III OSK 2344/24

III OSK 2344/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Sławomir Pauter
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 181/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-15
Skarżony organ
Rada Doskonałości Naukowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 240 ust1i2
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Doskonałości Naukowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 181/24 w sprawie ze skargi P.N. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 14 listopada 2023 r., znak: [...] w przedmiocie wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz P.N. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 181/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na rozprawie, sprawy ze skargi P.N. (dalej także jako: "strona skarżąca", "skarżący") na decyzję Rady Doskonałości Naukowej (dalej także jako: "RDN", "organ", "skarżący kasacyjnie") z dnia 14 listopada 2023 r., znak [...] w przedmiocie wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora: w punkcie pierwszym – uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; w punkcie drugim – zasądził od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz P.N. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
Rada Doskonałości Naukowej decyzją z 14 listopada 2023 r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 228 ust. 7 i 9 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478), po rozpatrzeniu wniosku P.N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymała w mocy własną decyzję z 22 grudnia 2022 r. znak [...] o odmowie wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie P.N. tytułu profesora w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie nauki [...]
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że wnioskiem z 20 maja 2022 r. P.N. wystąpił o nadanie mu tytułu profesora w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie nauki [...]
Po rozpatrzeniu wniosku, Rada Doskonałości Naukowej decyzją z 22 grudnia 2022 r. odmówiła wystąpienia do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o nadanie P.N. tytułu profesora w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie nauki [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Rada Doskonałości Naukowej wysoko ocenia działalność naukową, dydaktyczną i organizacyjną P.N., a w szczególności: interdyscyplinarny i międzynarodowy zakres prowadzonych przez kandydata badań; wysokie kwalifikacje naukowo-twórcze kandydata i kompetencje metodologiczne w dziedzinie nauki [...] w zakresie liturgiki. W ocenie Rady kandydat posiada znaczące publikacje w każdym ze wskazanych obszarów badawczych: liturgia Kościoła prawosławnego, liturgia Kościoła greckokatolickiego, badania źródłowe i tekstologiczne liturgii, teologia liturgii wschodniej, zagadnienia metodologiczne. Jednakże organ przyjął za swoje stanowisko wyrażone w negatywnej dla kandydata recenzji sporządzonej przez J.M. w zakresie małego wkładu osobistego kandydata w obie monografie wskazane jako główne osiągnięcie naukowe kandydata.
Od powyższego rozstrzygnięcia P.N. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę organ ostatecznie uznał, że kandydat nie spełnia przesłanek do wystąpienia do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o nadanie mu tytułu profesora w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie nauki [...]. Decyzja Rady Doskonałości Naukowej została podjęta po ponownym wnikliwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Na podstawie art. 228 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, Rada Doskonałości Naukowej powołała, w postępowaniu o nadanie P.N. tytułu profesora, 5 recenzentów, którym zleciła wydanie opinii w zakresie spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych wymagań. Recenzje w postępowaniu przed Radą Doskonałości Naukowej sporządzili: I.C., S.A., J.M., A.P. oraz K.K.. Recenzenci, jak wynika z treści recenzji, zapoznali się szczegółowo z całym materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu, a formułowane uwagi i zastrzeżenia uzasadnili. Recenzja sporządzona przez J.M. była negatywna dla kandydata.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy P.N. skierowany został do Zespołu VII Nauk [...] Rady Doskonałości Naukowej w dniu 12 maja 2023 r., który po ponownym zapoznaniu się z recenzjami sporządzonymi w toku pierwszego postępowania (cztery recenzje kończą się pozytywnymi konkluzjami, a jedna negatywną) i pełną dokumentacją sprawy, po odniesieniu się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyraził negatywną opinię w sprawie i odmówił uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a tym samym wystąpił za utrzymaniem w mocy decyzji z 22 grudnia 2022 r. odmawiającej wystąpienia do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o nadanie P.N. tytułu profesora w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie nauki [...] (wyniki tajnego głosowania z dnia 12 maja 2023 r. za uwzględnieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - 0 głosów, przeciw - 3 głosy, wstrzymujących się - 0 głosów).
Prezydium Rady Doskonałości Naukowej, po zapoznaniu się ze stanowiskiem Zespołu i zgromadzonym materiałem dowodowym, podjęło decyzję o odmowie uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a tym samym podjęło decyzję za utrzymaniem w mocy decyzji z 22 grudnia 2022 r. odmawiającej wystąpienia do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o nadanie P.N. tytułu profesora (wynik tajnego głosowania z dnia 29 maja 2023 r. za uwzględnieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - 1 głos, przeciw - 8 głosów, wstrzymujących się - 0 głosów).
Wynik głosowania Prezydium Rady Doskonałości Naukowej wskazuje, że większość jego członków ponownie nie znalazło wystarczających podstaw do uznania, że kandydat spełnia wymagania określone przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Negatywna konkluzja organu została oparta na analizie zarówno argumentów złożonych przez stronę we wniosku, jak i analizy materiału dowodowego zgromadzonego podczas postępowania. Na dzień wydawania przedmiotowej decyzji strona nie spełnia ustawowych przesłanek do wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie jej tytułu profesora z art. 227 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym:
Tytuł profesora może być nadany osobie, która:
1) posiada stopień naukowy doktora habilitowanego oraz:
a) wybitne osiągnięcia naukowe krajowe lub zagraniczne,
b) uczestniczyła w pracach zespołów badawczych realizujących projekty finansowane w drodze konkursów krajowych lub zagranicznych lub odbyła staże naukowe w instytucjach naukowych, w tym zagranicznych, lub prowadziła badania naukowe lub prace rozwojowe w uczelniach lub instytucjach naukowych, w tym zagranicznych,
2) posiada stopień doktora habilitowanego w zakresie sztuki oraz wybitne osiągnięcia artystyczne
- a także spełnia wymaganie, o którym mowa w art. 20 ust. 1 pkt 5 (w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. nie pracowała w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 430, 399, 447, 534 i 1571), nie pełniła w nich służby ani nie współpracowała z tymi organami).
2. W wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych najwyższą jakością osiągnięć naukowych albo artystycznych, tytuł profesora może być nadany osobie posiadającej stopień doktora. Przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio.
3. Osiągnięcie, o którym mowa w ust. 1 lub 2, może stanowić zrealizowane oryginalne osiągnięcie projektowe, konstrukcyjne, technologiczne lub artystyczne.
W ocenie organu, już sam brak możliwości spełnienia jakiejkolwiek przesłanki określonej w art. 227 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce eliminuje możliwość podjęcia pozytywnej decyzji o wystąpieniu do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o nadanie tytułu profesora.
Rada wskazała, że kandydat zgłosił dwie publikacje do oceny: [...] (ss. 432) oraz [...] (ss. 349). Rada zauważyła, że są one rezultatem zespołowego grantu, którego kandydat był kierownikiem (program [...]) realizowanego w [...] w latach 2019-2021, a udział kandydata w pierwszej publikacji to jego redakcja naukowa, przygotowanie wstępu do całości oraz 47 stronicowy komentarz. W drugiej publikacji, stanowiącej drugie najważniejsze osiągnięcie kandydata, jego udział jest jeszcze mniejszy: redakcja całości oraz 11 stronicowy artykuł.
Zdaniem Rady zarzuty kandydata są bezzasadne, że Rada Doskonałości Naukowej odwołuje się tylko do jednej negatywnej recenzji J.M. i wyłącznie na jej podstawie podejmuje negatywną decyzję, jednocześnie pomijając 4 jednoznacznie pozytywne recenzje. Rada Doskonałości Naukowej podała, że wzięła pod uwagę całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, a swoją decyzję podjęła nie tylko na podstawie uzyskanych w sprawie recenzji, ale także w wyniku zapoznania się z dorobkiem kandydata załączonym do wniosku. Organ ocenił całość dorobku kandydata w rozumieniu ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, w tym również po uzyskaniu habilitacji. Rada zapoznała się ze wszystkimi recenzjami sporządzonymi w niniejszym postępowaniu, ale przychyliła się w ostatecznej ocenie do recenzji negatywnej, która słusznie kwestionuje "wybitność" dzieła w myśl art. 227 ust. 1 lit. a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W ocenie organu, wybitność nie może wyrażać się w redakcji książki i współtłumaczeniu z jęz. łacińskiego na jęz. polski, a także sporządzeniu krótkiego komentarza liczącego 47 stron. Jako drugie z najważniejszych osiągnięć skarżącego wskazana jest książka zespołowa - 20 autorów, a przyczynek kandydata wynosi jedynie 11 stron (s. 181-191) oraz redakcja tej książki.
Rada podtrzymała, że osobisty wkład kandydata w główne dokonanie naukowe jest bardzo mały. Kandydat jako główne osiągnięcia naukowe wskazał: przekład dokumentów [...] z języka łacińskiego na polski bez wskazania jego rzeczywistego udziału w nim, co jednakże zostało uzupełnione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdzie dołączono zaświadczenie, że udział ten wyniósł 50%, czyli realnie 61 stron przekładu na język polski wraz z 47 stronicowym komentarzem kandydata do tego tekstu oraz liczący tylko 11 stron artykuł w innej wieloautorskiej monografii (w której znajduje się łącznie 20 różnych autorów tekstów) pod redakcją kandydata. Tym samym nie można w całościowej ocenie osiągnięć naukowych kandydata uznać ich za wybitne.
Organ wskazał ponadto, że w orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszącym się do kontroli postępowania administracyjnego związanego z postępowaniem przed Radą Doskonałości Naukowej, przyjmuje się, że: "Decyzja Centralnej Komisji jest uchwałą podejmowaną przez określone gremium i to w głosowaniu tajnym. Głosowanie to jest przy tym tajne zarówno dla kandydata, jak i dla członków Komisji. Z tego powodu uzasadnienie decyzji musi cechować pewna ogólnikowość, gdyż zapadłe w omawianym trybie rozstrzygnięcie stanowi pewną wypadkową szeregu ocen i poglądów, niekoniecznie podzielanych w całości przez całe gremium. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że uzasadnienie decyzji Centralnej Komisji nie może być wyczerpujące i nie musi ściśle odpowiadać wymogom art. 107 § 3 k.p.a. (...) powodów rozstrzygnięcia podjętego w trybie tajnego głosowania nie da się przedstawić w formie uzasadnienia, o jakim mowa w art. 107 § 3 k.p.a." (wyroki NSA: z 10 grudnia 2009 r., I OSK 902/09 i z 27 kwietnia 2010 r., I OSK 1226/09).
W świetle powyższego Rada Doskonałości Naukowej stwierdziła, że kandydat nie spełnił warunku, o którym mowa w art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.
Skargę na decyzję Rady Doskonałości Naukowej wniósł P.N., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Rada Doskonałości Naukowej wniosła o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 181/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą i zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Rada Doskonałości Naukowej uchybiła procedurze, o jakiej mowa w art. 240 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w brzmieniu obowiązującym do 1 października 2023 r.).
Analiza nadesłanych akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że postępowanie w sprawie nadania tytułu profesora zostało przeprowadzone w sposób naruszający przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Sposób wyznaczania recenzentów przez Radę Doskonałości Naukowej reguluje art. 240 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 240 ust. 1 powołanej ustawy, zespół działający w ramach Rady ustala, w sposób uregulowany § 22 statutu, listę kandydatów na recenzentów. Lektura akt sprawy nie potwierdza, że taka lista istniała. W aktach sprawy brak jest również dokumentów, z których wynikałby sposób dokonania losowania poszczególnych recenzentów z listy kandydatów. Zgodnie z art. 240 ust. 2 omawianej ustawy, w brzmieniu obowiązującym przed zmianą przepisów dokonaną ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 212), recenzenci są wyznaczani przez RDN po przeprowadzeniu losowania spośród kandydatów, o których mowa w ust. 1. Czynność losowania została uregulowana w statucie. Zgodnie z § 23 statutu imienna list recenzentów jest ustalana poprzez losowanie za pomocą narzędzia informatycznego działającego w oparciu o generator liczb losowych bez powtórzeń. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z § 4 statutu Prezydium RDN i zespoły działają na posiedzeniach. Z posiedzenia prezydium RDN albo zespołu sporządza się protokół (§ 4 ust. 12). Nadesłane Sądowi akta sprawy nie zawierają ani dokumentów dotyczących czynności wyboru kandydatów na recenzentów, ani czynności losowania recenzentów. Tym samym nie można, w ocenie Sądu uznać, że zachowane zostały w procedurze powoływania recenzentów wymogi ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo szkolnictwie wyższym i nauce oraz statutu.
W ocenie Sądu, skoro w sprawie nie zostało wykazane, że recenzenci zostali wybrani w drodze losowania za pomocą narzędzia informatycznego i czynność ta wobec braku dokumentacji nie może podlegać żadnej kontroli, to należy uznać, że taki sposób procedowania uchybia procedurze, o której mowa w art. 240 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, co musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, by procedurę wyznaczenia recenzentów przeprowadzić zgodnie wymogami art. 240 ustawy. Sąd zwraca przy tym uwagę, że od 1 października 2023 r. treść art. 240 ustawy została zmieniona mocą art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw w ten sposób, że po ust. 1 dodano ust. 1a w brzmieniu: "1a. RDN sporządza listę kandydatów na recenzentów, wskazanych zgodnie z ust. 1. Kolejność kandydatów na liście ustala się w drodze losowania.", zaś ust. 2 otrzymał brzmienie: "2. Recenzenci są wyznaczani przez RDN według kolejności na liście, o której mowa w ust. 1a.". Zatem recenzenci wyznaczani są według kolejności na liście ustalanej przez losowanie.
Jednocześnie wyjaśnić należy, że wskazane uchybienia w procedowaniu jakiego dopuściła się Rada Doskonałości Naukowej uniemożliwiły Sądowi dokonanie oceny zarzutów skargi, ocena ich przez Sąd byłaby bowiem, wobec wadliwości przeprowadzonego przez organ postępowania, przedwczesna.
Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, co również podniósł skarżący w skardze, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji opatrzone zostały dwiema datami, które mają być datą jej wydania. Decyzja wydana w pierwszej instancji w nagłówku opatrzona została datą "06 marca 2023 r.", zaś w tytule decyzji wskazano "Decyzja z dnia 22 grudnia 2022 r.". Natomiast decyzja wydana w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy w nagłówku opatrzona została datą "14 listopada 2023 r.", zaś w tytule decyzji wskazano "Decyzja z dnia 29 maja 2023 r.". Opatrywanie decyzji dwiema datami budzi poważne wątpliwości nie tylko co do faktycznej daty wydania decyzji, ale również stanu prawnego, jaki obowiązywał w dacie jej wydania, w szczególności – jak w niniejszej sprawie – w związku ze zmianą przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dokonaną wskazaną ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zwrócić trzeba uwagę, że przepis art. 107 § 1 kpa wymienia elementy obligatoryjnych składników każdej decyzji, do których zalicza między innymi datę wydania (pkt 2) i podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji (pkt 8). Powyższa doniosłość prawidłowego oznaczenia daty wydania decyzji ma zatem w sprawie doniosłe znaczenie wobec treści ustawy o zmianie ustawy – Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, która wprowadziła zmiany w procedurze administracyjnej w przedmiocie nadania tytułu profesora między innymi z dniem 1 października 2023 r., tj. w dacie pomiędzy pierwszą a drugą datą oznaczoną w decyzji wydanej w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako datą jej wydania. Nieprawidłowość ta uniemożliwia kontrolę legalności tej decyzji.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, Rada Doskonałości Naukowej zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanej w dalszej części: "KPA"), poprzez uznanie, że przez datę wydania pisemnej decyzji należy każdorazowo uznawać dzień podpisania decyzji zawierającej wymagane prawem składniki, podczas gdy decyzja administracyjna organu kolegialnego (zgodnie z zasadą pisemności postępowania – art. 14 § 1 k.p.a.) jest "opatrywana podpisami" osób uczestniczących w jej przyjęciu albo przez sporządzenie odrębnego dokumentu, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego przyjęciu, albo też przez ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia lista obecności członków organu kolegialnego, a taka praktyka podpisywania decyzji administracyjnych (art. 104 k.p.a.) podejmowanych przez kolegialne organy orzekające jest zgodna z art. 107 § 1 k.p.a. i mieści się w ramach niniejszego przepisu;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w związku z art. 7, 80 i 107 § 3 KPA w związku z art. 240 ust. 1 – 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 22 Statutu RDN, poprzez uznanie, że: "Akta sprawy nie zawierają dokumentów (protokołów losowania, protokołów posiedzeń), z których wynikać będzie sposób wskazania kandydatów na recenzentów oraz sposób losowania recenzentów, także tego recenzenta, który został wyznaczony w zamian za tego, który odmówił sporządzenia opinii", podczas gdy zarzuty P.N. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skardze do Sądu I instancji dotyczą de facto wybranych już recenzentów i sporządzonych przez nich recenzji, a więc przedłożenie przed Sądem I instancji protokołów z posiedzenia Zespołu, Prezydium i wydruków z losowania recenzentów nie wniosłoby nic do sprawy i nie stanowiłoby odpowiedzi na zarzuty P.N.;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku art. 7, 80 i 107 § 3 KPA w związku z art. 240 ust. 1 – 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 22 Statutu RDN, poprzez uzależnienie rozpoznania złożonej przez P.N. sprawy od protokołów z posiedzenia Zespołu i Prezydium w zakresie wyboru recenzentów pomimo, że nie stanowią one istotnych dokumentów, jak również pomimo tego, że okoliczność, że dokonano takiego a nie innego wyboru recenzentów i że byli wyłaniani z listy kandydatów, a następnie jeden recenzent został wymieniony na innego nigdy nie było sporne pomiędzy stronami, a więc w konsekwencji stwierdzenie Sądu I instancji w wyroku: "wskazane uchybienia w procedowaniu jakiego dopuściła się Rada Doskonałości Naukowej uniemożliwiły Sądowi dokonanie oceny zarzutów skargi, ocena ich przez Sąd byłaby bowiem, wobec wadliwości przez organ postępowania, przedwczesna" prowadzi de facto do uznania, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy a więc nie zweryfikował wszystkich zarzutów ze skargi pomimo, że zebrany materiał dowodowy na to pozwalał.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne Rada Doskonałości Naukowej wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie, poprzez jego uchylenie i oddalenie skargi na decyzję RDN z dnia 29 maja 2023 r., nr [...] utrzymującą w całości decyzję RDN z dnia 22 grudnia 2022 r. nr [...] o odmowie wystąpienia do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o nadanie P.N. tytułu profesora w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie nauki [...]. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz RDN kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata, skarżący przed WSA wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto strona skarżąca oświadczyła, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie organ oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 3864/17, LEX nr 2744001; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 2860/22, Legalis).
Poczynienie powyższych uwag na temat konstrukcji zarzutów skargi kasacyjnej było konieczne, gdyż wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie spełnia tak określonych wymogów.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną, w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. (pkt 1. petitum skargi kasacyjnej) wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej upatruje się przedmiotowego naruszenia poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że przez datę wydania pisemnej decyzji należy każdorazowo uznawać dzień podpisania decyzji zawierającej wymagane prawem składniki, podczas gdy decyzja administracyjna organu kolegialnego (zgodnie z zasadą pisemności postępowania – art. 14 § 1 k.p.a.) jest "opatrywana podpisami" osób uczestniczących w jej przyjęciu albo przez sporządzenie odrębnego dokumentu, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego przyjęciu, albo też przez ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia lista obecności członków organu kolegialnego. Przedmiotowy zarzut wraz z argumentacją skarżącego kasacyjnie jest całkowicie chybiony i bezzasadny.
Przede wszystkim wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej powołał się na art. 14 § 1 k.p.a., który został uchylony ustawą z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych oraz ustawą z dnia 15 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2320 ze zm. z Dz.U. z 2021 r. poz. 1135) i wszedł w życie wraz z dniem 5 października 2021 r., tym samym argumentacja skarżącego kasacyjnie organu opierała się na nieistniejącym przepisie w dniu wydania przez Radę Doskonałości Naukowej zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
Dalej, stosownie do treści art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., który stanowi przedmiot zarzuty skargi kasacyjnej, decyzja zawiera podpis z podaniem imienia nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego – kwalifikowany podpis elektroniczny. Podpis na decyzji, obok oznaczenia organu, oznaczenia strony (adresata decyzji) oraz rozstrzygnięcia, jest jednym z jej podstawowych elementów konstrukcyjnych, od spełnienia którego uzależnione jest nadanie decyzji bytu prawnego. Brak podpisu oznacza, że w konkretnym przypadku nie mamy do czynienia z czynnością stosowania prawa przez kompetentny organ, to jest z decyzją administracyjną. Oświadczenie woli, jakim jest decyzja administracyjna, zostaje bowiem złożone w formie pisemnej dopiero po złożeniu podpisu na tym dokumencie. Przy czym w kontekście treści art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. należy podkreślić, że dla istnienia decyzji administracyjnej obrocie prawnym kluczowe jest, aby co najmniej jeden egzemplarz tej decyzji został podpisany przez piastuna funkcji organu bądź przez upoważnionego pracownika tego organu. Istnienie decyzji administracyjnej w obrocie prawnym jest warunkiem dopuszczalności wniesienia w stosunku do niej środka zaskarżenia (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2024 r., II GSK 538/24, Legalis).
Natomiast przez datę wydania decyzji administracyjnej należy rozumieć datę wydania decyzji na piśmie lub datę ogłoszenia decyzji ustnie, przy czym datą wydania decyzji pisemnej jest dzień podpisania decyzji zawierającej wymagane przez prawo składniki (zob. wyr. WSA w Warszawie z 21.1.2009 r., IV SA/Wa 1700/08, Legalis). Wskazanie daty wydania decyzji wiąże się ze skutkami zarówno w sferze prawa proceduralnego, jak i materialnego, co jest istotne z punktu widzenia założeń weryfikacji decyzji administracyjnej w ramach struktur administracyjnych, jak też w ramach działań sądownictwa administracyjnego (patrz: Art. 107 KPA red. Hauser/Wierzbowski 2023, wyd. 8/Marcin Dyl, Legalis).
Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja opatrzone zostały dwiema datami, które mają być datą jej wydania. Pierwsze decyzja w nagłówku opatrzona została datą "06 marca 2023 r.", zaś w tytule decyzji wskazano "Decyzja z dnia 22 grudnia 2022 r.", zaś decyzja wydana w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy w nagłówku opatrzona została datą "14 listopada 2023 r.", zaś w tytule decyzji wskazano "Decyzja z dnia 29 maja 2023 r.". Opatrywanie decyzji dwiema datami budzi poważne wątpliwości nie tylko co do faktycznej daty wydania decyzji, ale również stanu prawnego, jaki obowiązywał w dacie jej wydania, w szczególności – jak w niniejszej sprawie – w związku ze zmianą przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dokonaną wskazaną ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Nadmienić należy, że argumentacja skarżącego kasacyjnie organu jest o tyle chybiona, że zarówno z "protokołów posiedzenia Prezydium RDN", "list obecności", jak i każdorazowego "ID głosowania" nie wynika, żeby rzeczywiście wskazane osoby na listach obecności brały udział w posiedzeniu Prezydium RDN, tym bardziej, że przy posiedzeniu z dnia 22 grudnia 2022 r. w formie wideokonferencji 11 uczestników podpisało się, a przy 1 uczestniku widnieje adnotacja "obecny", zaś już przy posiedzeniu w dnia 29 maja 2023 r. w formie hybrydowej tylko 2 uczestników podpisało się, a przy 10 uczestnika widnieje adnotacja "ob." Pomimo informacji, że posiedzenia Prezydium RDN prowadzone są zdalnie przy wykorzystaniu systemu wideokonferencji i systemu tajnego głosowania na odległość to wciąż brak jest należytych podpisów osób uczestniczących w posiedzeniu, bowiem adnotacja "obecny" lub "ob." nie jest równoznaczna z podpisem. Ponadto autor skargi kasacyjnej nie zauważył, że we własnej argumentacji wskazał na obowiązek "podpisu" odrębnego dokumentu przez wszystkie osoby uczestniczące w posiedzeniu lub ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia lista obecności. Powyższego obowiązku Prezydium RDN nie wypełniło należycie, tym samym nieprawidłowość ta uniemożliwia kontrolę legalności tej decyzji.
Dlatego przedmiotowy zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Konstrukcja zarzutów z pkt 2. i 3. petitum skargi kasacyjnej sformułowanych przez skarżący kasacyjnie organ, z uwagi na ich komplementarny charakter umożliwia ich łączne rozpoznanie, bowiem ich istota sprowadza się do zakwestionowania merytorycznego stanowiska Sądu pierwszej instancji leżącego u podstaw konkluzji o zasadnym uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającą, bowiem Rada Doskonałości Naukowej uchybiła procedurze, o jakiej mowa w art. 240 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 października 2023 r.).
Poniższe przedstawienie przez NSA motywów rozpatrzenia zarzutów z pkt 2 i 3 skargi kasacyjnej ma też na celu wskazanie właściwego sposobu procedowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy, choć niezależnie od dalszych wywodów, już sam fakt opatrzenia decyzji podwójnymi datami czyniło koniecznym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 240 ust. 1 i 2 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 października 2023 r.), zespół, o którym mowa w art. 235 ust. 5, wskazuje kandydatów na recenzentów w liczbie stanowiącej co najmniej trzykrotność liczby recenzentów wyznaczanych przez RDN w danej sprawie (ust. 1); Recenzenci są wyznaczani przez RDN po przeprowadzeniu losowania spośród kandydatów, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).
Natomiast zgodnie z § 22 Statutu RDN, zespół ustala listę kandydatów na recenzentów w postępowaniu o nadanie tytułu profesora, zawierającą imiona i nazwiska kandydatów w liczbie co najmniej trzykrotnie większej niż liczba recenzentów wymagana w tym postępowaniu, stosując kryteria o których mowa w art. 229 ustawy oraz uwzględniając inne dane opisane w pkt 1 – 4 tego przepisu, zaś w świetle § 23 Statutu RDN, imienna list recenzentów jest ustalana poprzez losowanie za pomocą narzędzia informatycznego działającego w oparciu o generator liczb losowych bez powtórzeń.
Ocena prawna Sądu pierwszej instancji została szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i brak jest podstaw do jej powielania w tym miejscu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, że skoro w sprawie nie zostało wykazane, że recenzenci zostali wybrani w drodze losowania za pomocą narzędzia informatycznego i czynność ta wobec braku dokumentacji nie może podlegać żadnej kontroli, to należy uznać, że taki sposób procedowania uchybia procedurze, o której mowa w art. 240 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 października 2023 r.), co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej, by procedurę wyznaczenia recenzentów przeprowadzić zgodnie wymogami art. 240 ww. ustawy.
Argumentacja skarżącego kasacyjnie organu, że "przedłożenie przed Sądem I instancji protokołów z posiedzenia Zespołu, Prezydium i wydruków z losowania recenzentów nie wniosłoby nic do sprawy" (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej) oraz "(...) protokołów z posiedzenia Zespołu i Prezydium w zakresie wyboru recenzentów pomimo, że nie stanowią one istotnych dokumentów" (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej) ma charakter ocenny i stanowi wyłącznie nieudolną polemikę z przedmiotowym rozstrzygnięciem jako forma niezadowolenia z zaskarżonego wyroku.
Wskazać należy, że przyjęcie modelu opartego na losowaniu ma zapewnić obiektywizm i bezstronność w wyborze recenzentów. Mając na względzie tę funkcję, sposób przeprowadzania losowania kandydatów na liście musi być transparentny i eliminujący możliwość wpływu innych osób, a przy tym zapewniający możliwość kontroli społecznej. W tym celu z przebiegu losowania powinien być sporządzony protokół, jak też wskazane jest, aby cały proces był nagrywany. Do losowania może zostać wykorzystany także system komputerowy, jeżeli samoczynnie będzie archiwizował przeprowadzone losowanie, aby wykluczyć możliwość jego powtarzania i umożliwić kontrolę przebiegu losowania. Losowanie przeprowadzane jest jednokrotnie w sprawie (nie jest powtarzane), chyba że wyczerpie się lista recenzentów (patrz: Art. 240 PrSzkolWyżN red. Jakubowski 2023, wyd. 1/Aleksander Jakubowski, Legalis).
Uwzględniając powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do argumentacji Sądu pierwszej instancji, że brak w aktach sprawy dokumentów dotyczących czynności wyboru kandydatów na recenzentów, jak i dokumentów dotyczących czynności losowania recenzentów nie pozwalają ocenić w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, czy zachowane zostały w procedurze powoływania recenzentów wymogi ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo szkolnictwie wyższym i nauce oraz statutu.
Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W rekapitulacji przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w pkt 2. sentencji wyroku, na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.