuje przyjęciem, że bez jego popełnienia nie doszłoby do wydania rozstrzygnięcia określonej treści. Z kolei z treści przywołanego w skardze kasacyjnej art. 7 K.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Autor skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania upatruje w tym, że Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, mimo naruszenia w zaskarżonej decyzji wskazanych w skardze przepisów w zakresie postępowania dowodowego i wymogów decyzji. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji przez pryzmat wzorców sądowej kontroli i nie stwierdzając uchybień, miał podstawy do zastosowania regulacji zawartej w art. 151 P.p.s.a. Warto zaznaczyć, że ostatnio powołane przepisy to przepisy wynikowe i stanowią jedynie prawną podstawę orzeczenia odpowiednio uchylającego decyzję lub oddalającego skargę. W art. 151 P.p.s.a. ustawodawca uregulował treść rozstrzygnięcia sądu w przypadku, gdy nie zostały potwierdzone zarzuty naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia tego przepisu w skardze kasacyjnej zależy od wykazania zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Orzeczenie oddalające skargę nie jest bowiem skutkiem zastosowania jedynie art. 151 P.p.s.a., lecz następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić. Nie było zatem podstaw do zastosowania środka prawnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę tę oddalił.