III OSK 2330/24

III OSK 2330/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Paweł Mierzejewski
Rafał Stasikowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1383/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-03-13
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 83 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 30 § 2 w zw. z art. 40 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1383/23 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2023 r. nr 992700.620.216.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Decyzją z 10 lutego 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, odmówił W.K. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść ww. przepisu podkreślając, że świadczenie w drodze wyjątku może zostać przyznane jedynie w przypadku łącznego spełnienia następujących przesłanek: posiadania statusu ubezpieczonego bądź członka rodziny pozostałego po ubezpieczonym, niespełnianie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym wskutek szczególnych okoliczności, braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że przez "szczególne okoliczności" rozumieć należy wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia i wskazał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż u ojca skarżącej wykazano jedynie 2 lata, 4 miesiące i 19 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, z czego w ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci 11 miesięcy i 26 dni tych okresów. Dodano również, że w latach 2000-2004, 2004-2007, 2013-2020 ojciec skarżącej nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a w tym czasie wykonywał pracę bez odpowiedniego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. W związku z powyższym organ uznał, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Ponadto organ uznał, że wykazany przez opiekunkę prawną skarżącej dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby skarżąca pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek skarżącej organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Za słuszne przyjęto stanowisko, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym, wskazując na okresy składkowe i nieskładkowe wypracowane przez ojca skarżącej, w szczególności niepełny okres w ostatnim dziesięcioleciu przed datą śmierci. Dodatkowo zauważono, że z akt sprawy nie wynika, aby ojciec skarżącej nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub innymi zdarzeniami zewnętrznymi niezależnymi od jego woli. Wskazano, że nieleczona choroba alkoholowa ojca skarżącej nie mogła być rozpatrywana jako szczególna okoliczność usprawiedliwiająca niepodjęcie zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Analogicznie odniesiono się do faktu przebywania ojca skarżącej w zakładzie karnym uznając, że okoliczność ta wynikała ze świadomego naruszenia przez niego prawa. Brakujące okresy składkowe nie mogą zostać również usprawiedliwione podejmowaną przez ojca skarżącej pracą dorywczą. W zakresie przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania" organ podtrzymał stanowisko i uznał, że dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącej (2264,47 zł) nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania, bowiem przesłanki tej nie należy utożsamiać z pojęciem "niewystarczających środków utrzymania".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1383/23 po rozpoznaniu skargi skarżącej na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", oddalił skargę. W pierwszej kolejności Sąd uznał za zasadne stanowisko organu, iż skarżąca posiada niezbędne środki utrzymania. Wyjaśnił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" nie zostało zdefiniowane na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, natomiast z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że najbardziej demokratyczną i najrówniejszą metodą wyjaśnienia tego pojęcia jest właśnie odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, bowiem takie świadczenie pozwala na zaspokojenie potrzeb natury podstawowej. Podkreślono również, że przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie przewiduje przesłanki "należytego zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy" czy "zaspokojenia wszelkich potrzeb", a tym samym organ nie był zobligowany do odnoszenia się w swoim rozstrzygnięciu do rzeczywistych potrzeb wnioskodawczyni i rzeczywistych kosztów utrzymania, które mają charakter subiektywny.
W ocenie Sądu organ poprawnie wywiódł brak istnienia szczególnych okoliczności faktycznych uniemożliwiających przyznanie świadczenia w trybie zwykłym. Stwierdzono, że okres pozostawania ojca skarżącej w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku, ponieważ w okresie 47 lat życia wypracował on jedynie 2 lata, 4 miesiące i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych, natomiast ani skarżąca, ani jej opiekunka prawna nie wykazały żadnej przyczyny takiego stanu, którą można by było zakwalifikować jako "szczególną okoliczność". Sąd dodał, że skutecznym dowodem dla wykazania braku możliwości podjęcia zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych mogłoby być orzeczenie lekarza orzecznika ZUS potwierdzające ową okoliczność, natomiast takiego orzeczenia w sprawie nie przedstawiono. Podzielono również stanowisko, zgodnie z którym nieleczona choroba alkoholowa, odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, opieka nad dziećmi nie stanowią szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej wypracowanie krótkiego okresu ubezpieczenia społecznego. Za trafne uznano też stwierdzenie, że rejestracja w urzędzie pracy nie stanowi dowodu na aktywne i nieskuteczne poszukiwanie zatrudnienia.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wniosła skarżąca, żądając uchylenia zaskarżonego wyroku i uchylenia decyzji organu, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz rozpoznania sprawy na rozprawie. Dodatkowo wniesiono o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wskazując, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na błędnym uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, które doprowadziło do nietrafnego oddalenia skargi, że cytat "(...) jedynie skutecznym dowodem dla wykazania braku możliwości zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS potwierdzające ową okoliczność. Takiego dowodu skarżąca nie przedstawiła jednak." (cytat ze str. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), podczas gdy na karcie 27 (verte) akt administracyjnych sprawy znajduje się Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 16 listopada 2022 r. nr akt 055257331, w którym wprost stwierdzono, że zmarły tragicznie w dniu 4 sierpnia 2021 r. ojciec skarżącej był trwale niezdolny do pracy od 4 sierpnia 2021 r., co w korelacji z nieuwzględnionym przez organ faktem, że w marcu 2015 r. ojciec skarżącej uległ poważnemu wypadkowi powoduje, że Sąd nie dość wnikliwie przeanalizował akta sprawy w efekcie błędnie powielił niepolegające na prawdzie ustalenia organu, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności, wskutek których ojciec skarżącej nie spełniał warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, co z kolei doprowadziło organ do nieprawidłowego ustalenia istotnych dla wyniku sprawy okoliczności stanu faktycznego (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji brak wzmianki o ww. orzeczeniu lekarza orzecznika oraz jego oceny prawnej) i w konsekwencji do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach FUS, wobec czego przy wybiórczo dokonanych ustaleniach faktycznych, w których luki miały istotny wpływ na wynik sprawy, rolą sądu było uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., a nie dokonanie własnych ustaleń, że cyt. "Na poprawność konkluzji organu bez wpływu pozostaje też podniesiona w skardze okoliczność wypadku, jakiemu zmarły uległ w 2015 r. Nawet bowiem gdyby hipotetycznie powiększyć okres składkowy zmarłego o 6 lat, jakie minęły od powyższego wypadku do dnia śmierci, to i tak jego okres ubezpieczenia byłby nieadekwatny do wieku" (str. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), mimo że tych ustaleń nie ma zarówno w uzasadnieniu decyzji I i II instancji wydanych w tej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że zarówno Sąd jak i organ uchyliły się od oceny zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy, które można uznać za "szczególne okoliczności", w tym wypadku ojca skarżącej i jego następstw, braku zdolności do pracy ojca skarżącej oraz jego tragicznej śmierci. Co więcej w aktach administracyjnych sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 16 listopada 2022 r., w którym ojciec skarżącej został uznany za trwale niezdolnego do pracy od dnia 4 sierpnia 2021 r., czyli daty jego śmierci. Decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy, a tym samym postępowanie wyjaśniające poprzedzające jej wydanie powinno być przeprowadzone przez organ w sposób dokładny i rzetelny, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie i nie zostało zauważone przez kontrolujący decyzję Sąd. Skarżąca podniosła również wady decyzji, które nie zostały wcześniej zauważone, a mianowicie wskazała na fakt, że obie decyzje zostały zaadresowane do opiekunki prawnej skarżącej, a nie jej bezpośrednio, co może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach. Dodatkowo organ wskazał na treść art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Natomiast zgodnie z ust. 3 ww. przepisu podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Organ był zatem związany treścią tego orzeczenia, bowiem nie podlega ono tzw. uznaniu administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się wokół kwestii proceduralnych, przede wszystkim błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i pominięcia istotnych dla sprawy faktów związanych z ojcem skarżącej.
Zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy k.p.a., chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej, a tym samym organ rozpatrujący sprawę obowiązany był stosować art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy. W ocenie skarżącej znajdujące się w materiale dowodowym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 16 listopada 2022 r. zostało pominięte przez organ i Sąd, a stanowi ono dowód zaistnienia "szczególnych okoliczności" uniemożliwiających podjęcie przez ojca skarżącej zatrudnienia i wypracowanie adekwatnego do wieku okresu składkowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Już z samego brzmienia powołanego przepisu wynika, że świadczenie to ma charakter wyjątkowy, a zatem winno być przyznawane przede wszystkim osobom, które nie mają uprawnień do innych świadczeń w trybie zwykłym. Ponadto ustawodawca formułuje trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie: niespełnienie warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, brak niezbędnych środków utrzymania. Przy czym niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W decyzjach organu oraz orzeczeniu Sądu pierwszej instancji powodem rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia było niespełnienie dwóch przesłanek – braku zaistnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym oraz posiadanie niezbędnych środków utrzymania. Zakwestionowanie w skardze kasacyjnej wyłącznie niezbadania jednej z nich – w sytuacji konieczności ich łącznego spełnienia – powoduje, że skarga kasacyjna nie mogła okazać się skuteczna. Ewentualne naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie niewyjaśnienia "szczególnych okoliczności" pozostawało bez wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na niezakwestionowanie ustaleń i ocen organu i Sądu pierwszej instancji co do przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania".
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Tym samym Prezes ZUS rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i oceniając, czy ojciec wnioskodawczyni nie nabył prawa do świadczenia w trybie zwykłym wskutek zaistnienia "szczególnych okoliczności" tj. jego choroby prawidłowo oparł się na ostatecznym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14; wyrok NSA z 14 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 796/22, wyrok NSA z 8 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 2446/24, CBOSA). W przedmiotowej sprawie w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 16 listopada 2021 r., z którego wynika, że ojciec skarżącej był trwale niezdolny do pracy od 4 sierpnia 2021 r. (dzień śmierci ojca skarżącej). Orzeczenie to nie zostało zakwestionowane przez występującą w imieniu skarżącej przedstawicielkę ustawową, mimo prawidłowego pouczenia zawartego w tym samym piśmie, a tym samym należy uznać, że stało się one prawomocne. Trzeba więc stwierdzić, że ojciec skarżącej do dnia śmierci pozostawał zdolny do pracy, na co zwrócił uwagę zarówno organ jak i Sąd pierwszej instancji. Argumentacja skarżącej, w której stwierdza ona, że w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS jest błąd w dacie stwierdzenia niezdolności do pracy (zamiast "do 4.08.2021" jest "od 4.08.2021"), a organ nie poddał tego żadnej analizie, nie zasługują na uznanie, bowiem nie jest rolą Prezesa ZUS ocena, a tym bardziej ewentualna weryfikacja prawidłowości orzeczenia lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej w ramach rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ w ramach tego postępowania opiera swoje ustalenia na uprzednio wydanych ostatecznych orzeczeniach lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS i nie ma kompetencji do badania ich prawidłowości. Stosownie do art. 14 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS Prezes ZUS wykonuje nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy. W jego ramach, na podstawie art. 14 ust. 2d ww. ustawy, Prezes ZUS, w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika, może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia i przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej. Należy jednak oddzielić postępowanie, którego wynikiem jest wydanie orzeczenia o niezdolności do pracy od postępowania, które zakończone jest decyzją w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sprawy z zakresu niezdolności do pracy nie mają charakteru spraw administracyjnych. Stąd też spod oceny sądu administracyjnego wyłączeniu podlegają kwestie związane z postępowaniem dotyczącym orzeczenia o niezdolności do pracy (takie jak np. wyłączenie konkretnego lekarza orzecznika). Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy. Kwestie związane z dochodzeniem do orzeczenia o niezdolności do pracy i jego ewentualnej weryfikacji należą do sfery, która nie podlega kognicji sądu administracyjnego (wyrok NSA z 7 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 1720/24, LEX nr 3780805). Zarówno organ jak i Sąd pierwszej instancji dokonały analizy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 16 listopada 2021 r. i zasadnie stwierdziły, że orzeczenie to nie mogło mieć wpływu na ocenę przesłanki szczególnych okoliczności, ponieważ nie uzasadnia ono dlaczego skarżący nie podjął żadnego zatrudnienia w przerwach od pracy i nie wypracował wymaganego stażu ubezpieczeniowego.
W analogiczny sposób należy potraktować powołany przez skarżącą fakt jakim był wypadek jej ojca, który miał miejsce w 2015 r. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby wypadek ten miał wpływ na niezdolność ojca skarżącej do pracy, a tym samym nie stanowi on uzasadnienia dla wystąpienia "szczególnych okoliczności". W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że stwierdzenie niezdolności do pracy przez innego lekarza, jak też twierdzenie samej strony, że jest niezdolna do pracy, wynikające z jej subiektywnego przekonania nie wywołuje skutków prawnych na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok NSA z 14 listopada 2002 r. II SA 2243/02, LEX nr 14231). Zgodnie z powyższym stanowisko skarżącej w tym zakresie należy potraktować jako polemikę z treścią orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a tym samym jak już wspomniano wcześniej nie może mieć ono przełożenia na wynik przedmiotowej sprawy.
Warto w tym miejscu także zauważyć, że prowadzący postępowanie organ administracji nie miał obowiązku poszukiwania dowodów mających wykazać zasadność żądania skarżącej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, więc to w jej gestii było przedstawienie wszelkich dowodów mogących potwierdzić wystąpienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły ubezpieczonemu uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym (wyrok NSA z 14 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 574/23, CBOSA). Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan, wykluczający jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Skarżąca nie przedstawiła takich dowodów, a tym samym podniesione zarzuty dotyczące oceny zebranego materiału dowodowego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogły odnieść skutku (wyrok NSA z 3 października 2024 r. sygn. akt III OSK 1334/24, CBOSA).
Nie sposób również uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 134 p.p.s.a. stwierdzając, że "[n]a poprawność konkluzji organu bez wpływu pozostaje też podniesiona w skardze okoliczność wypadku, jakiemu zmarły uległ w 2015 r. Nawet bowiem gdyby hipotetycznie powiększyć okres składkowy zmarłego o 6 lat, jakie minęły od powyższego wypadku do dnia śmierci, to i taki okres ubezpieczenia byłby nieadekwatny do wieku". Po pierwsze, w powyższym stwierdzeniu nie sposób dostrzec uchybienia jednej z zasad wyrażonych w art. 134 p.p.s.a. tj. rozstrzygania w granicach sprawy, a po drugie, jak już wyjaśniono wcześniej niezakwestionowanie ustaleń stanu faktycznego w zakresie pozostałych uznanych przez organ i Sąd pierwszej instancji za niespełnione przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy powodowało nieskuteczność postawionych zarzutów jako pozostających bez wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Na zakończenie, odnosząc się do zawartego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wskazanie jako stronę postępowania przedstawicielki ustawowej zamiast małoletniej wskazać należy, że rozstrzygnięcia organu prawidłowo zaadresowano jedynie do przedstawicielki ustawowej natomiast w treści decyzji wyraźnie oznaczono małoletnią jako stronę postępowania. Wobec tego, że skarżąca w czasie prowadzenia postępowania administracyjnego nie była pełnoletnia i nie mogła samodzielnie podejmować działania przed organem, tym samym, korespondencja jej dotycząca doręczana była do jej przedstawicielki ustawowej, która w jej imieniu kierowała sprawą. Podstawę takiego działania stanowił art. 30 § 2 w zw. z art. 40 § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną