III OSK 2328/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-11-12
NSAAdministracyjneWysokansa
Straż Granicznapomoc finansowalokal służbowydom jednorodzinnyprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjnefunkcjonariusznieruchomości

NSA oddalił skargę kasacyjną Komendanta Głównego Straży Granicznej, potwierdzając prawo funkcjonariusza do pomocy finansowej na dom jednorodzinny mimo wcześniejszego zwrotu lokalu służbowego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania funkcjonariuszowi Straży Granicznej pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego. Organ argumentował, że funkcjonariusz nie spełnił warunku opróżnienia lokalu służbowego przed złożeniem wniosku. WSA uchylił decyzję organu, uznając, że zwrot lokalu przed wnioskiem nie wyklucza prawa do pomocy. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając wykładnię WSA i podkreślając cel przepisów – zapewnienie skutecznego odzyskania lokalu służbowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komendanta Głównego Straży Granicznej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję o odmowie przyznania funkcjonariuszowi S.S. pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego. Organ pierwszej instancji odmówił pomocy, a organ drugiej instancji utrzymał tę decyzję, argumentując, że funkcjonariusz opróżnił lokal służbowy przed złożeniem wniosku o pomoc. WSA uznał, że cel przepisów – zapewnienie odzyskania lokalu służbowego – został osiągnięty, a moment zwrotu lokalu (przed czy po złożeniu wniosku) nie ma znaczenia. NSA, oddalając skargę kasacyjną, podzielił tę wykładnię. Sąd podkreślił, że kluczowe jest faktyczne zdanie lokalu, a przepisy nie wykluczają przyznania pomocy, jeśli lokal został zwrócony przed złożeniem wniosku. NSA zwrócił uwagę na potrzebę kompleksowej wykładni przepisów, uwzględniającej celowościowy aspekt regulacji, a nie tylko literalne brzmienie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, funkcjonariusz może być beneficjentem pomocy finansowej, nawet jeśli zwrócił lokal służbowy przed złożeniem wniosku, o ile cel przepisów – skuteczne odzyskanie lokalu przez organ – został osiągnięty.

Uzasadnienie

NSA podzielił wykładnię WSA, że kluczowe jest faktyczne zdanie lokalu służbowego organowi, a moment tego zdarzenia (przed czy po złożeniu wniosku) nie ma decydującego znaczenia dla prawa do pomocy finansowej. Przepisy mają na celu zapewnienie odzyskania lokalu, a nie ograniczanie przyznawania pomocy ze względu na czas złożenia wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.s.g. art. 98 § ust. 1

Ustawa o Straży Granicznej

Funkcjonariuszowi, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego.

u.s.g. art. 99a § ust. 1 pkt 5

Ustawa o Straży Granicznej

Funkcjonariusz jest obowiązany do opróżnienia lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 94 ust. 1, jeżeli otrzymał pomoc finansową, o której mowa w art. 98 ust. 1 ustawy.

rozp. MSWiA art. 8

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 maja 2008 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej

Wyznacza termin 6 miesięcy od otrzymania pomocy finansowej na zdanie zajmowanego lokalu służbowego. Nie określa terminu początkowego na złożenie wniosku o pomoc.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozp. MSWiA art. 3

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 maja 2008 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cel przepisów o pomocy mieszkaniowej dla funkcjonariuszy Straży Granicznej polega na skutecznym odzyskaniu lokalu służbowego, a nie na ograniczaniu przyznawania pomocy ze względu na moment złożenia wniosku. Zwrócenie lokalu służbowego przed złożeniem wniosku o pomoc finansową nie wyklucza prawa do tej pomocy. Wzór wniosku o pomoc finansową przewiduje możliwość wcześniejszego zwrotu lokalu.

Odrzucone argumenty

Funkcjonariusz nie może otrzymać pomocy finansowej, jeśli zwrócił lokal służbowy przed złożeniem wniosku o pomoc. Naruszenie § 8 rozporządzenia MSWiA, gdyż funkcjonariusz nie mógł spełnić warunku opróżnienia lokalu w terminie, ponieważ lokal został opróżniony przed złożeniem wniosku.

Godne uwagi sformułowania

Głównym celem analizowanych przepisów jest zagwarantowanie skutecznego odzyskania przez uprawnione organy przyznanego wcześniej funkcjonariuszowi, na podstawie decyzji administracyjnej, lokalu mieszkalnego. Nie jest istotne, czy zdanie lokalu służbowego nastąpiło przed czy po wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej. Kluczowe znaczenie dla sprawy ma – jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji – to, czy doszło do zdania lokalu zajmowanego na podstawie decyzji. Proces wykładni z oczywistych względów musi rozpocząć się od wykładni językowej, skoro przepisy prawne, w których zakodowane są normy prawne, napisane są w określonym języku. Chronologiczne pierwszeństwo wykładni językowej, nie zwalnia jednak – nawet w przypadku oceny przez interpretującego przepisu jako jasnego, od zweryfikowania rezultatów wykładni językowej z rezultatami wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący

Olga Żurawska - Matusiak

sprawozdawca

Kazimierz Bandarzewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących pomocy mieszkaniowej dla funkcjonariuszy służb mundurowych, w szczególności w kontekście zwrotu lokalu służbowego i momentu złożenia wniosku o pomoc finansową."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej regulacji prawnej dla funkcjonariuszy Straży Granicznej, ale może stanowić punkt odniesienia dla podobnych spraw w innych służbach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu praw funkcjonariuszy służb mundurowych, jakim jest pomoc mieszkaniowa, i wyjaśnia istotne kwestie interpretacyjne dotyczące zwrotu lokalu służbowego.

Funkcjonariusz Straży Granicznej otrzyma pomoc na dom, mimo że zwrócił lokal służbowy przed złożeniem wniosku?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2328/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Olga Żurawska - Matusiak /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Służba celna
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1901/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-08
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1061
art. 98
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Straży Granicznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1901/23 w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 26 lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem 8 maja 2024 r., II SA/Wa 1901/23, po rozpoznaniu skargi S.S. (dalej: "skarżący") na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z 26 lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z 10 maja 2023 r., nr [...].
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.
Decyzją z 10 maja 2023 r., nr [...] Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej (dalej: organ pierwszej instancji") odmówił przyznania skarżącemu pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Komendant Główny Straży Granicznej (dalej: "organ drugiej instancji") decyzją z 26 lipca 2023 r., uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji oraz odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał, że skarżący od 30 czerwca 2010 r. zajmował służbowy lokal mieszalny, którego powierzchnia mieszkalna zabezpieczała przysługujące mu normy zaludnienia. 7 sierpnia 2020 r. skarżący zdał lokal i przekazał go w całości do dyspozycji organowi pierwszej instancji.
W ocenie organu drugiej instancji w dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej, tj. 20 kwietnia 2023 r., skarżący nie mógł wypełnić warunku, o którym mowa w § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 maja 2008 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz.U.2008 r. nr 96 poz. 617 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie MSWiA"), ponieważ lokal został przez niego opróżniony i przekazany do dyspozycji organu 7 sierpnia 2020 r., a zatem zanim wystąpił z wnioskiem.
Organ drugiej instancji wyjaśnił ponadto, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji motywowane było wyłącznie tym, że zaskarżona decyzja została wydana jedynie w oparciu o art. 98 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U.2022 poz. 1061, dalej: ustawa o Straży Granicznej"), a za podstawę nie wskazano w niej § 8 rozporządzenia MSWiA.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przywołanym na wstępie wyrokiem z 8 maja 2024 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sprawy sprowadza się do wykładni art. 99a ust. 1 pkt 5 ustawy o Straży Granicznej oraz § 8 rozporządzenia MSWiA. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie głównym celem jaki chciał osiągnąć prawodawca, było zagwarantowanie organowi przyznającemu pomoc na uzyskanie domu jednorodzinnego, możliwości skutecznego odzyskiwania lokali mieszkalnych przyznanych funkcjonariuszom na podstawie decyzji administracyjnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji funkcjonariusz, który przekazał do organu lokal zajmowany na podstawie decyzji administracyjnej, co do zasady może zostać beneficjentem pomocy finansowej na uzyskanie domu. Okoliczność, czy zdanie lokalu nastąpiło przed, czy po wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej pozostaje bez znaczenia.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie argumentu przeciwnego nie stanowi norma § 8 rozporządzenia MSWiA, która wyznacza termin 6 miesięcy od otrzymania pomocy finansowej, na zdanie zajmowanego lokalu służbowego. Przepis ten określa bowiem wyłącznie maksymalną długość czasu, w jakim beneficjent pomocy finansowej może równocześnie korzystać z dotychczasowego lokalu, przyznanego na podstawie decyzji.
Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że zdanie przez skarżącego na rzecz organu lokalu mieszkalnego zajmowanego na podstawie decyzji administracyjnej, jeszcze przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie domu jednorodzinnego, nie stoi na przeszkodzie przyznaniu pomocy finansowej. Nastąpił bowiem oczekiwany przez prawodawcę skutek w postaci powrotu do dyspozycji organu lokalu służbowego, który może być wykorzystany na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych innych funkcjonariuszy.
Na tej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Jednocześnie zobowiązał organ, aby ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił zaprezentowaną wykładnię oraz ustalił, czy nie istnieją inne od wskazanych w uchylonej decyzji, przeszkody dla uwzględnienia wniosku o przyznanie spornej pomocy finansowej.
Od powyższego wyroku organ drugiej instancji wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
- art. 98 w zw. z 99a ust. 1 pkt 5 ustawy o Straży Granicznej, wobec uznania, że funkcjonariuszowi , który otrzymał decyzją administracyjną lokal mieszkalny zgodnie z § 2 rozporządzenia MSWiA, można przyznać pomoc finansową mimo, iż art. 99a ustawy o Straży Granicznej w sposób jednoznaczny wskazuje, że funkcjonariusz jest zobowiązany do opróżnienia lokalu mieszkalnego, jeżeli otrzymał pomoc finansową,
- § 3 i 8 rozporządzenia MSWiA, w sytuacji gdy funkcjonariusz wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej, przed zdaniem lokalu mieszkalnego, zajmowanego na podstawie decyzji administracyjnej. W dacie złożenia wniosku w sprawie przyznania pomocy finansowej, tj. 20 kwietnia 2023 r., skarżący nie mógł wypełnić warunku o którym mowa w § 8 rozporządzenia MSWiA, wobec faktu, iż lokal został przez niego opróżniony i przekazany do dyspozycji organu już wcześniej, tj. 07 sierpnia 2020 r.
Z uwagi na powyższe zarzuty organ drugiej instancji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Ponadto oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Stopień skuteczności skargi kasacyjnej zależy od stopnia precyzji określenia jej zarzutów. Autor skargi kasacyjnej wyznacza bowiem zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy skargi kasacyjnej oraz jej uzasadnienie musi więc być precyzyjne z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych, czy też ich uzasadnienia. Obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie, które przepisy prawa materialnego, i w jaki sposób, zostały naruszone, oraz które przepisy prawa procesowego zostały naruszone, i jaki to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest również powołany do uzupełniania ani interpretowania niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych, o których stanowi art. 176 p.p.s.a., należy przy tym rozumieć szczegółowe określenie tych przepisów prawa, które – zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie i ich uzasadnienie. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu.
Przytoczenie powyższych zasad było o tyle konieczne, że skarga kasacyjna wywiedziona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni tym zasadom odpowiada, co w istocie uniemożliwia odniesienie się do poszczególnych zarzutów, a jedynie do łącznego rozpoznania ich istoty. Zauważyć bowiem należy, że autor skargi kasacyjnej nie przyporządkowuje zarzutów poszczególnym, określonym w przepisie art. 174 p.p.s.a. podstawom kasacyjnym ze wskazaniem, czy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną miało miejsce naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, czy naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Skarga kasacyjna nie przyporządkowuje zatem zarzutów do konkretnego punktu art. 174 p.p.s.a., nie określa formy naruszenia wskazanych w zarzutach przepisów. Jako naruszony wskazuje art. 98 ustawy o Straży Granicznej, pomijając, że przepis ten składa się z 4 ustępów, o zróżnicowanej treści normatywnej. Nadto drugi zarzut oprócz wskazanych wadliwości jest w istocie zupełnie niezrozumiały.
W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak ten nie uzasadnia wprawdzie stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a. i podlega odrzuceniu (por. wyrok NSA z 11 maja 2006 r.), nie stanowi jednak wypełnienia koniecznego wymogu profesjonalizmu we wnoszeniu skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika i w znacznym stopniu determinuje wynik kontroli instancyjnej.
Niezależnie od powyższego przechodząc do analizy zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że ich treść umożliwia ich łączne rozpoznanie, bowiem istota obu zarzutów sprowadza się do próby zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 99a ust. 1 pkt 5 ustawy o Straży Granicznej oraz § 8 rozporządzenia MSWiA.
Zarzuty te nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Podzielić należy dokonaną przez Sąd pierwszej instancji interpretację znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o Straży Granicznej, jak i przepisów rozporządzenia MSWiA. Sąd oprócz literalnego odczytania tych przepisów zasadnie odwołał się też do wykładni celowościowej.
Proces wykładni przepisów prawa dokonywany przez organy stosujące prawo i sądy jest procesem refleksyjnym zmierzającym do odkodowania z przepisu normy prawnej wraz z jej percepcją. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu upatrującego szczególnego i rozstrzygającego znaczenia wykładni językowej, ani tym bardziej stanowiska, według którego próba dokonania wykładni, która byłaby sprzeczna z językowym znaczeniem przepisu prawa, stanowi naruszenie zasady praworządności. Otóż trzeba podkreślić, że proces wykładni z oczywistych względów musi rozpocząć się od wykładni językowej, skoro przepisy prawne, w których zakodowane są normy prawne, napisane są w określonym języku. Chronologiczne pierwszeństwo wykładni językowej, nie zwalnia jednak – nawet w przypadku oceny przez interpretującego przepisu jako jasnego, od zweryfikowania rezultatów wykładni językowej z rezultatami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Dopiero wykorzystywanie wszelkich instrumentów pozwalających odczytać treść normy w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa i jego celami, pozbawia proces wykładni cech automatyzmu i bezrefleksyjności. Takie kompleksowe działanie nie jest jednoznaczne z prawotwórstwem organów czy sądów. Postulat tzw. pełnej wykładni, zgodnie z którym proces interpretacyjny należy prowadzić równolegle za pomocą wszystkich typów dyrektyw (dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych) bez zakładania z góry pierwszeństwa i szczególnego znaczenia wykładni językowej w stosunku do pozostałych metod wykładni, znajduje podstawy w poglądach nauki (por. E. Smoktunowicz: Clara non sunt interpretanda w prawie administracyjnym, /w:/ Księga pamiątkowa profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 1999, s. 303-309; M. Zieliński: Podstawowe zasady współczesnej wykładni prawa, w: P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 120; A. Mączyński: O tak zwanych wyrokach interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego /w:/ P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 167, E. Łętowska: O nauczaniu opisowej wykładni prawa, w: P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 245), wskazujących na charakter systemu prawa administracyjnego (rozbudowanego, zróżnicowanego, mającego wielu twórców, częstokroć uwikłanych w ścisłe zależności polityczne i działających bez fachowych komisji doradczych), który sprawia, że istnienie tzw. "cienia semantycznego" można w tym prawie traktować jako regułę, a poprawność rezultatów wykładni językowej powinna być weryfikowana, a także na wielość i różnorodność źródeł prawa administracyjnego determinujących szczególną rolę, jaką w działaniach organu administracji powinna odgrywać wykładnia systemowa, czy wreszcie na zadania, jakie stoją przed organami administracji publicznej i prawem administracyjnym, tj. okoliczność, że na organach stosujących prawo administracyjne spoczywa w jednakowym stopniu obowiązek stosowania określonej normy prawnej determinującej kształt sprawy administracyjnej, jak i obowiązek zrealizowania interesu publicznego poprzez zastosowanie tej normy, co uwypukla z kolei znaczenie metody wykładni celowościowej w prawie administracyjnym.
Również w nowszych opracowaniach i orzecznictwie przyjmuje się, że "jedynym kryterium w zakresie wyboru metody wykładni powinna być poprawność efektów tej wykładni, a nie założenie o swoistej wyższości jednego rodzaju wykładni nad innymi" (zob. M. Zirk-Sadowski, /w:/ R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.): System prawa administracyjnego, Tom 4: L. Leszczyński, B. Wojciechowski, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2015, s. 225) podkreślając, że "wykładnia prawa jest procesem kompleksowym, wymagającym równoczesnego stosowania wszystkich trzech (językowej, systemowej, funkcjonalnej) rodzajów wykładni. Rezultaty wykładni językowej są więc nie tyle poddawane weryfikacji, co dalszemu uściśleniu i rozwinięciu poprzez stosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej. Poszczególnych rodzajów wykładni nie można zatem traktować jak luźno ze sobą powiązanych etapów procesu interpretacji prawa, lecz jako części składowe tego procesu tworzące razem pewną całość" (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2021 r., I OSK 817/21).
Celem regulacji zawartych w rozdziale 12 ustawy o Straży Granicznej jest zapewnienie funkcjonariuszowi w służbie stałej prawa do lokalu mieszkalnego odpowiadającego przysługującym normom zaludnienia. Z treści przepisów powyższej ustawy wynika, że prawo do lokalu mieszkalnego jest realizowane przede wszystkim przez przydzielenie takiego lokalu, a dopiero, gdy przydziału takiego nie dokonano, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługują zastępcze świadczenia pieniężne. Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej funkcjonariuszowi, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej, społecznej inicjatywie mieszkaniowej lub towarzystwie budownictwa społecznego albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. Uprawnienia do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego nie mogą być oceniane w oderwaniu od całości przepisów Rozdziału 12 ustawy o Straży Granicznej, w tym, w szczególności art. 92 i 99a. Przepis art. 99a ust. 1 pkt 5 ww. ustawy stanowi bowiem, że funkcjonariusz jest obowiązany do opróżnienia lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 94 ust. 1, jeżeli otrzymał pomoc finansową, o której mowa w art. 98 ust. 1 ustawy. Tak więc uzasadnione jest przyjęcie, że pomoc finansowa może być przyznana także w sytuacji otrzymania lokalu na podstawie decyzji o jego przydziale, w innym bowiem razie powyższy przepis byłby zbędny. Pomoc finansowa, o której stanowią przepisy ustawy o Straży Granicznej, przyznawana jest na wniosek funkcjonariusza. Przepisy te nie określają terminu (czasu), w jakim powinien zostać złożony wniosek o pomoc finansową określoną w art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej. Przepisy ustawy nie przewidują także wygaśnięcia prawa do pomocy finansowej na skutek upływu czasu czy też zrealizowania celu, na jaki pomoc jest przeznaczona, przed wystąpieniem z wnioskiem o jej przyznanie. Nie określają również terminu w jakim powinno dojść do zdania lokalu zajmowanego na podstawie decyzji o przydziale w sytuacji ubiegania się o pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego czy domu jednorodzinnego. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym okoliczność, że zdaniem organu wystąpienie z wnioskiem nastąpiło zbyt późno nie może przekreślać uprawnienia do uzyskania pomocy finansowej przez funkcjonariusza (por. np. wyrok NSA z 17 marca 2023 r., III OSK 7196/21). Tożsame stanowisko należy wyrazić w przypadku obowiązku zdania otrzymanego wcześniej lokalu mieszkalnego. Nie jest istotne, czy zdanie lokalu służbowego nastąpiło przed czy po wystąpieniu z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej. Kluczowe znaczenie dla sprawy ma – jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji – to, czy doszło do zdania lokalu zajmowanego na podstawie decyzji. Głównym celem analizowanych przepisów jest zagwarantowanie skutecznego odzyskania przez uprawnione organy przyznanego wcześniej funkcjonariuszowi, na podstawie decyzji administracyjnej, lokalu mieszkalnego. W ten sposób, pozostający w dyspozycji organu lokal mieszkalny, wraca we władztwo organu i może zostać wykorzystany dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych innych funkcjonariuszy. Jest to szczególnie istotne zważywszy, że funkcjonariuszom przysługuje tylko jedna z form pomocy mieszkaniowej przewidzianej przepisami ustawy o Straży Granicznej. Prawodawca wykluczył taką sytuację, w której funkcjonariusz otrzymuje pomoc finansową bez zwrotu przydzielonego mu wcześniej lokalu służbowego. Zatem gdy funkcjonariusz zdaje lokal, i to niezależnie czy dzieje się to przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej, czy po jego złożeniu, pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego mu przysługuje. Jedyny ogranicznik czasowy przewiduje § 8 rozporządzenia MSWiA, który zakreśla 6 miesięcy od dnia wypłaty pomocy finansowej na opróżnienie zajmowanego lokalu mieszkalnego. Przepis ten nie wskazuje jednak terminu początkowego na złożenie takiego wniosku, co dodatkowo utwierdza w przekonaniu, że zdanie lokalu może nastąpić także przed wszczęciem postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Zwrócić także należy uwagę na wzór wniosku w sprawie przyznania pomocy finansowej określonego w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 maja 2008 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 247), gdzie w pkt 8 przewidziano informację "Przekażę/przekazałem(-łam)" w całości zajmowany lokal mieszkalny do dyspozycji" właściwego organu. Prawodawca przewidział w tej regulacji wprost, że do przekazania zajmowanego lokalu może dojść przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy finansowej.
Nieuprawnione jest zatem takie rozumienie art. 99a ust 1 pkt 5 ustawy o Straży Granicznej i § 8 ww. rozporządzenia, przyjmowane przez organ, zgodnie z którym funkcjonariusz jest obowiązany opróżnić lokal mieszkalny dopiero po otrzymaniu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego. Do takiego wniosku może wprawdzie prowadzić literalne odczytanie tych przepisów, ale jak wywiedziono powyżej nie jest ono zgodne z celem przepisów ustawy o Straży Granicznej odnoszących się do mieszkań funkcjonariuszy Straży Granicznej. Celem omawianych przepisów jest skuteczne odzyskanie lokalu mieszkalnego przyznanego na podstawie decyzji administracyjnej w sytuacji ubiegania się przez funkcjonariusza o pomoc mieszkaniową, nie zaś ograniczanie możliwości jej przyznania uzależnionej od momentu wystąpienia z wnioskiem o jej udzielenie.
Mając powyższe względy na uwadze, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI