III OSK 2308/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-16
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo wodneopłata stałaściekiodwodnienie zakładu górniczegozwolnienie z opłatinterpretacja przepisówwody zasolonesąd administracyjny

NSA oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Zarządu Zlewni, potwierdzając uchylenie decyzji w sprawie opłaty stałej za wprowadzanie wód z odwodnienia zakładu górniczego, wskazując na potrzebę prawidłowej wykładni przepisów o ściekach i zwolnieniach z opłat.

Sprawa dotyczyła opłaty stałej za wprowadzanie wód z odwodnienia zakładu górniczego. Sąd I instancji uchylił decyzję organu, wskazując na nieprawidłową definicję ścieków i brak rozważenia zwolnienia z opłaty. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA co do konieczności prawidłowej wykładni art. 16 pkt 61 lit. e) i art. 279 pkt 3 Prawa wodnego oraz podkreślając zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił decyzję organu w przedmiocie opłaty stałej za wprowadzanie wód z odwodnienia zakładu górniczego. Sąd I instancji wskazał, że organ nieprawidłowo zdefiniował ścieki, nie rozważył zwolnienia z opłaty na podstawie art. 279 pkt 3 Prawa wodnego oraz popełnił błędy formalne i rachunkowe. Organ w skardze kasacyjnej zarzucił m.in. naruszenie art. 279 pkt 3 Prawa wodnego poprzez jego zastosowanie do opłaty stałej, a także błędną wykładnię art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Podkreślono, że definicja ścieków ewoluowała, a zwolnienie z opłaty na podstawie art. 279 pkt 3 Prawa wodnego ma zastosowanie do opłat stałych i zmiennych, a wątpliwości interpretacyjne należy rozstrzygać na korzyść strony. NSA zwrócił uwagę, że organ nie zbadał faktycznej jakości wód i nieprawidłowo zinterpretował przepisy dotyczące zwolnień, a także wskazał na inne uchybienia organu, takie jak błędne określenie adresata decyzji i błędy rachunkowe.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, co do zasady, ale należy rozważyć wyjątki wskazane w przepisie.

Uzasadnienie

Sąd I instancji wskazał, że organ pominął istotne wyłączenia z definicji ścieków, a ocena zależy od ustaleń faktycznych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

Prawo wodne art. 16 § pkt 61 lit. e

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Definicja ścieków, z wyłączeniem wód wtłaczanych do górotworu i niezanieczyszczonych wód z odwodnienia zakładów górniczych.

Prawo wodne art. 271 § ust. 5

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Podstawa ustalenia opłaty stałej.

Prawo wodne art. 279 § pkt 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Zwolnienie z opłat za wprowadzanie wód zasolonych, jeżeli suma chlorków i siarczanów nie przekracza 500 mg/l. Dotyczy opłat stałych i zmiennych.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

k.p.a. art. 7a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

ustawa o COVID-19 art. 22zs4 § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Prawo wodne (uchylone) art. 9 § ust. 1 pkt 14 lit. e

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne

Definicja ścieków w poprzednim stanie prawnym.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne art. 10 § ust. 1

Podstawa ustalenia opłaty stałej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nieprawidłowo zinterpretował definicję ścieków w kontekście wód z odwodnienia zakładu górniczego. Organ nie rozważył prawidłowo zastosowania zwolnienia z opłaty stałej na podstawie art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Wątpliwości interpretacyjne dotyczące zwolnienia z opłat powinny być rozstrzygane na korzyść strony. Organ nie zbadał faktycznej jakości wód pod kątem spełnienia warunków zwolnienia z opłaty. Organ popełnił błędy formalne i rachunkowe w decyzji.

Odrzucone argumenty

Argumenty organu oparte na błędnej wykładni art. 279 pkt 3 Prawa wodnego (że dotyczy tylko opłat zmiennych) i art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego. Argumenty organu oparte na założeniu, że pozwolenie wodnoprawne wyklucza zastosowanie zwolnienia z opłaty. Argumenty organu oparte na twierdzeniu o prawidłowym naliczeniu opłaty stałej zgodnie z art. 271 ust. 5 Prawa wodnego i pozwoleniem wodnoprawnym.

Godne uwagi sformułowania

W ocenie Sądu I instancji, organ zupełnie pominął istotną kwestię wyłączeń z art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego. Rolą organu jest w pierwszym rzędzie ustalenie, czy w danej sprawie występują okoliczności stanowiące przesłankę do zastosowania obligatoryjnego zwolnienia, które ustawodawca wprost określił w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Ustawodawca w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego nie odniósł się do warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, dlatego należy uznać, że wolą ustawodawcy było każdorazowe ustalanie przez organ, czy wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) we wprowadzonych wodach nie przekracza 500 mg/l, w oderwaniu od warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Charakter opłat za usługi wodne jako daniny publicznej, wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony.

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

sprawozdawca

Kazimierz Bandarzewski

członek

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa wodnego dotyczących definicji ścieków, zwolnień z opłat za usługi wodne oraz zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego, ale jego zasady interpretacyjne mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii interpretacyjnych Prawa wodnego i zasad postępowania administracyjnego, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w tym obszarze. Wyjaśnia, jak stosować zwolnienia z opłat i jak interpretować przepisy na korzyść strony.

Jak interpretować Prawo wodne na korzyść podatnika? NSA wyjaśnia zasady zwolnień z opłat za ścieki.

Dane finansowe

WPS: 45 256 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2308/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Kazimierz Bandarzewski
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
IV SA/Po 534/19 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-09-25
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2268
art. 279 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 534/19 w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 15 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie opłaty stałej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi A. S.A. z siedzibą w K. (dalej: spółka) uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Inowrocławiu z 15 kwietnia 2019 r. w przedmiocie opłaty stałej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że informacją roczną z 8 marca 2019 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Inowrocławiu ustalił spółce opłatę stałą w wysokości 76.039 zł w tym 76.038,63 zł za wprowadzenie ścieków – wód pochodzących z odwodnienia [...], za okres 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. Opłata została ustalona na podstawie art. 271 ust. 5 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r., poz. 2268 – dalej: Prawo wodne) oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 2502). Opłata została obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty w wysokości 250 zł na dobę za 1 m³/s czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 365 dni oraz maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym w ilości 1.800 m³/h i wynoszącym po obliczeniu 0,83330000 m³/s.
Spółka złożyła reklamację od powyższej informacji rocznej.
Decyzją z 15 kwietnia 2019 r. organ ustalił "B." opłatę stałą w wysokości 45.256 zł, w tym 45.256 zł za wprowadzenie ścieków – wód pochodzących z odwodnienia [...], za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. (pkt 1 decyzji). Ponadto organ określił spółce wysokość nadpłaty w opłacie stałej za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w kwocie 30.783 zł z tytułu pozwolenia wodnoprawnego z 26 czerwca 2015 r.
Spółka wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Uwzględniając skargę Sąd I instancji wskazał, że ostateczną decyzją Marszałka Województwa Wielkopolskiego z 23 czerwca 2015 r. udzielono spółce pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód polegające na wprowadzeniu ścieków - wód pochodzących z odwodnienia wgłębnego zakładu górniczego [...]. W decyzji ustalono maksymalną godzinową, dobową oraz roczną ilość ścieków. Ponadto w pozwoleniu wodnoprawnym Marszałek Województwa Wielkopolskiego ustalił, że ścieki nie powinny zawierać substancji zanieczyszczających w ilości przekraczającej najwyższe dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń, w przypadku chlorków 1000 mg CL/l i siarczanów 500 mg/SO4/l.
W ocenie Sądu I instancji, istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy można uznać wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego, odprowadzane przez spółkę do wód lub do ziemi, za ścieki zgodnie z definicją z art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego. W ocenie spółki, wody odprowadzane z odwodnienia zakładu górniczego nie mieszczą się w definicji ścieków. Organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tej kwestii, a wskazał jedynie, że z definicji zakładu górniczego wynika, że pojęcie to obejmuje swoim zakresem zarówno podziemne zakłady górnicze, jak i odkrywkowe zakłady górnicze, a zatem wody pochodzące z odwodnienia odkrywkowych zakładów górniczych, wprowadzane do wód lub do ziemi zawierają się w pojęciu ścieków. W ocenie Sądu I instancji, organ zupełnie pominął istotną kwestię wyłączeń z art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego, czyli wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie oraz niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych. Spółka wyjaśniła bowiem, że odprowadza wody niezanieczyszczone, pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego. Jedynym oddziaływaniem jest ich przepompowywanie. W ocenie Sądu I instancji, ocena, czy można wody uznać za ścieki zależy nie tylko od rozumienia (wykładni) art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego, ale także od ustaleń faktycznych, obejmujących charakterystykę działalności spółki oraz celu i sposobu korzystania z wód. W tej sprawie ustalenia te nie mają oparcia w zebranym materiale dowodowym, na który składa się tylko odpis decyzji Marszałka Województwa Wielkopolskiego z 23 czerwca 2015 r., informacja roczna oraz reklamacja skarżącej. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w tej sprawie.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że organ nie rozważył, czy w tej sprawie możliwe jest zastosowanie zwolnienia z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Zdaniem Sądu I instancji, nie można interpretować zakresu zwolnienia z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, wyłącznie w oparciu o przepisy określające sposób wyliczenia opłaty stałej i opłaty zmiennej. Rolą organu jest w pierwszym rzędzie ustalenie, czy w danej sprawie występują okoliczności stanowiące przesłankę do zastosowania obligatoryjnego zwolnienia, które ustawodawca wprost określił w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Już wykładnia gramatyczna tego przepisu wskazuje, że zwolnienie w nim przewidziane, znajduje zastosowanie do opłat za usługi wodne bez rozróżnienia, czy chodzi o opłatę stałą czy opłatę zmienną. Ustawodawca w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego nie odniósł się do warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, dlatego należy uznać, że wolą ustawodawcy było każdorazowe ustalanie przez organ, czy wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) we wprowadzonych wodach nie przekracza 500 mg/l, w oderwaniu od warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Wadliwe natomiast jest opieranie się jedynie na wartościach chlorków i siarczanów określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Wartości te co prawda przekraczają wartość określoną w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Jednak w pozwoleniu wodnoprawnym wydanym w niniejszej sprawie wartości te określono jako najwyższe dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń. Tym samym organ wydający pozwolenie dopuszczał możliwość występowania niższych wskaźników chlorków i siarczanów.
W ocenie Sądu I instancji, zasadny jest zarzut skargi dotyczący nieprawidłowego określenia adresata decyzji. Zaskarżona decyzja z 15 kwietnia 2019 r. jako zobowiązanego do uiszczenia opłaty określiła podmiot nieistniejący. Grupa B. obejmuje bowiem wiele podmiotów. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że nieprawidłowe jest takie sformułowanie decyzji, z którego wynika, że w pewnej kwocie zawiera się taka sama kwota. Jest to sformułowanie mylące i niepotrzebne. Jeżeli kwestia powyższa wynika z pomyłki związanej z zamiarem zaokrąglania wysokości opłaty w dół (czego w niniejszym przypadku nie uczyniono), to powinno to zostać wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Dodatkowo Sąd I instancji zauważył, że doszło do błędu rachunkowego w wyliczeniu kwoty opłaty stałej w niniejszej sprawie, ponieważ opłata powinna wynosić 45.625 zł, a nie 45.256 zł. Skutkiem błędu rachunkowego jest także nieprawidłowa wysokość nadpłaty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ.
W pierwszej kolejności organ sformułował wnioski procesowe wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Organ sformułował następujące zarzuty kasacyjne.
Po pierwsze, zarzut naruszenia art. 279 pkt. 3 Prawa wodnego, co polegało na przyjęciu, że cytowany przepis prawa odnosi się zarówno do opłaty stałej jak i zmiennej. W ocenie organu, wykładnia celowościowa tego przepisu, zwłaszcza w kontekście implementacji do krajowego porządku prawnego dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego Rady z 23 października 2000r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. UE L 2000 Nr 327, s. 1 – dalej: Ramowa Dyrektywa Wodna), różnicuje oba rodzaje opłat i wykazuje ich różnicę. Opłata stała to skutek rezerwacji i dostępności środowiska wodnego w odróżnieniu od opłaty zmiennej. Cytowany przepis prawa nie odnosi się więc do opłaty stałej.
Po drugie, zarzut naruszenia art. 272 ust. 2 Prawa wodnego w związku z art. 271 ust. 5 Prawa wodnego przez niezastosowanie tych przepisów przy wydaniu wyroku. W ocenie organu, z przepisów tych wynika, że opłata stała powinna być obliczana na zasadach ogólnych z wyłączeniem art. 279 pkt. 3 Prawa wodnego.
Po trzecie, zarzut naruszenia art. 279 Prawa wodnego polegającego na uznaniu, że spółka powinna w analizowanej sprawie być zwolniona z opłat za usługi wodne z tego powodu, że nie wprowadza do wód lub ziemi ścieków będących wodami zasolonymi. Zdaniem organu, spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność przeciwną, a możliwość wprowadzania tego rodzaju wód wynika z pozwolenia wodnoprawnego.
Po czwarte, zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego. Polegało to na uznaniu, że ocena, czy można określone wody uznać za ścieki zależy nie tylko od rozumienia wykładni cytowanego przepisu, ale także od ustaleń faktycznych i sposobu korzystania z wód w zakresie rzeczywistej ilości odprowadzanych ścieków
Po piąte, zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.). Polegało to na uznaniu, że należało zastosować wykładnię zawężającą wobec istnienia rozbieżności interpretacyjnych. W ocenie organu, w tej sprawie rozbieżności nie występowały, bowiem opłata stała została prawidłowo naliczona zgodnie z art. 271 ust. 5 Prawa wodnego, na podstawie obowiązującego pozwolenia wodnoprawnego.
Po szóste, zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem organu, w tej sprawie prawidłowo zgromadzono i oceniono materiał dowodowy sprawy Ponadto, Sąd I instancji nie wskazał, że jaki materiał dowodowy nie został uwzględniony przez organ.
Po siódme, zarzut naruszenia art. 271 ust. 5 Prawa wodnego przez jego niezastosowanie wprost. Zdaniem organu, przepis ten wyraźnie wskazuje, w jaki sposób należy ustalić opłatę stałą i wprost odsyła do treści pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego.
Po ósme, zarzut naruszenia prawa procesowego przez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i nieprawidłowe przyjęcie, że organ naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 16 pkt 61 lit. e) i art. 279 pkt 3 Prawa wodnego oraz przepisy postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Po pierwsze, w związku z wejściem w życie Prawa wodnego nastąpiła zmiana systemu opłat za pobór wód i za wprowadzanie ścieków do wód i do ziemi. Przepisy tej ustawy stanowią transpozycję do polskiego porządku prawnego m.in. dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej (Dz. Urz. WE L 327 ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275). Zgodnie z art. 9 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, Państwa Członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Zwrot kosztów usług wodnych wiąże się z nałożeniem opłat na podmioty korzystające z tych usług. Opłaty te mają służyć zachęceniu użytkowników do bardziej racjonalnego i oszczędnego sposobu gospodarowania wodami. W uzasadnieniu wyroku z 7 grudnia 2016 r. (pkt 24) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że z art. 9 dyrektywy 2000/60, jak i z żadnego innego z jej przepisów nie wynika, żeby prawodawca unijny zamierzał stawiać przeszkody temu, żeby państwa członkowskie przyjęły odnośnie korzystania z wody taką politykę cenową, która opiera się na naliczaniu użytkownikom ceny wody, która składa się z części zmiennej powiązanej z ilością rzeczywiście zużywanej wody i części stałej, która nie jest z tym zużyciem powiązana (Vodoopskrba i odvodnja d.o.o. v. Željce Klafurić, C-686/15, ZOTSiS 2016/12/I-927). Prawodawca unijny pozostawił więc swobodę państwom członkowskim w kształtowaniu systemu opłat za usługi wodne, przy czym system ten ma uwzględniać analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III do Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz zasadę "zanieczyszczający płaci".
Po drugie, pozwolenie wodnoprawne zostało wydane na podstawie nieobowiązującej już ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.). Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. e) Prawa wodnego z 2001 r., za "ścieki" należało uznawać wprowadzane do wód lub do ziemi: "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie". Zestawienie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. e Prawa wodnego z 2001 r. oraz art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego prowadzi do wniosku, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania pozwolenia wodnoprawnego, w świetle pierwszego z wymienionych przepisów (lege non distinguente), niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych stanowiły ścieki, którymi nie są już pod rządami obecnie obowiązującego Prawa wodnego z 2017 r., zgodnie z art. 16 pkt 61 lit. e) tej ustawy. Z tego względu, w procesie wykładni przepisów stanowiących podstawę nałożenia obowiązku ponoszenia opłaty stałej należy uwzględnić aktualne znaczenie poszczególnych pojęć, którymi się posłużono w pozwoleniu wodnoprawnym. Definicja legalna z art. 16 pkt 61 lit. e) Prawa wodnego nakazuje bowiem przyjąć, że wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego należy, co do zasady, uznawać za ścieki, jednakże poza dwoma wskazanymi w tym przepisie wyjątkami. Organ nie dokonał oceny, czy wyjątki te mają w tej sprawie zastosowanie, co stanowiło podstawę do uwzględnienia skargi, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji.
Po trzecie, zgodnie z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, zwolnione jest z opłat za usługi wodne wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/I. Z literalnego brzmienia tego przepisu nie wynika jednoznacznie, czy zwolnienie to odnosi się tylko do opłat stałych, czy też tylko do opłat zmiennych. W ocenie organu, zwolnienie z opłat na podstawie powołanego przepisu dotyczy tylko opłaty zmiennej. Natomiast w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym spółce maksymalna wartość sumy chlorków i siarczanów w wodach zasolonych wprowadzanych do wód została określona na poziomie wyższym niż wynika z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, co wyklucza zastosowanie tej normy prawnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy jednak w tym zakresie podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego nie wynika, że zwolnienie z opłaty odnosi się wyłącznie do opłat zmiennych. Obowiązek ponoszenia opłat za usługi wodne został określony z art. 268 Prawa wodnego. W art. 270 ust. 8 powołanej ustawy prawodawca doprecyzował, że opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków składa się z opłaty stałej i opłaty zmiennej. Uznać zatem należy, że brak jest podstaw do ograniczenia zwolnienia z opłaty tylko do opłaty zmiennej. Charakter opłat za usługi wodne jako daniny publicznej, wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony. Zgodnie bowiem z art. 7a § 1 k.p.a., obowiązującym od 1 czerwca 2017 r. i mającym zastosowanie do postępowań administracyjnych wszczętych po tym dniu, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. W rozpoznawanej sprawie nie występowały sporne interesy stron jak również nie dotyczyła ona interesu osób trzecich. Nie występują też przesłanki uzasadniające odmowę jego zastosowania określone w art. 7a § 2 k.p.a.
W procesie wykładni art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodnego nie można pominąć argumentów związanych z wykładnią celowościową. Celem wprowadzenie odpłatnej usługi wodnej polegającej na wprowadzania ścieków do ziemi lub do wód jest ochrona środowiska przed odprowadzeniem ścieków nieprawidłowej jakości. Podmiot odprowadzający ścieki, mając wpływ na ich ilość i jakość, przez wprowadzenie zwolnienia z opłaty jest motywowany do podejmowania rozwiązań umożliwiających uzyskanie jak najbardziej bezpiecznej dla środowiska jakości, co w efekcie przekładać się powinno na obniżenie kosztów prowadzonej działalności.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu, że brak było możliwości zwolnienia z opłaty, bowiem w pozwoleniu wodnoprawnym maksymalna wartość sumy chlorków i siarczanów w wodach zasolonych wprowadzanych do wód została określona na poziomie wyższym niż wynika z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Z powyższego wynika, że zdaniem organu dla zwolnienia z opłaty decydujące znaczenie mają poziomy zanieczyszczeń dopuszczone w pozwoleniu wodnoprawnym albo pozwoleniu zintegrowanym. Należy jednak zauważyć, że w pozwoleniu wodnoprawnym wydanym w rozpoznawanej sprawie wielkości poszczególnych zanieczyszczeń zostały określone na poziomie maksymalnym, co oznacza, że rzeczywisty ich poziom nie może przekroczyć określonych wartości. Niewykluczone jest jednak, że poziom ten może być znacznie od nich niższy i spełniać warunek określony w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, zgodnie z którym wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4) w wodach ( ściekach) nie może przekraczać 500 mg/I. Zaakceptowanie stanowiska organu mogłoby potencjalnie prowadzić do sytuacji, w której podmiot posiadający pozwolenie wodnoprawne wyznaczające wielkości zanieczyszczeń na poziomie niższym niż określone w art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodne korzystałby permanentnie ze zwolnienia z opłaty stałej, niezależnie od rzeczywistej jakości ścieków, natomiast podmiot, któremu w pozwoleniu wodnoprawnym wielkości zanieczyszczeń określono na poziomie powyżej 500 mg/l, zawsze ponosiłby opłatę stałą pomimo, że rzeczywista jakość ścieków nie przekraczałaby wskazanego wyżej poziomu. Spółka wskazuje, że nie przekracza wartości przewidzianych w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, ale ustalenia w tym zakresie powinny zostać poczynione przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wątpliwości tego rodzaju nie można rozstrzygnąć w toku postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ Sąd I instancji nie prowadzi postępowania dowodowego i nie może w tym zakresie "zastępować" organu. Sąd I instancji prawidłowo więc orzekł, że w tej sprawie doszło w sprawie do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a wskazane okoliczności nie zostały rozważone przez organ, który przyjął wadliwą i niekorzystną dla strony wykładnię art. 279 pkt 3 Prawa wodnego. Analogiczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 grudnia 2012 r. II OSK 343/19.
Po czwarte, powyższe oznacza, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, podnoszące zarówno naruszenie prawa materialnego jak i prawa procesowego, nie zasługiwały na uwzględnienie. Należy ponadto mieć na uwadze, że Sąd I instancji wskazał również na inne powody uchylenia zaskarżonej decyzji, w tym nieprawidłowe określenie adresata decyzji oraz błędy rachunkowe w ustaleniu opłaty, co w ogóle nie było przedmiotem zarzutów kasacyjnych.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI